ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 1 ବାଲକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ବାଲକାଣ୍ଡମ୍
॥ ରାମ ହୃଦୟମ୍॥
ଯଃ ପୃଥିବୀଭରବାରଣାୟ ଦିବିଜୈଃ ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଶ୍ଚିନ୍ମୟଃ
ସଞ୍ଜାତଃ ପୃଥିବୀତଲେ ରବିକୁଲେ ମାୟାମନୁଷ୍ୟୋଽବ୍ୟଯଃ ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରଂ ହତରାକ୍ଷସଃ ପୁନରଗାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱମାଦ୍ୟଂ ସ୍ଥିରାଂ
କୀର୍ତିଂ ପାପହରାଂ ବିଧାୟ ଜଗତାଂ ତଂ ଜାନକୀଶଂ ଭଜେ ॥ ୧॥
ବିଶ୍ୱୋଦ୍ଭବସ୍ଥିତିଲୟାଦିଷୁ ହେତୁମେକଂ
ମାୟାଶ୍ରୟଂ ବିଗତମାୟମଚିନ୍ତ୍ୟମୂର୍ତିମ୍ ।
ଆନନ୍ଦସାନ୍ଦ୍ରମମଲଂ ନିଜବୋଧରୂପଂ
ସୀତାପତିଂ ବିଦିତତତ୍ତ୍ୱମହଂ ନମାମି ॥ ୨॥
ପଠନ୍ତି ଯେ ନିତ୍ୟମନନ୍ୟଚେତସଃ
ଶୃଣ୍ୱନ୍ତି ଚାଧ୍ୟାତ୍ମିକସଞ୍ଜ୍ଞିତଂ ଶୁଭମ୍ ।
ରାମାୟଣଂ ସର୍ୱପୁରାଣସଂମତଂ
ନିର୍ଧୂତପାପା ହରିମେବ ଯାନ୍ତି ତେ ॥ ୩॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣମେବ ନିତ୍ୟଂ
ପଠେଦ୍ୟଦୀଚ୍ଛେଦ୍ଭବବନ୍ଧମୁକ୍ତିମ୍ ।
ଗବାଂ ସହସ୍ରାୟୁତକୋଟିଦାନାତ୍
ଫଲଂ ଲଭେଦ୍ୟଃ ଶୃଣୁୟାତ୍ସ ନିତ୍ୟମ୍ ॥ ୪॥
ପୁରାରିଗିରିସମ୍ଭୂତା ଶ୍ରୀରାମାର୍ଣବସଙ୍ଗତା ।
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମଗଙ୍ଗେୟଂ ପୁନାତି ଭୁବନତ୍ରୟମ୍ ॥ ୫॥
କୈଲାସାଗ୍ରେ କଦାଚିଦ୍ରବିଶତବିମଲେ ମନ୍ଦିରେ ରତ୍ନପୀଠେ
ସମ୍ବିଷ୍ଟଂ ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠଂ ତ୍ରିନୟନମଭୟଂ ସେବିତଂ ସିଦ୍ଧସନ୍ଘୈଃ ।
ଦେବୀ ବାମାଙ୍କସଂସ୍ଥା ଗିରିବରତନୟା ପାର୍ୱତୀ ଭକ୍ତିନମ୍ରା
ପ୍ରାହେଦଂ ଦେବମୀଶଂ ସକଲମଲହରଂ ବାକ୍ୟମାନନ୍ଦକନ୍ଦମ୍ ॥ ୬॥
ପାର୍ୱତ୍ୟୁବାଚ
ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦେବ ଜଗନ୍ନିବାସ
ସର୍ୱାତ୍ମଦୃକ୍ ତ୍ୱଂ ପରମେଶ୍ୱରୋଽସି ।
ପୃଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ୱଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସ୍ୟ
ସନାତନଂ ତ୍ୱଂ ଚ ସନାତନୋଽସି ॥ ୭॥
ଗୋପ୍ୟଂ ଯଦତ୍ୟନ୍ତମନନ୍ୟବାଚ୍ୟଂ
ବଦନ୍ତି ଭକ୍ତେଷୁ ମହାନୁଭାବାଃ ।
ତଦପ୍ୟହୋଽହଂ ତବ ଦେବ ଭକ୍ତା
ପ୍ରିୟୋଽସି ମେ ତ୍ୱଂ ବଦ ଯତ୍ତୁ ପୃଷ୍ଟମ୍ ॥ ୮॥
ଜ୍ଞାନଂ ସବିଜ୍ଞାନମଥାନୁଭକ୍ତିବୈରାଗ୍ୟଯୁକ୍ତଂ
ଚ ମିତଂ ବିଭାସ୍ୱତ୍ ।
ଜାନାମ୍ୟହଂ ଯୋଷିଦପି ତ୍ୱଦୁକ୍ତଂ
ଯଥା ତଥା ବ୍ରୂହି ତରନ୍ତି ଯେନ ॥ ୯॥
ପୃଚ୍ଛାମି ଚାନ୍ୟଚ୍ଚ ପରଂ ରହସ୍ୟଂ
ତଦେବ ଚାଗ୍ରେ ବଦ ବାରିଜାକ୍ଷ ।
ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରେଽଖିଲଲୋକସାରେ
ଭକ୍ତିର୍ଦୃଢା ନୌର୍ଭବତି ପ୍ରସିଦ୍ଧା ॥ ୧୦॥
ଭକ୍ତିଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଭବମୋକ୍ଷଣାୟ
ନାନ୍ୟତ୍ତତଃ ସାଧନମସ୍ତି କିଞ୍ଚିତ୍ ।
ତଥାପି ହୃତ୍ସଂଶୟବନ୍ଧନଂ ମେ
ବିଭେତ୍ତୁମର୍ହସ୍ୟମଲୋକ୍ତିଭିସ୍ତ୍ୱମ୍ ॥ ୧୧॥
ବଦନ୍ତି ରାମଂ ପରମେକମାଦ୍ୟଂ
ନିରସ୍ତମାୟାଗୁଣସମ୍ପ୍ରବାହମ୍ ।
ଭଜନ୍ତି ଚାହର୍ନିଶମପ୍ରମତ୍ତାଃ
ପରଂ ପଦଂ ଯାନ୍ତି ତଥୈବ ସିଦ୍ଧାଃ ॥ ୧୨॥
ବଦନ୍ତି କେଚିତ୍ପରମୋଽପି ରାମଃ
ସ୍ୱାବିଦ୍ୟଯା ସମ୍ବୃତମାତ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞମ୍ ।
ଜାନାତି ନାତ୍ମାନମତଃ ପରେଣ
ସମ୍ବୋଧିତୋ ବେଦ ପରାତ୍ମତତ୍ତ୍ୱମ୍ ॥ ୧୩॥
ଯଦି ସ୍ମ ଜାନାତି କୁତୋ ବିଲାପଃ
ସୀତାକୃତେଽନେନ କୃତଃ ପରେଣ ।
ଜାନାତି ନୈବଂ ଯଦି କେନ ସେବ୍ୟଃ
ସମୋ ହି ସର୍ୱୈରପି ଜୀବଜାତୈଃ ॥ ୧୪॥
ଅତ୍ରୋତ୍ତରଂ କିଂ ବିଦିତଂ ଭବଦ୍ଭିଃ
ତଦ୍ବ୍ରୂତ ମେ ସଂଶୟଭେଦି ବାକ୍ୟମ୍ ॥ ୧୫॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ଧନ୍ୟାସି ଭକ୍ତାସି ପରାତ୍ମନସ୍ତ୍ୱଂ
ଯଜ୍ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛା ତବ ରାମତତ୍ତ୍ୱମ୍ ।
ପୁରା ନ କେନାପ୍ୟଭିଚୋଦିତୋଽହଂ
ବକ୍ତୁଂ ରହସ୍ୟଂ ପରମଂ ନିଗୂଢମ୍ ॥ ୧୬॥
ତ୍ୱୟାଦ୍ୟ ଭକ୍ତ୍ୟା ପରିନୋଦିତୋଽହଂ
ବକ୍ଷ୍ୟେ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ରଘୂତ୍ତମଂ ତେ ।
ରାମଃ ପରାତ୍ମା ପ୍ରକୃତେରନାଦି-
ରାନନ୍ଦ ଏକଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମୋ ହି ॥ ୧୭॥
ସ୍ୱମାୟଯା କୃତ୍ସ୍ନମିଦଂ ହି ସୃଷ୍ଟ୍ୱା
ନଭୋବଦନ୍ତର୍ବହିରାସ୍ଥିତୋ ଯଃ ।
ସର୍ୱାନ୍ତରସ୍ଥୋଽପି ନିଗୂଢ ଆତ୍ମା
ସ୍ୱମାୟଯା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ବିଚଷ୍ଟେ ॥ ୧୮॥
ଜଗନ୍ତି ନିତ୍ୟଂ ପରିତୋ ଭ୍ରମନ୍ତି
ଯତ୍ସନ୍ନିଧୌ ଚୁମ୍ବକଲୋହବଦ୍ଧି ।
ଏତନ୍ନ ଜାନନ୍ତି ବିମୂଢଚିତ୍ତାଃ
ସ୍ୱାବିଦ୍ୟଯା ସମ୍ବୃତମାନସା ଯେ ॥ ୧୯॥
ସ୍ୱାଜ୍ଞାନମପ୍ୟାତ୍ମନି ଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧେ
ସ୍ୱାରୋପୟନ୍ତୀହ ନିରସ୍ତମାୟେ ।
ସଂସାରମେବାନୁସରନ୍ତି ତେ ବୈ
ପୁତ୍ରାଦିସକ୍ତାଃ ପୁରୁକର୍ମୟୁକ୍ତାଃ ॥ ୨୦॥
ଯଥାଽପ୍ରକାଶୋ ନ ତୁ ବିଦ୍ୟତେ ରବୌ
ଜ୍ୟୋତିଃସ୍ୱଭାବେ ପରମେଶ୍ୱରେ ତଥା ।
ବିଶୁଦ୍ଧବିଜ୍ଞାନଘନେ ରଘୂତ୍ତମେଽବିଦ୍ୟା
କଥଂ ସ୍ୟାତ୍ପରତଃ ପରାତ୍ମନି ॥ ୨୧॥
ଯଥା ହି ଚାକ୍ଷ୍ଣା ଭ୍ରମତା ଗୃହାଦିକଂ
ବିନଷ୍ଟଦୃଷ୍ଟେର୍ଭ୍ରମତୀବ ଦୃଶ୍ୟତେ ।
ତଥୈବ ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟକର୍ତୁରାତ୍ମନଃ
କୃତେ ପରେଽଧ୍ୟସ୍ୟ ଜନୋ ବିମୁହ୍ୟତି ॥ ୨୨॥
ନାହୋ ନ ରାତ୍ରିଃ ସବିତୁର୍ୟଥା ଭବେତ୍
ପ୍ରକାଶରୂପାବ୍ୟଭିଚାରତଃ କ୍ୱଚିତ୍ ।
ଜ୍ଞାନଂ ତଥାଜ୍ଞାନମିଦଂ ଦ୍ୱୟଂ ହରୌ
ରାମେ କଥଂ ସ୍ଥାସ୍ୟତି ଶୁଦ୍ଧଚିଦ୍ଘନେ ॥ ୨୩॥
ତସ୍ମାତ୍ପରାନନ୍ଦମୟେ ରଘୂତ୍ତମେ
ବିଜ୍ଞାନରୂପେ ହି ନ ବିଦ୍ୟତେ ତମଃ ।
ଅଜ୍ଞାନସାକ୍ଷିଣ୍ୟରବିନ୍ଦଲୋଚନେ
ମାୟାଶ୍ରୟତ୍ୱାନ୍ନ ହି ମୋହକାରଣମ୍ ॥ ୨୪॥
ଅତ୍ର ତେ କଥୟିଷ୍ୟାମି ରହସ୍ୟମପି ଦୁର୍ଲଭମ୍ ।
ସୀତାରାମମରୁତ୍ସୂନୁସମ୍ବାଦଂ ମୋକ୍ଷସାଧନମ୍ ॥ ୨୫॥
ପୁରା ରାମାୟଣେ ରାମେ ରାବଣଂ ଦେବକଣ୍ଟକମ୍ ।
ହତ୍ୱା ରଣେ ରଣଶ୍ଲାଘୀ ସପୁତ୍ରବଲବାହନମ୍ ॥ ୨୬॥
ସୀତୟା ସହ ସୁଗ୍ରୀବଲକ୍ଷ୍ମଣାଭ୍ୟାଂ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାମଗମଦ୍ରାମୋ ହନୂମତ୍ପ୍ରମୁଖୈର୍ୱୃତଃ ॥ ୨୭॥
ଅଭିଷିକ୍ତଃ ପରିବୃତୋ ବସିଷ୍ଠାଦ୍ୟୈର୍ମହାତ୍ମଭିଃ ।
ସିଂହାସନେ ସମାସୀନଃ କୋଟିସୂର୍ୟସମପ୍ରଭଃ ॥ ୨୮॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତଦା ହନୂମନ୍ତଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।
କୃତକାର୍ୟଂ ନିରାକାଙ୍କ୍ଷଂ ଜ୍ଞାନାପେକ୍ଷଂ ମହାମତିମ୍ ॥ ୨୯॥
ରାମଃ ସୀତାମୁବାଚେଦଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ୱଂ ହନୂମତେ ।
ନିଷ୍କଲ୍ମଷୋଽୟଂ ଜ୍ଞାନସ୍ୟ ପାତ୍ରଂ ନୋ ନିତ୍ୟଭକ୍ତିମାନ୍ ॥ ୩୦॥
ତଥେତି ଜାନକୀ ପ୍ରାହ ତତ୍ତ୍ୱଂ ରାମସ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତମ୍ ।
ହନୂମତେ ପ୍ରପନ୍ନାୟ ସୀତା ଲୋକବିମୋହିନୀ ॥ ୩୧॥
ସୀତୋବାଚ
ରାମଂ ବିଦ୍ଧି ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦମଦ୍ୱୟମ୍ ।
ସର୍ୱୋପାଧିବିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସତ୍ତାମାତ୍ରମଗୋଚରମ୍ ॥ ୩୨॥
ଆନନ୍ଦଂ ନିର୍ମଲଂ ଶାନ୍ତଂ ନିର୍ୱିକାରଂ ନିରଞ୍ଜନମ୍ ।
ସର୍ୱବ୍ୟାପିନମାତ୍ମାନଂ ସ୍ୱପ୍ରକାଶମକଲ୍ମଷମ୍ ॥ ୩୩॥
ମାଂ ବିଦ୍ଧି ମୂଲପ୍ରକୃତିଂ ସର୍ଗସ୍ଥିତ୍ୟନ୍ତକାରିଣୀମ୍ ।
ତସ୍ୟ ସନ୍ନିଧିମାତ୍ରେଣ ସୃଜାମୀଦମତନ୍ଦ୍ରିତା ॥ ୩୪॥
ତତ୍ସାନ୍ନିଧ୍ୟାନ୍ମୟା ସୃଷ୍ଟଂ ତସ୍ମିନ୍ନାରୋପ୍ୟତେଽବୁଧୈଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାନଗରେ ଜନ୍ମ ରଘୁବଂଶେଽତିନିର୍ମଲେ ॥ ୩୫॥
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରସହାୟତ୍ୱଂ ମଖସଂରକ୍ଷଣଂ ତତଃ ।
ଅହଲ୍ୟାଶାପଶମନଂ ଚାପଭଙ୍ଗୋ ମହେଶିତୁଃ ॥ ୩୬॥
ମତ୍ପାଣିଗ୍ରହଣଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ଭାର୍ଗବସ୍ୟ ମଦକ୍ଷୟଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାନଗରେ ବାସୋ ମୟା ଦ୍ୱାଦଶବାର୍ଷିକଃ ॥ ୩୭॥
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟଗମନଂ ବିରାଧବଧ ଏବ ଚ ।
ମାୟାମାରୀଚମରଣଂ ମାୟାସୀତାହୃତିସ୍ତଥା ॥ ୩୮॥
ଜଟାୟୁଷୋ ମୋକ୍ଷଲାଭଃ କବନ୍ଧସ୍ୟ ତଥୈବ ଚ ।
ଶବର୍ୟାଃ ପୂଜନଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସୁଗ୍ରୀବେଣ ସମାଗମଃ ॥ ୩୯॥
ବାଲିନଶ୍ଚ ବଧଃ ପଶ୍ଚାତ୍ସୀତାନ୍ୱେଷଣମେବ ଚ ।
ସେତୁବନ୍ଧଶ୍ଚ ଜଲଧୌ ଲଙ୍କାୟାଶ୍ଚ ନିରୋଧନମ୍ ॥ ୪୦॥
ରାବଣସ୍ୟ ବଧୋ ଯୁଦ୍ଧେ ସପୁତ୍ରସ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ବିଭୀଷଣେ ରାଜ୍ୟଦାନଂ ପୁଷ୍ପକେଣ ମୟା ସହ ॥ ୪୧॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଗମନଂ ପଶ୍ଚାଦ୍ରାଜ୍ୟେ ରାମାଭିଷେଚନମ୍ ।
ଏବମାଦୀନି କର୍ମାଣି ମୟୈବାଚରିତାନ୍ୟପି
ଆରୋପୟନ୍ତି ରାମେଽସ୍ମିନ୍ନିର୍ୱିକାରେଽଖିଲାତ୍ମନି ॥ ୪୨॥
ରାମୋ ନ ଗଚ୍ଛତି ନ ତିଷ୍ଠତି ନାନୁଶୋଚତ୍ୟାକାଙ୍କ୍ଷତେ
ତ୍ୟଜତି ନୋ ନ କରୋତି କିଞ୍ଚିତ୍ ।
ଆନନ୍ଦମୂର୍ତିରଚଲଃ ପରିଣାମହୀନୋ
ମାୟାଗୁଣାନନୁଗତୋ ହି ତଥା ବିଭାତି ॥ ୪୩॥
ତତୋ ରାମଃ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରାହ ହନୂମନ୍ତମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ୱଂ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ହ୍ୟାତ୍ମାନାତ୍ମପରାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୪୪॥
ଆକାଶସ୍ୟ ଯଥା ଭେଦସ୍ତ୍ରିବିଧୋ ଦୃଶ୍ୟତେ ମହାନ୍ ।
ଜଲାଶୟେ ମହାକାଶସ୍ତଦବଚ୍ଛିନ୍ନ ଏବ ହି ।
ପ୍ରତିବିମ୍ବାଖ୍ୟମପରଂ ଦୃଶ୍ୟତେ ତ୍ରିବିଧଂ ନଭଃ ॥ ୪୫॥
ବୁଦ୍ଧ୍ୟବଚ୍ଛିନ୍ନଚୈତନ୍ୟମେକଂ ପୂର୍ଣମଥାପରମ୍ ।
ଆଭାସସ୍ତ୍ୱପରଂ ବିମ୍ବଭୂତମେବଂ ତ୍ରିଧା ଚିତିଃ ॥ ୪୬॥
ସାଭାସବୁଦ୍ଧେଃ କର୍ତୃତ୍ୱମବିଚ୍ଛିନ୍ନେଽବିକାରିଣି ।
ସାକ୍ଷିଣ୍ୟାରୋପ୍ୟତେ ଭ୍ରାନ୍ତ୍ୟା ଜୀବତ୍ୱଂ ଚ ତଥା ବୁଧୈଃ ॥ ୪୭॥
ଆଭାସସ୍ତୁ ମୃଷା ବୁଦ୍ଧିରବିଦ୍ୟାକାର୍ୟମୁଚ୍ୟତେ ।
ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତୁ ତଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ବିଚ୍ଛେଦସ୍ତୁ ବିକଲ୍ପତଃ ॥ ୪୮॥
ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ୟ ପୂର୍ଣେନ ଏକତ୍ୱଂ ପ୍ରତିପାଦ୍ୟତେ ।
ତତ୍ତ୍ୱମସ୍ୟାଦିବାକ୍ୟୈଶ୍ଚ ସାଭାସସ୍ୟାହମସ୍ତଥା ॥ ୪୯॥
ଐକ୍ୟଜ୍ଞାନଂ ଯଦୋତ୍ପନ୍ନଂ ମହାବାକ୍ୟେନ ଚାତ୍ମନୋଃ ।
ତଦାଽବିଦ୍ୟା ସ୍ୱକାର୍ୟୈଶ୍ଚ ନଶ୍ୟତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୫୦॥
ଏତଦ୍ୱିଜ୍ଞାୟ ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ମଦ୍ଭାବାୟୋପପଦ୍ୟତେ ।
ମଦ୍ଭକ୍ତିବିମୁଖାନାଂ ହି ଶାସ୍ତ୍ରଗର୍ତେଷୁ ମୁହ୍ୟତାମ୍ ।
ନ ଜ୍ଞାନଂ ନ ଚ ମୋକ୍ଷଃ ସ୍ୟାତ୍ତେଷାଂ ଜନ୍ମଶତୈରପି ॥ ୫୧॥
ଇଦଂ ରହସ୍ୟଂ ହୃଦୟଂ ମମାତ୍ମନୋ
ମୟୈବ ସାକ୍ଷାତ୍କଥିତଂ ତବାନଘ ।
ମଦ୍ଭକ୍ତିହୀନାୟ ଶଠାୟ ନ ତ୍ୱୟା
ଦାତବ୍ୟମୈନ୍ଦ୍ରାଦପି ରାଜ୍ୟତୋଽଧିକମ୍ ॥ ୫୨॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ଏତତ୍ତେଽଭିହିତଂ ଦେବି ଶ୍ରୀରାମହୃଦୟଂ ମୟା ।
ଅତିଗୁହ୍ୟତମଂ ହୃଦ୍ୟଂ ପବିତ୍ରଂ ପାପଶୋଧନମ୍ ॥ ୫୩॥
ସାକ୍ଷାଦ୍ରାମେଣ କଥିତଂ ସର୍ୱବେଦାନ୍ତସଙ୍ଗ୍ରହମ୍ ।
ଯଃ ପଠେତ୍ସତତଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ସ ମୁକ୍ତୋ ନାତ୍ର ସଂଶୟଃ ॥ ୫୪॥
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଦି ପାପାନି ବହୁଜନ୍ମାର୍ଜିତାନ୍ୟପି ।
ନଶ୍ୟନ୍ତ୍ୟେବ ନ ସନ୍ଦେହୋ ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ଯଥା ॥ ୫୫॥
ଯୋଽତିଭ୍ରଷ୍ଟୋଽତିପାପୀ ପରଧନପରଦାରେଷୁ ନିତ୍ୟୋଦ୍ୟତୋ ବା
ସ୍ତେୟୀ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନମାତାପିତୃବଧନିରତୋ ଯୋଗିବୃନ୍ଦାପକାରୀ
ଯଃ ସମ୍ପୂଜ୍ୟାଭିରାମଂ ପଠତି ଚ ହୃଦୟଂ ରାମଚନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ ଭକ୍ତ୍ୟା
ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରୈରପ୍ୟଲଭ୍ୟଂ ପଦମିହ ଲଭତେ ସର୍ୱଦେବୈଃ ସ ପୂଜ୍ୟମ୍ ॥ ୫୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ବାଲକାଣ୍ଡେ
ଶ୍ରୀରାମହୃଦୟଂ ନାମ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୧॥
॥ ଦ୍ୱିତୀୟଃ ସର୍ଗଃ॥
ପାର୍ୱତ୍ୟୁବାଚ
ଧନ୍ୟାସ୍ମ୍ୟନୁଗୃହୀତାସ୍ମି କୃତାର୍ଥାସ୍ମି ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ ।
ବିଚ୍ଛିନ୍ନୋ ମେଽତିସନ୍ଦେହଗ୍ରନ୍ଥିର୍ଭବଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ॥ ୧॥
ତ୍ୱନ୍ମୁଖାଦ୍ଗଲିତଂ ରାମତତ୍ତ୍ୱାମୃତରସାୟନମ୍ ।
ପିବନ୍ତ୍ୟା ମେ ମନୋ ଦେବ ନ ତୃପ୍ୟତି ଭବାପହମ୍ ॥ ୨॥
ଶ୍ରୀରାମସ୍ୟ କଥା ତ୍ୱତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତା ସଙ୍କ୍ଷେପତୋ ମୟା ।
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ବିସ୍ତରେଣ ସ୍ଫୁଟାକ୍ଷରମ୍ ॥ ୩॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ଶୃଣୁ ଦେବି ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ଗୁହ୍ୟାଦ୍ଗୁହ୍ୟତରଂ ମହତ୍ ।
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମଚରିତଂ ରାମେଣୋକ୍ତଂ ପୁରା ମମ ॥ ୪ ।
ତଦଦ୍ୟ କଥୟିଷ୍ୟାମି ଶୃଣୁ ତାପତ୍ରୟାପହମ୍ ।
ଯଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ମୁଚ୍ୟତେ ଜନ୍ତୁରଜ୍ଞାନୋତ୍ଥମହାଭୟାତ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାମୃଦ୍ଧିମ୍ ଦୀର୍ଘାୟୁଃ ପୁତ୍ରସନ୍ତତିମ୍ ॥ ୫॥
ଭୂମିର୍ଭାରେଣ ମଗ୍ନା ଦଶବଦନମୁଖାଶେଷରକ୍ଷୋଗଣାନାଂ
ଧୃତ୍ୱା ଗୋରୂପମାଦୌ ଦିବିଜମୁନିଜନୈଃ ସାକମବ୍ଜାସନସ୍ୟ ।
ଗତ୍ୱା ଲୋକଂ ରୁଦନ୍ତୀ ବ୍ୟସନମୁପଗତଂ ବ୍ରହ୍ମଣେ ପ୍ରାହ ସର୍ୱଂ
ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାତ୍ୱା ମୁହୂର୍ତଂ ସକଲମପି ହୃଦାବେଦଶେଷାତ୍ମକତ୍ୱାତ୍ ॥ ୬॥
ତସ୍ମାତ୍କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରତୀରମଗମଦ୍ ବ୍ରହ୍ମାଥ ଦେବୈର୍ୱୃତୋ
ଦେବ୍ୟା ଚାଖିଲଲୋକହୃତ୍ସ୍ଥମଜରଂ ସର୍ୱଜ୍ଞମୀଶଂ ହରିମ୍ ।
ଅସ୍ତୌଷୀଚ୍ଛ୍ରୁତିସିଦ୍ଧନିର୍ମଲପଦୈଃ ସ୍ତୋତ୍ରୈଃ ପୁରାଣୋଦ୍ଭବୈଃ
ଭକ୍ତ୍ୟା ଗଦ୍ଗଦୟା ଗିରାତିବିମଲୈରାନନ୍ଦବାଷ୍ପୈର୍ୱୃତଃ ॥ ୭॥
ତତଃ ସ୍ଫୁରତ୍ସହସ୍ରାଂଶୁସହସ୍ରସଦୃଶପ୍ରଭଃ ।
ଆବିରାସୀଦ୍ଧରିଃ ପ୍ରାଚ୍ୟାଂ ଦିଶାଂ ବ୍ୟପନୟନ୍ସ୍ତମଃ ॥ ୮॥
କଥଞ୍ଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁର୍ଦର୍ଶମକୃତାତ୍ମନାମ୍ ।
ଇନ୍ଦ୍ରନୀଲପ୍ରତୀକାଶଂ ସ୍ମିତାସ୍ୟଂ ପଦ୍ମଲୋଚନମ୍ ॥ ୯॥
କିରୀଟହାରକେୟୂରକୁଣ୍ଡଲୈଃ କଟକାଦିଭିଃ ।
ବିଭ୍ରାଜମାନଂ ଶ୍ରୀବତ୍ସକୌସ୍ତୁଭପ୍ରଭୟାନ୍ୱିତମ୍ ॥ ୧୦॥
ସ୍ତୁବଦ୍ଭିଃ ସନକାଦ୍ୟୈଶ୍ଚ ପାର୍ଷଦୈଃ ପରିବେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମବନମାଲାବିରାଜିତମ୍ ॥ ୧୧॥
ସ୍ୱର୍ଣୟଜ୍ଞୋପବୀତେନ ସ୍ୱର୍ଣବର୍ଣାମ୍ବରେଣ ଚ ।
ଶ୍ରିୟା ଭୂମ୍ୟା ଚ ସହିତଂ ଗରୁଡୋପରି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୧୨॥
ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦୟା ବାଚା ସ୍ତୋତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ॥ ୧୩॥
ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ
ନତୋଽସ୍ମି ତେ ପଦଂ ଦେବ ପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିୟାତ୍ମଭିଃ ।
ଯଚ୍ଚିନ୍ତ୍ୟତେ କର୍ମପାଶାଦ୍ଧୃଦି ନିତ୍ୟଂ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ॥ ୧୪॥
ମାୟଯା ଗୁଣମୟ୍ୟା ତ୍ୱଂ ସୃଜସ୍ୟବସି ଲୁମ୍ପସି ।
ଜଗତ୍ତେନ ନ ତେ ଲେପ ଆନନ୍ଦାନୁଭବାତ୍ମନଃ ॥ ୧୫॥
ତଥା ଶୁଦ୍ଧିର୍ନ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ଦାନାଧ୍ୟଯନକର୍ମଭିଃ ।
ଶୁଦ୍ଧାତ୍ମତା ତେ ଯଶସି ସଦା ଭକ୍ତିମତାଂ ଯଥା ॥ ୧୬॥
ଅତସ୍ତବାଙ୍ଘ୍ରିର୍ମେ ଦୃଷ୍ଟଶ୍ଚିତ୍ତଦୋଷାପନୁତ୍ତୟେ ।
ସଦ୍ୟୋଽନ୍ତର୍ହୃଦୟେ ନିତ୍ୟଂ ମୁନିଭିଃ ସାତ୍ୱତୈର୍ୱୃତଃ ॥ ୧୭॥
ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ୟୈଃ ସ୍ୱାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥମସ୍ମାଭିଃ ପୂର୍ୱସେବିତଃ ।
ଅପରୋକ୍ଷାନୁଭୂତ୍ୟର୍ଥଂ ଜ୍ଞାନିଭିର୍ହୃଦି ଭାବିତଃ ॥ ୧୮॥
ତବାଙ୍ଘ୍ରିପୂଜାନିର୍ମାଲ୍ୟତୁଲସୀମାଲୟା ବିଭୋ ।
ସ୍ପର୍ଧତେ ବକ୍ଷସି ପଦଂ ଲବ୍ଧ୍ୱାପି ଶ୍ରୀଃ ସପତ୍ନିବତ୍ ॥ ୧୯॥
ଅତସ୍ତ୍ୱତ୍ପାଦଭକ୍ତେଷୁ ତବ ଭକ୍ତିଃ ଶ୍ରିୟୋଽଧିକା ।
ଭକ୍ତିମେବାଭିବାଞ୍ଛନ୍ତି ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତାଃ ସାରବେଦିନଃ ॥ ୨୦॥
ଅତସ୍ତ୍ୱତ୍ପାଦକମଲେ ଭକ୍ତିରେବ ସଦାସ୍ତୁ ମେ ।
ସଂସାରାଽଽମୟତପ୍ତାନାଂ ଭେଷଜଂ ଭକ୍ତିରେବ ତେ ॥ ୨୧॥
ଇତି ବ୍ରୁବନ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବଭାଷେ ଭଗବାନ୍ ହରିଃ ।
କିଂ କରୋମୀତି ତଂ ବେଧାଃ ପ୍ରତ୍ୟୁବାଚାତିହର୍ଷିତଃ ॥ ୨୨॥
ଭଗବନ୍ ରାବଣୋ ନାମ ପୌଲସ୍ତ୍ୟତନୟୋ ମହାନ୍ ।
ରାକ୍ଷସାନାମଧିପତିର୍ମଦ୍ଦତ୍ତବରଦର୍ପିତଃ ॥ ୨୩॥
ତ୍ରିଲୋକୀଂ ଲୋକପାଲାନ୍ଶ୍ଚ ବାଧତେ ବିଶ୍ୱବାଧକଃ ।
ମାନୁଷେଣ ମୃତିସ୍ତସ୍ୟ ମୟା କଲ୍ୟାଣ କଲ୍ପିତା ॥ ୨୪॥
ଅତସ୍ତ୍ୱଂ ମାନୁଷୋ ଭୂତ୍ୱା ଜହି ଦେବରିପୁଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୫॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ
କଶ୍ୟପସ୍ୟ ବରୋ ଦତ୍ତସ୍ତପସା ତୋଷିତେନ ମେ ।
ଯାଚିତଃ ପୁତ୍ରଭାବାୟ ତଥେତ୍ୟଙ୍ଗୀକୃତଂ ମୟା ।
ସ ଇଦାନୀଂ ଦଶରଥୋ ଭୂତ୍ୱା ତିଷ୍ଠତି ଭୂତଲେ ॥ ୨୬॥
ତସ୍ୟାହଂ ପୁତ୍ରତାମେତ୍ୟ କୌସଲ୍ୟାୟାଂ ଶୁଭେ ଦିନେ ।
ଚତୁର୍ଧାଽଽତ୍ମାନମେବାହଂ ସୃଜାମୀତରୟୋଃ ପୃଥକ୍ ॥ ୨୭॥
ଯୋଗମାୟାପି ସୀତେତି ଜନକସ୍ୟ ଗୃହେ ତଦା ।
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ୟତେ ତୟା ସାର୍ଧଂ ସର୍ୱଂ ସମ୍ପାଦୟାମ୍ୟହମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାନ୍ତର୍ଦଧେ ବିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମା ଦେବାନଥାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୮॥
ବ୍ରହ୍ମୋବାଚ
ବିଷ୍ଣୁର୍ମାନୁଷରୂପେଣ ଭବିଷ୍ୟତି ରଘୋଃ କୁଲେ ॥ ୨୯॥
ଯୂୟଂ ସୃଜଧ୍ୱଂ ସର୍ୱେଽପି ବାନରେଷ୍ୱଂଶସମ୍ଭବାନ୍ ।
ବିଷ୍ଣୋଃ ସହାୟଂ କୁରୁତ ଯାବତ୍ସ୍ଥାସ୍ୟତି ଭୂତଲେ ॥ ୩୦॥
ଇତି ଦେବାନ୍ ସମାଦିଶ୍ୟ ସମାଶ୍ୱାସ୍ୟ ଚ ମେଦିନୀମ୍ ।
ଯୟୌ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱଭବନଂ ବିଜ୍ୱରଃ ସୁଖମାସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୧॥
ଦେବାଶ୍ଚ ସର୍ୱେ ହରିରୂପଧାରିଣଃ
ସ୍ଥିତାଃ ସହାୟାର୍ଥମିତସ୍ତତୋ ହରେଃ ।
ମହାବଲାଃ ପର୍ୱତବୃକ୍ଷୟୋଧିନଃ
ପ୍ରତୀକ୍ଷମାଣା ଭଗବନ୍ତମୀଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୩୨॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ବାଲକାଣ୍ଡେ ଦ୍ୱିତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୨॥
॥ ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ଅଥ ରାଜା ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସତ୍ୟପରାୟଣଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତିର୍ୱୀରଃ ସର୍ୱଲୋକେଷୁ ବିଶ୍ରୁତଃ ॥ ୧॥
ସୋଽନପତ୍ୟତ୍ୱଦୁଃଖେନ ପୀଡିତୋ ଗୁରୁମେକଦା ।
ବସିଷ୍ଠଂ ସ୍ୱକୁଲାଚାର୍ୟମଭିବାଦ୍ୟେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨॥
ସ୍ୱାମିନ୍ ପୁତ୍ରାଃ କଥଂ ମେ ସ୍ୟୁଃ ସର୍ୱଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତାଃ ।
ପୁତ୍ରହୀନସ୍ୟ ମେ ରାଜ୍ୟଂ ସର୍ୱଂ ଦୁଃଖାୟ କଲ୍ପତେ ॥ ୩॥
ତତୋଽବ୍ରବୀଦ୍ୱସିଷ୍ଠସ୍ତଂ ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ସୁତାସ୍ତବ ।
ଚତ୍ୱାରଃ ସତ୍ତ୍ୱସମ୍ପନ୍ନା ଲୋକପାଲା ଇବାପରାଃ ॥ ୪॥
ଶାନ୍ତାଭର୍ତାରମାନୀୟ ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଂ ତପୋଧନମ୍ ।
ଅସ୍ମାଭିଃ ସହିତଃ ପୁତ୍ରକାମେଷ୍ଟିଂ ଶୀଘ୍ରମାଚର ॥ ୫॥
ତଥେତି ମୁନିମାନୀୟ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହିତଃ ଶୁଚିଃ ।
ଯଜ୍ଞକର୍ମ ସମାରେଭେ ମୁନିଭିର୍ୱୀତକଲ୍ମଷୈଃ ॥ ୬॥
ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ହୂୟମାନେଽଗ୍ନୌ ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଭଃ ।
ପାୟସଂ ସ୍ୱର୍ଣପାତ୍ରସ୍ଥଂ ଗୃହୀତ୍ୱୋବାଚ ହବ୍ୟବାଟ୍ ॥ ୭॥
ଗୃହାଣ ପାୟସଂ ଦିବ୍ୟଂ ପୁତ୍ରୀୟଂ ଦେବନିର୍ମିତମ୍ ।
ଲପ୍ସ୍ୟସେ ପରମାତ୍ମାନଂ ପୁତ୍ରତ୍ୱେନ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୮॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପାୟସଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ରାଜ୍ଞେ ସୋଽନ୍ତର୍ଦଧେଽନଲଃ ।
ବବନ୍ଦେ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲୌ ରାଜା ଲବ୍ଧମନୋରଥଃ ॥ ୯॥
ବସିଷ୍ଠଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗାଭ୍ୟାମନୁଜ୍ଞାତୋ ଦଦୌ ହବିଃ ।
କୌସଲ୍ୟାୟୈ ସକୈକେୟ୍ୟୈ ଅର୍ଧମର୍ଧଂ ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ॥ ୧୦॥
ତତଃ ସୁମିତ୍ରା ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତା ଜଗୃଧ୍ନୁଃ ପୌତ୍ରିକଂ ଚରୁମ୍ ।
କୌସଲ୍ୟା ତୁ ସ୍ୱଭାଗାର୍ଧଂ ଦଦୌ ତସ୍ୟୈ ମୁଦାନ୍ୱିତା ॥ ୧୧॥
କୈକେୟୀ ଚ ସ୍ୱଭାଗାର୍ଧଂ ଦଦୌ ପ୍ରୀତିସମନ୍ୱିତା ।
ଉପଭୁଜ୍ୟ ଚରୁଂ ସର୍ୱାଃ ସ୍ତ୍ରିୟୋ ଗର୍ଭସମନ୍ୱିତାଃ ॥ ୧୨॥
ଦେବତା ଇବ ରେଜୁସ୍ତାଃ ସ୍ୱଭାସା ରାଜମନ୍ଦିରେ ।
ଦଶମେ ମାସି କୌସଲ୍ୟା ସୁଷୁବେ ପୁତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍ ॥ ୧୩॥
ମଧୁମାସେ ସିତେ ପକ୍ଷେ ନବମ୍ୟାଂ କର୍କଟେ ଶୁଭେ ।
ପୁନର୍ୱସ୍ୱୃକ୍ଷସହିତେ ଉଚ୍ଚସ୍ଥେ ଗ୍ରହପଞ୍ଚକେ ॥ ୧୪॥
ମେଷଂ ପୂଷଣି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟିସମାକୁଲେ ।
ଆବିରାସୀଜ୍ଜଗନ୍ନାଥଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ ॥ ୧୫॥
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ୟାମଃ ପୀତବାସାଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ।
ଜଲଜାରୁଣନେତ୍ରାନ୍ତଃ ସ୍ଫୁରତ୍କୁଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧୬॥
ସହସ୍ରାର୍କପ୍ରତୀକାଶଃ କିରୀଟୀ କୁଞ୍ଚିତାଲକଃ ।
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମବନମାଲାବିରାଜିତଃ ॥ ୧୭॥
ଅନୁଗ୍ରହାଖ୍ୟହୃତ୍ସ୍ଥେନ୍ଦୁସୂଚକସ୍ମିତଚନ୍ଦ୍ରିକଃ ।
କରୁଣାରସସମ୍ପୂର୍ଣବିଶାଲୋତ୍ପଲଲୋଚନଃ ।
ଶ୍ରୀବତ୍ସହାରକେୟୂରନୂପୁରାଦିବିଭୂଷଣଃ ॥ ୧୮॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତଂ ପରମାତ୍ମାନଂ କୌସଲ୍ୟା ବିସ୍ମୟାକୁଲା ।
ହର୍ଷାଶ୍ରୁପୂର୍ଣନୟନା ନତ୍ୱା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୯॥
କୌସଲ୍ୟୋବାଚ
ଦେବଦେବ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧର ।
ପରମାତ୍ମାଚ୍ୟୁତୋଽନନ୍ତଃ ପୂର୍ଣସ୍ତ୍ୱଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ ॥ ୨୦॥
ବଦନ୍ତ୍ୟଗୋଚରଂ ବାଚାଂ ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦୀନାମତୀନ୍ଦ୍ରିୟମ୍ ।
ତ୍ୱାଂ ବେଦବାଦିନଃ ସତ୍ତାମାତ୍ରଂ ଜ୍ଞାନୈକବିଗ୍ରହମ୍ ॥ ୨୧॥
ତ୍ୱମେବ ମାୟଯା ବିଶ୍ୱଂ ସୃଜସ୍ୟବସି ହନ୍ସି ଚ ।
ସତ୍ତ୍ୱାଦିଗୁଣସଂୟୁକ୍ତସ୍ତୁର୍ୟ ଏବାମଲଃ ସଦା ॥ ୨୨॥
କରୋଷୀବ ନ କର୍ତା ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛସୀବ ନ ଗଚ୍ଛସି ।
ଶୃଣୋଷି ନ ଶୃଣୋଷୀବ ପଶ୍ୟସୀବ ନ ପଶ୍ୟସି ॥ ୨୩॥
ଅପ୍ରାଣୋ ହ୍ୟମନାଃ ଶୁଦ୍ଧ ଇତ୍ୟାଦି ଶ୍ରୁତିରବ୍ରବୀତ୍ ।
ସମଃ ସର୍ୱେଷୁ ଭୂତେଷୁ ତିଷ୍ଠନ୍ନପି ନ ଲକ୍ଷ୍ୟସେ ॥ ୨୪॥
ଅଜ୍ଞାନଧ୍ୱାନ୍ତଚିତ୍ତାନାଂ ବ୍ୟକ୍ତ ଏବ ସୁମେଧସାମ୍ ।
ଜଠରେ ତବ ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଃ ପରମାଣବଃ ॥ ୨୫॥
ତ୍ୱଂ ମମୋଦରସମ୍ଭୂତ ଇତି ଲୋକାନ୍ ବିଡମ୍ବସେ ।
ଭକ୍ତେଷୁ ପାରବଶ୍ୟଂ ତେ ଦୃଷ୍ଟଂ ମେଽଦ୍ୟ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୨୬॥
ସଂସାରସାଗରେ ମଗ୍ନା ପତିପୁତ୍ରଧନାଦିଷୁ ।
ଭ୍ରମାମି ମାୟଯା ତେଽଦ୍ୟ ପାଦମୂଲମୁପାଗତା ॥ ୨୭॥
ଦେବ ତ୍ୱଦ୍ରୂପମେତନ୍ମେ ସଦା ତିଷ୍ଠତୁ ମାନସେ ।
ଆବୃଣୋତୁ ନ ମାଂ ମାୟା ତବ ବିଶ୍ୱବିମୋହିନୀ ॥ ୨୮॥
ଉପସଂହର ବିଶ୍ୱାତ୍ମନ୍ନଦୋ ରୂପମଲୌକିକମ୍ ।
ଦର୍ଶୟସ୍ୱ ମହାନନ୍ଦବାଲଭାବଂ ସୁକୋମଲମ୍ ।
ଲଲିତାଲିଙ୍ଗନାଲାପୈସ୍ତରିଷ୍ୟାମ୍ୟୁତ୍କଟଂ ତମଃ ॥ ୨୯॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ
ଯଦ୍ୟଦିଷ୍ଟଂ ତବାସ୍ତ୍ୟମ୍ବ ତତ୍ତଦ୍ଭବତୁ ନାନ୍ୟଥା ॥ ୩୦॥
ଅହଂ ତୁ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୂର୍ୱଂ ଭୂମେର୍ଭାରାପନୁତ୍ତୟେ ।
ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ରାବଣଂ ହନ୍ତୁଂ ମାନୁଷତ୍ୱମୁପାଗତଃ ॥ ୩୧॥
ତ୍ୱୟା ଦଶରଥେନାହଂ ତପସାରାଧିତଃ ପୁରା ।
ମତ୍ପୁତ୍ରତ୍ୱାଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣ୍ୟା ତଥା କୃତମନିନ୍ଦିତେ ॥ ୩୨॥
ରୂପମେତତ୍ତ୍ୱୟା ଦୃଷ୍ଟଂ ପ୍ରାକ୍ତନଂ ତପସଃ ଫଲମ୍ ।
ମଦ୍ଦର୍ଶନଂ ବିମୋକ୍ଷାୟ କଲ୍ପତେ ହ୍ୟନ୍ୟଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୩୩॥
ସମ୍ବାଦମାବୟୋର୍ୟସ୍ତୁ ପଠେଦ୍ୱା ଶୃଣୁୟାଦପି ।
ସ ଯାତି ମମ ସାରୂପ୍ୟଂ ମରଣେ ମତ୍ସ୍ମୃତିଂ ଲଭେତ୍ ॥ ୩୪॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ମାତରଂ ରାମୋ ବାଲୋ ଭୂତ୍ୱା ରୁରୋଦ ହ ।
ବାଲତ୍ୱେଽପୀନ୍ଦ୍ରନୀଲାଭୋ ବିଶାଲାକ୍ଷୋଽତିସୁନ୍ଦରଃ ॥ ୩୫॥
ବାଲାରୁଣପ୍ରତୀକାଶୋ ଲାଲିତାଖିଲଲୋକପଃ ।
ଅଥ ରାଜା ଦଶରଥଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପୁତ୍ରୋଦ୍ଭବୋତ୍ସବମ୍ ।
ଆନନ୍ଦାର୍ଣବମଗ୍ନୋଽସାବାୟଯୌ ଗୁରୁଣା ସହ ॥ ୩୬॥
ରାମଂ ରାଜୀବପତ୍ରାକ୍ଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ହର୍ଷାଶ୍ରୁସମ୍ପ୍ଲୁତଃ ।
ଗୁରୁଣା ଜାତକର୍ମାଣି କର୍ତବ୍ୟାନି ଚକାର ସଃ ॥ ୩୭॥
କୈକେୟୀ ଚାଥ ଭରତମସୂତ କମଲେକ୍ଷଣା ।
ସୁମିତ୍ରାୟାଂ ଯମୌ ଜାତୌ ପୂର୍ଣେନ୍ଦୁସଦୃଶାନନୌ ॥ ୩୮॥
ତଦା ଗ୍ରାମସହସ୍ରାଣି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟୋ ମୁଦା ଦଦୌ ।
ସୁବର୍ଣାନି ଚ ରତ୍ନାନି ବାସାଂସି ସୁରଭୀଃ ଶୁଭାଃ ॥ ୩୯॥
ଯସ୍ମିନ୍ ରମନ୍ତେ ମୁନୟୋ ବିଦ୍ୟଯା ଜ୍ଞାନବିପ୍ଲବେ ।
ତଂ ଗୁରୁଃ ପ୍ରାହ ରାମେତି ରମଣାଦ୍ରାମ ଇତ୍ୟପି ॥ ୪୦॥
ଭରଣାଦ୍ଭରତୋ ନାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷଣାନ୍ୱିତମ୍ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁହନ୍ତାରମେବଂ ଗୁରୁରଭାଷତ ॥ ୪୧॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମଚନ୍ଦ୍ରେଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭରତେନ ଚ ।
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୀଭୂୟ ଚରନ୍ତୌ ତୌ ପାୟସାଂଶାନୁସାରତଃ ॥ ୪୨॥
ରାମସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଥ ବିଚରନ୍ ବାଲଲୀଲୟା ।
ରମୟାମାସ ପିତରୌ ଚେଷ୍ଟିତୈର୍ମୁଗ୍ଧଭାଷିତୈଃ ॥ ୪୩॥
ଭାଲେ ସ୍ୱର୍ଣମୟାଶ୍ୱତ୍ଥପର୍ଣମୁକ୍ତାଫଲପ୍ରଭମ୍ ।
କଣ୍ଠେ ରତ୍ନମଣିବ୍ରାତମଧ୍ୟଦ୍ୱୀପିନଖାଞ୍ଚିତମ୍ ॥ ୪୪॥
କର୍ଣୟୋଃ ସ୍ୱର୍ଣସମ୍ପନ୍ନରତ୍ନାର୍ଜୁନସଟାଲୁକମ୍ ।
ଶିଞ୍ଜାନମଣିମଞ୍ଜୀରକଟିସୂତ୍ରାଙ୍ଗଦୈର୍ୱୃତମ୍ ॥ ୪୫॥
ସ୍ମିତବକ୍ତ୍ରାଲ୍ପଦଶନମିନ୍ଦ୍ରନୀଲମଣିପ୍ରଭମ୍ ।
ଅଙ୍ଗଣେ ରିଙ୍ଗମାଣଂ ତଂ ତର୍ଣକାନନୁ ସର୍ୱତଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଦଶରଥୋ ରାଜା କୌସଲ୍ୟା ମୁମୁଦେ ତଦା ॥ ୪୬॥
ଭୋକ୍ଷ୍ୟମାଣୋ ଦଶରଥୋ ରାମମେହୀତି ଚାସକୃତ୍ ।
ଆହ୍ୱୟତ୍ୟତିହର୍ଷେଣ ପ୍ରେମ୍ଣା ନାୟାତି ଲୀଲୟା ॥ ୪୭॥
ଆନୟେତି ଚ କୌସଲ୍ୟାମାହ ସା ସସ୍ମିତା ସୁତମ୍ ।
ଧାବତ୍ୟପି ନ ଶକ୍ନୋତି ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଯୋଗିମନୋଗତିମ୍ ॥ ୪୮॥
ପ୍ରହସନ୍ ସ୍ୱୟମାୟାତି କର୍ଦମାଙ୍କିତପାଣିନା ।
କିଞ୍ଚିଦ୍ଗୃହୀତ୍ୱା କବଲଂ ପୁନରେବ ପଲାୟତେ ॥ ୪୯॥
କୌସଲ୍ୟା ଜନନୀ ତସ୍ୟ ମାସି ମାସି ପ୍ରକୁର୍ୱତୀ ।
ବାୟନାନି ବିଚିତ୍ରାଣି ସମଲଙ୍କୃତ୍ୟ ରାଘବମ୍ ॥ ୫୦॥
ଅପୂପାନ୍ ମୋଦକାନ୍ କୃତ୍ୱା କର୍ଣଶଷ୍କୁଲିକାସ୍ତଥା ।
କର୍ଣପୂରାନ୍ଶ୍ଚ ବିବିଧାନ୍ ବର୍ଷବୃଦ୍ଧୌ ଚ ବାୟନମ୍ ॥ ୫୧॥
ଗୃହକୃତ୍ୟଂ ତୟା ତ୍ୟକ୍ତଂ ତସ୍ୟ ଚାପଲ୍ୟକାରଣାତ୍ ।
ଏକଦା ରଘୁନାଥୋଽସୌ ଗତୋ ମାତରମନ୍ତିକେ ॥ ୫୨॥
ଭୋଜନଂ ଦେହି ମେ ମାତର୍ନ ଶ୍ରୁତଂ କାର୍ୟସକ୍ତୟା ।
ତତଃ କ୍ରୋଧେନ ଭାଣ୍ଡାନି ଲଗୁଡେନାହନତ୍ତଦା ॥ ୫୩॥
ଶିକ୍ୟସ୍ଥଂ ପାତୟାମାସ ଗବ୍ୟଂ ଚ ନବନୀତକମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣାୟ ଦଦୌ ରାମୋ ଭରତାୟ ଯଥାକ୍ରମମ୍ ॥ ୫୪॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନାୟ ଦଦୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ଦଧି ଦୁଗ୍ଧଂ ତଥୈବ ଚ ।
ସୂଦେନ କଥିତେ ମାତ୍ରେ ହାସ୍ୟଂ କୃତ୍ୱା ପ୍ରଧାବତି ॥ ୫୫॥
ଆଗତାଂ ତାଂ ବିଲୋକ୍ୟାଥ ତତଃ ସର୍ୱୈଃ ପଲାୟିତମ୍ ।
କୌସଲ୍ୟା ଧାବମାନାପି ପ୍ରସ୍ଖଲନ୍ତୀ ପଦେ ପଦେ ॥ ୫୬॥
ରଘୁନାଥଂ କରେ ଧୃତ୍ୱା କିଞ୍ଚିନ୍ନୋବାଚ ଭାମିନୀ ।
ବାଲଭାବଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ୟ ମନ୍ଦଂ ମନ୍ଦଂ ରୁରୋଦ ହ ॥ ୫୭॥
ତେ ସର୍ୱେ ଲାଲିତା ମାତ୍ରା ଗାଢମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ଯତ୍ନତଃ ।
ଏବମାନନ୍ଦସନ୍ଦୋହଜଗଦାନନ୍ଦକାରକଃ ॥ ୫୮॥
ମାୟାବାଲବପୁର୍ଧୃତ୍ୱା ରମୟାମାସ ଦମ୍ପତୀ ।
ଅଥ କାଲେନ ତେ ସର୍ୱେ କୌମାରଂ ପ୍ରତିପେଦିରେ ॥ ୫୯॥
ଉପନୀତା ବସିଷ୍ଠେନ ସର୍ୱବିଦ୍ୟାବିଶାରଦାଃ ।
ଧନୁର୍ୱେଦେ ଚ ନିରତାଃ ସର୍ୱଶାସ୍ତ୍ରାର୍ଥବେଦିନଃ ॥ ୬୦॥
ବଭୂବୁର୍ଜଗତାଂ ନାଥା ଲୀଲୟା ନରରୂପିଣଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ସଦା ରାମମନୁଗଚ୍ଛତି ସାଦରମ୍ ॥ ୬୧॥
ସେବ୍ୟସେବକଭାବେନ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ଭରତଂ ତଥା ।
ରାମଶ୍ଚାପଧରୋ ନିତ୍ୟଂ ତୂଣୀବାଣାନ୍ୱିତଃ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୬୨॥
ଅଶ୍ୱାରୂଢୋ ବନଂ ଯାତି ମୃଗୟାୟୈ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ହତ୍ୱା ଦୁଷ୍ଟମୃଗାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ପିତ୍ରେ ସର୍ୱଂ ନ୍ୟବେଦୟତ୍ ॥ ୬୩॥
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାୟ ସୁସ୍ନାତଃ ପିତରାବଭିବାଦ୍ୟ ଚ ।
ପୌରକାର୍ୟାଣି ସର୍ୱାଣି କରୋତି ବିନୟାନ୍ୱିତଃ ॥ ୬୪॥
ବନ୍ଧୁଭିଃ ସହିତୋ ନିତ୍ୟଂ ଭୁକ୍ତ୍ୱା ମୁନିଭିରନ୍ୱହମ୍ ।
ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରହସ୍ୟାନି ଶୃଣୋତି ବ୍ୟାକରୋତି ଚ ॥ ୬୫॥
ଏବଂ ପରାତ୍ମା ମନୁଜାବତାରୋ ମନୁଷ୍ୟଲୋକାନନୁସୃତ୍ୟ ସର୍ୱମ୍ ।
ଚକ୍ରେଽବିକାରୀ ପରିଣାମହୀନୋ ବିଚାର୍ୟମାଣେ ନ କରୋତି କିଞ୍ଚିତ୍ ॥ ୬୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ବାଲକାଣ୍ଡେ ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୩॥
॥ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
କଦାଚିତ୍କୌଶିକୋଽଭ୍ୟାଗାଦୟୋଧ୍ୟାଂ ଜ୍ୱଲନପ୍ରଭଃ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାମଂ ପରାତ୍ମାନଂ ଜାତଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସ୍ୱମାୟଯା ॥ ୧॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଦଶରଥୋ ରାଜା ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ଥାୟାଚିରେଣ ତୁ ।
ବସିଷ୍ଠେନ ସମାଗମ୍ୟ ପୂଜୟିତ୍ୱା ଯଥାବିଧି ॥ ୨॥
ଅଭିବାଦ୍ୟ ମୁନିଂ ରାଜା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଭକ୍ତିନମ୍ରଧୀଃ ।
କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାହଂ ତ୍ୱଦାଗମନକାରଣାତ୍ ॥ ୩॥
ତ୍ୱଦ୍ୱିଧା ଯଦ୍ଗୃହମ୍ ଯାନ୍ତି ତତ୍ରୈବାୟାନ୍ତି ସମ୍ପଦଃ ।
ଯଦର୍ଥମାଗତୋଽସି ତ୍ୱଂ ବ୍ରୂହି ସତ୍ୟଂ କରୋମି ତତ୍ ॥ ୪॥
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରୋଽପି ତଂ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରତ୍ୟୁବାଚ ମହୀପତିମ୍ ।
ଅହଂ ପର୍ୱଣି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଯଷ୍ଟୁଂ ସୁରାନ୍ ପିତୄନ୍ ॥ ୫॥
ଯଦାରଭେ ତଦା ଦୈତ୍ୟା ବିଘ୍ନଂ କୁର୍ୱନ୍ତି ନିତ୍ୟଶଃ ।
ମାରୀଚଶ୍ଚ ସୁବାହୁଶ୍ଚାପରେ ଚାନୁଚରାସ୍ତୟୋଃ ॥ ୬॥
ଅତସ୍ତୟୋର୍ୱଧାର୍ଥାୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଂ ରାମଂ ପ୍ରୟଚ୍ଛ ମେ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ତବ ଶ୍ରେୟୋ ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୭॥
ବସିଷ୍ଠେନ ସହାମନ୍ତ୍ର୍ୟ ଦୀୟତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଗୁରୁମେକାନ୍ତେ ରାଜା ଚିନ୍ତାପରାୟଣଃ ॥ ୮॥
କିଂ କରୋମି ଗୁରୋ ରାମଂ ତ୍ୟକ୍ତୁଂ ନୋତ୍ସହତେ ମନଃ ।
ବହୁବର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ କଷ୍ଟେନୋତ୍ପାଦିତାଃ ସୁତାଃ ॥ ୯॥
ଚତ୍ୱାରୋଽମରତୁଲ୍ୟାସ୍ତେ ତେଷାଂ ରାମୋଽତିବଲ୍ଲଭଃ ।
ରାମସ୍ତ୍ୱିତୋ ଗଚ୍ଛତି ଚେନ୍ନ ଜୀବାମି କଥଞ୍ଚନ ॥ ୧୦॥
ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାତୋ ଯଦି ମୁନିଃ ଶାପଂ ଦାସ୍ୟତ୍ୟସଂଶୟଃ ।
କଥଂ ଶ୍ରେୟୋ ଭବେନ୍ମହ୍ୟମସତ୍ୟଂ ଚାପି ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ ॥ ୧୧॥
ବସିଷ୍ଠ ଉବାଚ
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ଦେବଗୁହ୍ୟଂ ଗୋପନୀୟଂ ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ।
ରାମୋ ନ ମାନୁଷୋ ଜାତଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ ॥ ୧୨॥
ଭୂମେର୍ଭାରାବତାରାୟ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୁରା ।
ସ ଏବ ଜାତୋ ଭବନେ କୌସଲ୍ୟାୟାଂ ତବାନଘ ॥ ୧୩॥
ତ୍ୱଂ ତୁ ପ୍ରଜାପତିଃ ପୂର୍ୱଂ କଶ୍ୟପୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ ।
କୌସଲ୍ୟା ଚାଦିତିର୍ଦେବମାତା ପୂର୍ୱଂ ଯଶସ୍ୱିନୀ ॥ ୧୪॥
ଭବନ୍ତୌ ତପ ଉଗ୍ରଂ ବୈ ତେପାଥେ ବହୁବତ୍ସରମ୍ ।
ଅଗ୍ରାମ୍ୟବିଷୟୌ ବିଷ୍ଣୁପୂଜାଧ୍ୟାନୈକତତ୍ପରୌ ।
ତଦା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗବାନ୍ ବରଦୋ ଭକ୍ତବତ୍ସଲଃ ॥ ୧୫॥
ବୃଣୀଷ୍ୱ ବରମିତ୍ୟୁକ୍ତେ ତ୍ୱଂ ମେ ପୁତ୍ରୋ ଭବାମଲ ।
ଇତି ତ୍ୱୟା ଯାଚିତୋଽସୌ ଭଗବାନ୍ ଭୂତଭାବନଃ ॥ ୧୬॥
ତଥେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାଦ୍ୟ ପୁତ୍ରସ୍ତେ ଜାତୋ ରାମଃ ସ ଏବ ହି ।
ଶେଷସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାଜନ୍ ରାମମେବାନ୍ୱପଦ୍ୟତ ॥ ୧୭॥
ଜାତୌ ଭରତଶତ୍ରୁଘ୍ନୌ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରେ ଗଦାଭୃତଃ ।
ଯୋଗମାୟାପି ସୀତେତି ଜାତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ॥ ୧୮॥
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରୋଽପି ରାମାୟ ତାଂ ଯୋଜୟିତୁମାଗତଃ ।
ଏତଦ୍ଗୁହ୍ୟତମଂ ରାଜନ୍ନ ବକ୍ତବ୍ୟଂ କଦାଚନ ॥ ୧୯॥
ଅତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ପୂଜୟିତ୍ୱାଥ କୌଶିକମ୍ ।
ପ୍ରେଷୟସ୍ୱ ରମାନାଥଂ ରାଘବଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ ୨୦॥
ବସିଷ୍ଠେନୈବମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ।
କୃତକୃତ୍ୟମିବାତ୍ମାନଂ ମେନେ ପ୍ରମୁଦିତାନ୍ତରଃ ॥ ୨୧॥
ଆହୂୟ ରାମରାମେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ଚ ସାଦରମ୍ ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟବଘ୍ରାୟ କୌଶିକାୟ ସମର୍ପୟତ୍ ॥ ୨୨॥
ତତୋଽତିହୃଷ୍ଟୋ ଭଗବାନ୍ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଃ ପ୍ରତାପବାନ୍ ।
ଆଶୀର୍ଭିରଭିନନ୍ଦ୍ୟାଥ ଆଗତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଗୃହୀତ୍ୱା ଚାପତୂଣୀରବାଣଖଡ୍ଗଧରୌ ଯୟୌ ॥ ୨୩॥
କିଞ୍ଚିଦ୍ଦେଶମତିକ୍ରମ୍ୟ ରାମମାହୂୟ ଭକ୍ତିତଃ ।
ଦଦୌ ବଲାଂ ଚାତିବଲାଂ ବିଦ୍ୟେ ଦ୍ୱେ ଦେବନିର୍ମିତେ ॥ ୨୪॥
ଯୟୋର୍ଗ୍ରହଣମାତ୍ରେଣ କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମାଦି ନ ଜାୟତେ ॥ ୨୫॥
ତତ ଉତ୍ତୀର୍ୟ ଗଙ୍ଗାଂ ତେ ତାଟକାବନମାଗମନ୍ ।
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରସ୍ତଦା ପ୍ରାହ ରାମଂ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମମ୍ ॥ ୨୬॥
ଅତ୍ରାସ୍ତି ତାଟକା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ କାମରୂପିଣୀ ।
ବାଧତେ ଲୋକମଖିଲଂ ଜହି ତାମବିଚାରୟନ୍ ॥ ୨୭॥
ତଥେତି ଧନୁରାଦାୟ ସଗୁଣଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ଟଙ୍କାରମକରୋତ୍ତେନ ଶବ୍ଦେନାପୂରୟଦ୍ୱନମ୍ ॥ ୨୮॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱାସହମାନା ସା ତାଟକା ଘୋରରୂପିଣୀ ।
କ୍ରୋଧସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତା ରାମମଭିଦୁଦ୍ରାବ ମେଘବତ୍ ॥ ୨୯॥
ତାମେକେନ ଶରେଣାଶୁ ତାଡୟାମାସ ବକ୍ଷସି ।
ପପାତ ବିପିନେ ଘୋରା ବମନ୍ତୀ ରୁଧିରଂ ବହୁ ॥ ୩୦॥
ତତୋଽତିସୁନ୍ଦରୀ ଯକ୍ଷୀ ସର୍ୱାଭରଣଭୂଷିତା ।
ଶାପାତ୍ପିଶାଚତାଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମୁକ୍ତା ରାମପ୍ରସାଦତଃ ॥ ୩୧॥
ନତ୍ୱା ରାମଂ ପରିକ୍ରମ୍ୟ ଗତା ରାମାଜ୍ଞୟା ଦିବମ୍ ॥ ୩୨॥
ତତୋଽତିହୃଷ୍ଟଃ ପରିରଭ୍ୟ ରାମଂ
ମୂର୍ଧନ୍ୟବଘ୍ରାୟ ବିଚିନ୍ତ୍ୟ କିଞ୍ଚିତ୍ ।
ସର୍ୱାସ୍ତ୍ରଜାଲଂ ସରହସ୍ୟମନ୍ତ୍ରଂ
ପ୍ରୀତ୍ୟାଭିରାମାୟ ଦଦୌ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରଃ ॥ ୩୩॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ବାଲକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୪॥
॥ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ତତ୍ର କାମାଶ୍ରମେ ରମ୍ୟେ କାନନେ ମୁନିସଙ୍କୁଲେ ।
ଉଷିତ୍ୱା ରଜନୀମେକାଂ ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରସ୍ଥିତାଃ ଶନୈଃ ॥ ୧॥
ସିଦ୍ଧାଶ୍ରମଂ ଗତାଃ ସର୍ୱେ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେବିତମ୍ ।
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରେଣ ସନ୍ଦିଷ୍ଟା ମୁନୟସ୍ତନ୍ନିବାସିନଃ ॥ ୨॥
ପୂଜାଂ ଚ ମହତୀଂ ଚକ୍ରୂ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୟୋର୍ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ଶ୍ରୀରାମଃ କୌଶିକଂ ପ୍ରାହ ମୁନେ ଦୀକ୍ଷାଂ ପ୍ରବିଶ୍ୟତାମ୍ ॥ ୩॥
ଦର୍ଶୟସ୍ୱ ମହାଭାଗ କୁତସ୍ତୌ ରାକ୍ଷସାଧମୌ ।
ତଥେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ମୁନିର୍ୟଷ୍ଟୁମାରେଭେ ମୁନିଭିଃ ସହ ॥ ୪॥
ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଦଦୃଶାତେ ତୌ ରାକ୍ଷସୌ କାମରୂପିଣୌ ।
ମାରୀଚଶ୍ଚ ସୁବାହୁଶ୍ଚ ବର୍ଷନ୍ତୌ ରୁଧିରାସ୍ଥିନୀ ॥ ୫॥
ରାମୋଽପି ଧନୁରାଦାୟ ଦ୍ୱୌ ବାଣୌ ସନ୍ଦଧେ ସୁଧୀଃ ।
ଆକର୍ଣାନ୍ତଂ ସମାକୃଷ୍ୟ ବିସସର୍ଜ ତୟୋଃ ପୃଥକ୍ ॥ ୬॥
ତୟୋରେକସ୍ତୁ ମାରୀଚଂ ଭ୍ରାମୟଞ୍ଛତୟୋଜନମ୍ ।
ପାତୟାମାସ ଜଲଧୌ ତଦଦ୍ଭୁତମିବାଭବତ୍ ॥ ୭॥
ଦ୍ୱିତୀୟୋଽଗ୍ନିମୟୋ ବାଣଃ ସୁବାହୁମଜୟତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ।
ଅପରେ ଲକ୍ଷମଣେନାଶୁ ହତାସ୍ତଦନୁୟାୟିନଃ ॥ ୮॥
ପୁଷ୍ପୌଘୈରାକିରନ୍ ଦେବା ରାଘବଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।
ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭୟୋ ନେଦୁସ୍ତୁଷ୍ଟୁବୁଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ ॥ ୯॥
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରସ୍ତୁ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ପୂଜାର୍ହଂ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।
ଅଙ୍କେ ନିବେଶ୍ୟ ଚାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ଭକ୍ତ୍ୟା ବାଷ୍ପାକୁଲେକ୍ଷଣଃ ॥ ୧୦॥
ଭୋଜୟିତ୍ୱା ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ରାମଂ ପକ୍ୱଫଲାଦିଭିଃ ।
ପୁରାଣବାକ୍ୟୈର୍ମଧୁରୈର୍ନିନାୟ ଦିବସତ୍ରୟମ୍ ॥ ୧୧॥
ଚତୁର୍ଥେଽହନି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ କୌଶିକୋ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ।
ରାମ ରାମ ମହାୟଜ୍ଞଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଗଚ୍ଛାମହେ ବୟମ୍ ॥ ୧୨॥
ବିଦେହରାଜନଗରେ ଜନକସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
ତତ୍ର ମାହେଶ୍ୱରଂ ଚାପମସ୍ତି ନ୍ୟସ୍ତଂ ପିନାକିନା ॥ ୧୩॥
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ତ୍ୱଂ ମହାସତ୍ତ୍ୱଂ ପୂଜ୍ୟସେ ଜନକେନ ଚ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ମୁନିଭିସ୍ତାଭ୍ୟାଂ ଯୟୌ ଗଙ୍ଗାସମୀପଗମ୍ ॥ ୧୪॥
ଗୌତମସ୍ୟାଶ୍ରମଂ ପୁଣ୍ୟଂ ଯତ୍ରାହଲ୍ୟାଽଽସ୍ଥିତା ତପଃ ।
ଦିବ୍ୟପୁଷ୍ପଫଲୋପେତପାଦପୈଃ ପରିବେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୧୫॥
ମୃଗପକ୍ଷିଗଣୈର୍ହୀନଂ ନାନାଜନ୍ତୁବିବର୍ଜିତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱୋବାଚ ମୁନିଂ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ॥ ୧୬॥
କସ୍ୟୈତଦାଶ୍ରମପଦଂ ଭାତି ଭାସ୍ୱଚ୍ଛୁଭଂ ମହତ୍ ।
ପତ୍ରପୁଷ୍ପଫଲୈର୍ୟୁକ୍ତଂ ଜନ୍ତୁଭିଃ ପରିବର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧୭॥
ଆହ୍ଲାଦୟତି ମେ ଚେତୋ ଭଗବନ୍ ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ॥ ୧୮॥
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଉବାଚ
ଶୃଣୁ ରାମ ପୁରା ବୃତ୍ତଂ ଗୌତମୋ ଲୋକବିଶ୍ରୁତଃ ।
ସର୍ୱଧର୍ମଭୃତାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ତପସାରାଧୟନ୍ ହରିମ୍ ॥ ୧୯॥
ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ଦଦୌ କନ୍ୟାମହଲ୍ୟାଂ ଲୋକସୁନ୍ଦରୀମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟେଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣପରାୟଣାମ୍ ॥ ୨୦॥
ତୟା ସାର୍ଧମିହାବାତ୍ସୀଦ୍ଗୌତମସ୍ତପତାଂ ବରଃ ।
ଶକ୍ରସ୍ତୁ ତାଂ ଧର୍ଷୟିତୁମନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୁରନ୍ୱହମ୍ ॥ ୨୧॥
କଦାଚିନ୍ମୁନିବେଷେଣ ଗୌତମେ ନିର୍ଗତେ ଗୃହାତ୍ ।
ଧର୍ଷୟିତ୍ୱାଥ ନିରଗାତ୍ତ୍ୱରିତଂ ମୁନିରପ୍ୟଗାତ୍ ॥ ୨୨॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଯାନ୍ତଂ ସ୍ୱରୂପେଣ ମୁନିଃ ପରମକୋପନଃ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କସ୍ତ୍ୱଂ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ମମ ରୂପଧରୋଽଧମଃ ॥ ୨୩॥
ସତ୍ୟଂ ବ୍ରୂହି ନ ଚେଦ୍ଭସ୍ମ କରିଷ୍ୟାମି ନ ସଂଶୟଃ ।
ସୋଽବ୍ରବୀଦ୍ଦେବରାଜୋଽହଂ ପାହି ମାଂ କାମକିଙ୍କରମ୍ ॥ ୨୪॥
କୃତଂ ଜୁଗୁପ୍ସିତଂ କର୍ମ ମୟା କୁତ୍ସିତଚେତସା ।
ଗୌତମଃ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ଶଶାପ ଦିବିଜାଧିପମ୍ ॥ ୨୫॥
ଯୋନିଲମ୍ପଟ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମନ୍ ସହସ୍ରଭଗବାନ୍ ଭବ ।
ଶପ୍ତ୍ୱା ତଂ ଦେବରାଜାନଂ ପ୍ରବିଶ୍ୟ ସ୍ୱାଶ୍ରମଂ ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୬॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାହଲ୍ୟାଂ ବେପମାନାଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଂ ଗୌତମୋଽବ୍ରବୀତ୍ ।
ଦୁଷ୍ଟେ ତ୍ୱଂ ତିଷ୍ଠ ଦୁର୍ୱୃତ୍ତେ ଶିଲାୟାମାଶ୍ରମେ ମମ ॥ ୨୭॥
ନିରାହାରା ଦିବାରାତ୍ରଂ ତପଃ ପରମମାସ୍ଥିତା ।
ଆତପାନିଲବର୍ଷାଦିସହିଷ୍ଣୁଃ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୨୮॥
ଧ୍ୟାୟନ୍ତୀ ରାମମେକାଗ୍ରମନସା ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତମ୍ ।
ନାନାଜନ୍ତୁବିହୀନୋଽୟମାଶ୍ରମୋ ମେ ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୨୯॥
ଏବଂ ବର୍ଷସହସ୍ରେଷୁ ହ୍ୟନେକେଷୁ ଗତେଷୁ ଚ ।
ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାନାଗମିଷ୍ୟତି ସାନୁଜଃ ॥ ୩୦॥
ଯଦା ତ୍ୱଦାଶ୍ରୟଶିଲାଂ ପାଦାଭ୍ୟାମାକ୍ରମିଷ୍ୟତି ।
ତଦୈବ ଧୂତପାପା ତ୍ୱଂ ରାମଂ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ॥ ୩୧॥
ପରିକ୍ରମ୍ୟ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ସ୍ତୁତ୍ୱା ଶାପାଦ୍ୱିମୋକ୍ଷ୍ୟସେ ।
ପୂର୍ୱବନ୍ମମ ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କରିଷ୍ୟସି ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ ୩୨॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଗୌତମଃ ପ୍ରାଗାଦ୍ଧିମବନ୍ତଂ ନଗୋତ୍ତମମ୍ ।
ତଦାଦ୍ୟହଲ୍ୟା ଭୂତାନାମଦୃଶ୍ୟା ସ୍ୱାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ ॥ ୩୩॥
ତବ ପାଦରଜଃସ୍ପର୍ଶଂ କାଙ୍କ୍ଷତେ ପବନାଶନା ।
ଆସ୍ତେଽଦ୍ୟାପି ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପୋ ଦୁଷ୍କରମାସ୍ଥିତା ॥ ୩୪॥
ପାବୟସ୍ୱ ମୁନେର୍ଭାର୍ୟାମହଲ୍ୟାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତାମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରାଘବଂ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ୱା ମୁନିପୁଙ୍ଗବଃ ॥ ୩୫॥
ଦର୍ଶୟାମାସ ଚାହଲ୍ୟାମୁଗ୍ରେଣ ତପସା ସ୍ଥିତାମ୍ ।
ରାମଃ ଶିଲାଂ ପଦା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ତାଂ ଚାପଶ୍ୟତ୍ତପୋଧନାମ୍ ॥ ୩୬॥
ନନାମ ରାଘବୋଽହଲ୍ୟାଂ ରାମୋଽହମିତି ଚାବ୍ରବୀତ୍ ।
ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପୀତକୌଶେୟବାସସମ୍ ॥ ୩୭॥
ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଙ୍କଜଧାରିଣମ୍ ।
ଧନୁର୍ବାଣଧରଂ ରାମଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତମ୍ ॥ ୩୮॥
ସ୍ମିତବକ୍ତ୍ରଂ ପଦ୍ମନେତ୍ରଂ ଶ୍ରୀବତ୍ସାଙ୍କିତବକ୍ଷସମ୍ ।
ନୀଲମାଣିକ୍ୟସଙ୍କାଶଂ ଦ୍ୟୋତୟନ୍ତଂ ଦିଶୋ ଦଶ ॥ ୩୯॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଂ ରମାନାଥଂ ହର୍ଷବିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣା ।
ଗୌତମସ୍ୟ ବଚଃ ସ୍ମୃତ୍ୱା ଜ୍ଞାତ୍ୱା ନାରାୟଣଂ ବରମ୍ ॥ ୪୦॥
ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ବିଧିବଦ୍ରାମମର୍ଘ୍ୟାଦିଭିରନିନ୍ଦିତା ।
ହର୍ଷାଶ୍ରୁଜଲନେତ୍ରାନ୍ତା ଦଣ୍ଡବତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ସା ॥ ୪୧॥
ଉତ୍ଥାୟ ଚ ପୁନର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଂ ରାଜୀବଲୋଚନମ୍ ।
ପୁଲକାଙ୍କିତସର୍ୱାଙ୍ଗା ଗିରା ଗଦ୍ଗଦୟୈଲତ ॥ ୪୨॥
ଅହଲ୍ୟୋବାଚ
ଅହୋ କୃତାର୍ଥାସ୍ମି ଜଗନ୍ନିବାସ ତେ
ପାଦାବ୍ଜସଂଲଗ୍ନରଜଃକଣାଦହମ୍ ।
ସ୍ପୃଶାମି ଯତ୍ପଦ୍ମଜଶଙ୍କରାଦିଭି-
ର୍ୱିମୃଗ୍ୟତେ ରନ୍ଧିତମାନସୈଃ ସଦା ॥ ୪୩॥
ଅହୋ ବିଚିତ୍ରଂ ତବ ରାମ ଚେଷ୍ଟିତଂ
ମନୁଷ୍ୟଭାବେନ ବିମୋହିତଂ ଜଗତ୍ ।
ଚଲସ୍ୟଜସ୍ରଂ ଚରଣାଦିବର୍ଜିତଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ଆନନ୍ଦମୟୋଽତିମାୟିକଃ ॥ ୪୪॥
ଯତ୍ପାଦପଙ୍କଜପରାଗପବିତ୍ରଗାତ୍ରା
ଭାଗୀରଥୀ ଭବବିରିଞ୍ଚିମୁଖାନ୍ ପୁନାତି ।
ସାକ୍ଷାତ୍ସ ଏବ ମମ ଦୃଗ୍ୱିଷୟୋ ଯଦାସ୍ତେ
କିଂ ବର୍ଣ୍ୟତେ ମମ ପୁରାକୃତଭାଗଧେୟମ୍ ॥ ୪୫॥
ମର୍ତ୍ୟାବତାରେ ମନୁଜାକୃତିଂ ହରିଂ
ରାମାଭିଧେୟଂ ରମଣୀୟଦେହିନମ୍ ।
ଧନୁର୍ଧରଂ ପଦ୍ମବିଶାଲଲୋଚନଂ
ଭଜାମି ନିତ୍ୟଂ ନ ପରାନ୍ ଭଜିଷ୍ୟେ ॥ ୪୬॥
ଯତ୍ପାଦପଙ୍କଜରଜଃ ଶ୍ରୁତିଭିର୍ୱିମୃଗ୍ୟଂ
ଯନ୍ନାଭିପଙ୍କଜଭବଃ କମଲାସନଶ୍ଚ ।
ଯନ୍ନାମସାରରସିକୋ ଭଗବାନ୍ ପୁରାରିସ୍ତଂ
ରାମଚନ୍ଦ୍ରମନିଶଂ ହୃଦି ଭାବୟାମି ॥ ୪୭॥
ଯସ୍ୟାବତାରଚରିତାନି ବିରିଞ୍ଚିଲୋକେ
ଗାୟନ୍ତି ନାରଦମୁଖା ଭବପଦ୍ମଜାଦ୍ୟାଃ ।
ଆନନ୍ଦଜାଶ୍ରୁପରିଷିକ୍ତକୁଚାଗ୍ରସୀମା
ବାଗୀଶ୍ୱରୀ ଚ ତମହଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୪୮॥
ସୋଽୟଂ ପରାତ୍ମା ପୁରୁଷଃ ପୁରାଣ
ଏକଃ ସ୍ୱୟଞ୍ଜ୍ୟୋତିରନନ୍ତ ଆଦ୍ୟଃ ।
ମାୟାତନୁଂ ଲୋକବିମୋହନୀୟାଂ
ଧତ୍ତେ ପରାନୁଗ୍ରହ ଏଷ ରାମଃ ॥ ୪୯॥
ଅୟଂ ହି ବିଶ୍ୱୋଦ୍ଭବସଂୟମାନାମେକଃ
ସ୍ୱମାୟାଗୁଣବିମ୍ବିତୋ ଯଃ ।
ବିରିଞ୍ଚିବିଷ୍ଣ୍ୱୀଶ୍ୱରନାମଭେଦାନ୍
ଧତ୍ତେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଃ ପରିପୂର୍ଣ ଆତ୍ମା ॥ ୫୦॥
ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ରାମ ତବାଙ୍ଘ୍ରିପଙ୍କଜଂ
ଶ୍ରିୟା ଧୃତଂ ବକ୍ଷସି ଲାଲିତଂ ପ୍ରିୟାତ୍ ।
ଆକ୍ରାନ୍ତମେକେନ ଜଗତ୍ତ୍ରୟଂ ପୁରା
ଧ୍ୟେୟଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ରୈରଭିମାନବର୍ଜିତୈଃ ॥ ୫୧॥
ଜଗତାମାଦିଭୂତସ୍ତ୍ୱଂ ଜଗତ୍ତ୍ୱଂ ଜଗଦାଶ୍ରୟଃ ।
ସର୍ୱଭୂତେଷ୍ୱସଂୟୁକ୍ତ ଏକୋ ଭାତି ଭବାନ୍ ପରଃ ॥ ୫୨॥
ଓଙ୍କାରବାଚ୍ୟସ୍ତ୍ୱଂ ରାମ ବାଚାମବିଷୟଃ ପୁମାନ୍ ।
ବାଚ୍ୟବାଚକଭେଦେନ ଭବାନେବ ଜଗନ୍ମୟଃ ॥ ୫୩॥
କାର୍ୟକାରଣକର୍ତୃତ୍ୱଫଲସାଧନଭେଦତଃ ।
ଏକୋ ବିଭାସି ରାମ ତ୍ୱଂ ମାୟଯା ବହୁରୂପୟା ॥ ୫୪॥
ତ୍ୱନ୍ମାୟାମୋହିତଧିୟସ୍ତ୍ୱାଂ ନ ଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ।
ମାନୁଷଂ ତ୍ୱାଭିମନ୍ୟନ୍ତେ ମାୟିନଂ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୫୫॥
ଆକାଶବତ୍ତ୍ୱଂ ସର୍ୱତ୍ର ବହିରନ୍ତର୍ଗତୋଽମଲଃ ।
ଅସଙ୍ଗୋ ହ୍ୟଚଲୋ ନିତ୍ୟଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ବୁଦ୍ଧଃ ସଦବ୍ୟଯଃ ॥ ୫୬॥
ଯୋଷିନ୍ମୂଢାହମଜ୍ଞା ତେ ତତ୍ତ୍ୱଂ ଜାନେ କଥଂ ବିଭୋ ।
ତସ୍ମାତ୍ତେ ଶତଶୋ ରାମ ନମସ୍କୁର୍ୟାମନନ୍ୟଧୀଃ ॥ ୫୭॥
ଦେବ ମେ ଯତ୍ର କୁତ୍ରାପି ସ୍ଥିତାୟା ଅପି ସର୍ୱଦା ।
ତ୍ୱତ୍ପାଦକମଲେ ସକ୍ତା ଭକ୍ତିରେବ ସଦାସ୍ତୁ ମେ ॥ ୫୮॥
ନମସ୍ତେ ପୁରୁଷାଧ୍ୟକ୍ଷ ନମସ୍ତେ ଭକ୍ତବତ୍ସଲ ।
ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ହୃଷୀକେଶ ନାରାୟଣ ନମୋଽସ୍ତୁତେ ॥ ୫୯॥
ଭବଭୟହରମେକଂ ଭାନୁକୋଟିପ୍ରକାଶଂ
କରଧୃତଶରଚାପଂ କାଲମେଘାବଭାସମ୍ ।
କନକରୁଚିରବସ୍ତ୍ରଂ ରତ୍ନବତ୍କୁଣ୍ଡଲାଢ୍ୟଂ
କମଲବିଶଦନେତ୍ରଂ ସାନୁଜଂ ରାମମୀଡେ ॥ ୬୦॥
ସ୍ତୁତ୍ୱୈବଂ ପୁରୁଷଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ରାଘବଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ପରିକ୍ରମ୍ୟ ପ୍ରଣମ୍ୟାଶୁ ସାଽନୁଜ୍ଞାତା ଯୟୌ ପତିମ୍ ॥ ୬୧॥
ଅହଲ୍ୟଯା କୃତଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଯଃ ପଠେଦ୍ଭକ୍ତିସଂୟୁତଃ ।
ସ ମୁଚ୍ୟତେଽଖିଲୈଃ ପାପୈଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି ॥ ୬୨॥
ପୁତ୍ରାଦ୍ୟର୍ଥେ ପଠେଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟା ରାମଂ ହୃଦି ନିଧାୟ ଚ ।
ସମ୍ବତ୍ସରେଣ ଲଭତେ ବନ୍ଧ୍ୟା ଅପି ସୁପୁତ୍ରକମ୍ ॥ ୬୩॥
ସର୍ୱାନ୍ କାମାନବାପ୍ନୋତି ରାମଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରସାଦତଃ ॥ ୬୪॥
ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନୋ ଗୁରୁତଲ୍ପଗୋଽପି ପୁରୁଷଃ ସ୍ତେୟୀ ସୁରାପୋଽପି ବା
ମାତୃଭ୍ରାତୃବିହିଂସକୋଽପି ସତତଂ ଭୋଗୈକବଦ୍ଧାତୁରଃ ।
ନିତ୍ୟଂ ସ୍ତୋତ୍ରମିଦଂ ଜପନ୍ ରଘୁପତିଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ହୃଦିସ୍ଥଂ ସ୍ମରନ୍
ଧ୍ୟାୟନ୍ମୁକ୍ତିମୁପୈତି କିଂ ପୁନରସୌ ସ୍ୱାଚାରୟୁକ୍ତୋ ନରଃ ॥ ୬୫॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ବାଲକାଣ୍ଡେ
ଅହଲ୍ୟୋଦ୍ଧରଣଂ ନାମ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫॥
॥ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରୋଽଥ ତଂ ପ୍ରାହ ରାଘବଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।
ଗଚ୍ଛାମୋ ବତ୍ସ ମିଥିଲାଂ ଜନକେନାଭିପାଲିତାମ୍ ॥ ୧॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କ୍ରତୁବରଂ ପଶ୍ଚାଦୟୋଧ୍ୟାଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୟଯୌ ଗଙ୍ଗାମୁତ୍ତର୍ତୁଂ ସହରାଘବଃ ।
ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ନାବିକେନ ନିଷିଦ୍ଧୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୨॥
ନାବିକ ଉବାଚ
କ୍ଷାଲୟାମି ତବ ପାଦପଙ୍କଜଂ
ନାଥ ଦାରୁଦୃଷଦୋଃ କିମନ୍ତରମ୍ ।
ମାନୁଷୀକରଣଚୂର୍ଣମସ୍ତି ତେ
ପାଦୟୋରିତି କଥା ପ୍ରଥୀୟସୀ ॥ ୩॥
ପାଦାମ୍ବୁଜଂ ତେ ବିମଲଂ ହି କୃତ୍ୱା
ପଶ୍ଚାତ୍ପରଂ ତୀରମହଂ ନୟାମି ।
ନୋ ଚେତ୍ତରୀ ସଦ୍ୟୁବତୀ ମଲେନ
ସ୍ୟାଚ୍ଚେଦ୍ୱିଭୋ ବିଦ୍ଧି କୁଟୁମ୍ବହାନିଃ ॥ ୪॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା କ୍ଷାଲିତୌ ପାଦୌ ପରଂ ତୀରଂ ତତୋ ଗତାଃ ।
କୌଶିକୋ ରଘୁନାଥେନ ସହିତୋ ମିଥିଲାଂ ଯୟୌ ॥ ୫॥
ବିଦେହସ୍ୟ ପୁରଂ ପ୍ରାତରୃଷିବାଟଂ ସମାବିଶତ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ କୌଶିକମାକର୍ଣ୍ୟ ଜନକୋଽତିମୁଦାନ୍ୱିତଃ ॥ ୬॥
ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟାଣି ସଙ୍ଗୃହ୍ୟ ସୋପାଧ୍ୟାୟଃ ସମାୟଯୌ ।
ଦଣ୍ଡବତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ୟାଥ ପୂଜୟାମାସ କୌଶିକମ୍ ॥ ୭॥
ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାଘବୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସର୍ୱଲକ୍ଷଣସଂୟୁତୌ ।
ଦ୍ୟୋତୟନ୍ତୌ ଦିଶଃ ସର୍ୱାଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରସୂର୍ୟାବିବାପରୌ ॥ ୮॥
କସ୍ୟୈତୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ପୁତ୍ରୌ ଦେବସୁତୋପମୌ ।
ମନଃପ୍ରୀତିକରୌ ମେଽଦ୍ୟ ନରନାରାୟଣାବିବ ॥ ୯॥
ପ୍ରତ୍ୟୁବାଚ ମୁନିଃ ପ୍ରୀତୋ ହର୍ଷୟନ୍ ଜନକଂ ତଦା ।
ପୁତ୍ରୌ ଦଶରଥସ୍ୟୈତୌ ଭ୍ରାତରୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ ୧୦॥
ମଖସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାୟ ମୟାନୀତୌ ପିତୁଃ ପୁରାତ୍ ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ ରାଘବୋ ମାର୍ଗେ ତାଟକାଂ ବିଶ୍ୱଘାତିନୀମ୍ ॥ ୧୧॥
ଶରେଣୈକେନ ହତବାନ୍ନୋଦିତୋ ମେଽତିବିକ୍ରମଃ ।
ତତୋ ମମାଶ୍ରମଂ ଗତ୍ୱା ମମ ଯଜ୍ଞବିହିଂସକାନ୍ ॥ ୧୨॥
ସୁବାହୁପ୍ରମୁଖାନ୍ ହତ୍ୱା ମାରୀଚଂ ସାଗରେଽକ୍ଷିପତ୍ ।
ତତୋ ଗଙ୍ଗାତଟେ ପୁଣ୍ୟେ ଗୌତମସ୍ୟାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍ ॥ ୧୩॥
ଗତ୍ୱା ତତ୍ର ଶିଲାରୂପା ଗୌତମସ୍ୟ ବଧୂଃ ସ୍ଥିତା ।
ପାଦପଙ୍କଜସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍କୃତା ମାନୁଷରୂପିଣୀ ॥ ୧୪॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାହଲ୍ୟାଂ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ତୟା ସମ୍ୟକ୍ପ୍ରପୂଜିତଃ ।
ଇଦାନୀଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମସ୍ତେ ଗୃହେ ମାହେଶ୍ୱରଂ ଧନୁଃ ॥ ୧୫॥
ପୂଜିତଂ ରାଜଭିଃ ସର୍ୱୈର୍ଦୃଷ୍ଟମିତ୍ୟନୁଶୁଶ୍ରୁବେ ।
ଅତୋ ଦର୍ଶୟ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶୈବଂ ଚାପମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାୟୋଧ୍ୟାଂ ଜିଗମିଷୁଃ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ॥ ୧୬॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ମୁନିନା ରାଜା ପୂଜାର୍ହାବିତି ପୂଜୟା ।
ପୂଜୟାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ବିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ।
ତତଃ ସମ୍ପ୍ରେଷୟାମାସ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ବୁଦ୍ଧିମତ୍ତରମ୍ ॥ ୧୭॥
ଜନକ ଉବାଚ
ଶୀଘ୍ରମାନୟ ବିଶ୍ୱେଶଚାପଂ ରାମାୟ ଦର୍ଶୟ ॥ ୧୮॥
ତତୋ ଗତେ ମନ୍ତ୍ରିବରେ ରାଜା କୌଶିକମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଯଦି ରାମୋ ଧନୁର୍ଧୃତ୍ୱା କୋଟ୍ୟାମାରୋପୟେଦ୍ଗୁଣମ୍ ॥ ୧୯॥
ତଦା ମୟାତ୍ମଜା ସୀତା ଦୀୟତେ ରାଘବାୟ ହି ।
ତଥେତି କୌଶିକୋଽପ୍ୟାହ ରାମଂ ସମ୍ବୀକ୍ଷ୍ୟ ସସ୍ମିତମ୍ ॥ ୨୦॥
ଶୀଘ୍ରଂ ଦର୍ଶୟ ଚାପାଗ୍ର୍ୟଂ ରାମାୟାମିତତେଜସେ ।
ଏବଂ ବ୍ରୁବତି ମୌନୀଶେ ଆଗତାଶ୍ଚାପବାହକାଃ ॥ ୨୧॥
ଚାପଂ ଗୃହୀତ୍ୱା ବଲିନଃ ପଞ୍ଚସାହସ୍ରସଙ୍ଖ୍ୟକାଃ ।
ଘଣ୍ଟାଶତସମାୟୁକ୍ତଂ ମଣିବଜ୍ରାଦିଭୂଷିତମ୍ ॥ ୨୨॥
ଦର୍ଶୟାମାସ ରାମାୟ ମନ୍ତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ରୟତାଂ ବରଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ବଦ୍ଧ୍ୱା ପରିକରଂ ଦୃଢମ୍ ॥ ୨୩॥
ଗୃହୀତ୍ୱା ବାମହସ୍ତେନ ଲୀଲୟା ତୋଲୟନ୍ ଧନୁଃ ।
ଆରୋପୟାମାସ ଗୁଣଂ ପଶ୍ୟତ୍ସ୍ୱଖିଲରାଜସୁ ॥ ୨୪॥
ଈଷଦାକର୍ଷୟାମାସ ପାଣିନା ଦକ୍ଷିଣେନ ସଃ ।
ବଭଞ୍ଜାଖିଲହୃତ୍ସାରୋ ଦିଶଃ ଶବ୍ଦେନ ପୂରୟନ୍ ॥ ୨୫॥
ଦିଶଶ୍ଚ ବିଦିଶଶ୍ଚୈବ ସ୍ୱର୍ଗଂ ମର୍ତ୍ୟଂ ରସାତଲମ୍ ।
ତଦଦ୍ଭୁତମଭୂତ୍ତତ୍ର ଦେବାନାଂ ଦିବି ପଶ୍ୟତାମ୍ ॥ ୨୬॥
ଆଚ୍ଛାଦୟନ୍ତଃ କୁସୁମୈର୍ଦେବାଃ ସ୍ତୁତିଭିରୀଡିରେ ।
ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭୟୋ ନେଦୁର୍ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରୋଗଣାଃ ॥ ୨୭॥
ଦ୍ୱିଧା ଭଗ୍ନଂ ଧନୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାଜାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ରଘୂଦ୍ୱହମ୍ ।
ବିସ୍ମୟଂ ଲେଭିରେ ସୀତାମାତରୋଽନ୍ତଃପୁରାଜିରେ ॥ ୨୮॥
ସୀତା ସ୍ୱର୍ଣମୟୀଂ ମାଲାଂ ଗୃହୀତ୍ୱା ଦକ୍ଷିଣେ କରେ ।
ସ୍ମିତବକ୍ତ୍ରା ସ୍ୱର୍ଣବର୍ଣା ସର୍ୱାଭରଣଭୂଷିତା ॥ ୨୯॥
ମୁକ୍ତାହାରୈଃ କର୍ଣପତ୍ରୈଃ କ୍ୱଣଚ୍ଚରଣନୂପୁରା ।
ଦୁକୂଲପରିସମ୍ବୀତା ବସ୍ତ୍ରାନ୍ତର୍ୱ୍ୟଞ୍ଜିତସ୍ତନୀ ॥ ୩୦॥
ରାମସ୍ୟୋପରି ନିକ୍ଷିପ୍ୟ ସ୍ମୟମାନା ମୁଦଂ ଯୟୌ ।
ତତୋ ମୁମୁଦିରେ ସର୍ୱେ ରାଜଦାରାଃ ସ୍ୱଲଙ୍କୃତମ୍ ॥ ୩୧॥
ଗବାକ୍ଷଜାଲରନ୍ଧ୍ରେଭ୍ୟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଲୋକବିମୋହନମ୍ ।
ତତୋଽବ୍ରବୀନ୍ମୁନିଂ ରାଜା ସର୍ୱଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦଃ ॥ ୩୨॥
ଭୋ କୌଶିକ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ପତ୍ରଂ ପ୍ରେଷୟ ସତ୍ୱରମ୍ ।
ରାଜା ଦଶରଥଃ ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛତୁ ସପୁତ୍ରକଃ ॥ ୩୩।
ବିବାହାର୍ଥଂ କୁମାରାଣାଂ ସଦାରଃ ସହମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ।
ତଥେତି ପ୍ରେଷୟାମାସ ଦୂତାନ୍ସ୍ତ୍ୱରିତବିକ୍ରମାନ୍ ॥ ୩୪॥
ତେ ଗତ୍ୱା ରାଜଶାର୍ଦୂଲଂ ରାମଶ୍ରେୟୋ ନ୍ୟବେଦୟନ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମକୃତଂ ରାଜା ହର୍ଷେଣ ମହତାପ୍ଲୁତଃ ॥ ୩୫॥
ମିଥିଲାଗମନାର୍ଥାୟ ତ୍ୱରୟାମାସ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ।
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ମିଥିଲାଂ ସର୍ୱେ ଗଜାଶ୍ୱରଥପତ୍ତୟଃ ॥ ୩୬॥
ରଥମାନୟ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ୟଦ୍ୟୈବ ମା ଚିରମ୍ ।
ବସିଷ୍ଠସ୍ତ୍ୱଗ୍ରତୋ ଯାତୁ ସଦାରଃ ସହିତୋଽଗ୍ନିଭିଃ ॥ ୩୭॥
ରାମମାତୄଃ ସମାଦାୟ ମୁନିର୍ମେ ଭଗବାନ୍ ଗୁରୁଃ ।
ଏବଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ୟ ସକଲଂ ରାଜର୍ଷିର୍ୱିପୁଲଂ ରଥମ୍ ॥ ୩୮॥
ମହତ୍ୟା ସେନୟା ସାର୍ଧମାରୁହ୍ୟ ତ୍ୱରିତୋ ଯୟୌ ।
ଆଗତଂ ରାଘବଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାଜା ହର୍ଷସମାକୁଲଃ ॥ ୩୯॥
ପ୍ରତ୍ୟୁଜ୍ଜଗାମ ଜନକଃ ଶତାନନ୍ଦପୁରୋଧସା ।
ଯଥୋକ୍ତପୂଜୟା ପୂଜ୍ୟଂ ପୂଜୟାମାସ ସତ୍କୃତମ୍ ॥ ୪୦॥
ରାମସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଶୁ ବବନ୍ଦେ ଚରଣୌ ପିତୁଃ ।
ତତୋ ହୃଷ୍ଟୋ ଦଶରଥୋ ରାମଂ ବଚନମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୪୧॥
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ପଶ୍ୟାମି ତେ ରାମ ମୁଖଂ ଫୁଲ୍ଲାମ୍ବୁଜୋପମମ୍ ।
ମୁନେରନୁଗ୍ରହାତ୍ସର୍ୱଂ ସମ୍ପନ୍ନଂ ମମ ଶୋଭନମ୍ ॥ ୪୨॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାଘ୍ରାୟ ମୂର୍ଧାନମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ହର୍ଷେଣ ମହତାବିଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମାନନ୍ଦଂ ଗତୋ ଯଥା ॥ ୪୩॥
ତତୋ ଜନକରାଜେନ ମନ୍ଦିରେ ସନ୍ନିବେଶିତଃ ।
ଶୋଭନେ ସର୍ୱଭୋଗାଢ୍ୟେ ସଦାରଃ ସସୁତଃ ସୁଖୀ ॥ ୪୪॥
ତତଃ ଶୁଭେ ଦିନେ ଲଗ୍ନେ ସୁମୁହୂର୍ତେ ରଘୂତ୍ତମମ୍ ।
ଆନୟାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞୋ ରାମଂ ସଭ୍ରାତୃକଂ ତଦା ॥ ୪୫॥
ରତ୍ନସ୍ତମ୍ଭସୁବିସ୍ତାରେ ସୁବିତାନେ ସୁତୋରଣେ ।
ମଣ୍ଡପେ ସର୍ୱଶୋଭାଢ୍ୟେ ମୁକ୍ତାପୁଷ୍ପଫଲାନ୍ୱିତେ ॥ ୪୬॥
ବେଦବିଦ୍ଭିଃ ସୁସମ୍ବାଧେ ବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ ସ୍ୱର୍ଣଭୂଷିତୈଃ ।
ସୁବାସିନୀଭିଃ ପରିତୋ ନିଷ୍କକଣ୍ଠୀଭିରାବୃତେ ॥ ୪୭॥
ଭେରୀଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ଗୀତନୃତ୍ୟୈଃ ସମାକୁଲେ ।
ଦିବ୍ୟରତ୍ନାଞ୍ଚିତେ ସ୍ୱର୍ଣପୀଠେ ରାମଂ ନ୍ୟବେଶୟତ୍ ॥ ୪୮॥
ବସିଷ୍ଠଂ କୌଶିକଂ ଚୈବ ଶତାନନ୍ଦଃ ପୁରୋହିତଃ ।
ଯଥାକ୍ରମଂ ପୂଜୟିତ୍ୱା ରାମସ୍ୟୋଭୟପାର୍ଶ୍ୱୟୋଃ ॥ ୪୯॥
ସ୍ଥାପୟିତ୍ୱା ସ ତତ୍ରାଗ୍ନିଂ ଜ୍ୱାଲୟିତ୍ୱା ଯଥାବିଧି ।
ସୀତାମାନୀୟ ଶୋଭାଢ୍ୟାଂ ନାନାରତ୍ନବିଭୂଷିତାମ୍ ॥ ୫୦॥
ସଭାର୍ୟୋ ଜନକଃ ପ୍ରାୟାଦ୍ରାମଂ ରାଜୀବଲୋଚନମ୍ ।
ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ୟ ବିଧିବତ୍ତଦପୋ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟଧାରୟତ୍ ॥ ୫୧॥
ଯା ଧୃତା ମୂର୍ଧ୍ନି ଶର୍ୱେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ମୁନିଭିଃ ସଦା ।
ତତଃ ସୀତାଂ କରେ ଧୃତ୍ୱା ସାକ୍ଷତୋଦକପୂର୍ୱକମ୍ ॥ ୫୨॥
ରାମାୟ ପ୍ରଦଦୌ ପ୍ରୀତ୍ୟା ପାଣିଗ୍ରହବିଧାନତଃ ।
ସୀତା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ସ୍ୱର୍ଣମୁକ୍ତାଦିଭୂଷିତା ॥ ୫୩॥
ଦୀୟତେ ମେ ସୁତା ତୁଭ୍ୟଂ ପ୍ରୀତୋ ଭବ ରଘୂତ୍ତମ ।
ଇତି ପ୍ରୀତେନ ମନସା ସୀତାଂ ରାମକରେଽର୍ପୟନ୍ ॥ ୫୪॥
ମୁମୋଦ ଜନକୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିରିବ ବିଷ୍ଣବେ ।
ଉର୍ମିଲାଂ ଚୌରସୀଂ କନ୍ୟାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାୟ ଦଦୌ ମୁଦା ॥ ୫୫॥
ତଥୈବ ଶ୍ରୁତିକୀର୍ତିଂ ଚ ମାଣ୍ଡବୀଂ ଭ୍ରାତୃକନ୍ୟକେ ।
ଭରତାୟ ଦଦାବେକାଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାୟାପରାଂ ଦଦୌ ॥ ୫୬॥
ଚତ୍ୱାରୋ ଦାରସମ୍ପନ୍ନା ଭ୍ରାତରଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାଃ ।
ବିରେଜୁଃ ପ୍ରଜୟା ସର୍ୱେ ଲୋକପାଲା ଇବାପରେ ॥ ୫୭॥
ତତୋଽବ୍ରବୀଦ୍ୱସିଷ୍ଠାୟ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରାୟ ମୈଥିଲଃ ।
ଜନକଃ ସ୍ୱସୁତୋଦନ୍ତଂ ନାରଦେନାଭିଭାଷିତମ୍ ॥ ୫୮॥
ଯଜ୍ଞଭୂମିବିଶୁଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ କର୍ଷତୋ ଲାଙ୍ଗଲେନ ମେ ।
ସୀତାମୁଖାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନା କନ୍ୟକା ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ॥ ୫୯॥
ତାମଦ୍ରାକ୍ଷମହଂ ପ୍ରୀତ୍ୟା ପୁତ୍ରିକାଭାବଭାବିତାମ୍ ।
ଅର୍ପିତା ପ୍ରିୟଭାର୍ୟାୟୈ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ରନିଭାନନା ॥ ୬୦॥
ଏକଦା ନାରଦୋଽଭ୍ୟାଗାଦ୍ୱିବିକ୍ତେ ମୟି ସଂସ୍ଥିତେ ।
ରଣୟନ୍ମହତୀମ୍ ବୀଣାଂ ଗାୟନ୍ନାରାୟଣଂ ବିଭୁମ୍ ॥ ୬୧॥
ପୂଜିତଃ ସୁଖମାସୀନୋ ମାମୁବାଚ ସୁଖାନ୍ୱିତଃ ।
ଶୃଣୁଷ୍ୱ ବଚନଂ ଗୁହ୍ୟଂ ତବାଭ୍ୟୁଦୟକାରଣମ୍ ॥ ୬୨॥
ପରମାତ୍ମା ହୃଷୀକେଶୋ ଭକ୍ତାନୁଗ୍ରହକାମ୍ୟଯା ।
ଦେବକାର୍ୟାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ ରାବଣସ୍ୟ ବଧାୟ ଚ ॥ ୬୩॥
ଜାତୋ ରାମ ଇତି ଖ୍ୟାତୋ ମାୟାମାନୁଷବେଷଧୃକ୍ ।
ଆସ୍ତେ ଦାଶରଥିର୍ଭୂତ୍ୱା ଚତୁର୍ଧା ପରମେଶ୍ୱରଃ ॥ ୬୪॥
ଯୋଗମାୟାଽପି ସୀତେତି ଜାତା ବୈ ତବ ବେଶ୍ମନି ।
ଅତସ୍ତ୍ୱଂ ରାଘବାୟୈବ ଦେହି ସୀତାଂ ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ॥ ୬୫॥
ନାନ୍ୟେଭ୍ୟଃ ପୂର୍ୱଭାର୍ୟୈଷା ରାମସ୍ୟ ପରମାତ୍ମନଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୟଯୌ ଦେବଗତିଂ ଦେବମୁନିସ୍ତଦା ॥ ୬୬॥
ତଦାରଭ୍ୟ ମୟା ସୀତା ବିଷ୍ଣୋର୍ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ୱିଭାବ୍ୟତେ ।
କଥଂ ମୟା ରାଘବାୟ ଦୀୟତେ ଜାନକୀ ଶୁଭା ॥ ୬୭॥
ଇତି ଚିନ୍ତାସମାବିଷ୍ଟଃ କାର୍ୟମେକମଚିନ୍ତୟମ୍ ।
ମତ୍ପିତାମହଗେହେ ତୁ ନ୍ୟାସଭୂତମିଦଂ ଧନୁଃ ॥ ୬୮॥
ଈଶ୍ୱରେଣ ପୁରା କ୍ଷିପ୍ତଂ ପୁରଦାହାଦନନ୍ତରମ୍ ।
ଧନୁରେତତ୍ପଣଂ କାର୍ୟମିତି ଚିନ୍ତ୍ୟ କୃତଂ ତଥା ॥ ୬୯॥
ସୀତାପାଣିଗ୍ରହାର୍ଥାୟ ସର୍ୱେଷାଂ ମାନନାଶନମ୍ ।
ତ୍ୱତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ॥ ୭୦॥
ଆଗତୋଽତ୍ର ଧନୁର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଫଲିତୋ ମେ ମନୋରଥଃ ।
ଅଦ୍ୟ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ରାମ ତ୍ୱାଂ ସହ ସୀତୟା ॥ ୭୧॥
ଏକାସନସ୍ଥଂ ପଶ୍ୟାମି ଭ୍ରାଜମାନଂ ରବିଂ ଯଥା ॥ ୭୨॥
ତ୍ୱତ୍ପାଦାମ୍ବୁଧରୋ ବ୍ରହ୍ମା ସୃଷ୍ଟିଚକ୍ରପ୍ରବର୍ତକଃ ।
ବଲିସ୍ତ୍ୱତ୍ପାଦସଲିଲଂ ଧୃତ୍ୱାଭୂଦ୍ଦିବିଜାଧିପଃ ॥ ୭୩॥
ତ୍ୱତ୍ପାଦପାଂସୁସଂସ୍ପର୍ଶାଦହଲ୍ୟା ଭର୍ତୃଶାପତଃ ।
ସଦ୍ୟ ଏବ ବିନିର୍ମୁକ୍ତା କୋଽନ୍ୟସ୍ତ୍ୱତ୍ତୋଽଧିରକ୍ଷିତା ॥ ୭୪॥
ଯତ୍ପାଦପଙ୍କଜପରାଗସୁରାଗୟୋଗି-
ବୃନ୍ଦୈର୍ଜିତମ୍ଭବଭୟଂ ଜିତକାଲଚକ୍ରୈଃ ।
ଯନ୍ନାମକୀର୍ତନପରା ଜିତଦୁଃଖଶୋକା
ଦେବାସ୍ତମେବ ଶରଣଂ ସତତଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୭୫॥
ଇତି ସ୍ତୁତ୍ୱା ନୃପଃ ପ୍ରାଦାଦ୍ରାଘବାୟ ମହାତ୍ମନେ ।
ଦୀନାରାଣାଂ କୋଟିଶତଂ ରଥାନାମୟୁତଂ ତଦା ॥ ୭୬॥
ଅଶ୍ୱାନାଂ ନିୟୁତଂ ପ୍ରାଦାଦ୍ଗଜାନାଂ ଷଟ୍ଶତଂ ତଥା ।
ପତ୍ତୀନାଂ ଲକ୍ଷମେକଂ ତୁ ଦାସୀନାଂ ତ୍ରିଶତଂ ଦଦୌ ॥ ୭୭॥
ଦିବ୍ୟାମ୍ବରାଣି ହାରାନ୍ଶ୍ଚ ମୁକ୍ତାରତ୍ନମୟୋଜ୍ଜ୍ୱଲାନ୍ ।
ସୀତାୟୈ ଜନକଃ ପ୍ରାଦାତ୍ପ୍ରୀତ୍ୟା ଦୁହିତୃବତ୍ସଲଃ ॥ ୭୮॥
ବସିଷ୍ଠାଦୀନ୍ ସୁସମ୍ପୂଜ୍ୟ ଭରତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଥା ।
ପୂଜୟିତ୍ୱା ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ତଥା ଦଶରଥଂ ନୃପମ୍ ॥ ୭୯॥
ପ୍ରସ୍ଥାପୟାମାସ ନୃପୋ ରାଜାନଂ ରଘୁସତ୍ତମମ୍ ।
ସୀତାମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ରୁଦତୀଂ ମାତରଃ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନାଃ ॥ ୮୦॥
ଶ୍ୱଶ୍ରୂଶୁଶ୍ରୂଷଣପରା ନିତ୍ୟଂ ରାମମନୁବ୍ରତା ।
ପାତିବ୍ରତ୍ୟମୁପାଲମ୍ବ୍ୟ ତିଷ୍ଠ ବତ୍ସେ ଯଥା ସୁଖମ୍ ॥ ୮୧॥
ପ୍ରୟାଣକାଲେ ରଘୁନନ୍ଦନସ୍ୟ ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗାନକତୂର୍ୟଘୋଷଃ ।
ସ୍ୱର୍ୱାସିଭେରୀଘନତୂର୍ୟଶବ୍ଦୈଃ ସଂମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଭୂତଭୟଙ୍କରୋଽଭୂତ୍ ॥ ୮୨॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ବାଲକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୬॥
॥ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଅଥ ଗଚ୍ଛତି ଶ୍ରୀରାମେ ମୈଥିଲାଦ୍ୟୋଜନତ୍ରୟମ୍ ।
ନିମିତ୍ତାନ୍ୟତିଘୋରାଣି ଦଦର୍ଶ ନୃପସତ୍ତମଃ ॥ ୧॥
ନତ୍ୱା ବସିଷ୍ଠଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ କିମିଦଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ।
ନିମିତ୍ତାନୀହ ଦୃଶ୍ୟନ୍ତେ ବିଷମାଣି ସମନ୍ତତଃ ॥ ୨॥
ବସିଷ୍ଠସ୍ତମଥ ପ୍ରାହ ଭୟମାଗାମି ସୂଚ୍ୟତେ ।
ପୁନରପ୍ୟଭୟଂ ତେଽଦ୍ୟ ଶୀଘ୍ରମେବ ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୩॥
ମୃଗାଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଯାନ୍ତି ପଶ୍ୟ ତ୍ୱାଂ ଶୁଭସୂଚକାଃ ।
ଇତ୍ୟେବଂ ବଦତସ୍ତସ୍ୟ ବବୌ ଘୋରତରୋଽନିଲଃ ॥ ୪॥
ମୁଷ୍ଣନ୍ଶ୍ଚକ୍ଷୂଂଷି ସର୍ୱେଷାଂ ପାଂସୁବୃଷ୍ଟିଭିରର୍ଦୟନ୍ ।
ତତୋ ବ୍ରଜନ୍ ଦଦର୍ଶାଗ୍ରେ ତେଜୋରାଶିମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୫॥
କୋଟିସୂର୍ୟପ୍ରତୀକାଶଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପୁଞ୍ଜସମପ୍ରଭମ୍ ।
ତେଜୋରାଶିଂ ଦଦର୍ଶାଥ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟଂ ପ୍ରତାପବାନ୍ ॥ ୬॥
ନୀଲମେଘନିଭଂ ପ୍ରାଂଶୁଂ ଜଟାମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍ ।
ଧନୁଃ ପରଶୁପାଣିଂ ଚ ସାକ୍ଷାତ୍କାଲମିବାନ୍ତକମ୍ ॥ ୭॥
କାର୍ତବୀର୍ୟାନ୍ତକଂ ରାମଂ ଦୃପ୍ତକ୍ଷତ୍ରିୟମର୍ଦନମ୍ ।
ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦଶରଥସ୍ୟାଗ୍ରେ କାଲମୃତ୍ୟୁମିବାପରମ୍ ॥ ୮॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ରାଜା ଦଶରଥସ୍ତଦା ।
ଅର୍ଘ୍ୟାଦିପୂଜାଂ ବିସ୍ମୃତ୍ୟ ତ୍ରାହି ତ୍ରାହୀତି ଚାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୯॥
ଦଣ୍ଡବତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ୟାହ ପୁତ୍ରପ୍ରାଣଂ ପ୍ରୟଚ୍ଛ ମେ ।
ଇତି ବ୍ରୁବନ୍ତଂ ରାଜାନମନାଦୃତ୍ୟ ରଘୂତ୍ତମମ୍ ॥ ୧୦॥
ଉବାଚ ନିଷ୍ଠୁରଂ ବାକ୍ୟଂ କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଚଲିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।
ତ୍ୱଂ ରାମ ଇତି ନାମ୍ନା ମେ ଚରସି କ୍ଷତ୍ରିୟାଧମ ॥ ୧୧॥
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୟୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରୟଚ୍ଛାଶୁ ଯଦି ତ୍ୱଂ କ୍ଷତ୍ରିୟୋଽସି ବୈ ।
ପୁରାଣଂ ଜର୍ଜରଂ ଚାପଂ ଭଙ୍କ୍ତ୍ୱା ତ୍ୱଂ କତ୍ଥସେ ମୁଧା ॥ ୧୨॥
ଅସ୍ମିନ୍ସ୍ତୁ ବୈଷ୍ଣବେ ଚାପେ ଆରୋପୟସି ଚେଦ୍ଗୁଣମ୍ ।
ତଦା ଯୁଦ୍ଧଂ ତ୍ୱୟା ସାର୍ଧଂ କରୋମି ରଘୁବଂଶଜ ॥ ୧୩॥
ନୋ ଚେତ୍ସର୍ୱାନ୍ ହନିଷ୍ୟାମି କ୍ଷତ୍ରିୟାନ୍ତକରୋ ହ୍ୟହମ୍ ।
ଇତି ବ୍ରୁବତି ବୈ ତସ୍ମିନ୍ଶ୍ଚଚାଲ ବସୁଧା ଭୃଶମ୍ ॥ ୧୪॥
ଅନ୍ଧକାରୋ ବଭୂବାଥ ସର୍ୱେଷାମପି ଚକ୍ଷୁଷାମ୍ ।
ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ୱୀରୋ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ତଂ ଭାର୍ଗବଂ ରୁଷା ॥ ୧୫॥
ଧନୁରାଚ୍ଛିଦ୍ୟ ତଦ୍ଧସ୍ତାଦାରୋପ୍ୟ ଗୁଣମଞ୍ଜସା ।
ତୂଣୀରାଦ୍ବାଣମାଦାୟ ସନ୍ଧାୟାକୃଷ୍ୟ ବୀର୍ୟବାନ୍ ॥ ୧୬॥
ଉବାଚ ଭାର୍ଗବଂ ରାମଂ ଶୃଣୁ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ବଚୋ ମମ ।
ଲକ୍ଷ୍ୟଂ ଦର୍ଶୟ ବାଣସ୍ୟ ହ୍ୟମୋଘୋ ମମ ସାୟକଃ ॥ ୧୭॥
ଲୋକାନ୍ ପାଦୟୁଗଂ ବାପି ବଦ ଶୀଘ୍ରଂ ମମାଜ୍ଞୟା ।
ଅୟଂ ଲୋକଃ ପରୋ ବାଥ ତ୍ୱୟା ଗନ୍ତୁଂ ନ ଶକ୍ୟତେ ॥ ୧୮॥
ଏବଂ ତ୍ୱଂ ହି ପ୍ରକର୍ତବ୍ୟଂ ବଦ ଶୀଘ୍ରଂ ମମାଜ୍ଞୟା ।
ଏବଂ ବଦତି ଶ୍ରୀରାମେ ଭାର୍ଗବୋ ବିକୃତାନନଃ ॥ ୧୯॥
ସଂସ୍ମରନ୍ ପୂର୍ୱବୃତ୍ତାନ୍ତମିଦଂ ବଚନମବ୍ରବୀତ୍ ।
ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ ଜାନେ ତ୍ୱାଂ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୨୦॥
ପୁରାଣପୁରୁଷଂ ବିଷ୍ଣୁଂ ଜଗତ୍ସର୍ଗଲୟୋଦ୍ଭବମ୍ ।
ବାଲ୍ୟେଽହଂ ତପସା ବିଷ୍ଣୁମାରାଧୟିତୁମଞ୍ଜସା ॥ ୨୧॥
ଚକ୍ରତୀର୍ଥଂ ଶୁଭଂ ଗତ୍ୱା ତପସା ବିଷ୍ଣୁମନ୍ୱହମ୍ ।
ଅତୋଷୟଂ ମହାତ୍ମାନଂ ନାରାୟଣମନନ୍ୟଧୀଃ ॥ ୨୨॥
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଦେବେଶଃ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାଧରଃ ।
ଉବାଚ ମାଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜଃ ॥ ୨୩॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନୁବାଚ
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ତପସୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଫଲିତଂ ତେ ତପୋ ମହତ୍ ।
ମଚ୍ଚିଦଂଶେନ ଯୁକ୍ତସ୍ତ୍ୱଂ ଜହି ହୈହୟପୁଙ୍ଗବମ୍ ॥ ୨୪॥
କାର୍ତବୀର୍ୟଂ ପିତୃହଣଂ ଯଦର୍ଥଂ ତପସଃ ଶ୍ରମଃ ।
ତତସ୍ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ୱସ୍ତ୍ୱଂ ହତ୍ୱା କ୍ଷତ୍ରିୟମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୨୫॥
କୃତ୍ସ୍ନାଂ ଭୂମିଂ କଶ୍ୟପାୟ ଦତ୍ତ୍ୱା ଶାନ୍ତିମୁପାବହ ।
ତ୍ରେତାମୁଖେ ଦାଶରଥିର୍ଭୂତ୍ୱା ରାମୋଽହମବ୍ୟଯଃ ॥ ୨୬॥
ଉତ୍ପତ୍ସ୍ୟେ ପରୟା ଶକ୍ତ୍ୟା ତଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ମାଂ ତତଃ ।
ମତ୍ତେଜଃ ପୁନରାଦାସ୍ୟେ ତ୍ୱୟି ଦତ୍ତଂ ମୟା ପୁରା ॥ ୨୭॥
ତଦା ତପଶ୍ଚରନ୍ଲ୍ଲୋକେ ତିଷ୍ଠ ତ୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାନ୍ତର୍ଦଧେ ଦେବସ୍ତଥା ସର୍ୱଂ କୃତଂ ମୟା ॥ ୨୮॥
ସ ଏବ ବିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ୱଂ ରାମ ଜାତୋଽସି ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତଃ ।
ମୟି ସ୍ଥିତଂ ତୁ ତ୍ୱତ୍ତେଜସ୍ତ୍ୱୟୈବ ପୁନରାହୃତମ୍ ॥ ୨୯॥
ଅଦ୍ୟ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ପ୍ରତୀତୋଽସି ମମ ପ୍ରଭୋ ।
ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିରଲଭ୍ୟସ୍ତ୍ୱଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପାରଗୋ ମତଃ ॥ ୩୦॥
ତ୍ୱୟି ଜନ୍ମାଦିଷଡ୍ଭାବା ନ ସନ୍ତ୍ୟଜ୍ଞାନସମ୍ଭବାଃ ।
ନିର୍ୱିକାରୋଽସି ପୂର୍ଣସ୍ତ୍ୱଂ ଗମନାଦିବିବର୍ଜିତଃ ॥ ୩୧॥
ଯଥା ଜଲେ ଫେନଜାଲଂ ଧୂମୋ ବହ୍ନୌ ତଥା ତ୍ୱୟି ।
ତ୍ୱଦାଧାରା ତ୍ୱଦ୍ୱିଷୟା ମାୟା କାର୍ୟଂ ସୃଜତ୍ୟହୋ ॥ ୩୨॥
ଯାବନ୍ମାୟାବୃତା ଲୋକାସ୍ତାବତ୍ତ୍ୱାଂ ନ ବିଜାନତେ ।
ଅବିଚାରିତସିଦ୍ଧୈଷାଽବିଦ୍ୟା ବିଦ୍ୟାବିରୋଧିନୀ ॥ ୩୩॥
ଅବିଦ୍ୟାକୃତଦେହାଦିସଙ୍ଘାତେ ପ୍ରତିବିମ୍ବିତା ।
ଚିଚ୍ଛକ୍ତିର୍ଜୀବଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଜୀବ ଇତ୍ୟଭିଧୀୟତେ ॥ ୩୪॥
ଯାବଦ୍ଦେହମନଃପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦିଷ୍ୱଭିମାନବାନ୍ ।
ତାବତ୍କର୍ତୃତ୍ୱଭୋକ୍ତୃତ୍ୱସୁଖଦୁଃଖାଦିଭାଗ୍ଭବେତ୍ ॥ ୩୫॥
ଆତ୍ମନଃସଂସୃତିର୍ନାସ୍ତି ବୁଦ୍ଧେର୍ଜ୍ଞାନଂ ନ ଜାତ୍ୱିତି ।
ଅବିବେକାଦ୍ଦ୍ୱୟଂ ଯୁଙ୍କ୍ତ୍ୱା ସଂସାରୀତି ପ୍ରବର୍ତତେ ॥ ୩୬॥
ଜଡସ୍ୟ ଚିତ୍ସମାୟୋଗାଚ୍ଚିତ୍ତ୍ୱଂ ଭୂୟାଚ୍ଚିତେସ୍ତଥା ।
ଜଡସଙ୍ଗାଜ୍ଜଡତ୍ୱଂ ହି ଜଲାଗ୍ନ୍ୟୋର୍ମେଲନଂ ଯଥା ॥ ୩୭॥
ଯାବତ୍ତ୍ୱତ୍ପାଦଭକ୍ତାନାଂ ସଙ୍ଗସୌଖ୍ୟଂ ନ ବିନ୍ଦତି ।
ତାବତ୍ସଂସାରଦୁଃଖୌଘାନ୍ନ ନିବର୍ତେନ୍ନରଃ ସଦା ॥ ୩୮॥
ତତ୍ସଙ୍ଗଲବ୍ଧୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ଯଦା ତ୍ୱାଂ ସମୁପାସତେ ।
ତଦା ମାୟା ଶନୈର୍ୟାତି ତାନବଂ ପ୍ରତିପଦ୍ୟତେ ॥ ୩୯॥
ତତସ୍ତ୍ୱଜ୍ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନଃ ସଦ୍ଗୁରୁସ୍ତେନ ଲଭ୍ୟତେ ।
ବାକ୍ୟଜ୍ଞାନଂ ଗୁରୋର୍ଲବ୍ଧ୍ୱା ତ୍ୱତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ୱିମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୪୦॥
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିହୀନାନାଂ କଲ୍ପକୋଟିଶତୈରପି ।
ନ ମୁକ୍ତିଶଙ୍କା ବିଜ୍ଞାନଶଙ୍କା ନୈବ ସୁଖଂ ତଥା ॥ ୪୧॥
ଅତସ୍ତ୍ୱତ୍ପାଦୟୁଗଲେ ଭକ୍ତିର୍ମେ ଜନ୍ମଜନ୍ମନି ।
ସ୍ୟାତ୍ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିମତାଂ ସଙ୍ଗୋଽବିଦ୍ୟା ଯାଭ୍ୟାଂ ବିନଶ୍ୟତି ॥ ୪୨॥
ଲୋକେ ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିନିରତାସ୍ତ୍ୱଦ୍ଧର୍ମାମୃତବର୍ଷିଣଃ ।
ପୁନନ୍ତି ଲୋକମଖିଲଂ କିଂ ପୁନଃ ସ୍ୱକୁଲୋଦ୍ଭବାନ୍ ॥ ୪୩॥
ନମୋଽସ୍ତୁ ଜଗତାଂ ନାଥ ନମସ୍ତେ ଭକ୍ତିଭାବନ ।
ନମଃ କାରୁଣିକାନନ୍ତ ରାମଚନ୍ଦ୍ର ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥ ୪୪॥
ଦେବ ଯଦ୍ୟତ୍କୃତଂ ପୁଣ୍ୟଂ ମୟା ଲୋକଜିଗୀଷୟା ।
ତତ୍ସର୍ୱଂ ତବ ବାଣାୟ ଭୂୟାଦ୍ରାମ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ॥ ୪୫॥
ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀରାମଃ କରୁଣାମୟଃ ।
ପ୍ରସନ୍ନୋଽସ୍ମି ତବ ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଯତ୍ତେ ମନସି ବର୍ତତେ ॥ ୪୬॥
ଦାସ୍ୟେ ତଦଖିଲଂ କାମଂ ମା କୁରୁଷ୍ୱାତ୍ର ସଂଶୟମ୍ ।
ତତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ଭାର୍ଗବୋ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୪୭॥
ଯଦି ମେଽନୁଗ୍ରହୋ ରାମ ତବାସ୍ତି ମଧୁସୂଦନ ।
ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତସଙ୍ଗସ୍ତ୍ୱତ୍ପାଦେ ଦୃଢା ଭକ୍ତିଃ ସଦାସ୍ତୁ ମେ ॥ ୪୮॥
ସ୍ତୋତ୍ରମେତତ୍ପଠେଦ୍ୟସ୍ତୁ ଭକ୍ତିହୀନୋଽପି ସର୍ୱଦା ।
ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିସ୍ତସ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନଂ ଭୂୟାଦନ୍ତେ ସ୍ମୃତିସ୍ତବ ॥ ୪୯॥
ତଥେତି ରାଘବେଣୋକ୍ତଃ ପରିକ୍ରମ୍ୟ ପ୍ରଣମ୍ୟ ତମ୍ ।
ପୂଜିତସ୍ତଦନୁଜ୍ଞାତୋ ମହେନ୍ଦ୍ରାଚଲମନ୍ୱଗାତ୍ ॥ ୫୦॥
ରାଜା ଦଶରଥୋ ହୃଷ୍ଟୋ ରାମଂ ମୃତମିବାଗତମ୍ ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ହର୍ଷେଣ ନେତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ଜଲମୁତ୍ସୃଜତ୍ ॥ ୫୧॥
ତତଃ ପ୍ରୀତେନ ମନସା ସ୍ୱସ୍ଥଚିତ୍ତଃ ପୁରଂ ଯୟୌ ।
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣଶତ୍ରୁଘ୍ନଭରତା ଦେବସଂମିତାଃ ॥ ୫୨॥
ସ୍ୱାଂ ସ୍ୱାଂ ଭାର୍ୟାମୁପାଦାୟ ରେମିରେ ସ୍ୱସ୍ୱମନ୍ଦିରେ ।
ମାତାପିତୃଭ୍ୟାଂ ସଂହୃଷ୍ଟୋ ରାମଃ ସୀତାସମନ୍ୱିତଃ ।
ରେମେ ବୈକୁଣ୍ଠଭବନେ ଶ୍ରିୟା ସହ ଯଥା ହରିଃ ॥ ୫୩॥
ଯୁଧାଜିନ୍ନାମ କୈକେୟୀଭ୍ରାତା ଭରତମାତୁଲଃ ।
ଭରତଂ ନେତୁମାଗଚ୍ଛତ୍ସ୍ୱରାଜ୍ୟଂ ପ୍ରୀତିସଂୟୁତଃ ॥ ୫୪॥
ପ୍ରେଷୟାମାସ ଭରତଂ ରାଜା ସ୍ନେହସମନ୍ୱିତଃ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଚାପି ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ଯୁଧାଜିତମରିନ୍ଦମଃ ॥ ୫୫॥
କୌସଲ୍ୟା ଶୁଶୁଭେ ଦେବୀ ରାମେଣ ସହ ସୀତୟା ।
ଦେବମାତେବ ପୌଲୋମ୍ୟା ଶଚ୍ୟା ଶକ୍ରେଣ ଶୋଭନା ॥ ୫୬॥
ସାକେତେ ଲୋକନାଥପ୍ରଥିତଗୁଣଗଣୋ ଲୋକସଙ୍ଗୀତକୀର୍ତିଃ
ଶ୍ରୀରାମଃ ସୀତୟାସ୍ତେଽଖିଲଜନନିକରାନନ୍ଦସନ୍ଦୋହମୂର୍ତିଃ ।
ନିତ୍ୟଶ୍ରୀର୍ନିର୍ୱିକାରୋ ନିରବଧିବିଭବୋ ନିତ୍ୟମାୟାନିରାସୋ
ମାୟାକାର୍ୟାନୁସାରୀ ମନୁଜ ଇବ ସଦା ଭାତି ଦେବୋଽଖିଲେଶଃ ॥ ୫୭॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ବାଲକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୭॥
ସମାପ୍ତୋଽୟଂ ବାଲକାଣ୍ଡଃ
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣମାହାତ୍ମ୍ୟମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପୁରାଣେ
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 2 ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 3 ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 4 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 5 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 6 ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 7 ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟାଣାଧିଷ୍ଠିତା ଶ୍ରୀରାମନାମାବଲିଃ
.
Comments
Post a Comment