ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 7 ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍
॥ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଜୟତି ରଘୁବଂଶତିଲକଃ କୌସଲ୍ୟାହୃଦୟନନ୍ଦନୋ ରାମଃ ।
ଦଶବଦନନିଧନକାରୀ ଦାଶରଥିଃ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷଃ ॥ ୧॥
ପାର୍ୱତ୍ୟୁବାଚ ।
ଅଥ ରାମଃ କିମକରୋତ୍କୌସଲ୍ୟାନନ୍ଦବର୍ଧନଃ ।
ହତ୍ୱା ମୃଧେ ରାବଣାଦୀନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଭୀମବିକ୍ରମଃ ॥ ୨॥
ଅଭିଷିକ୍ତସ୍ତ୍ୱୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ସୀତୟା ସହ ରାଘବଃ ।
ମାୟାମାନୁଷତାଂ ପ୍ରାପ୍ୟ କତି ବର୍ଷାଣି ଭୂତଲେ ॥ ୩॥
ସ୍ଥିତବାନ୍ ଲୀଲୟା ଦେବଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ ।
ଅତ୍ୟଜନ୍ମାନୁଷଂ ଲୋକଂ କଥମନ୍ତେ ରଘୂଦ୍ୱହଃ ॥ ୪॥
ଏତଦାଖ୍ୟାହି ଭଗବନ୍ ଶ୍ରଦ୍ଦଧତ୍ୟା ମମ ପ୍ରଭୋ ।
କଥାପୀୟୁଷମାସ୍ୱାଦ୍ୟ ତୃଷ୍ଣା ମେଽତୀବ ବର୍ଧତେ ।
ରାମଚନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ ଭଗବନ୍ ବ୍ରୂହି ବିସ୍ତରଶଃ କଥାମ୍ ॥ ୫॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଧଂ କୃତ୍ୱା ରାଜ୍ୟେ ରାମ ଉପସ୍ଥିତେ ।
ଆୟଯୁର୍ମୁନୟଃ ସର୍ୱେ ଶ୍ରୀରାମମଭିବନ୍ଦିତୁମ୍ ॥ ୬॥
ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରୋଽସିତଃ କଣ୍ୱୋ ଦୁର୍ୱାସା ଭୃଗୁରଙ୍ଗିରାଃ ।
କଶ୍ୟପୋ ବାମଦେବୋଽତ୍ରିସ୍ତଥା ସପ୍ତର୍ଷୟୋଽମଲାଃ ॥ ୭॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟଃ ସହ ଶିଷ୍ୟୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିଃ ସହିତୋଽଭ୍ୟଗାତ୍ ।
ଦ୍ୱାରମାସାଦ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ଦ୍ୱାରପାଲମଥାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୮॥
ବ୍ରୂହି ରାମାୟ ମୁନୟଃ ସମାଗତ୍ୟ ବହିଃସ୍ଥିତାଃ ।
ଅଗସ୍ତ୍ୟପ୍ରମୁଖାଃ ସର୍ୱେ ଆଶୀର୍ଭିରଭିନନ୍ଦିତୁମ୍ ॥ ୯॥
ପ୍ରତୀହାରସ୍ତତୋ ରାମମଗସ୍ତ୍ୟବଚନାଦ୍ ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ନମସ୍କୃତ୍ୟାବ୍ରବୀଦ୍ୱାକ୍ୟଂ ବିନୟାବନତଃ ପ୍ରଭୁମ୍ ॥ ୧୦॥
କୃତାଞ୍ଜଲିରୁବାଚେଦମଗସ୍ତ୍ୟୋ ମୁନିଭିଃ ସହ ।
ଦେବ ତ୍ୱଦ୍ଦର୍ଶନାର୍ଥାୟ ପ୍ରାପ୍ତୋ ବହିରୁପସ୍ଥିତଃ ॥ ୧୧॥
ତମୁବାଚ ଦ୍ୱାରପାଲଂ ପ୍ରବେଶୟ ଯଥାସୁଖମ୍ ।
ପୂଜିତା ବିବିଶୁର୍ୱେଶ୍ମ ନାନାରତ୍ନବିଭୂଷିତମ୍ ॥ ୧୨॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମୋ ମୁନୀନ୍ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ଥାୟ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।
ପାଦ୍ୟାର୍ଘ୍ୟାଦିଭିରାପୂଜ୍ୟ ଗାଂ ନିବେଦ୍ୟ ଯଥାବିଧି ॥ ୧୩॥
ନତ୍ୱା ତେଭ୍ୟୋ ଦଦୌ ଦିବ୍ୟାନ୍ୟାସନାନି ଯଥାର୍ହତଃ ।
ଉପବିଷ୍ଟା ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ମୁନୟୋ ରାମପୂଜିତାଃ ॥ ୧୪॥
ସମ୍ପୃଷ୍ଟକୁଶଲାଃ ସର୍ୱେ ରାମଂ କୁଶଲମବ୍ରୁବନ୍ ।
କୁଶଲଂ ତେ ମହାବାହୋ ସର୍ୱତ୍ର ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୧୫॥
ଦିଷ୍ଟ୍ୟେଦାନୀଂ ପ୍ରପଶ୍ୟାମୋ ହତଶତ୍ରୁମରିନ୍ଦମ ।
ନ ହି ଭାରଃ ସ ତେ ରାମ ରାବଣୋ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱରଃ ॥ ୧୬॥
ସଧନୁସ୍ତ୍ୱଂ ହି ଲୋକାଂସ୍ତ୍ରୀନ୍ ବିଜେତୁଂ ଶକ୍ତ ଏବ ହି ।
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ତ୍ୱୟା ହତାଃ ସର୍ୱେ ରାକ୍ଷସା ରାବଣାଦୟଃ ॥ ୧୭॥
ସହ୍ୟମେତନ୍ମହାବାହୋ ରାବଣସ୍ୟ ନିବର୍ହଣମ୍ ।
ଅସହ୍ୟମେତତ୍ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ରାବଣେର୍ୟନ୍ନିଷୂଦନମ୍ ॥ ୧୮॥
ଅନ୍ତକପ୍ରତିମାଃ ସର୍ୱେ କୁମ୍ଭକର୍ଣାଦୟୋ ମୃଧେ ।
ଅନ୍ତକପ୍ରତିମୈର୍ବାଣୈର୍ହତାସ୍ତେ ରଘୁସତ୍ତମ ॥ ୧୯॥
ଦତ୍ତା ଚେୟଂ ତ୍ୱୟାସ୍ମାକଂ ପୁରା ହ୍ୟଭୟଦକ୍ଷିଣା ।
ହତ୍ୱା ରକ୍ଷୋଗଣାନ୍ ସଙ୍ଖ୍ୟେ କୃତକୃତ୍ୟୋଽଦ୍ୟ ଜୀବସି ॥ ୨୦॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତୁ ଭାଷିତଂ ତେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭାବିତାତ୍ମନାମ୍ ।
ବିସ୍ମୟଂ ପରମଂ ଗତ୍ୱା ରାମଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୧॥
ରାବଣାଦୀନତିକ୍ରମ୍ୟ କୁମ୍ଭକର୍ଣାଦିରାକ୍ଷସାନ୍ ।
ତ୍ରିଲୋକଜୟିନୋ ହିତ୍ୱା କିଂ ପ୍ରଶଂସଥ ରାବଣିମ୍ ॥ ୨୨॥
ତତସ୍ତଦ୍ୱଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାଘବସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
କୁମ୍ଭୟୋନିର୍ମହାତେଜା ରାମଂ ପ୍ରୀତ୍ୟା ବଚୋଽବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୩॥
ଶୃଣୁ ରାମ ଯଥା ବୃତ୍ତଂ ରାବଣେ ରାବଣସ୍ୟ ଚ ।
ଜନ୍ମ କର୍ମ ବରାଦାନଂ ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ୱଦତୋ ମମ ॥ ୨୪॥
ପୁରା କୃତୟୁଗେ ରାମ ପୁଲସ୍ତ୍ୟୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତଃ ।
ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଗତୋ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମେରୋଃ ପାର୍ଶ୍ୱଂ ମହାମତିଃ ॥ ୨୫॥
ତୃଣବିନ୍ଦୋରାଶ୍ରମେଽସୌ ନ୍ୟବସନ୍ମୁନିପୁଙ୍ଗବଃ ।
ତପସ୍ତେପେ ମହାତେଜାଃ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟନିରତଃ ସଦା ॥ ୨୬॥
ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ମହାରମ୍ୟେ ଦେବଗନ୍ଧର୍ୱକନ୍ୟକାଃ ।
ଗାୟନ୍ତ୍ୟୋ ନନୃତୁସ୍ତତ୍ର ହସନ୍ତ୍ୟୋ ବାଦୟନ୍ତି ଚ ॥ ୨୭॥
ପୁଲସ୍ତ୍ୟସ୍ୟ ତପୋବିଘ୍ନଂ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ୱା ଅନିନ୍ଦିତାଃ ।
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମହାତେଜା ବ୍ୟାଜହାର ବଚୋ ମହତ୍ ॥ ୨୮॥
ଯା ମେ ଦୃଷ୍ଟିପଥଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସା ଗର୍ଭଂ ଧାରୟିଷ୍ୟତି ।
ତାଃ ସର୍ୱାଃ ଶାପସମ୍ବିଗ୍ନା ନ ତଂ ଦେଶଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ ॥ ୨୯॥
ତୃଣବିନ୍ଦୋସ୍ତୁ ରାଜର୍ଷେଃ କନ୍ୟା ତନ୍ନାଶୃଣୋଦ୍ୱଚଃ ।
ବିଚଚାର ମୁନେରଗ୍ରେ ନିର୍ଭୟା ତଂ ପ୍ରପଶ୍ୟତୀ ॥ ୩୦॥
ବଭୂବ ପାଣ୍ଡୁରତନୁର୍ୱ୍ୟଞ୍ଜିତାନ୍ତଃଶରୀରଜା ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସା ଦେହବୈବର୍ଣ୍ୟଂ ଭୀତା ପିତରମନ୍ୱଗାତ୍ ॥ ୩୧॥
ତୃଣବିନ୍ଦୁଶ୍ଚ ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାଜର୍ଷିରମିତଦ୍ୟୁତିଃ ।
ଧ୍ୟାତ୍ୱା ମୁନିକୃତଂ ସର୍ୱମବୈଦ୍ୱିଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା ॥ ୩୨॥
ତାଂ କନ୍ୟାଂ ମୁନିବର୍ୟାୟ ପୁଲସ୍ତ୍ୟାୟ ଦଦୌ ପିତା ।
ତାଂ ପ୍ରଗୃହ୍ୟାବ୍ରବୀତ୍କନ୍ୟାଂ ବାଢମିତ୍ୟେବ ସ ଦ୍ୱିଜଃ ॥ ୩୩॥
ଶୁଶ୍ରୂଷଣପରାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମୁନିଃ ପ୍ରୀତୋଽବ୍ରବୀଦ୍ୱଚଃ ।
ଦାସ୍ୟାମି ପୁତ୍ରମେକଂ ତେ ଉଭୟୋର୍ୱଂଶବର୍ଧନମ୍ ॥ ୩୪॥
ତତଃ ପ୍ରାସୂତ ସା ପୁତ୍ରଂ ପୁଲସ୍ତ୍ୟାଲ୍ଲୋକବିଶ୍ରୁତମ୍ ।
ବିଶ୍ରବା ଇତି ବିଖ୍ୟାତଃ ପୌଲସ୍ତ୍ୟୋ ବ୍ରହ୍ମବିନ୍ମୁନିଃ ॥ ୩୫॥
ତସ୍ୟ ଶୀଲାଦିକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଭରଦ୍ୱାଜୋ ମହାମୁନିଃ ।
ଭାର୍ୟାର୍ଥଂ ସ୍ୱାଂ ଦୁହିତରଂ ଦଦୌ ବିଶ୍ରବସେ ମୁଦା ॥ ୩୬॥
ତସ୍ୟାଂ ତୁ ପୁତ୍ରଃ ସଞ୍ଜଜ୍ଞେ ପୌଲସ୍ତ୍ୟାଲ୍ଲୋକସମ୍ମତଃ ।
ପିତୃତୁଲ୍ୟୋ ବୈଶ୍ରବଣୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଚାନୁମୋଦିତଃ ॥ ୩୭॥
ଦଦୌ ତତ୍ତପସା ତୁଷ୍ଟୋ ବ୍ରହ୍ମା ତସ୍ମୈ ବରଂ ଶୁଭମ୍ ।
ମନୋଽଭିଲଷିତଂ ତସ୍ୟ ଧନେଶତ୍ୱମଖଣ୍ଡିତମ୍ ॥ ୩୮॥
ତତୋ ଲବ୍ଧବରଃ ସୋଽପି ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାଗତଃ ।
ପୁଷ୍ପକେଣ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷୋ ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତେନ ଭାସ୍ୱତା ॥ ୩୯॥
ନମସ୍କୃତ୍ୟାଥ ପିତରଂ ନିବେଦ୍ୟ ତପସଃ ଫଲମ୍ ।
ପ୍ରାହ ମେ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା ଦତ୍ତ୍ୱା ବରମନିନ୍ଦିତମ୍ ॥ ୪୦॥
ନିବାସାୟ ନ ମେ ସ୍ଥାନଂ ଦତ୍ତବାନ୍ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।
ବ୍ରୂହି ମେ ନିୟତଂ ସ୍ଥାନଂ ହିଂସା ଯତ୍ର ନ କସ୍ୟଚିତ୍ ॥ ୪୧॥
ବିଶ୍ରବା ଅପି ତଂ ପ୍ରାହ ଲଙ୍କାନାମ ପୁରୀ ଶୁଭା ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ନିବାସାୟ ନିର୍ମିତା ବିଶ୍ୱକର୍ମଣା ॥ ୪୨॥
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ବିଷ୍ଣୁଭୟାଦ୍ଦୈତ୍ୟା ବିବିଶୁସ୍ତେ ରସାତଲମ୍ ।
ସା ପୁରୀ ଦୁଷ୍ପ୍ରଧର୍ଷାନ୍ୟୈର୍ମଧ୍ୟେସାଗରମାସ୍ଥିତା ॥ ୪୩॥
ତତ୍ର ବାସାୟ ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ନାନ୍ୟୈଃ ସାଧିଷ୍ଠିତା ପୁରା ।
ପିତ୍ରାଦିଷ୍ଟସ୍ତ୍ୱସୌ ଗତ୍ୱା ତାଂ ପୁରୀଂ ଧନଦୋଽବିଶତ୍ ॥ ୪୪॥
ସ ତତ୍ର ସୁଚିରଂ କାଲମୁବାସ ପିତୃସମ୍ମତଃ ।
କସ୍ୟଚିତ୍ତ୍ୱଥ କାଲସ୍ୟ ସୁମାଲୀ ନାମ ରାକ୍ଷସଃ ॥ ୪୫॥
ରସାତଲାନ୍ମର୍ତ୍ୟଲୋକଂ ଚଚାର ପିଶିତାଶନଃ ।
ଗୃହୀତ୍ୱା ତନୟାଂ କନ୍ୟାଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦେବୀମିବ ଶ୍ରିୟମ୍ ॥ ୪୬॥
ଅପଶ୍ୟଦ୍ଧନଦଂ ଦେବଂ ଚରନ୍ତଂ ପୁଷ୍ପକେଣ ସଃ ।
ହିତାୟ ଚିନ୍ତୟାମାସ ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାମନାଃ ॥ ୪୭॥
ଉବାଚ ତନୟାଂ ତତ୍ର କୈକସୀଂ ନାମ ନାମତଃ ।
ବତ୍ସେ ବିବାହକାଲସ୍ତେ ଯୌବନଂ ଚାତିବର୍ତତେ ॥ ୪୮॥
ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନାଚ୍ଚ ଭୀତୈସ୍ତ୍ୱଂ ନ ବରୈର୍ଗୃହ୍ୟସେ ଶୁଭେ ।
ସା ତ୍ୱଂ ବରୟ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମୁନିଂ ବ୍ରହ୍ମକୁଲୋଦ୍ଭବମ୍ ॥ ୪୯॥
ସ୍ୱୟମେବ ତତଃ ପୁତ୍ରା ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ମହାବଲାଃ ।
ଈଦୃଶାଃ ସର୍ୱଶୋଭାଢ୍ୟା ଧନଦେନ ସମାଃ ଶୁଭେ ॥ ୫୦॥
ତଥେତି ସାଽଽଶ୍ରମଂ ଗତ୍ୱା ମୁନେରଗ୍ରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତା ।
ଲିଖନ୍ତୀ ଭୁବମଗ୍ରେଣ ପାଦେନାଧୋମୁଖୀ ସ୍ଥିତା ॥ ୫୧॥
ତାମପୃଚ୍ଛନ୍ମୁନିଃ କା ତ୍ୱଂ କନ୍ୟାଽସି ବରବର୍ଣିନି ।
ସାବ୍ରବୀତ୍ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ଧ୍ୟାନେନ ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ॥ ୫୨॥
ତତୋ ଧ୍ୟାତ୍ୱା ମୁନିଃ ସର୍ୱଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ତାଂ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ।
ଜ୍ଞାତଂ ତବାଭିଲଷିତଂ ମତ୍ତଃ ପୁତ୍ରାନଭୀପ୍ସସି ॥ ୫୩॥
ଦାରୁଣାୟାଂ ତୁ ବେଲାୟାମାଗତାସି ସୁମଧ୍ୟମେ ।
ଅତସ୍ତେ ଦାରୁଣୌ ପୁତ୍ରୌ ରାକ୍ଷସୌ ସମ୍ଭବିଷ୍ୟତଃ ॥ ୫୪॥
ସାବ୍ରବୀନ୍ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ତ୍ୱତ୍ତୋଽପ୍ୟେବମ୍ବିଧୌ ସୁତୌ ।
ତାମାହ ପଶ୍ଚିମୋ ଯସ୍ତେ ଭବିଷ୍ୟତି ମହାମତିଃ ॥ ୫୫॥
ମହାଭାଗବତଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମଭକ୍ତ୍ୟେକତତ୍ପରଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତା ସା ତଥା କାଲେ ସୁଷୁବେ ଦଶକନ୍ଧରମ୍ ॥ ୫୬॥
ରାବଣଂ ବିଂଶତିଭୁଜଂ ଦଶଶୀର୍ଷଂ ସୁଦାରୁଣମ୍ ।
ତଦ୍ରକ୍ଷୋଜାତମାତ୍ରେଣ ଚଚାଲ ଚ ବସୁନ୍ଧରା ॥ ୫୭॥
ବଭୂବୁର୍ନାଶହେତୂନି ନିମିତ୍ତାନ୍ୟଖିଲାନ୍ୟପି ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତତୋ ଜାତୋ ମହାପର୍ୱତସନ୍ନିଭଃ ॥ ୫୮॥
ତତଃ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ଜାତା ରାବଣସୋଦରୀ ।
ତତୋ ବିଭୀଷଣୋ ଜାତଃ ଶାନ୍ତାତ୍ମା ସୌମ୍ୟଦର୍ଶନଃ ॥ ୫୯॥
ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟୀ ନିୟତାହାରୋ ନିତ୍ୟକର୍ମପରାୟଣଃ ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଦ୍ୱିଜାନ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଚେତସଃ ॥ ୬୦॥
ଭକ୍ଷୟନ୍ନୃଷିସଙ୍ଘାଂଶ୍ଚ ବିଚଚାରାତିଦାରୁଣଃ ।
ରାବଣୋଽପି ମହାସତ୍ତ୍ୱୋ ଲୋକାନାଂ ଭୟଦାୟକଃ ।
ବବୃଧେ ଲୋକନାଶାୟ ହ୍ୟାମୟୋ ଦେହିନାମିବ ॥ ୬୧॥
ରାମ ତ୍ୱଂ ସକଲାନ୍ତରସ୍ଥମଭିତୋ ଜାନାସି ବିଜ୍ଞାନଦୃକ୍
ସାକ୍ଷୀ ସର୍ୱହୃଦି ସ୍ଥିତୋ ହି ପରମୋ ନିତ୍ୟୋଦିତୋ ନିର୍ମଲଃ ।
ତ୍ୱଂ ଲୀଲାମନୁଜାକୃତିଃ ସ୍ୱମହିମନ୍ ମାୟାଗୁଣୈର୍ନାଜ୍ୟସେ
ଲୀଲାର୍ଥଂ ପ୍ରତିଚୋଦିତୋଽଦ୍ୟ ଭବତା ବକ୍ଷ୍ୟାମି ରକ୍ଷୋଦ୍ଭବମ୍ ॥ ୬୨॥
ଜାନାମି କେବଲମନନ୍ତମଚିନ୍ତ୍ୟଶକ୍ତିଂ
ଚିନ୍ମାତ୍ରମକ୍ଷରମଜଂ ବିଦିତାତ୍ମତତ୍ତ୍ୱମ୍ ।
ତ୍ୱାଂ ରାମ ଗୂଢନିଜରୂପମନୁପ୍ରବୃତ୍ତୋ
ମୂଢୋଽପ୍ୟହଂ ଭବଦନୁଗ୍ରହତଶ୍ଚରାମି ॥ ୬୩॥
ଏବଂ ବଦନ୍ତମିନବଂଶପବିତ୍ରକୀର୍ତିଃ
କୁମ୍ଭୋଦ୍ଭବଂ ରଘୁପତିଃ ପ୍ରହସନ୍ ବଭାଷେ ।
ମାୟାଶ୍ରିତଂ ସକଲମେତଦନନ୍ୟକତ୍ୱାତ୍
ମତ୍କୀର୍ତନଂ ଜଗତି ପାପହରଂ ନିବୋଧ ॥ ୬୪॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ
ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୧॥
॥ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଶ୍ରୀରାମବଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପରମାନନ୍ଦନିର୍ଭରଃ ।
ମୁନିଃ ପ୍ରୋବାଚ ସଦସି ସର୍ୱେଷାଂ ତତ୍ର ଶୃଣ୍ୱତାମ୍ ॥ ୧॥
ଅଥ ବିତ୍ତେଶ୍ୱରୋ ଦେବସ୍ତତ୍ର କାଲେନ କେନଚିତ୍ ।
ଆୟଯୌ ପୁଷ୍ପକାରୂଢଃ ପିତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମଞ୍ଜସା ॥ ୨॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତଂ କୈକସୀ ତତ୍ର ଭ୍ରାଜମାନଂ ମହୌଜସମ୍ ।
ରାକ୍ଷସୀ ପୁତ୍ରସାମୀପ୍ୟଂ ଗତ୍ୱା ରାବଣମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩॥
ପୁତ୍ର ପଶ୍ୟ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷଂ ଜ୍ୱଲନ୍ତଂ ସ୍ୱେନ ତେଜସା ।
ତ୍ୱମପ୍ୟେବଂ ଯଥା ଭୂୟାସ୍ତଥା ଯତ୍ନଂ କୁରୁ ପ୍ରଭୋ ॥ ୪॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାବଣୋ ରୋଷାତ୍ ପ୍ରତିଜ୍ଞାମକରୋଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ଧନଦେନ ସମୋ ବାପି ହ୍ୟଧିକୋ ବାଚିରେଣ ତୁ ॥ ୫॥
ଭବିଷ୍ୟାମ୍ୟମ୍ବ ମାଂ ପଶ୍ୟ ସନ୍ତାପଂ ତ୍ୟଜ ସୁବ୍ରତେ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଦୁଷ୍କରଂ କର୍ତୁଂ ତପଃ ସ ଦଶକନ୍ଧରଃ ॥ ୬॥
ଅଗମତ୍ଫଲସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ ଗୋକର୍ଣଂ ତୁ ସହାନୁଜଃ ।
ସ୍ୱଂ ସ୍ୱଂ ନିୟମମାସ୍ଥାୟ ଭ୍ରାତରସ୍ତେ ତପୋ ମହତ୍ ॥ ୭॥
ଆସ୍ଥିତା ଦୁଷ୍କରଂ ଘୋରଂ ସର୍ୱଲୋକୈକତାପନମ୍ ।
ଦଶବର୍ଷସହସ୍ରାଣି କୁମ୍ଭକର୍ଣୋଽକରୋତ୍ତପଃ ॥ ୮॥
ବିଭୀଷଣୋଽପି ଧର୍ମାତ୍ମା ସତ୍ୟଧର୍ମପରାୟଣଃ ।
ପଞ୍ଚବର୍ଷସହସ୍ରାଣି ପାଦେନୈକେନ ତସ୍ଥିବାନ୍ ॥ ୯॥
ଦିବ୍ୟବର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ନିରାହାରୋ ଦଶାନନଃ ।
ପୂର୍ଣେ ବର୍ଷସହସ୍ରେ ତୁ ଶୀର୍ଷମଗ୍ନୌ ଜୁହାବ ସଃ ।
ଏବଂ ବର୍ଷସହସ୍ରାଣି ନବ ତସ୍ୟାତିଚକ୍ରମୁଃ ॥ ୧୦॥
ଅଥ ବର୍ଷସହସ୍ରଂ ତୁ ଦଶମେ ଦଶମଂ ଶିରଃ ।
ଛେତ୍ତୁକାମସ୍ୟ ଧର୍ମାତ୍ମା ପ୍ରାପ୍ତଶ୍ଚାଥ ପ୍ରଜାପତିଃ ।
ବତ୍ସ ବତ୍ସ ଦଶଗ୍ରୀବ ପ୍ରୀତୋଽସ୍ମୀତ୍ୟଭ୍ୟଭାଷତ ॥ ୧୧॥
ବରଂ ବରୟ ଦାସ୍ୟାମି ଯତ୍ତେ ମନସି କାଙ୍କ୍ଷିତମ୍ ।
ଦଶଗ୍ରୀବୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ପ୍ରହୃଷ୍ଟେନାନ୍ତରାତ୍ମନା ॥ ୧୨॥
ଅମରତ୍ୱଂ ବୃଣୋମୀଶ ବରଦୋ ଯଦି ମେ ଭବାନ୍ ।
ସୁପର୍ଣନାଗୟକ୍ଷାଣାଂ ଦେବତାନାଂ ତଥାସୁରୈଃ ।
ଅବଧ୍ୟତ୍ୱଂ ତୁ ମେ ଦେହି ତୃଣଭୂତା ହି ମାନୁଷାଃ ॥ ୧୩॥
ତଥାସ୍ତ୍ୱିତି ପ୍ରଜାଧ୍ୟକ୍ଷଃ ପୁନରାହ ଦଶାନନମ୍ ।
ଅଗ୍ନୌ ହୁତାନି ଶୀର୍ଷାଣି ଯାନି ତେଽସୁରପୁଙ୍ଗବ ॥ ୧୪॥
ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ଯଥାପୂର୍ୱମକ୍ଷୟାଣି ଚ ସତ୍ତମ ॥ ୧୫॥
ଏବମୁକ୍ତ୍ୱା ତତୋ ରାମ ଦଶଗ୍ରୀବଂ ପ୍ରଜାପତିଃ ।
ବିଭୀଷଣମୁବାଚେଦଂ ପ୍ରଣତଂ ଭକ୍ତବତ୍ସଲଃ ॥ ୧୬॥
ବିଭୀଷଣ ତ୍ୱୟା ବତ୍ସ କୃତଂ ଧର୍ମାର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ ।
ତପସ୍ତତୋ ବରଂ ବତ୍ସ ବୃଣୀଷ୍ୱାଭିମତଂ ହିତମ୍ ॥ ୧୭॥
ବିଭୀଷଣୋଽପି ତଂ ନତ୍ୱା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ୱାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଦେବ ମେ ସର୍ୱଦା ବୁଦ୍ଧିର୍ଧର୍ମେ ତିଷ୍ଠତୁ ଶାଶ୍ୱତୀ ।
ମା ରୋଚୟତ୍ୱଧର୍ମଂ ମେ ବୁଦ୍ଧିଃ ସର୍ୱତ୍ର ସର୍ୱଦା ॥ ୧୮॥
ତତଃ ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରୀତୋ ବିଭୀଷଣମଥାବ୍ରବୀତ୍ ।
ବତ୍ସ ତ୍ୱଂ ଧର୍ମଶୀଲୋଽସି ତଥୈବ ଚ ଭବିଷ୍ୟସି ॥ ୧୯॥
ଅୟାଚିତୋଽପି ତେ ଦାସ୍ୟେ ହ୍ୟମରତ୍ୱଂ ବିଭୀଷଣ ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣମଥୋବାଚ ବରଂ ବରୟ ସୁବ୍ରତ ॥ ୨୦॥
ବାଣ୍ୟା ବ୍ୟାପ୍ତୋଽଥ ତଂ ପ୍ରାହ କୁମ୍ଭକର୍ଣଃ ପିତାମହମ୍ ।
ସ୍ୱପ୍ସ୍ୟାମି ଦେବ ଷଣ୍ମାସାନ୍ ଦିନମେକଂ ତୁ ଭୋଜନମ୍ ॥ ୨୧॥
ଏବମସ୍ତ୍ୱିତି ତଂ ପ୍ରାହ ବ୍ରହ୍ମା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଦିବୌକସଃ ।
ସରସ୍ୱତୀ ଚ ତଦ୍ୱକ୍ତ୍ରାନ୍ନିର୍ଗତା ପ୍ରୟଯୌ ଦିବମ୍ ॥ ୨୨॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଚିନ୍ତୟାମାସ ଦୁଃଖିତଃ ।
ଅନଭିପ୍ରେତମେବାସ୍ୟାତ୍କିଂ ନିର୍ଗତମହୋ ବିଧିଃ ॥ ୨୩॥
ସୁମାଲୀ ବରଲବ୍ଧାଂସ୍ତାନ୍ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ପୌତ୍ରାନ୍ ନିଶାଚରାନ୍ ।
ପାତାଲାନ୍ନିର୍ଭୟଃ ପ୍ରାୟାତ୍ ପ୍ରହସ୍ତାଦିଭିରନ୍ୱିତଃ ॥ ୨୪॥
ଦଶଗ୍ରୀବଂ ପରିଷ୍ୱଜ୍ୟ ବଚନଂ ଚେଦମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ତେ ପୁତ୍ର ସମ୍ବୃତ୍ତୋ ବାଞ୍ଛିତୋ ମେ ମନୋରଥଃ ॥ ୨୫॥
ଯଦ୍ଭୟାଚ୍ଚ ବୟଂ ଲଙ୍କାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଯାତା ରସାତଲମ୍ ।
ତଦ୍ଗତଂ ନୋ ମହାବାହୋ ମହଦ୍ୱିଷ୍ଣୁକୃତଂ ଭୟମ୍ ॥ ୨୬॥
ଅସ୍ମାଭିଃ ପୂର୍ୱମୁଷିତା ଲଙ୍କେୟଂ ଧନଦେନ ତେ ।
ଭ୍ରାତ୍ରାକ୍ରାନ୍ତାମିଦାନୀଂ ତ୍ୱଂ ପ୍ରତ୍ୟାନେତୁମିହାର୍ହସି ॥ ୨୭॥
ସାମ୍ନା ବାଥ ବଲେନାପି ରାଜ୍ଞାଂ ବନ୍ଧୁଃ କୁତଃ ସୁହୃତ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ରାବଣଃ ପ୍ରାହ ନାର୍ହସ୍ୟେବଂ ପ୍ରଭାଷିତୁମ୍ ॥ ୨୮॥
ବିତ୍ତେଶୋ ଗୁରୁରସ୍ମାକମେବଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତମବ୍ରବୀତ୍ ।
ପ୍ରହସ୍ତଃ ପ୍ରଶ୍ରିତଂ ବାକ୍ୟଂ ରାବଣଂ ଦଶକନ୍ଧରମ୍ ॥ ୨୯॥
ଶୃଣୁ ରାବଣ ଯତ୍ନେନ ନୈବଂ ତ୍ୱଂ ବକ୍ତୁମର୍ହସି ।
ନାଧୀତା ରାଜଧର୍ମାସ୍ତେ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରଂ ତଥୈବ ଚ ॥ ୩୦॥
ଶୂରାଣାଂ ନ ହି ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ଶୃଣୁ ମେ ବଦତଃ ପ୍ରଭୋ ।
କଶ୍ୟପସ୍ୟ ସୁତା ଦେବା ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚ ମହାବଲାଃ ॥ ୩୧॥
ପରସ୍ପରମୟୁଧ୍ୟନ୍ତ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ସୌହୃଦମାୟୁଧୈଃ ।
ନୈବେଦାନୀନ୍ତନଂ ରାଜନ୍ ବୈରଂ ଦେବୈରନୁଷ୍ଠିତମ୍ ॥ ୩୨॥
ପ୍ରହସ୍ତସ୍ୟ ବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଦଶଗ୍ରୀବୋ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ତଥେତି କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷସ୍ତ୍ରିକୂଟାଚଲମନ୍ୱଗାତ୍ ॥ ୩୩॥
ଦୂତଂ ପ୍ରହସ୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରେଷ୍ୟ ନିଷ୍କାସ୍ୟ ଧନଦେଶ୍ୱରମ୍ ।
ଲଙ୍କାମାକ୍ରମ୍ୟ ସଚିବୈ ରାକ୍ଷସୈଃ ସୁଖମାସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୪॥
ଧନଦଃ ପିତୃବାକ୍ୟେନ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଲଙ୍କାଂ ମହାୟଶାଃ ।
ଗତ୍ୱା କୈଲାସଶିଖରଂ ତପସାତୋଷୟଚ୍ଛିବମ୍ ॥ ୩୫॥
ତେନ ସଖ୍ୟମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ତେନୈବ ପରିପାଲିତଃ ।
ଅଲକାଂ ନଗରୀଂ ତତ୍ର ନିର୍ମମେ ବିଶ୍ୱକର୍ମଣା ॥ ୩୬॥
ଦିକ୍ପାଲତ୍ୱଂ ଚକାରାତ୍ର ଶିବେନ ପରିପାଲିତଃ ।
ରାବଣୋ ରାକ୍ଷସୈଃ ସାର୍ଧମଭିଷିକ୍ତଃ ସହାନୁଜୈଃ ॥ ୩୭॥
ରାଜ୍ୟଂ ଚକାରାସୁରାଣାଂ ତ୍ରିଲୋକୀଂ ବାଧୟନ୍ ଖଲଃ ।
ଭଗିନୀଂ କାଲଖଞ୍ଜାୟ ଦଦୌ ବିକଟରୂପିଣୀମ୍ ॥ ୩୮॥
ବିଦ୍ୟୁଜ୍ଜିହ୍ୱାୟ ନାମ୍ନାସୌ ମହାମାୟୀ ନିଶାଚରଃ ।
ତତୋ ମୟୋ ବିଶ୍ୱକର୍ମା ରାକ୍ଷସାନାଂ ଦିତେଃ ସୁତଃ ॥ ୩୯॥
ସୁତାଂ ମନ୍ଦୋଦରୀଂ ନାମ୍ନା ଦଦୌ ଲୋକୈକସୁନ୍ଦରୀମ୍ ।
ରାବଣାୟ ପୁନଃ ଶକ୍ତିମମୋଘାଂ ପ୍ରୀତମାନସଃ ॥ ୪୦॥
ବୈରୋଚନସ୍ୟ ଦୌହିତ୍ରୀଂ ବୃତ୍ରଜ୍ୱାଲେତି ବିଶ୍ରୁତାମ୍ ।
ସ୍ୱୟନ୍ଦତ୍ତାମୁଦବହତ୍କୁମ୍ଭକର୍ଣାୟ ରାବଣଃ ॥ ୪୧॥
ଗନ୍ଧର୍ୱରାଜସ୍ୟ ସୁତାଂ ଶୈଲୂଷସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
ବିଭୀଷଣସ୍ୟ ଭାର୍ୟାର୍ଥେ ଧର୍ମଜ୍ଞାଂ ସମୁଦାବହତ୍ ॥ ୪୨॥
ସରମାଂ ନାମ ସୁଭଗାଂ ସର୍ୱଲକ୍ଷଣସଂୟୁତାମ୍ ।
ତତୋ ମନ୍ଦୋଦରୀ ପୁତ୍ରଂ ମେଘନାଦମଜୀଜନତ୍ ॥ ୪୩॥
ଜାତମାତ୍ରସ୍ତୁ ଯୋ ନାଦଂ ମେଘବତ୍ପ୍ରମୁମୋଚ ହ ।
ତତଃ ସର୍ୱେଽବ୍ରୁବନ୍ମେଘନାଦୋଽୟମିତି ଚାସକୃତ୍ ॥ ୪୪॥
କୁମ୍ଭକର୍ଣସ୍ତତଃ ପ୍ରାହ ନିଦ୍ରା ମାଂ ବାଧତେ ପ୍ରଭୋ ।
ତତଶ୍ଚ କାରୟାମାସ ଗୁହାଂ ଦୀର୍ଘାଂ ସୁବିସ୍ତରାମ୍ ॥ ୪୫॥
ତତ୍ର ସୁଷ୍ୱାପ ମୂଢାତ୍ମା କୁମ୍ଭକର୍ଣୋ ବିଘୂର୍ଣିତଃ ।
ନିଦ୍ରିତେ କୁମ୍ଭକର୍ଣେ ତୁ ରାବଣୋ ଲୋକରାବଣଃ ॥ ୪୬॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ଋଷିମୁଖ୍ୟାଂଶ୍ଚ ଦେବଦାନବକିନ୍ନରାନ୍ ।
ଦେବଶ୍ରିୟୋ ମନୁଷ୍ୟାଂଶ୍ଚ ନିଜଘ୍ନେ ସମହୋରଗାନ୍ ॥ ୪୭॥
ଧନଦୋଽପି ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାବଣସ୍ୟାକ୍ରମଂ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଅଧର୍ମଂ ମା କୁରୁଷ୍ୱେତି ଦୂତବାକ୍ୟୈର୍ନ୍ୟବାରୟତ୍ ॥ ୪୮॥
ତତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀବୋ ଜଗାମ ଧନଦାଲୟମ୍ ।
ବିନିର୍ଜିତ୍ୟ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷଂ ଜହାରୋତ୍ତମପୁଷ୍ପକମ୍ ॥ ୪୯॥
ତତୋ ଯମଂ ଚ ବରୁଣଂ ନିର୍ଜିତ୍ୟ ସମରେଽସୁରଃ ।
ସ୍ୱର୍ଗଲୋକମଗାତ୍ତୁର୍ଣଂ ଦେବରାଜଜିଘାଂସୟା ॥ ୫୦॥
ତତୋଽଭବନ୍ମହଦ୍ୟୁଦ୍ଧମିନ୍ଦ୍ରେଣ ସହ ଦୈବତୈଃ ।
ତତୋ ରାବଣମଭ୍ୟେତ୍ୟ ବବନ୍ଧ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱରଃ ॥ ୫୧॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସହସାଗତ୍ୟ ମେଘନାଦଃ ପ୍ରତାପବନ୍ ।
କୃତ୍ୱା ଘୋରଂ ମହଦ୍ୟୁଦ୍ଧଂ ଜିତ୍ୱା ତ୍ରିଦଶପୁଙ୍ଗବାନ୍ ॥ ୫୨॥
ଇନ୍ଦ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ୱା ବଧ୍ୱାସୌ ମେଘନାଦୋ ମହାବଲଃ ।
ମୋଚୟିତ୍ୱା ତୁ ପିତରଂ ଗୃହୀତ୍ୱେନ୍ଦ୍ରଂ ଯୟୌ ପୁରମ୍ ॥ ୫୩॥
ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ମୋଚୟାମାସ ଦେବେନ୍ଦ୍ରଂ ମେଘନାଦତଃ ।
ଦତ୍ତ୍ୱା ବରାନ୍ ବହୂଂସ୍ତସ୍ମୈ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱଭବନଂ ଯୟୌ ॥ ୫୪॥
ରାବଣୋ ବିଜୟୀ ଲୋକାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ଜିତ୍ୱା କ୍ରମେଣ ତୁ ।
କୈଲାସଂ ତୋଲୟାମାସ ବାହୁଭିଃ ପରିଘୋପମୈଃ ॥ ୫୫॥
ତତ୍ର ନନ୍ଦୀଶ୍ୱରେଣୈବଂ ଶପ୍ତୋଽୟଂ ରାକ୍ଷସେଶ୍ୱରଃ ।
ବାନରୈର୍ମାନୁଷୈଶ୍ଚୈବ ନାଶଂ ଗଚ୍ଛେତି କୋପିନା ॥ ୫୬॥
ଶପ୍ତୋଽପ୍ୟଗଣୟନ୍ ବାକ୍ୟଂ ଯୟୌ ହୈହୟପତ୍ତନମ୍ ।
ତେନ ବଦ୍ଧୋ ଦଶଗ୍ରୀବଃ ପୁଲସ୍ତ୍ୟେନ ବିମୋଚିତଃ ॥ ୫୭॥
ତତୋଽତିବଲମାସାଦ୍ୟ ଜିଘାଂସୁର୍ହରିପୁଙ୍ଗବମ୍ ।
ଧୃତସ୍ତେନୈବ କକ୍ଷେଣ ବାଲିନା ଦଶକନ୍ଧରଃ ॥ ୫୮॥
ଭ୍ରାମୟିତ୍ୱା ତୁ ଚତୁରଃ ସମୁଦ୍ରାନ୍ ରାବଣଂ ହରିଃ ।
ବିସର୍ଜୟାମାସ ତତସ୍ତେନ ସଖ୍ୟଂ ଚକାର ସଃ ॥ ୫୯॥
ରାବଣଃ ପରମପ୍ରୀତ ଏବଂ ଲୋକାନ୍ ମହାବଲଃ ।
ଚକାର ସ୍ୱବଶେ ରାମ ବୁଭୁଜେ ସ୍ୱୟମେବ ତାନ୍ ॥ ୬୦॥
ଏବମ୍ପ୍ରଭାବୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦଶଗ୍ରୀବଃ ସହେନ୍ଦ୍ରଜିତ୍ ।
ତ୍ୱୟା ବିନିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ୟେ ରାବଣୋ ଲୋକରାବଣଃ ॥ ୬୧॥
ମେଘନାଦଶ୍ଚ ନିହତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହାତ୍ମନା ।
କୁମ୍ଭକର୍ଣଶ୍ଚ ନିହତସ୍ତ୍ୱୟା ପର୍ୱତସନ୍ନିଭଃ ॥ ୬୨॥
ଭବାନ୍ନାରାୟଣଃ ସାକ୍ଷାଜ୍ଜଗତାମାଦିକୃଦ୍ୱିଭୁଃ ।
ତ୍ୱତ୍ସ୍ୱରୂପମିଦଂ ସର୍ୱଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମମ୍ ॥ ୬୩॥
ତ୍ୱନ୍ନାଭିକମଲୋତ୍ପନ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ ।
ଅଗ୍ନିସ୍ତେ ମୁଖତୋ ଜାତୋ ବାଚା ସହ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୬୪॥
ବାହୁଭ୍ୟାଂ ଲୋକପାଲୌଘାଶ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଭ୍ୟାଂ ଚନ୍ଦ୍ରଭାସ୍କରୌ ।
ଦିଶଶ୍ଚ ବିଦିଶଶ୍ଚୈବ କର୍ଣାଭ୍ୟାଂ ତେ ସମୁତ୍ଥିତାଃ ॥ ୬୫॥
ଘ୍ରାଣାତ୍ପ୍ରାଣଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଶ୍ଚାଶ୍ୱିନୌ ଦେବସତ୍ତମୌ ।
ଜଙ୍ଘାଜାନୂରୁଜଘନାଦ୍ଭୁବର୍ଲୋକାଦୟୋଽଭବନ୍ ॥ ୬୬॥
କୁକ୍ଷିଦେଶାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚତ୍ୱାରଃ ସାଗରା ହରେ ।
ସ୍ତନାଭ୍ୟାମିନ୍ଦ୍ରବରୁଣୌ ବାଲଖିଲ୍ୟାଶ୍ଚ ରେତସଃ ॥ ୬୭॥
ମେଢ୍ରାଦ୍ୟମୋ ଗୁଦାନ୍ମୃତ୍ୟୁର୍ମନ୍ୟୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ରିଲୋଚନଃ ।
ଅସ୍ଥିଭ୍ୟଃ ପର୍ୱତା ଜାତାଃ କେଶେଭ୍ୟୋ ମେଘସଂହତିଃ ॥ ୬୮॥
ଓଷଧ୍ୟସ୍ତବ ରୋମେଭ୍ୟୋ ନଖେଭ୍ୟଶ୍ଚ ଖରାଦୟଃ ।
ତ୍ୱଂ ବିଶ୍ୱରୂପଃ ପୁରୁଷୋ ମାୟାଶକ୍ତିସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୬୯॥
ନାନାରୂପ ଇବାଭାସି ଗୁଣବ୍ୟତିକରେ ସତି ।
ତ୍ୱାମାଶ୍ରିତ୍ୟୈବ ବିବୁଧାଃ ପିବନ୍ତ୍ୟମୃତମଧ୍ୱରେ ॥ ୭୦॥
ତ୍ୱୟା ସୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ୱଂ ବିଶ୍ୱଂ ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମମ୍ ।
ତ୍ୱାମାଶ୍ରିତ୍ୟୈବ ଜୀବନ୍ତି ସର୍ୱେ ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମାଃ ॥ ୭୧॥
ତ୍ୱଦ୍ୟୁକ୍ତମଖିଲଂ ବସ୍ତୁ ବ୍ୟବହାରେଽପି ରାଘବ ।
କ୍ଷୀରମଧ୍ୟଗତଂ ସର୍ପିର୍ୟଥା ବ୍ୟାପ୍ୟାଖିଲଂ ପୟଃ ॥ ୭୨॥
ତ୍ୱଦ୍ଭାସା ଭାସତେଽର୍କାଦି ନ ତ୍ୱଂ ତେନାବଭାସସେ ।
ସର୍ୱଗଂ ନିତ୍ୟମେକଂ ତ୍ୱାଂ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁର୍ୱିଲୋକୟେତ୍ ॥ ୭୩॥
ନାଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁସ୍ତ୍ୱାଂ ପଶ୍ୟେଦନ୍ଧଦୃଗ୍ ଭାସ୍କରଂ ଯଥା ।
ଯୋଗିନସ୍ତ୍ୱାଂ ବିଚିନ୍ୱନ୍ତି ସ୍ୱଦେହେ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୭୪॥
ଅତନ୍ନିରସନମୁଖୈର୍ୱେଦଶୀର୍ଷୈରହର୍ନିଶମ୍ ।
ତ୍ୱତ୍ପାଦଭକ୍ତିଲେଶେନ ଗୃହୀତା ଯଦି ଯୋଗିନଃ ॥ ୭୫॥
ବିଚିନ୍ୱନ୍ତୋ ହି ପଶ୍ୟନ୍ତି ଚିନ୍ମାତ୍ରଂ ତ୍ୱାଂ ନ ଚାନ୍ୟଥା ।
ମୟା ପ୍ରଲପିତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ସର୍ୱଜ୍ଞସ୍ୟ ତବାଗ୍ରତଃ ।
କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ଦେବେଶ ତବାନୁଗ୍ରହଭାଗହମ୍ ॥ ୭୬॥
ଦିଗ୍ଦେଶକାଲପରିହୀନମନନ୍ୟମେକଂ
ଚିନ୍ମାତ୍ରମକ୍ଷରମଜଂ ଚଲନାଦିହୀନମ୍ ।
ସର୍ୱଜ୍ଞମୀଶ୍ୱରମନନ୍ତଗୁଣଂ ବ୍ୟୁଦସ୍ତ-
ମାୟଂ ଭଜେ ରଘୁପତିଂ ଭଜତାମଭିନ୍ନମ୍ ॥ ୭୭॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଦ୍ୱିତୀୟଃ
ସର୍ଗଃ ॥ ୨॥
॥ ତୃତୀୟ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ ।
ବାଲିସୁଗ୍ରୀବୟୋର୍ଜନ୍ମ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ।
ରବୀନ୍ଦ୍ରୌ ବାନରାକାରୌ ଜଜ୍ଞାତାବିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୧॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉବାଚ ।
ମେରୋଃ ସ୍ୱର୍ଣମୟସ୍ୟାଦ୍ରେର୍ମଧ୍ୟଶୃଙ୍ଗେ ମଣିପ୍ରଭେ ।
ତସ୍ମିନ୍ ସଭାଽଽସ୍ତେ ବିସ୍ତୀର୍ଣା ବ୍ରହ୍ମଣଃ ଶତୟୋଜନା ॥ ୨॥
ତସ୍ୟାଂ ଚତୁର୍ମୁଖଃ ସାକ୍ଷାତ୍କଦାଚିଦ୍ୟୋଗମାସ୍ଥିତଃ ।
ନେତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ପତିତଂ ଦିବ୍ୟମାନନ୍ଦସଲିଲଂ ବହୁ ॥ ୩॥
ତଦ୍ଗୃହୀତ୍ୱା କରେ ବ୍ରହ୍ମା ଧ୍ୟାତ୍ୱା କିଞ୍ଚିତ୍ତଦତ୍ୟଜତ୍ ।
ଭୂମୌ ପତିତମାତ୍ରେଣ ତସ୍ମାଜ୍ଜାତୋ ମହାକପିଃ ॥ ୪॥
ତମାହ ଦ୍ରୁହିଣୋ ବତ୍ସ କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ବସାତ୍ର ମେ ।
ସମୀପେ ସର୍ୱଶୋଭାଢ୍ୟେ ତତଃ ଶ୍ରେୟୋ ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ନ୍ୟବସତ୍ତତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଣା ବାନରୋତ୍ତମଃ ।
ଏବଂ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଗତେ ଋକ୍ଷାଧିପଃ ସୁଧୀଃ ॥ ୬॥
କଦାଚିତ୍ପର୍ୟଟନ୍ନଦ୍ରୌ ଫଲମୂଲାର୍ଥମୁଦ୍ୟତଃ ।
ଅପଶ୍ୟଦ୍ଦିବ୍ୟସଲିଲାଂ ବାପୀଂ ମଣିଶିଲାନ୍ୱିତାମ୍ ॥ ୭॥
ପାନୀୟଂ ପାତୁମାଗଚ୍ଛତ୍ତତ୍ର ଛାୟାମୟଂ କପିମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପ୍ରତିକପିଂ ମତ୍ୱା ନିପପାତ ଜଲାନ୍ତରେ ॥ ୮॥
ତତ୍ରାଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ହରିଂ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁନରୁତ୍ପ୍ଲୁତ୍ୟ ବାନରଃ ।
ଅପଶ୍ୟତ୍ସୁନ୍ଦରୀଂ ରାମାମାତ୍ମାନଂ ବିସ୍ମୟଂ ଗତଃ ॥ ୯॥
ତତଃ ସୁରେଶୋ ଦେବେଶଂ ପୂଜୟିତ୍ୱା ଚତୁର୍ମୁଖମ୍ ।
ଗଚ୍ଛନ୍ ମଧ୍ୟାହ୍ନସମୟେ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ନାରୀଂ ମନୋରମାମ୍ ॥ ୧୦॥
କନ୍ଦର୍ପଶରବିଦ୍ଧାଙ୍ଗସ୍ତ୍ୟକ୍ତବାନ୍ ବୀର୍ୟମୁତ୍ତମମ୍ ।
ତାମପ୍ରାପ୍ୟୈବ ତଦ୍ବୀଜଂ ବାଲଦେଶେଽପତଦ୍ଭୁବି ॥ ୧୧॥
ବାଲୀ ସମଭବତ୍ତତ୍ର ଶକ୍ରତୁଲ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ।
ତସ୍ୟ ଦତ୍ତ୍ୱା ସୁରେଶାନଃ ସ୍ୱର୍ଣମାଲାଂ ଦିବଂ ଗତଃ ॥ ୧୨॥
ଭାନୁରପ୍ୟାଗତସ୍ତତ୍ର ତଦାନୀମେବ ଭାମିନୀମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କାମବଶୋ ଭୂତ୍ୱା ଗ୍ରୀବାଦେଶେଽସୃଜନ୍ମହତ୍ ॥ ୧୩॥
ବୀଜଂ ତସ୍ୟାସ୍ତତଃ ସଦ୍ୟୋ ମହାକାୟୋଽଭବଦ୍ଧରିଃ ।
ତସ୍ୟ ଦତ୍ତ୍ୱା ହନୂମନ୍ତଂ ସହାୟାର୍ଥଂ ଗତୋ ରବିଃ ॥ ୧୪॥
ପୁତ୍ରଦ୍ୱୟଂ ସମାଦାୟ ଗତ୍ୱା ସା ନିଦ୍ରିତା କ୍ୱଚିତ୍ ।
ପ୍ରଭାତେଽପଶ୍ୟଦାତ୍ମାନଂ ପୂର୍ୱବଦ୍ୱାନରାକୃତିମ୍ ॥ ୧୫॥
ଫଲମୂଲାଦିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପୁତ୍ରାଭ୍ୟାଂ ସହିତଃ କପିଃ ।
ନତ୍ୱା ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ୟାଗ୍ରେ ଋକ୍ଷରାଜଃ ସ୍ଥିତଃ ସୁଧୀଃ ॥ ୧୬॥
ତତୋଽବ୍ରବୀତ୍ସମାଶ୍ୱାସ୍ୟ ବହୁଶଃ କପିକୁଞ୍ଜରମ୍ ।
ତତ୍ରୈକଂ ଦେବତାଦୂତମାହୂୟାମରସନ୍ନିଭମ୍ ॥ ୧୭॥
ଗଚ୍ଛ ଦୂତ ମୟାଦିଷ୍ଟୋ ଗୃହୀତ୍ୱା ବାନରୋତ୍ତମମ୍ ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଦିବ୍ୟନଗରୀଂ ନିର୍ମିତାଂ ବିଶ୍ୱକର୍ମଣା ॥ ୧୮॥
ସର୍ୱସୌଭାଗ୍ୟବଲିତାଂ ଦେବୈରପି ଦୁରାସଦାମ୍ ।
ତସ୍ୟାଂ ସିଂହାସନେ ବୀରଂ ରାଜାନମଭିଷେଚୟ ॥ ୧୯॥
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପଗତା ଯେ ଯେ ବାନରାଃ ସନ୍ତି ଦୁର୍ଜୟାଃ ।
ସର୍ୱେ ତେ ଋକ୍ଷରାଜସ୍ୟ ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ବଶେଽନୁଗାଃ ॥ ୨୦॥
ଯଦା ନାରାୟଣଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ରାମୋ ଭୂତ୍ୱା ସନାତନଃ ।
ଭୂଭାରାସୁରନାଶାୟ ସମ୍ଭବିଷ୍ୟତି ଭୂତଲେ ॥ ୨୧॥
ତଦା ସର୍ୱେ ସହାୟାର୍ଥେ ତସ୍ୟ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ବାନରାଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ଦୂତୋ ଦେବାନାଂ ସ ମହାମତିଃ ॥ ୨୨॥
ଯଥାଽଽଜ୍ଞପ୍ତସ୍ତଥା ଚକ୍ରେ ବ୍ରହ୍ମଣା ତଂ ହରୀଶ୍ୱରମ୍ ।
ଦେବଦୂତସ୍ତତୋ ଗତ୍ୱା ବ୍ରହ୍ମଣେ ତନ୍ନ୍ୟବେଦୟତ୍ ॥ ୨୩॥
ତଦାଦି ବାନରାଣାଂ ସା କିଷ୍କିନ୍ଧାଽଭୂନ୍ନୃପାଶ୍ରୟଃ ॥ ୨୪॥
ସର୍ୱେଶ୍ୱରସ୍ତ୍ୱମେବାସୀରିଦାନୀଂ ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତଃ ।
ଭୂମେର୍ଭାରୋ ହୃତଃ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ତ୍ୱୟା ଲୀଲାନୃଦେହିନା ।
ସର୍ୱଭୂତାନ୍ତରସ୍ଥସ୍ୟ ନିତ୍ୟମୁକ୍ତଚିଦାତ୍ମନଃ ॥ ୨୫॥
ଅଖଣ୍ଡାନନ୍ତରୂପସ୍ୟ କିୟାନେଷ ପରାକ୍ରମଃ ।
ତଥାପି ବର୍ଣ୍ୟତେ ସଦ୍ଭିର୍ଲୀଲାମାନୁଷରୂପିଣଃ ॥ ୨୬॥
ଯଶସ୍ତେ ସର୍ୱଲୋକାନାଂ ପାପହତ୍ୟୈ ସୁଖାୟ ଚ ।
ଯ ଇଦଂ କୀର୍ତୟେନ୍ମର୍ତ୍ୟୋ ବାଲିସୁଗ୍ରୀବୟୋର୍ମହତ୍ ॥ ୨୭॥
ଜନ୍ମ ତ୍ୱଦାଶ୍ରୟତ୍ୱାତ୍ସ ମୁଚ୍ୟତେ ସର୍ୱପାତକୈଃ ॥ ୨୮॥
ଅଥାନ୍ୟାଂ ସମ୍ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି କଥାଂ ରାମ ତ୍ୱଦାଶ୍ରୟାମ୍ ।
ସୀତା ହୃତା ଯଦର୍ଥଂ ସା ରାବଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ ୨୯॥
ପୁରା କୃତୟୁଗେ ରାମ ପ୍ରଜାପତିସୁତଂ ବିଭୁମ୍ ।
ସନତ୍କୁମାରମେକାନ୍ତେ ସମାସୀନଂ ଦଶାନନଃ ।
ବିନୟାବନତୋ ଭୂତ୍ୱା ହ୍ୟଭିବାଦ୍ୟେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୦॥
କୋ ନ୍ୱସ୍ମିନ୍ ପ୍ରବରୋ ଲୋକେ ଦେବାନାଂ ବଲବତ୍ତରଃ ।
ଦେବାଶ୍ଚ ଯଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧେ ଶତ୍ରୁଂ ଜୟନ୍ତି ହି ॥ ୩୧॥
କଂ ଯଜନ୍ତି ଦ୍ୱିଜା ନିତ୍ୟଂ କଂ ଧ୍ୟାୟନ୍ତି ଚ ଯୋଗିନଃ ।
ଏତନ୍ମେ ଶଂସ ଭଗବନ୍ ପ୍ରଶ୍ନଂ ପ୍ରଶ୍ନବିଦାମ୍ବର ॥ ୩୨॥
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ତସ୍ୟ ହୃଦିସ୍ଥଂ ଯତ୍ତଦଶେଷେଣ ଯୋଗଦୃକ୍ ।
ଦଶାନନମୁବାଚେଦଂ ଶୃଣୁ ବକ୍ଷ୍ୟାମି ପୁତ୍ରକ ॥ ୩୩॥
ଭର୍ତା ଯୋ ଜଗତାଂ ନିତ୍ୟଂ ଯସ୍ୟ ଜନ୍ମାଦିକଂ ନ ହି ।
ସୁରାସୁରୈର୍ନୁତୋ ନିତ୍ୟଂ ହରିର୍ନାରାୟଣୋଽବ୍ୟଯଃ ॥ ୩୪॥
ଯନ୍ନାଭିପଙ୍କଜାଜ୍ଜାତୋ ବ୍ରହ୍ମା ବିଶ୍ୱସୃଜାଂ ପତିଃ ।
ସୃଷ୍ଟଂ ଯେନୈବ ସକଲଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମମ୍ ॥ ୩୫॥
ତଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ୟ ବିବୁଧା ଜୟନ୍ତି ସମରେ ରିପୂନ୍ ।
ଯୋଗିନୋ ଧ୍ୟାନୟୋଗେନ ତମେବାନୁଜପନ୍ତି ହି ॥ ୩୬॥
ମହର୍ଷେର୍ୱଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପ୍ରତ୍ୟୁବାଚ ଦଶାନନଃ ।
ଦୈତ୍ୟଦାନବରକ୍ଷାଂସି ବିଷ୍ଣୁନା ନିହତାନି ଚ ॥ ୩୭॥
କାଂ ବା ଗତିଂ ପ୍ରପଦ୍ୟନ୍ତେ ପ୍ରେତ୍ୟ ତେ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ।
ତମୁବାଚ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାବଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ॥ ୩୮॥
ଦୈବତୈର୍ନିହତା ନିତ୍ୟଂ ଗତ୍ୱା ସ୍ୱର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ଭୋଗକ୍ଷୟେ ପୁନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟା ଭୂମୌ ଭବନ୍ତି ତେ ॥ ୩୯॥
ପୂର୍ୱାର୍ଜିତୈଃ ପୁଣ୍ୟପାପୈର୍ମ୍ରିୟନ୍ତେ ଚୋଦ୍ଭବନ୍ତି ଚ ।
ବିଷ୍ଣୁନା ଯେ ହତାସ୍ତେ ତୁ ପ୍ରାପ୍ନୁବନ୍ତି ହରେର୍ଗତିମ୍ ॥ ୪୦॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମୁନିମୁଖାତ୍ସର୍ୱଂ ରାବଣୋ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ ।
ଯୋତ୍ସ୍ୟେଽହଂ ହରିଣା ସାର୍ଧମିତି ଚିନ୍ତାପରୋଽଭବତ୍ ॥ ୪୧॥
ମନଃସ୍ଥିତଂ ପରିଜ୍ଞାୟ ରାବଣସ୍ୟ ମହାମୁନିଃ ।
ଉବାଚ ବତ୍ସ ତେଽଭୀଷ୍ଟଂ ଭବିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୪୨॥
କଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ୱ ସୁଖୀ ଭବ ଦଶାନନ ।
ଏବମୁକ୍ତ୍ୱା ମହାବାହୋ ମୁନିଃ ପୁନରୁବାଚ ତମ୍ ॥ ୪୩॥
ତସ୍ୟ ସ୍ୱରୂପଂ ବକ୍ଷ୍ୟାମି ହ୍ୟରୂପସ୍ୟାପି ମାୟିନଃ ।
ସ୍ଥାବରେଷୁ ଚ ସର୍ୱେଷୁ ନଦେଷୁ ଚ ନଦୀଷୁ ଚ ॥ ୪୪॥
ଓଙ୍କାରଶ୍ଚୈବ ସତ୍ୟଂ ଚ ସାବିତ୍ରୀ ପୃଥିବୀ ଚ ସଃ ।
ସମସ୍ତଜଗଦାଧାରଃ ଶେଷରୂପଧରୋ ହି ସଃ ॥ ୪୫॥
ସର୍ୱେ ଦେବାଃ ସମୁଦ୍ରାଶ୍ଚ କାଲଃ ସୂର୍ୟଶ୍ଚ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ ।
ସୂର୍ୟୋଦୟୋ ଦିବାରାତ୍ରୀ ଯମଶ୍ଚୈବ ତଥାନିଲଃ ॥ ୪୬॥
ଅଗ୍ନିରିନ୍ଦ୍ରସ୍ତଥା ମୃତ୍ୟୁଃ ପର୍ଜନ୍ୟୋ ବସବସ୍ତଥା ।
ବ୍ରହ୍ମା ରୁଦ୍ରାଦୟଶ୍ଚୈବ ଯେ ଚାନ୍ୟେ ଦେବଦାନବାଃ ॥ ୪୭॥
ବିଦ୍ୟୋତତେ ଜ୍ୱଲତ୍ୟେଷ ପାତି ଚାତ୍ତୀତି ବିଶ୍ୱକୃତ୍ ।
କ୍ରୀଡାଂ କରୋତ୍ୟବ୍ୟଯାତ୍ମା ସୋଽୟଂ ବିଷ୍ଣୁଃ ସନାତନଃ ॥ ୪୮॥
ତେନ ସର୍ୱମିଦଂ ବ୍ୟାପ୍ତଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଂ ସଚରାଚରମ୍ ।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ୟାମୋ ବିଦ୍ୟୁଦ୍ୱର୍ଣାମ୍ବରାବୃତଃ ॥ ୪୯॥
ଶୁଦ୍ଧଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଖ୍ୟାଂ ଶ୍ରିୟଂ ବାମାଙ୍କସଂସ୍ଥିତାମ୍ ।
ସଦାନପାୟିନୀଂ ଦେବୀଂ ପଶ୍ୟନ୍ନାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ତିଷ୍ଠତି ॥ ୫୦॥
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଶକ୍ୟତେ କୈଶ୍ଚିଦ୍ଦେବଦାନବପନ୍ନଗୈଃ ।
ଯସ୍ୟ ପ୍ରସାଦଂ କୁରୁତେ ସ ଚୈନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହତି ॥ ୫୧॥
ନ ଚ ଯଜ୍ଞତପୋଭିର୍ୱା ନ ଦାନାଧ୍ୟଯନାଦିଭିଃ ।
ଶକ୍ୟତେ ଭଗବାନ୍ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମୁପାୟୈରିତରୈରପି ॥ ୫୨॥
ତଦ୍ଭକ୍ତୈସ୍ତଦ୍ଗତପ୍ରାଣୈସ୍ତଚ୍ଚିତ୍ତୈର୍ଧୂତକଲ୍ମଷୈଃ ।
ଶକ୍ୟତେ ଭଗବାନ୍ ବିଷ୍ଣୁର୍ୱେଦାନ୍ତାମଲଦୃଷ୍ଟିଭିଃ ॥ ୫୩॥
ଅଥବା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛା ତେ ଶୃଣୁ ତ୍ୱଂ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ।
ତ୍ରେତାୟୁଗେ ସ ଦେବେଶୋ ଭବିତା ନୃପବିଗ୍ରହଃ ॥ ୫୪॥
ହିତାର୍ଥଂ ଦେବମର୍ତ୍ୟାନାମିକ୍ଷ୍ୱାକୂଣାଂ କୁଲେ ହରିଃ ।
ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଭୂତ୍ୱା ମହାସତ୍ତ୍ୱପରାକ୍ରମଃ ॥ ୫୫॥
ପିତୁର୍ନିୟୋଗାତ୍ସ ଭ୍ରାତ୍ରା ଭାର୍ୟଯା ଦଣ୍ଡକେ ବନେ ।
ବିଚରିଷ୍ୟତି ଧର୍ମାତ୍ମା ଜଗନ୍ମାତ୍ରା ସ୍ୱମାୟଯା ॥ ୫୬॥
ଏବଂ ତେ ସର୍ୱମାଖ୍ୟାତଂ ମୟା ରାବଣ ବିସ୍ତରାତ୍ ।
ଭଜସ୍ୱ ଭକ୍ତିଭାବେନ ସଦା ରାମଂ ଶ୍ରିୟା ଯୁତମ୍ ॥ ୫୭॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉବାଚ ।
ଏବଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱାସୁରାଧ୍ୟକ୍ଷୋ ଧ୍ୟାତ୍ୱା କିଞ୍ଚିଦ୍ୱିଚାର୍ୟ ଚ ।
ତ୍ୱୟା ସହ ବିରୋଧେପ୍ସୁର୍ମୁମୁଦେ ରାବଣୋ ମହାନ୍ ॥ ୫୮॥
ଯୁଦ୍ଧାର୍ଥୀ ସର୍ୱତୋ ଲୋକାନ୍ ପର୍ୟଟନ୍ ସମବସ୍ଥିତଃ ।
ଏତଦର୍ଥଂ ମହାରାଜ ରାବଣୋଽତୀବ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।
ହୃତବାନ୍ ଜାନକୀଂ ଦେବୀଂ ତ୍ୱୟାତ୍ମବଧକାଙ୍କ୍ଷୟା ॥ ୫୯॥
ଇମାଂ କଥାଂ ଯଃ ଶୃଣୁୟାତ୍ପଠେଦ୍ୱା
ସଂଶ୍ରାବୟେଦ୍ୱା ଶ୍ରବଣାର୍ଥିନାଂ ସଦା ।
ଆୟୁଷ୍ୟମାରୋଗ୍ୟମନନ୍ତସୌଖ୍ୟଂ
ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଲାଭଂ ଧନମକ୍ଷୟଂ ଚ ॥ ୬୦॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ
ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୩॥
॥ ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଏକଦା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲୋକାଦାୟାନ୍ତଂ ନାରଦଂ ମୁନିମ୍ ।
ପର୍ୟଟନ୍ ରାବଣୋ ଲୋକାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ନତ୍ୱାବ୍ରବୀଦ୍ୱଚଃ ॥ ୧॥
ଭଗବନ୍ ବ୍ରୂହି ମେ ଯୋଦ୍ଧୁଂ କୁତ୍ର ସନ୍ତି ମହାବଲାଃ ।
ଯୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛାମି ବଲିଭିସ୍ତ୍ୱଂ ଜ୍ଞାତାସି ଜଗତ୍ତ୍ରୟମ୍ ॥ ୨॥
ମୁନିର୍ଧ୍ୟାଽଽତ୍ୱାହ ସୁଚିରଂ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପନିବାସିନଃ ।
ମହାବଲା ମହାକାୟାସ୍ତତ୍ର ଯାହି ମହାମତେ ॥ ୩॥
ବିଷ୍ଣୁପୂଜାରତା ଯେ ବୈ ବିଷ୍ଣୁନା ନିହତାଶ୍ଚ ଯେ ।
ତ ଏବ ତତ୍ର ସଞ୍ଜାତା ଅଜେୟାଶ୍ଚ ସୁରାସୁରୈଃ ॥ ୪॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ରାବଣୋ ବେଗାନ୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପୁଷ୍ପକେଣ ତାନ୍ ।
ଯୋଦ୍ଧୁକାମଃ ସମାଗତ୍ୟ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପସମୀପତଃ ॥ ୫॥
ତତ୍ପ୍ରଭାହତତେଜସ୍କଂ ପୁଷ୍ପକଂ ନାଚଲତ୍ତତଃ ।
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ବିମାନଂ ପ୍ରୟଯୌ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ଦଶାନନଃ ॥ ୬॥
ପ୍ରବିଶନ୍ନେବ ତଦ୍ ଦ୍ୱୀପଂ ଧୃତୋ ହସ୍ତେନ ଯୋଷିତା ।
ପୃଷ୍ଟଶ୍ଚ ତ୍ୱଂ କୁତଃ କୋଽସି ପ୍ରେଷିତଃ କେନ ବା ବଦ ॥ ୭॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ଲୀଲୟା ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ହସନ୍ତୀଭିଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ଧସ୍ତାଦ୍ୱିନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ତାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦଶାନନଃ ॥ ୮॥
ଆଶ୍ଚର୍ୟମତୁଲଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ଚିନ୍ତୟାମାସ ଦୁର୍ମତିଃ ।
ବିଷ୍ଣୁନା ନିହତୋ ଯାମି ବୈକୁଣ୍ଠମିତି ନିଶ୍ଚିତଃ ॥ ୯॥
ମୟି ବିଷ୍ଣୁର୍ୟଥା କୁପ୍ୟେତ୍ତଥା କାର୍ୟଂ କରୋମ୍ୟହମ୍ ।
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ବୈଦେହୀଂ ଜହାର ବିପିନେଽସୁରଃ ॥ ୧୦॥
ଜାନନ୍ନେବ ପରାତ୍ମାନଂ ସ ଜହାରାବନୀସୁତାମ୍ ।
ମାତୃବତ୍ପାଲୟାମାସ ତ୍ୱତ୍ତଃ କାଙ୍କ୍ଷନ୍ ବଧଂ ସ୍ୱକମ୍ ॥ ୧୧॥
ରାମ ତ୍ୱଂ ପରମେଶ୍ୱରୋଽସି ସକଲଂ ଜାନାସି ବିଜ୍ଞାନଦୃଗ୍
ଭୂତଂ ଭବ୍ୟମିଦଂ ତ୍ରିକାଲକଲନାସାକ୍ଷୀ ବିକଲ୍ପୋଜ୍ଝିତଃ ।
ଭକ୍ତାନାମନୁବର୍ତନାୟ ସକଲାଂ କୁର୍ୱନ୍ କ୍ରିୟାସଂହତିଂ
ତ୍ୱଂ ଶୃଣ୍ୱନ୍ମନୁଜାକୃତିର୍ମୁନିବଚୋ ଭାସୀଶ ଲୋକାର୍ଚିତଃ ॥ ୧୨॥
ସ୍ତୁତ୍ୱୈବଂ ରାଘବଂ ତେନ ପୂଜିତଃ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବଃ ।
ସ୍ୱାଶ୍ରମଂ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରୟଯୌ ହୃଷ୍ଟମାନସଃ ॥ ୧୩॥
ରାମସ୍ତୁ ସୀତୟା ସାର୍ଧଂ ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ।
ସଂସାରୀବ ରମାନାଥୋ ରମମାଣୋଽବସଦ୍ଗୃହେ ॥ ୧୪॥
ଅନାସକ୍ତୋଽପି ବିଷୟାନ୍ ବୁଭୁଜେ ପ୍ରିୟଯା ସହ ।
ହନୁମତ୍ପ୍ରମୁଖୈଃ ସଦ୍ଭିର୍ୱାନରୈଃ ପରିବେଷ୍ଟିତଃ ॥ ୧୫॥
ପୁଷ୍ପକଂ ଚାଗମଦ୍ରାମମେକଦା ପୂର୍ୱବତ୍ପ୍ରଭୁମ୍ ।
ପ୍ରାହ ଦେବ କୁବେରେଣ ପ୍ରେଷିତଂ ତ୍ୱାମହଂ ତତଃ ॥ ୧୬॥
ଜିତଂ ତ୍ୱଂ ରାବଣେନାଦୌ ପଶ୍ଚାଦ୍ରାମେଣ ନିର୍ଜିତମ୍ ।
ଅତସ୍ତ୍ୱଂ ରାଘବଂ ନିତ୍ୟଂ ବହ ଯାବଦ୍ୱସେଦ୍ଭୁବି ॥ ୧୭॥
ଯଦା ଗଚ୍ଛେଦ୍ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ବୈକୁଣ୍ଠଂ ଯାହି ମାଂ ତଦା ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାଘବଃ ପ୍ରାହ ପୁଷ୍ପକଂ ସୂର୍ୟସନ୍ନିଭମ୍ ॥ ୧୮॥
ଯଦା ସ୍ମରାମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ତଦାଗଚ୍ଛ ମମାନ୍ତିକମ୍ ।
ତିଷ୍ଠାନ୍ତର୍ଧାୟ ସର୍ୱତ୍ର ଗଚ୍ଛେଦାନୀଂ ମମାଜ୍ଞୟା ॥ ୧୯॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରାମଚନ୍ଦ୍ରୋଽପି ପୌରକାର୍ୟାଣି ସର୍ୱଶଃ ।
ଭ୍ରାତୃଭିର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ଚକାର ସଃ ॥ ୨୦॥
ରାଘବେ ଶାସତି ଭୁବଂ ଲୋକନାଥେ ରମାପତୌ ।
ବସୁଧା ସସ୍ୟସମ୍ପନ୍ନା ଫଲବନ୍ତଶ୍ଚ ଭୂରୁହାଃ ॥ ୨୧॥
ଜନା ଧର୍ମପରାଃ ସର୍ୱେ ପତିଭକ୍ତିପରାଃ ସ୍ତ୍ରିୟଃ ।
ନାପଶ୍ୟତ୍ପୁତ୍ରମରଣଂ କଶ୍ଚିଦ୍ରାଜନି ରାଘବେ ॥ ୨୨॥
ସମାରୁହ୍ୟ ବିମାନାଗ୍ର୍ୟଂ ରାଘବଃ ସୀତୟା ସହ ।
ବାନରୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସଞ୍ଚଚାରାବନିଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୩॥
ଅମାନୁଷାଣି କାର୍ୟାଣି ଚକାର ବହୁଶୋ ଭୁବି ।
ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ୟ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବାଲଂ ମୃତମକାଲତଃ ॥ ୨୪॥
ଶୋଚନ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚାପି ଜ୍ଞାତ୍ୱା ରାମୋ ମହାମତିଃ ।
ତପସ୍ୟନ୍ତଂ ବନେ ଶୂଦ୍ରଂ ହତ୍ୱା ବ୍ରାହ୍ମଣବାଲକମ୍ ॥ ୨୫॥
ଜୀବୟାମାସ ଶୂଦ୍ରସ୍ୟ ଦଦୌ ସ୍ୱର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ଲୋକାନାମୁପଦେଶାର୍ଥଂ ପରମାତ୍ମା ରଘୂତ୍ତମଃ ॥ ୨୬॥
କୋଟିଶଃ ସ୍ଥାପୟାମାସ ଶିବଲିଙ୍ଗାନି ସର୍ୱଶଃ ।
ସୀତାଂ ଚ ରମୟାମାସ ସର୍ୱଭୋଗୈରମାନୁଷୈଃ ॥ ୨୭॥
ଶଶାସ ରାମୋ ଧର୍ମେଣ ରାଜ୍ୟଂ ପରମଧର୍ମବିତ୍ ।
କଥାଂ ସଂସ୍ଥାପୟାମାସ ସର୍ୱଲୋକମଲାପହାମ୍ ॥ ୨୮॥
ଦଶବର୍ଷସହସ୍ରାଣି ମାୟାମାନୁଷବିଗ୍ରହଃ ।
ଚକାର ରାଜ୍ୟଂ ବିଧିବଲ୍ଲୋକବନ୍ଦ୍ୟପଦାମ୍ବୁଜଃ ॥ ୨୯॥
ଏକପତ୍ନୀବ୍ରତୋ ରାମୋ ରାଜର୍ଷିଃ ସର୍ୱଦା ଶୁଚିଃ ।
ଗୃହମେଧୀୟମଖିଲମାଚରନ୍ ଶିକ୍ଷୟନ୍ ଜନାନ୍ ॥ ୩୦॥
ସୀତା ପ୍ରେମ୍ଣାନୁବୃତ୍ତ୍ୟା ଚ ପ୍ରଶ୍ରୟେଣ ଦମେନ ଚ ।
ଭର୍ତୁର୍ମନୋହରା ସାଧ୍ୱୀ ଭାବଜ୍ଞା ସା ହ୍ରିୟା ଭିୟା ॥ ୩୧॥
ଏକଦାକ୍ରୀଡବିପିନେ ସର୍ୱଭୋଗସମନ୍ୱିତେ ।
ଏକାନ୍ତେ ଦିବ୍ୟଭବନେ ସୁଖାସୀନଂ ରଘୂତ୍ତମମ୍ ॥ ୩୨॥
ନୀଲମାଣିକ୍ୟସଙ୍କାଶଂ ଦିବ୍ୟାଭରଣଭୂଷିତମ୍ ।
ପ୍ରସନ୍ନବଦନଂ ଶାନ୍ତଂ ବିଦ୍ୟୁତ୍ପୁଞ୍ଜନିଭାମ୍ବରମ୍ ॥ ୩୩॥
ସୀତା କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀ ସର୍ୱାଭରଣଭୂଷିତା ।
ରାମମାହ କରାଭ୍ୟାଂ ସା ଲାଲୟନ୍ତୀ ପଦାମ୍ବୁଜେ ॥ ୩୪॥
ଦେବଦେବ ଜଗନ୍ନାଥ ପରମାତ୍ମନ୍ ସନାତନ ।
ଚିଦାନନ୍ଦାଦିମଧ୍ୟାନ୍ତରହିତାଶେଷକାରଣ ॥ ୩୫॥
ଦେବ ଦେବାଃ ସମାସାଦ୍ୟ ମାମେକାନ୍ତେଽବ୍ରୁବନ୍ୱଚଃ ।
ବହୁଶୋଽର୍ଥ୍ୟମାନାସ୍ତେ ବୈକୁଣ୍ଠାଗମନଂ ପ୍ରତି ॥ ୩୬॥
ତ୍ୱୟା ସମେତଶ୍ଚିଚ୍ଛକ୍ତ୍ୟା ରାମସ୍ତିଷ୍ଠତି ଭୂତଲେ ।
ବିସୃଜ୍ୟାସ୍ମାନ୍ ସ୍ୱକଂ ଧାମ ବୈକୁଣ୍ଠଂ ଚ ସନାତନମ୍ ॥ ୩୭॥
ଆସ୍ତେ ତ୍ୱୟା ଜଗଦ୍ଧାତ୍ରି ରାମଃ କମଲଲୋଚନଃ ।
ଅଗ୍ରତୋ ଯାହି ବୈକୁଣ୍ଠଂ ତ୍ୱଂ ତଥା ଚେଦ୍ରଘୂତ୍ତମଃ ॥ ୩୮॥
ଆଗମିଷ୍ୟତି ବୈକୁଣ୍ଠଂ ସନାଥାନ୍ନଃ କରିଷ୍ୟତି ।
ଇତି ବିଜ୍ଞାପିତାହଂ ତୈର୍ମୟା ବିଜ୍ଞାପିତୋ ଭବାନ୍ ॥ ୩୯॥
ଯଦ୍ୟୁକ୍ତଂ ତତ୍କୁରୁଷ୍ୱାଦ୍ୟ ନାହମାଜ୍ଞାପୟେ ପ୍ରଭୋ ।
ସୀତାୟାସ୍ତଦ୍ୱଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମୋ ଧ୍ୟାତ୍ୱାବ୍ରବୀତ୍କ୍ଷଣମ୍ ॥ ୪୦॥
ଦେବି ଜାନାମି ସକଲଂ ତତ୍ରୋପାୟଂ ବଦାମି ତେ ।
କଲ୍ପୟିତ୍ୱା ମିଷଂ ଦେବି ଲୋକବାଦଂ ତ୍ୱଦାଶୟମ୍ ॥ ୪୧॥
ତ୍ୟଜାମି ତ୍ୱାଂ ବନେ ଲୋକବାଦାଦ୍ଭୀତ ଇବାପରଃ ।
ଭବିଷ୍ୟତଃ କୁମାରୌ ଦ୍ୱୌ ବାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମାନ୍ତିକେ ॥ ୪୨॥
ଇଦାନୀଂ ଦୃଶ୍ୟତେ ଗର୍ଭଃ ପୁନରାଗତ୍ୟ ମେଽନ୍ତିକମ୍ ।
ଲୋକାନାଂ ପ୍ରତ୍ୟଯାର୍ଥଂ ତ୍ୱଂ କୃତ୍ୱା ଶପଥମାଦରାତ୍ ॥ ୪୩॥
ଭୂମେର୍ୱିବରମାତ୍ରେଣ ବୈକୁଣ୍ଠଂ ଯାସ୍ୟସି ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ପଶ୍ଚାଦହଂ ଗମିଷ୍ୟାମି ଏଷ ଏବ ସୁନିଶ୍ଚୟଃ ॥ ୪୪॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ତାଂ ବିସୃଜ୍ୟାଥ ରାମୋ ଜ୍ଞାନୈକଲକ୍ଷଣଃ ।
ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞୈର୍ବଲମୁଖ୍ୟୈଶ୍ଚ ସମ୍ବୃତଃ ॥ ୪୫॥
ତତ୍ରୋପବିଷ୍ଟଂ ଶ୍ରୀରାମଂ ସୁହୃଦଃ ପର୍ୟୁପାସତ ।
ହାସ୍ୟପ୍ରୌଢକଥାସୁଜ୍ଞା ହାସୟନ୍ତଃ ସ୍ଥିତା ହରିମ୍ ॥ ୪୬॥
କଥାପ୍ରସଙ୍ଗାତ୍ପପ୍ରଚ୍ଛ ରାମୋ ବିଜୟନାମକମ୍ ।
ପୌରା ଜାନପଦା ମେ କିଂ ବଦନ୍ତୀହ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ॥ ୪୭॥
ସୀତାଂ ବା ମାତରଂ ବା ମେ ଭ୍ରାତୄନ୍ୱା କୈକୟୀମଥ ।
ନ ଭେତବ୍ୟଂ ତ୍ୱୟା ବ୍ରୂହି ଶାପିତୋଽସି ମମୋପରି ॥ ୪୮॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତଃ ପ୍ରାହ ବିଜୟୋ ଦେବ ସର୍ୱେ ବଦନ୍ତି ତେ ।
କୃତଂ ସୁଦୁଷ୍କରଂ ସର୍ୱଂ ରାମେଣ ବିଦିତାତ୍ମନା ॥ ୪୯॥
କିନ୍ତୁ ହତ୍ୱା ଦଶଗ୍ରୀବଂ ସୀତାମାହୃତ୍ୟ ରାଘବଃ ।
ଅମର୍ଷଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ୱା ସ୍ୱଂ ବେଶ୍ମ ପ୍ରତ୍ୟପାଦୟତ୍ ॥ ୫୦॥
କୀଦୃଶଂ ହୃଦୟେ ତସ୍ୟ ସୀତାସମ୍ଭୋଗଜଂ ସୁଖମ୍ ।
ଯା ହୃତା ବିଜନେଽରଣ୍ୟେ ରାବଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ ୫୧॥
ଅସ୍ମାକମପି ଦୁଷ୍କର୍ମ ଯୋଷିତାଂ ମର୍ଷଣଂ ଭବେତ୍ ।
ଯାଦୃଗ୍ଭବତି ବୈ ରାଜା ତାଦୃଶ୍ୟୋ ନିୟତଂ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୫୨॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ୱଚନଂ ରାମଃ ସ୍ୱଜନାନ୍ ପର୍ୟପୃଚ୍ଛତ ।
ତେଽପି ନତ୍ୱାବ୍ରୁବନ୍ ରାମମେବମେତନ୍ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୫୩॥
ତତୋ ବିସୃଜ୍ୟ ସଚିବାନ୍ ବିଜୟଂ ସୁହୃଦସ୍ତଥା ।
ଆହୂୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ବଚନଂ ଚେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୫୪॥
ଲୋକାପବାଦସ୍ତୁ ମହାନ୍ ସୀତାମାଶ୍ରିତ୍ୟ ମେଽଭବତ୍ ।
ସୀତାଂ ପ୍ରାତଃ ସମାନୀୟ ବାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମାନ୍ତିକେ ॥ ୫୫॥
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଶୀଘ୍ରଂ ରଥେନ ତ୍ୱଂ ପୁନରାୟାହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ବକ୍ଷ୍ୟସେ ଯଦି ବା କିଞ୍ଚିତ୍ତଦା ମାଂ ହତବାନସି ॥ ୫୬॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭୀତ୍ୟା ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାୟ ଜାନକୀମ୍ ।
ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ରଥେ କୃତ୍ୱା ଜଗାମ ସହସା ବନମ୍ ॥ ୫୭॥
ବାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମସ୍ୟାନ୍ତେ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ସୀତାମୁବାଚ ସଃ ।
ଲୋକାପବାଦଭୀତ୍ୟା ତ୍ୱାଂ ତ୍ୟକ୍ତବାନ୍ ରାଘବୋ ବନେ ॥ ୫୮॥
ଦୋଷୋ ନ କଶ୍ଚିନ୍ମେ ମାତର୍ଗଚ୍ଛାଶ୍ରମପଦଂ ମୁନେଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଗତବାନ୍ ରାମସନ୍ନିଧିମ୍ ॥ ୫୯॥
ସୀତାପି ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତା ବିଲଲାପାତିମୁଗ୍ଧବତ୍ ।
ଶିଷ୍ୟୈଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଚ ବାଲ୍ମୀକିଃ ସୀତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସ ଦିବ୍ୟଦୃକ୍ ॥ ୬୦॥
ଅର୍ଘ୍ୟାଦିଭିଃ ପୂଜୟିତ୍ୱା ସମାଶ୍ୱାସ୍ୟ ଚ ଜାନକୀମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଭବିଷ୍ୟଂ ସକଲମାର୍ପୟନ୍ ମୁନିୟୋଷିତାମ୍ ॥ ୬୧॥
ତାସ୍ତାଂ ସମ୍ପୂଜୟନ୍ତି ସ୍ମ ସୀତାଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ଦିନେ ଦିନେ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ପରାତ୍ମନୋ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ମୁନିବାକ୍ୟେନ ଯୋଷିତଃ ।
ସେବାଂ ଚକ୍ରୁଃ ସଦା ତସ୍ୟା ବିନୟାଦିଭିରାଦରାତ୍ ॥ ୬୨॥
ରାମୋଽପି ସୀତାରହିତଃ ପରାତ୍ମା ବିଜ୍ଞାନଦୃକ୍କେବଲ ଆଦିଦେବଃ ।
ସନ୍ତ୍ୟଜ୍ୟ ଭୋଗାନଖିଲାନ୍ ବିରକ୍ତୋ ମୁନିବ୍ରତୋଽଭୂନ୍ମୁନିସେବିତାଙ୍ଘ୍ରିଃ ॥ ୬୩॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ
ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୪॥
॥ ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ତତୋ ଜଗନ୍ମଙ୍ଗଲମଙ୍ଗଲାତ୍ମନା
ବିଧାୟ ରାମାୟଣକୀର୍ତିମୁତ୍ତମାମ୍ ।
ଚଚାର ପୂର୍ୱାଚରିତଂ ରଘୂତ୍ତମୋ
ରାଜର୍ଷିବର୍ୟୈରଭିସେବିତଂ ଯଥା ॥ ୧॥
ସୌମିତ୍ରିଣା ପୃଷ୍ଟ ଉଦାରବୁଦ୍ଧିନା
ରାମଃ କଥାଃ ପ୍ରାହ ପୁରାତନୀଃ ଶୁଭାଃ ।
ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରମତ୍ତସ୍ୟ ନୃଗସ୍ୟ ଶାପତୋ
ଦ୍ୱିଜସ୍ୟ ତିର୍ୟକ୍ତ୍ୱମଥାହ ରାଘବଃ ॥ ୨॥
କଦାଚିଦେକାନ୍ତ ଉପସ୍ଥିତଂ ପ୍ରଭୁଂ
ରାମଂ ରମାଲାଲିତପାଦପଙ୍କଜମ୍ ।
ସୌମିତ୍ରିରାସାଦିତଶୁଦ୍ଧଭାବନଃ
ପ୍ରଣମ୍ୟ ଭକ୍ତ୍ୟା ବିନୟାନ୍ୱିତୋଽବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩॥
ତ୍ୱଂ ଶୁଦ୍ଧବୋଧୋଽସି ହି ସର୍ୱଦେହିନା-
ମାତ୍ମାସ୍ୟଧୀଶୋଽସି ନିରାକୃତିଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ପ୍ରତୀୟସେ ଜ୍ଞାନଦୃଶାଂ ମହାମତେ
ପାଦାବ୍ଜଭୃଙ୍ଗାହିତସଙ୍ଗସଙ୍ଗିନାମ୍ ॥ ୪॥
ଅହଂ ପ୍ରପନ୍ନୋଽସ୍ମି ପଦାମ୍ବୁଜଂ ପ୍ରଭୋ
ଭବାପବର୍ଗଂ ତବ ଯୋଗିଭାବିତମ୍ ।
ଯଥାଞ୍ଜସାଽଜ୍ଞାନମପାରବାରିଧିଂ
ସୁଖଂ ତରିଷ୍ୟାମି ତଥାନୁଶାଧି ମାମ୍ ॥ ୫॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱାଥ ସୌମିତ୍ରିବଚୋଽଖିଲଂ ତଦା
ପ୍ରାହ ପ୍ରପନ୍ନାର୍ତିହରଃ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ ।
ବିଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାନତମଃପ୍ରଶାନ୍ତୟେ
ଶ୍ରୁତିପ୍ରପନ୍ନଂ କ୍ଷିତିପାଲଭୂଷଣଃ ॥ ୬॥
ଆଦୌ ସ୍ୱବର୍ଣାଶ୍ରମବର୍ଣିତାଃ କ୍ରିୟାଃ
କୃତ୍ୱା ସମାସାଦିତଶୁଦ୍ଧମାନସଃ ।
ସମାପ୍ୟ ତତ୍ପୂର୍ୱମୁପାତ୍ତସାଧନଃ
ସମାଶ୍ରୟେତ୍ସଦ୍ଗୁରୁମାତ୍ମଲବ୍ଧୟେ ॥ ୭॥
କ୍ରିୟା ଶରୀରୋଦ୍ଭବହେତୁରାଦୃତା
ପ୍ରିୟାପ୍ରିୟୌ ତୌ ଭବତଃ ସୁରାଗିଣଃ ।
ଧର୍ମେତରୌ ତତ୍ର ପୁନଃ ଶରୀରକଂ
ପୁନଃ କ୍ରିୟା ଚକ୍ରବଦୀର୍ୟତେ ଭବଃ ॥ ୮॥
ଅଜ୍ଞାନମେବାସ୍ୟ ହି ମୂଲକାରଣଂ
ତଦ୍ଧ୍ୟାନମେବାତ୍ର ବିଧୌ ବିଧୀୟତେ ।
ବିଦ୍ୟୈବ ତନ୍ନାଶବିଧୌ ପଟୀୟସୀ
ନ କର୍ମ ତଜ୍ଜଂ ସବିରୋଧମୀରିତମ୍ ॥ ୯॥
ନାଜ୍ଞାନହାନିର୍ନ ଚ ରାଗସଙ୍କ୍ଷୟୋ
ଭବେତ୍ତତଃ କର୍ମ ସଦୋଷମୁଦ୍ଭବେତ୍ ।
ତତଃ ପୁନଃ ସଂସୃତିରପ୍ୟବାରିତା
ତସ୍ମାଦ୍ବୁଧୋ ଜ୍ଞାନବିଚାରବାନ୍ ଭବେତ୍ ॥ ୧୦॥
ନନୁ କ୍ରିୟା ବେଦମୁଖେନ ଚୋଦିତା
ତଥୈବ ବିଦ୍ୟା ପୁରୁଷାର୍ଥସାଧନମ୍ ।
କର୍ତବ୍ୟତା ପ୍ରାଣଭୃତଃ ପ୍ରଚୋଦିତା
ବିଦ୍ୟାସହାୟତ୍ୱମୁପୈତି ସା ପୁନଃ ॥ ୧୧॥
କର୍ମାକୃତୌ ଦୋଷମପି ଶ୍ରୁତିର୍ଜଗୌ
ତସ୍ମାତ୍ସଦା କାର୍ୟମିଦଂ ମୁମୁକ୍ଷୁଣା ।
ନନୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରା ଧ୍ରୁବକାର୍ୟକାରିଣୀ
ବିଦ୍ୟା ନ କିଞ୍ଚିନ୍ମନସାପ୍ୟପେକ୍ଷତେ ॥ ୧୨॥
ନ ସତ୍ୟକାର୍ୟୋଽପି ହି ଯଦ୍ୱଦଧ୍ୱରଃ
ପ୍ରକାଙ୍କ୍ଷତେଽନ୍ୟାନପି କାରକାଦିକାନ୍ ।
ତଥୈବ ବିଦ୍ୟା ବିଧିତଃ ପ୍ରକାଶିତୈଃ
ବିଶିଷ୍ୟତେ କର୍ମଭିରେବ ମୁକ୍ତୟେ ॥ ୧୩॥
କେଚିଦ୍ୱଦନ୍ତୀତି ବିତର୍କବାଦିନ-
ସ୍ତଦପ୍ୟସଦ୍ଦୃଷ୍ଟବିରୋଧକାରଣାତ୍ ।
ଦେହାଭିମାନାଦଭିବର୍ଧତେ କ୍ରିୟା
ବିଦ୍ୟା ଗତାହଙ୍କୃତିତଃ ପ୍ରସିଦ୍ଧ୍ୟତି ॥ ୧୪॥
ବିଶୁଦ୍ଧବିଜ୍ଞାନବିରୋଚନାଞ୍ଚିତା
ବିଦ୍ୟାତ୍ମବୃତ୍ତିଶ୍ଚରମେତି ଭଣ୍ୟତେ ।
ଉଦେତି କର୍ମାଖିଲକାରକାଦିଭିଃ
ନିହନ୍ତି ବିଦ୍ୟାଖିଲକାରକାଦିକମ୍ ॥ ୧୫॥
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ୟଜେତ୍କାର୍ୟମଶେଷତଃ ସୁଧୀଃ
ବିଦ୍ୟାବିରୋଧାନ୍ନ ସମୁଚ୍ଚୟୋ ଭବେତ୍ ।
ଆତ୍ମାନୁସନ୍ଧାନପରାୟଣଃ ସଦା
ନିବୃତ୍ତସର୍ୱେନ୍ଦ୍ରିୟବୃତ୍ତିଗୋଚରଃ ॥ ୧୬॥
ଯାବଚ୍ଛରୀରାଦିଷୁ ମାୟଯାତ୍ମଧୀ-
ସ୍ତାବଦ୍ୱିଧେୟୋ ବିଧିବାଦକର୍ମଣାମ୍ ।
ନେତୀତି ବାକ୍ୟୈରଖିଲଂ ନିଷିଧ୍ୟ ତତ୍
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ପରାତ୍ମାନମଥ ତ୍ୟଜେତ୍କ୍ରିୟାଃ ॥ ୧୭॥
ଯଦା ପରାତ୍ମାତ୍ମବିଭେଦଭେଦକଂ
ବିଜ୍ଞାନମାତ୍ମନ୍ୟବଭାତି ଭାସ୍ୱରମ୍ ।
ତଦୈବ ମାୟା ପ୍ରବିଲୀୟତେଽଞ୍ଜସା
ସକାରକା କାରଣମାତ୍ମସଂସୃତେଃ ॥ ୧୮॥
ଶ୍ରୁତିପ୍ରମାଣାଭିବିନାଶିତା ଚ ସା
କଥଂ ଭବିଷ୍ୟତ୍ୟପି କାର୍ୟକାରିଣୀ ।
ବିଜ୍ଞାନମାତ୍ରାଦମଲାଦ୍ୱିତୀୟତ-
ସ୍ତସ୍ମାଦବିଦ୍ୟା ନ ପୁନର୍ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୧୯॥
ଯଦି ସ୍ମ ନଷ୍ଟା ନ ପୁନଃ ପ୍ରସୂୟତେ
କର୍ତାହମସ୍ୟେତି ମତିଃ କଥଂ ଭବେତ୍ ।
ତସ୍ମାତ୍ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରା ନ କିମପ୍ୟପେକ୍ଷତେ
ବିଦ୍ୟା ବିମୋକ୍ଷାୟ ବିଭାତି କେବଲା ॥ ୨୦॥
ସା ତୈତ୍ତିରୀୟଶ୍ରୁତିରାହ ସାଦରଂ
ନ୍ୟାସଂ ପ୍ରଶସ୍ତାଖିଲକର୍ମଣାଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ ।
ଏତାବଦିତ୍ୟାହ ଚ ବାଜିନାଂ ଶ୍ରୁତିଃ
ଜ୍ଞାନଂ ବିମୋକ୍ଷାୟ ନ କର୍ମ ସାଧନମ୍ ॥ ୨୧॥
ବିଦ୍ୟାସମତ୍ୱେନ ତୁ ଦର୍ଶିତସ୍ତ୍ୱୟା
କ୍ରତୁର୍ନ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ଉଦାହୃତଃ ସମଃ ।
ଫଲୈଃ ପୃଥକ୍ତ୍ୱାଦ୍ବହୁକାରକୈଃ କ୍ରତୁଃ
ସଂସାଧ୍ୟତେ ଜ୍ଞାନମତୋ ବିପର୍ୟଯମ୍ ॥ ୨୨॥
ସପ୍ରତ୍ୟବାୟୋ ହ୍ୟହମିତ୍ୟନାତ୍ମଧୀ-
ରଜ୍ଞପ୍ରସିଦ୍ଧା ନ ତୁ ତତ୍ତ୍ୱଦର୍ଶିନଃ ।
ତସ୍ମାଦ୍ବୁଧୈସ୍ତ୍ୟାଜ୍ୟମବିକ୍ରିୟାତ୍ମଭିଃ
ବିଧାନତଃ କର୍ମ ବିଧିପ୍ରକାଶିତମ୍ ॥ ୨୩॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାନ୍ୱିତସ୍ତତ୍ତ୍ୱମସୀତି ବାକ୍ୟତୋ
ଗୁରୋଃ ପ୍ରସାଦାଦପି ଶୁଦ୍ଧମାନସଃ ।
ବିଜ୍ଞାୟ ଚୈକାତ୍ମ୍ୟମଥାତ୍ମଜୀବୟୋଃ
ସୁଖୀ ଭବେନ୍ମେରୁରିବାପ୍ରକମ୍ପନଃ ॥ ୨୪॥
ଆଦୌ ପଦାର୍ଥାବଗତିର୍ହି କାରଣଂ
ବାକ୍ୟାର୍ଥବିଜ୍ଞାନବିଧୌ ବିଧାନତଃ ।
ତତ୍ତ୍ୱମ୍ପଦାର୍ଥୌ ପରମାତ୍ମଜୀବକା-
ବସୀତି ଚୈକାତ୍ମ୍ୟମଥାନୟୋର୍ଭବେତ୍ ॥ ୨୫॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ପରୋକ୍ଷାଦିବିରୋଧମାତ୍ମନୋଃ
ବିହାୟ ସଙ୍ଗୃହ୍ୟ ତୟୋଶ୍ଚିଦାତ୍ମତାମ୍ ।
ସଂଶୋଧିତାଂ ଲକ୍ଷଣୟା ଚ ଲକ୍ଷିତାଂ
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସ୍ୱମାତ୍ମାନମଥାଦ୍ୱୟୋ ଭବେତ୍ ॥ ୨୬॥
ଏକାତ୍ମକତ୍ୱାଜ୍ଜହତୀ ନ ସମ୍ଭବେତ୍
ତଥାଽଜହଲ୍ଲକ୍ଷଣତା ବିରୋଧତଃ ।
ସୋଽୟମ୍ପଦାର୍ଥାବିବ ଭାଗଲକ୍ଷଣା
ଯୁଜ୍ୟେତ ତତ୍ତ୍ୱମ୍ପଦୟୋରଦୋଷତଃ ॥ ୨୭॥
ରସାଦିପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତସମ୍ଭବଂ
ଭୋଗାଲୟଂ ଦୁଃଖସୁଖାଦିକର୍ମଣାମ୍ ।
ଶରୀରମାଦ୍ୟନ୍ତବଦାଦିକର୍ମଜଂ
ମାୟାମୟଂ ସ୍ଥୂଲମୁପାଧିମାତ୍ମନଃ ॥ ୨୮॥
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ମନୋବୁଦ୍ଧିଦଶେନ୍ଦ୍ରିୟୈର୍ୟୁତଂ
ପ୍ରାଣୈରପଞ୍ଚୀକୃତଭୂତସମ୍ଭବମ୍ ।
ଭୋକ୍ତୁଃ ସୁଖାଦେରନୁସାଧନଂ ଭବେତ୍
ଶରୀରମନ୍ୟଦ୍ୱିଦୁରାତ୍ମନୋ ବୁଧାଃ ॥ ୨୯॥
ଅନାଦ୍ୟନିର୍ୱାଚ୍ୟମପୀହ କାରଣଂ
ମାୟାପ୍ରଧାନଂ ତୁ ପରଂ ଶରୀରକମ୍ ।
ଉପାଧିଭେଦାତ୍ତୁ ଯତଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତଂ
ସ୍ୱାତ୍ମାନମାତ୍ମନ୍ୟବଧାରୟେତ୍କ୍ରମାତ୍ ॥ ୩୦॥
କୋଶେଷ୍ୱୟଂ ତେଷୁ ତୁ ତତ୍ତଦାକୃତିଃ
ବିଭାତି ସଙ୍ଗାତ୍ ସ୍ଫଟିକୋପଲୋ ଯଥା ।
ଅସଙ୍ଗରୂପୋଽୟମଜୋ ଯତୋଽଦ୍ୱୟୋ
ବିଜ୍ଞାୟତେଽସ୍ମିନ୍ ପରିତୋ ବିଚାରିତେ ॥ ୩୧॥
ବୁଦ୍ଧେସ୍ତ୍ରିଧା ବୃତ୍ତିରପୀହ ଦୃଶ୍ୟତେ
ସ୍ୱପ୍ନାଦିଭେଦେନ ଗୁଣତ୍ରୟାତ୍ମନଃ ।
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟତୋଽସ୍ମିନ୍ ବ୍ୟଭିଚାରତୋ ମୃଷା
ନିତ୍ୟେ ପରେ ବ୍ରହ୍ମଣି କେବଲେ ଶିବେ ॥ ୩୨॥
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟପ୍ରାଣମନଶ୍ଚିଦାତ୍ମନାଂ
ସଙ୍ଘାଦଜସ୍ରଂ ପରିବର୍ତତେ ଧିୟଃ ।
ବୃତ୍ତିସ୍ତମୋମୂଲତୟାଜ୍ଞଲକ୍ଷଣା
ଯାବଦ୍ଭବେତ୍ତାବଦସୌ ଭବୋଦ୍ଭବଃ ॥ ୩୩॥
ନେତିପ୍ରମାଣେନ ନିରାକୃତାଖିଲୋ
ହୃଦା ସମାସ୍ୱାଦିତଚିଦ୍ଘନାମୃତଃ ।
ତ୍ୟଜେଦଶେଷଂ ଜଗଦାତ୍ତସଦ୍ରସଂ
ପୀତ୍ୱା ଯଥାମ୍ଭଃ ପ୍ରଜହାତି ତତ୍ଫଲମ୍ ॥ ୩୪॥
କଦାଚିଦାତ୍ମା ନ ମୃତୋ ନ ଜାୟତେ
ନ କ୍ଷୀୟତେ ନାପି ବିବର୍ଧତେଽନବଃ ।
ନିରସ୍ତସର୍ୱାତିଶୟଃ ସୁଖାତ୍ମକଃ
ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭଃ ସର୍ୱଗତୋଽୟମଦ୍ୱୟଃ ॥ ୩୫॥
ଏବମ୍ବିଧେ ଜ୍ଞାନମୟେ ସୁଖାତ୍ମକେ
କଥଂ ଭବୋ ଦୁଃଖମୟଃ ପ୍ରତୀୟତେ ।
ଅଜ୍ଞାନତୋଽଧ୍ୟାସବଶାତ୍ପ୍ରକାଶତେ
ଜ୍ଞାନେ ବିଲୀୟେତ ବିରୋଧତଃ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୩୬॥
ଯଦନ୍ୟଦନ୍ୟତ୍ର ବିଭାବ୍ୟତେ ଭ୍ରମା-
ଦଧ୍ୟାସମିତ୍ୟାହୁରମୁଂ ବିପଶ୍ଚିତଃ ।
ଅସର୍ପଭୂତେଽହିବିଭାବନଂ ଯଥା
ରଜ୍ଜ୍ୱାଦିକେ ତଦ୍ୱଦପୀଶ୍ୱରେ ଜଗତ୍ ॥ ୩୭॥
ବିକଲ୍ପମାୟାରହିତେ ଚିଦାତ୍ମକେ-
ଽହଙ୍କାର ଏଷ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରକଲ୍ପିତଃ ।
ଅଧ୍ୟାସ ଏବାତ୍ମନି ସର୍ୱକାରଣେ
ନିରାମୟେ ବ୍ରହ୍ମଣି କେବଲେ ପରେ ॥ ୩୮॥
ଇଚ୍ଛାଦିରାଗାଦିସୁଖାଦିଧର୍ମିକାଃ
ସଦା ଧିୟଃ ସଂସୃତିହେତବଃ ପରେ ।
ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରସୁପ୍ତୌ ତଦଭାବତଃ ପରଃ
ସୁଖସ୍ୱରୂପେଣ ବିଭାବ୍ୟତେ ହି ନଃ ॥ ୩୯॥
ଅନାଦ୍ୟବିଦ୍ୟୋଦ୍ଭବବୁଦ୍ଧିବିମ୍ବିତୋ
ଜୀବଃ ପ୍ରକାଶୋଽୟମିତୀର୍ୟତେ ଚିତଃ ।
ଆତ୍ମା ଧିୟଃ ସାକ୍ଷିତୟା ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତୋ
ବୁଦ୍ଧ୍ୟାପରିଚ୍ଛିନ୍ନପରଃ ସ ଏବ ହି ॥ ୪୦॥
ଚିଦ୍ବିମ୍ବସାକ୍ଷ୍ୟାତ୍ମଧିୟାଂ ପ୍ରସଙ୍ଗତ-
ସ୍ତ୍ୱେକତ୍ର ବାସାଦନଲାକ୍ତଲୋହବତ୍ ।
ଅନ୍ୟୋନ୍ୟମଧ୍ୟାସବଶାତ୍ପ୍ରତୀୟତେ
ଜଡାଜଡତ୍ୱଂ ଚ ଚିଦାତ୍ମଚେତସୋଃ ॥ ୪୧॥
ଗୁରୋଃ ସକାଶାଦପି ବେଦବାକ୍ୟତଃ ।
ସଞ୍ଜାତବିଦ୍ୟାନୁଭବୋ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ତମ୍ ।
ସ୍ୱାତ୍ମାନମାତ୍ମସ୍ଥମୁପାଧିବର୍ଜିତଂ
ତ୍ୟଜେଦଶେଷଂ ଜଡମାତ୍ମଗୋଚରମ୍ ॥ ୪୨॥
ପ୍ରକାଶରୂପୋଽହମଜୋଽହମଦ୍ୱୟୋ-
ଽସକୃଦ୍ୱିଭାତୋଽହମତୀବ ନିର୍ମଲଃ ।
ବିଶୁଦ୍ଧ ବିଜ୍ଞାନଘନୋ ନିରାମୟଃ
ସମ୍ପୂର୍ଣ ଆନନ୍ଦମୟୋଽହମକ୍ରିୟଃ ॥ ୪୩॥
ସଦୈବ ମୁକ୍ତୋଽହମଚିନ୍ତ୍ୟଶକ୍ତିମାନ୍
ଅତୀନ୍ଦ୍ରିୟଜ୍ଞାନମବିକ୍ରିୟାତ୍ମକଃ ।
ଅନନ୍ତପାରୋଽହମହର୍ନିଶଂ ବୁଧୈଃ
ବିଭାବିତୋଽହଂ ହୃଦି ବେଦବାଦିଭିଃ ॥ ୪୪॥
ଏବଂ ସଦାତ୍ମାନମଖଣ୍ଡିତାତ୍ମନା
ବିଚାରମାଣସ୍ୟ ବିଶୁଦ୍ଧଭାବନା ।
ହନ୍ୟାଦବିଦ୍ୟାମଚିରେଣ କାରକୈ
ରସାୟନଂ ଯଦ୍ୱଦୁପାସିତଂ ରୁଜଃ ॥ ୪୫॥
ବିବିକ୍ତ ଆସୀନ ଉପାରତେନ୍ଦ୍ରିୟୋ
ବିନିର୍ଜିତାତ୍ମା ବିମଲାନ୍ତରାଶୟଃ ।
ବିଭାବୟେଦେକମନନ୍ୟସାଧନୋ
ବିଜ୍ଞାନଦୃକ୍କେବଲ ଆତ୍ମସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୪୬॥
ବିଶ୍ୱଂ ଯଦେତତ୍ପରମାତ୍ମଦର୍ଶନଂ
ବିଲାପୟେଦାତ୍ମନି ସର୍ୱକାରଣେ ।
ପୂର୍ଣଶ୍ଚିଦାନନ୍ଦମୟୋଽବତିଷ୍ଠତେ
ନ ବେଦ ବାହ୍ୟଂ ନ ଚ କିଞ୍ଚିଦାନ୍ତରମ୍ ॥ ୪୭॥
ପୂର୍ୱଂ ସମାଧେରଖିଲଂ ବିଚିନ୍ତୟେ-
ଦୋଙ୍କାରମାତ୍ରଂ ସଚରାଚରଂ ଜଗତ୍ ।
ତଦେବ ବାଚ୍ୟଂ ପ୍ରଣବୋ ହି ବାଚକୋ
ବିଭାବ୍ୟତେଽଜ୍ଞାନବଶାନ୍ନ ବୋଧତଃ ॥ ୪୮॥
ଅକାରସଞ୍ଜ୍ଞଃ ପୁରୁଷୋ ହି ବିଶ୍ୱକୋ
ହ୍ୟୁକାରକସ୍ତୈଜସ ଈର୍ୟତେ କ୍ରମାତ୍ ।
ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମକାରଃ ପରିପଠ୍ୟତେଽଖିଲୈଃ
ସମାଧିପୂର୍ୱଂ ନ ତୁ ତତ୍ତ୍ୱତୋ ଭବେତ୍ ॥ ୪୯॥
ବିଶ୍ୱଂ ତ୍ୱକାରଂ ପୁରୁଷଂ ବିଲାପୟେ-
ଦୁକାରମଧ୍ୟେ ବହୁଧା ବ୍ୟବସ୍ଥିତମ୍ ।
ତତୋ ମକାରେ ପ୍ରବିଲାପ୍ୟ ତୈଜସଂ
ଦ୍ୱିତୀୟବର୍ଣଂ ପ୍ରଣବସ୍ୟ ଚାନ୍ତିମେ ॥ ୫୦॥
ମକାରମପ୍ୟାତ୍ମନି ଚିଦ୍ଘନେ ପରେ
ବିଲାପୟେଦ୍ପ୍ରାଜ୍ଞମପୀହ କାରଣମ୍ ।
ସୋଽହଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ସଦା ବିମୁକ୍ତିମ-
ଦ୍ୱିଜ୍ଞାନଦୃଙ୍ମୁକ୍ତ ଉପାଧିତୋଽମଲଃ ॥ ୫୧॥
ଏବଂ ସଦା ଜାତପରାତ୍ମଭାବନଃ
ସ୍ୱାନନ୍ଦତୁଷ୍ଟଃ ପରିବିସ୍ମୃତାଖିଲଃ ।
ଆସ୍ତେ ସ ନିତ୍ୟାତ୍ମସୁଖପ୍ରକାଶକଃ
ସାକ୍ଷାଦ୍ୱିମୁକ୍ତୋଽଚଲବାରିସିନ୍ଧୁବତ୍ ॥ ୫୨॥
ଏବଂ ସଦାଭ୍ୟସ୍ତସମାଧିୟୋଗିନୋ
ନିବୃତ୍ତସର୍ୱେନ୍ଦ୍ରିୟଗୋଚରସ୍ୟ ହି ।
ବିନିର୍ଜିତାଶେଷରିପୋରହଂ ସଦା
ଦୃଶ୍ୟୋ ଭବେୟଂ ଜିତଷଡ୍ଗୁଣାତ୍ମନଃ ॥ ୫୩॥
ଧ୍ୟାତ୍ୱୈବମାତ୍ମାନମହର୍ନିଶଂ ମୁନି-
ସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ସଦା ମୁକ୍ତସମସ୍ତବନ୍ଧନଃ ।
ପ୍ରାରବ୍ଧମଶ୍ନନ୍ନଭିମାନବର୍ଜିତୋ
ମୟ୍ୟେବ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରବିଲୀୟତେ ତତଃ ॥ ୫୪॥
ଆଦୌ ଚ ମଧ୍ୟେ ଚ ତଥୈବ ଚାନ୍ତତୋ
ଭବଂ ବିଦିତ୍ୱା ଭୟଶୋକକାରଣମ୍ ।
ହିତ୍ୱା ସମସ୍ତଂ ବିଧିବାଦଚୋଦିତଂ
ଭଜେତ୍ସ୍ୱମାତ୍ମାନମଥାଖିଲାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୫୫॥
ଆତ୍ମନ୍ୟଭେଦେନ ବିଭାବୟନ୍ନିଦଂ
ଭବତ୍ୟଭେଦେନ ମୟାତ୍ମନା ତଦା ।
ଯଥା ଜଲଂ ବାରିନିଧୌ ଯଥା ପୟଃ
କ୍ଷୀରେ ବିୟଦ୍ୱ୍ୟୋମ୍ନ୍ୟନିଲେ ଯଥାନିଲଃ ॥ ୫୬॥
ଇତ୍ଥଂ ଯଦୀକ୍ଷେତ ହି ଲୋକସଂସ୍ଥିତୋ
ଜଗନ୍ମୃଷୈବେତି ବିଭାବୟନ୍ମୁନିଃ ।
ନିରାକୃତତ୍ୱାଚ୍ଛ୍ରୁତିୟୁକ୍ତିମାନତୋ
ଯଥେନ୍ଦୁଭେଦୋ ଦିଶି ଦିଗ୍ଭ୍ରମାଦୟଃ ॥ ୫୭॥
ଯାବନ୍ନ ପଶ୍ୟେଦଖିଲଂ ମଦାତ୍ମକଂ
ତାବନ୍ମଦାରାଧନତତ୍ପରୋ ଭବେତ୍ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାଲୁରତ୍ୟୂର୍ଜିତଭକ୍ତିଲକ୍ଷଣୋ
ଯସ୍ତସ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟୋଽହମହର୍ନିଶଂ ହୃଦି ॥ ୫୮॥
ରହସ୍ୟମେତଚ୍ଛ୍ରୁତିସାରସଙ୍ଗ୍ରହଂ
ମୟା ବିନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ତବୋଦିତଂ ପ୍ରିୟ ।
ଯସ୍ତ୍ୱେତଦାଲୋଚୟତୀହ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ସ ମୁଚ୍ୟତେ ପାତକରାଶିଭିଃ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୫୯॥
ଭ୍ରାତର୍ୟଦୀଦଂ ପରିଦୃଶ୍ୟତେ ଜଗ-
ନ୍ମାୟୈବ ସର୍ୱଂ ପରିହୃତ୍ୟ ଚେତସା ।
ମଦ୍ଭାବନାଭାବିତଶୁଦ୍ଧମାନସଃ
ସୁଖୀ ଭବାନନ୍ଦମୟୋ ନିରାମୟଃ ॥ ୬୦॥
ଯଃ ସେବତେ ମାମଗୁଣଂ ଗୁଣାତ୍ପରଂ
ହୃଦା କଦା ବା ଯଦି ବା ଗୁଣାତ୍ମକମ୍ ।
ସୋଽହଂ ସ୍ୱପାଦାଞ୍ଚିତରେଣୁଭିଃ ସ୍ପୃଶନ୍
ପୁନାତି ଲୋକତ୍ରିତୟଂ ଯଥା ରବିଃ ॥ ୬୧॥
ବିଜ୍ଞାନମେତଦଖିଲଂ ଶ୍ରୁତିସାରମେକଂ
ବେଦାନ୍ତବେଦ୍ୟଚରଣେନ ମୟୈବ ଗୀତମ୍ ।
ଯଃ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ପରିପଠେଦ୍ ଗୁରୁଭକ୍ତିୟୁକ୍ତୋ
ମଦ୍ରୂପମେତି ଯଦି ମଦ୍ୱଚନେଷୁ ଭକ୍ତିଃ ॥ ୬୨॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ
ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫॥
॥ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଏକଦା ମୁନୟଃ ସର୍ୱେ ଯମୁନାତୀରବାସିନଃ ।
ଆଜଗ୍ମୂ ରାଘବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଭୟାଲ୍ଲବଣରକ୍ଷସଃ ॥ ୧॥
କୃତ୍ୱାଗ୍ରେ ତୁ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଭାର୍ଗବଂ ଚ୍ୟବନଂ ଦ୍ୱିଜାଃ ।
ଅସଙ୍ଖ୍ୟାତାଃ ସମାୟାତା ରାମାଦଭୟକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ॥ ୨॥
ତାନ୍ ପୂଜୟିତ୍ୱା ପରୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ରଘୁକୁଲୋତ୍ତମଃ ।
ଉବାଚ ମଧୁରଂ ବାକ୍ୟଂ ହର୍ଷୟନ୍ ମୁନିମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୩॥
କରବାଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ କିମାଗମନକାରଣମ୍ ।
ଧନ୍ୟୋଽସ୍ମି ଯଦି ଯୂୟଂ ମାଂ ପ୍ରୀତ୍ୟା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିହାଗତାଃ ॥ ୪॥
ଦୁଷ୍କରଂ ଚାପି ଯତ୍କାର୍ୟଂ ଭବତାଂ ତତ୍କରୋମ୍ୟହମ୍ ।
ଆଜ୍ଞାପୟନ୍ତୁ ମାଂ ଭୃତ୍ୟଂ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଦୈବତଂ ହି ମେ ॥ ୫॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସହସା ହୃଷ୍ଟଶ୍ଚ୍ୟବନୋ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ।
ମଧୁନାମା ମହାଦୈତ୍ୟଃ ପୁରା କୃତୟୁଗେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୬॥
ଆସୀଦତୀବ ଧର୍ମାତ୍ମା ଦେବବ୍ରାହ୍ମଣପୂଜକଃ ।
ତସ୍ୟ ତୁଷ୍ଟୋ ମହାଦେବୋ ଦଦୌ ଶୂଲମନୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୭॥
ପ୍ରାହ ଚାନେନ ଯଂ ହଂସି ସ ତୁ ଭସ୍ମୀଭବିଷ୍ୟତି ।
ରାବଣସ୍ୟାନୁଜା ଭାର୍ୟା ତସ୍ୟ କୁମ୍ଭୀନସୀ ଶ୍ରୁତା ॥ ୮॥
ତସ୍ୟାଂ ତୁ ଲବଣୋ ନାମ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀମବିକ୍ରମଃ ।
ଆସୀଦ୍ଦୁରାତ୍ମା ଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଦେବବ୍ରାହ୍ମଣହିଂସକଃ ॥ ୯॥
ପୀଡିତାସ୍ତେନ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବୟଂ ତ୍ୱାଂ ଶରଣଂ ଗତାଃ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାଘବୋଽପ୍ୟାହ ମା ଭୀର୍ୱୋ ମୁନିପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୧୦॥
ଲବଣଂ ନାଶୟିଷ୍ୟାମି ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ବିଗତଜ୍ୱରାଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରାହ ରାମୋଽପି ଭ୍ରାତୄନ୍ କୋ ବା ହନିଷ୍ୟତି ॥ ୧୧॥
ଲବଣଂ ରାକ୍ଷସଂ ଦଦ୍ୟାତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟୋଽଭୟଂ ମହତ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାହ ଭରତୋ ରାଘବାୟ ବୈ ॥ ୧୨॥
ଅହମେବ ହନିଷ୍ୟାମି ଦେବାଜ୍ଞାପୟ ମାଂ ପ୍ରଭୋ ।
ତତୋ ରାମଂ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୩॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ମହତ୍କାର୍ୟଂ କୃତଂ ରାଘବ ସଂୟୁଗେ ।
ନନ୍ଦିଗ୍ରାମେ ମହାବୁଦ୍ଧିର୍ଭରତୋ ଦୁଃଖମନ୍ୱଭୂତ୍ ॥ ୧୪॥
ଅହମେବ ଗମିଷ୍ୟାମି ଲବଣସ୍ୟ ବଧାୟ ଚ ।
ତ୍ୱତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ହନ୍ୟାଂ ତଂ ରାକ୍ଷସଂ ଯୁଧି ॥ ୧୫॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସ୍ୱାଙ୍କମାରୋପ୍ୟ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଶତ୍ରୁସୂଦନଃ ।
ପ୍ରାହାଦ୍ୟୈବାଭିଷେକ୍ଷ୍ୟାମି ମଥୁରାରାଜ୍ୟକାରଣାତ୍ ॥ ୧୬॥
ଆନାୟ୍ୟ ଚ ସୁସମ୍ଭାରାନ୍ ଲକ୍ଷମଣେନାଭିଷେଚନେ ।
ଅନିଚ୍ଛନ୍ତମପି ସ୍ନେହାଦଭିଷେକମକାରୟତ୍ ॥ ୧୭॥
ଦତ୍ତ୍ୱା ତସ୍ମୈ ଶରଂ ଦିବ୍ୟଂ ରାମଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଅନେନ ଜହି ବାଣେନ ଲବଣଂ ଲୋକକଣ୍ଟକମ୍ ॥ ୧୮॥
ସ ତୁ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ତଚ୍ଛୂଲଂ ଗେହେ ଗଚ୍ଛତି କାନନମ୍ ।
ଭକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ତୁ ଜନ୍ତୂନାଂ ନାନାପ୍ରାଣିବଧାୟ ଚ ॥ ୧୯॥
ସ ତୁ ନାୟାତି ସଦନଂ ଯାବଦ୍ୱନଚରୋ ଭବେତ୍ ।
ତାବଦେବ ପୁରଦ୍ୱାରି ତିଷ୍ଠ ତ୍ୱଂ ଧୃତକାର୍ମୁକଃ ॥ ୨୦॥
ଯୋତ୍ସ୍ୟତେ ସ ତ୍ୱୟା କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ତଦା ବଧ୍ୟୋ ଭବିଷ୍ୟତି ।
ତଂ ହତ୍ୱା ଲବଣଂ କ୍ରୂରଂ ତଦ୍ୱନଂ ମଧୁସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୨୧॥
ନିବେଶ୍ୟ ନଗରଂ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠ ତ୍ୱଂ ମେଽନୁଶାସନାତ୍ ।
ଅଶ୍ୱାନାଂ ପଞ୍ଚସାହସ୍ରଂ ରଥାନାଂ ଚ ତଦର୍ଧକମ୍ ॥ ୨୨॥
ଗଜାନାଂ ଷଟ୍ ଶତାନୀହ ପତ୍ତୀନାମୟୁତତ୍ରୟମ୍ ।
ଆଗମିଷ୍ୟତି ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ୱମଗ୍ରେ ସାଧୟ ରାକ୍ଷସମ୍ ॥ ୨୩॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟବଘ୍ରାୟ ପ୍ରେଷୟାମାସ ରାଘବଃ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧମାଶୀର୍ଭିରଭିନନ୍ଦ୍ୟ ଚ ॥ ୨୪॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋଽପି ତଥା ଚକ୍ରେ ଯଥା ରାମେଣ ଚୋଦିତଃ ।
ହତ୍ୱା ମଧୁସୁତଂ ଯୁଦ୍ଧେ ମଥୁରାମକରୋତ୍ପୁରୀମ୍ ॥ ୨୫॥
ସ୍ଫୀତାଂ ଜନପଦାଂ ଚକ୍ରେ ମଥୁରାଂ ଦାନମାନତଃ ।
ସୀତାପି ସୁଷୁବେ ପୁତ୍ରୌ ଦ୍ୱୌ ବାଲ୍ମୀକେରଥାଶ୍ରମେ ॥ ୨୬॥
ମୁନିସ୍ତୟୋର୍ନାମ ଚକ୍ରେ କୁଶୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠୋଽନୁଜୋ ଲବଃ ।
କ୍ରମେଣ ବିଦ୍ୟାସମ୍ପନ୍ନୌ ସୀତାପୁତ୍ରୌ ବଭୂବତୁଃ ॥ ୨୭॥
ଉପନୀତୌ ଚ ମୁନିନା ବେଦାଧ୍ୟଯନତତ୍ପରୌ ।
କୃତ୍ସ୍ନଂ ରାମାୟଣଂ ପ୍ରାହ କାବ୍ୟଂ ବାଲକୟୋର୍ମୁନିଃ ॥ ୨୮॥
ଶଙ୍କରେଣ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ପାର୍ୱତ୍ୟୈ ପୁରହାରିଣା ।
ବେଦୋପବୃଂହନାର୍ଥାୟ ତାବଗ୍ରାହୟତ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୨୯॥
କୁମାରୌ ସ୍ୱରସମ୍ପନ୍ନୌ ସୁନ୍ଦରାବଶ୍ୱିନାବିବ ।
ତନ୍ତ୍ରୀତାଲସମାୟୁକ୍ତୌ ଗାୟନ୍ତୌ ଚେରତୁର୍ୱନେ ॥ ୩୦॥
ତତ୍ର ତତ୍ର ମୁନୀନାଂ ତୌ ସମାଜେ ସୁରରୂପିଣୌ ।
ଗାୟନ୍ତାବଭିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବିସ୍ମିତା ମୁନୟୋଽବ୍ରୁବନ୍ ॥ ୩୧॥
ଗନ୍ଧର୍ୱେଷ୍ୱିବ କିନ୍ନରେଷୁ ଭୁବି ବା ଦେବେଷୁ ଦେବାଲୟେ
ପାତାଲେଷ୍ୱଥବା ଚତୁର୍ମୁଖଗୃହେ ଲୋକେଷୁ ସର୍ୱେଷୁ ଚ ।
ଅସ୍ମାଭିଶ୍ଚିରଜୀବିଭିଶ୍ଚିରତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଦିଶଃ ସର୍ୱତୋ
ନାଜ୍ଞାୟୀଦୃଶଗୀତବାଦ୍ୟଗରିମା ନାଦର୍ଶି ନାଶ୍ରାବି ଚ ॥ ୩୨॥
ଏବଂ ସ୍ତୁବଦ୍ଭିରଖିଲୈର୍ମୁନିଭିଃ ପ୍ରତିବାସରମ୍ ।
ଆସାତେ ସୁଖମେକାନ୍ତେ ବାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମେ ଚିରମ୍ ॥ ୩୩॥
ଅଥ ରାମୋଽଶ୍ୱମେଧାଦୀଂଶ୍ଚକାର ବହୁଦକ୍ଷିଣାନ୍ ।
ଯଜ୍ଞାନ୍ ସ୍ୱର୍ଣମୟୀଂ ସୀତାଂ ବିଧାୟ ବିପୁଲଦ୍ୟୁତିଃ ॥ ୩୪॥
ତସ୍ମିନ୍ ବିତାନେ ଋଷୟଃ ସର୍ୱେ ରାଜର୍ଷୟସ୍ତଥା ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିୟା ବୈଶ୍ୟାଃ ସମାଜଗ୍ମୁର୍ଦିଦୃକ୍ଷବଃ ॥ ୩୫॥
ବାଲ୍ମୀକିରପି ସଙ୍ଗୃହ୍ୟ ଗାୟନ୍ତୌ ତୌ କୁଶୀଲବୌ ।
ଜଗାମ ଋଷିବାଟସ୍ୟ ସମୀପଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗବଃ ॥ ୩୬॥
ତତ୍ରୈକାନ୍ତେ ସ୍ଥିତଂ ଶାନ୍ତଂ ସମାଧିବିରମେ ମୁନିମ୍ ।
କୁଶଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ବାଲ୍ମୀକିଂ ଜ୍ଞାନଶାସ୍ତ୍ରଂ କଥାନ୍ତରେ ॥ ୩୭॥
ଭଗବନ୍ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ଭବତୋଽଖିଲମ୍ ।
ଦେହିନଃ ସଂସୃତିର୍ବନ୍ଧଃ କଥମୁତ୍ପଦ୍ୟତେ ଦୃଢଃ ॥ ୩୮॥
କଥଂ ବିମୁଚ୍ୟତେ ଦେହୀ ଦୃଢବନ୍ଧାଦ୍ଭବାଭିଧାତ୍ ।
ବକ୍ତୁମର୍ହସି ସର୍ୱଜ୍ଞ ମହ୍ୟଂ ଶିଷ୍ୟାୟ ତେ ମୁନେ ॥ ୩୯॥
ବାଲ୍ମୀକିରୁବାଚ ।
ଶୃଣୁ ବକ୍ଷ୍ୟାମି ତେ ସର୍ୱଂ ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ବନ୍ଧମୋକ୍ଷୟୋଃ ।
ସ୍ୱରୂପଂ ସାଧନଂ ଚାପି ମତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଯଥୋଦିତମ୍ ॥ ୪୦॥
ତଥୈବାଚର ଭଦ୍ରଂ ତେ ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତୋ ଭବିଷ୍ୟସି ।
ଦେହ ଏବ ମହାଗେହମଦେହସ୍ୟ ଚିଦାତ୍ମନଃ ॥ ୪୧॥
ତସ୍ୟାହଙ୍କାର ଏବାସ୍ମିନ୍ମନ୍ତ୍ରୀ ତେନୈବ କଲ୍ପିତଃ ।
ଦେହଗେହାଭିମାନଂ ସ୍ୱଂ ସମାରୋପ୍ୟ ଚିଦାତ୍ମନି ॥ ୪୨॥
ତେନ ତାଦାତ୍ମ୍ୟମାପନ୍ନଃ ସ୍ୱଚେଷ୍ଟିତମଶେଷତଃ ।
ବିଦଧାତି ଚିଦାନନ୍ଦେ ତଦ୍ୱାସିତବପୁଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୪୩॥
ତେନ ସଙ୍କଲ୍ପିତୋ ଦେହୀ ସଙ୍କଲ୍ପନିଗଡାବୃତଃ ।
ପୁତ୍ରଦାରଗୃହାଦୀନି ସଙ୍କଲ୍ପୟତି ଚାନିଶମ୍ ॥ ୪୪॥
ସଙ୍କଲ୍ପୟନ୍ ସ୍ୱୟଂ ଦେହୀ ପରିଶୋଚତି ସର୍ୱଦା ।
ତ୍ରୟସ୍ତସ୍ୟାହମୋ ଦେହା ଅଧମୋତ୍ତମମଧ୍ୟମାଃ ॥ ୪୫॥
ତମଃ ସତ୍ତ୍ୱରଜଃ ସଞ୍ଜ୍ଞା ଜଗତଃ କାରଣଂ ସ୍ଥିତେଃ ।
ତମୋରୂପାଦ୍ଧି ସଙ୍କଲ୍ପାନ୍ନିତ୍ୟଂ ତାମସଚେଷ୍ଟୟା ॥ ୪୬॥
ଅତ୍ୟନ୍ତଂ ତାମସୋ ଭୂତ୍ୱା କୃମିକୀଟତ୍ୱମାପ୍ନୁୟାତ୍ ।
ସତ୍ତ୍ୱରୂପୋ ହି ସଙ୍କଲ୍ପୋ ଧର୍ମଜ୍ଞାନପରାୟଣଃ ॥ ୪୭॥
ଅଦୂରମୋକ୍ଷସାମ୍ରାଜ୍ୟଃ ସୁଖରୂପୋ ହି ତିଷ୍ଠତି ।
ରଜୋରୂପୋ ହି ସଙ୍କଲ୍ପୋ ଲୋକେ ସ ବ୍ୟବହାରବାନ୍ ॥ ୪୮॥
ପରିତିଷ୍ଠତି ସଂସାରେ ପୁତ୍ରଦାରାନୁରଞ୍ଜିତଃ ।
ତ୍ରିବିଧଂ ତୁ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ରୂପମେତନ୍ମହାମତେ ॥ ୪୯॥
ସଙ୍କଲ୍ପଂ ପରମାପ୍ନୋତି ପଦମାତ୍ମପରିକ୍ଷୟେ ।
ଦୃଷ୍ଟୀଃ ସର୍ୱାଃ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ନିୟମ୍ୟ ମନସା ମନଃ ॥ ୫୦॥
ସବାହ୍ୟାଭ୍ୟନ୍ତରାର୍ଥସ୍ୟ ସଙ୍କଲ୍ପସ୍ୟ କ୍ଷୟଂ କୁରୁ ।
ଯଦି ବର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପଶ୍ଚରସି ଦାରୁଣମ୍ ॥ ୫୧॥
ପାତାଲସ୍ଥସ୍ୟ ଭୂସ୍ଥସ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥସ୍ୟାପି ତେଽନଘ ।
ନାନ୍ୟଃ କଶ୍ଚିଦୁପାୟୋଽସ୍ତି ସଙ୍କଲ୍ପୋପଶମାଦୃତେ ॥ ୫୨॥
ଅନାବାଧେଽବିକାରେ ସ୍ୱେ ସୁଖେ ପରମପାବନେ ।
ସଙ୍କଲ୍ପୋପଶମେ ଯତ୍ନଂ ପୌରୁଷେଣ ପରଂ କୁରୁ ॥ ୫୩॥
ସଙ୍କଲ୍ପତନ୍ତୌ ନିଖିଲା ଭାବାଃ ପ୍ରୋତାଃ କିଲାନଘ ।
ଛିନ୍ନେ ତନ୍ତୌ ନ ଜାନୀମଃ କ୍ୱ ଯାନ୍ତି ବିଭବାଃ ପରାଃ ॥ ୫୪॥
ନିଃସଙ୍କଲ୍ପୋ ଯଥାପ୍ରାପ୍ତବ୍ୟବହାରପରୋ ଭବ ।
କ୍ଷୟେ ସଙ୍କଲ୍ପଜାଲସ୍ୟ ଜୀବୋ ବ୍ରହ୍ମତ୍ୱମାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ ୫୫॥
ଅଧିଗତପରମାର୍ଥତାମୁପେତ୍ୟ ପ୍ରସଭମପାସ୍ୟ ବିକଲ୍ପଜାଲମୁଚ୍ଚୈଃ ।
ଅଧିଗମୟ ପଦଂ ତଦଦ୍ୱିତୀୟଂ ବିତତସୁଖାୟ ସୁଷୁପ୍ତଚିତ୍ତବୃତ୍ତିଃ ॥ ୫୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ
ସର୍ଗଃ ॥ ୬॥
॥ ସପ୍ତମ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ବାଲ୍ମୀକିନା ବୋଧିତୋଽସୌ କୁଶଃ ସଦ୍ୟୋଗତଭ୍ରମଃ ।
ଅନ୍ତର୍ମୁକ୍ତୋ ବହିଃ ସର୍ୱମନୁକୁର୍ୱଂଶ୍ଚକାର ସଃ ॥ ୧॥
ବାଲ୍ମୀକିରପି ତୌ ପ୍ରାହ ସୀତାପୁତ୍ରୌ ମହାଧିୟୌ ।
ତତ୍ର ତତ୍ର ଚ ଗାୟନ୍ତୌ ପୁରେ ବୀଥିଷୁ ସର୍ୱତଃ ॥ ୨॥
ରାମସ୍ୟାଗ୍ରେ ପ୍ରଗାୟେତଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁର୍ୟଦି ରାଘବଃ ।
ନ ଗ୍ରାହ୍ୟଂ ବୈ ଯୁବାଭ୍ୟାଂ ତଦ୍ୟଦି କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରଦାସ୍ୟତି ॥ ୩॥
ଇତି ତୌ ଚୋଦିତୌ ତତ୍ର ଗାୟମାନୌ ବିଚେରତୁଃ ।
ଯଥୋକ୍ତମୃଷିଣା ପୂର୍ୱଂ ତତ୍ର ତତ୍ରାଭ୍ୟଗାୟତାମ୍ ॥ ୪॥
ତାଂ ସ ଶୁଶ୍ରାବ କାକୁତ୍ସ୍ଥଃ ପୂର୍ୱଚର୍ୟାଂ ତତସ୍ତତଃ ।
ଅପୂର୍ୱପାଠଜାତିଂ ଚ ଗେୟେନ ସମଭିପ୍ଲୁତାମ୍ ॥ ୫॥
ବାଲୟୋ ରାଘବଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କୌତୂହଲମୁପେୟିବାନ୍ ।
ଅଥ କର୍ମାନ୍ତରେ ରାଜା ସମାହୂୟ ମହାମୁନୀନ୍ ॥ ୬॥
ରାଜ୍ଞଶ୍ଚୈବ ନରବ୍ୟାଘ୍ରଃ ପଣ୍ଡିତାଂଶ୍ଚୈବ ନୈଗମାନ୍ ।
ପୌରାଣିକାନ୍ ଶବ୍ଦବିଦୋ ଯେ ଚ ବୃଦ୍ଧା ଦ୍ୱିଜାତୟଃ ॥ ୭॥
ଏତାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ସମାହୂୟ ଗାୟକୌ ସମବେଶୟତ୍ ।
ତେ ସର୍ୱେ ହୃଷ୍ଟମନସୋ ରାଜାନୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦୟଃ ॥ ୮॥
ରାମଂ ତୌ ଦାରକୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବିସ୍ମିତାଃ ହ୍ୟନିମେଷଣାଃ ।
ଅବୋଚନ୍ ସର୍ୱ ଏବୈତେ ପରସ୍ପରମଥାଗତାଃ ॥ ୯॥
ଇମୌ ରାମସ୍ୟ ସଦୃଶୌ ବିମ୍ବାଦ୍ବିମ୍ବମିବୋଦିତୌ ।
ଜଟିଲୌ ଯଦି ନ ସ୍ୟାତାଂ ନ ଚ ବଲ୍କଲଧାରିଣୌ ॥ ୧୦॥
ବିଶେଷଂ ନାଧିଗଚ୍ଛାମୋ ରାଘବସ୍ୟାନୟୋସ୍ତଦା ।
ଏବଂ ସମ୍ବଦତାଂ ତେଷାଂ ବିସ୍ମିତାନାଂ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୧୧॥
ଉପଚକ୍ରମତୁର୍ଗାତୁଂ ତାବୁଭୌ ମୁନିଦାରକୌ ।
ତତଃ ପ୍ରବୃତ୍ତଂ ମଧୁରଂ ଗାନ୍ଧର୍ୱମତିମାନୁଷମ୍ ॥ ୧୨॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତନ୍ମଧୁରଂ ଗୀତମପରାହ୍ଣେ ରଘୂତ୍ତମଃ ।
ଉବାଚ ଭରତଂ ଚାଭ୍ୟାଂ ଦୀୟତାମୟୁତଂ ବସୁ ॥ ୧୩॥
ଦୀୟମାନଂ ସୁବର୍ଣଂ ତୁ ନ ତଜ୍ଜଗୃହତୁସ୍ତଦା ।
କିମନେନ ସୁବର୍ଣେନ ରାଜନ୍ନୌ ବନ୍ୟଭୋଜନୌ ॥ ୧୪॥
ଇତି ସନ୍ତ୍ୟଜ୍ୟ ସନ୍ଦତ୍ତଂ ଜଗ୍ମତୁର୍ମୁନିସନ୍ନିଧିମ୍ ।
ଏବଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତୁ ଚରିତଂ ରାମଃ ସ୍ୱସ୍ୟୈବ ବିସ୍ମିତଃ ॥ ୧୫॥
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସୀତାକୁମାରୌ ତୌ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ଚେଦମବ୍ରବୀତ୍ ।
ହନୂମନ୍ତଂ ସୁଷେଣଂ ଚ ବିଭୀଷଣମଥାଙ୍ଗଦମ୍ ॥ ୧୬॥
ଭଗବନ୍ତଂ ମହାତ୍ମାନଂ ବାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ ।
ଆନୟଧ୍ୱଂ ମୁନିବରଂ ସସୀତଂ ଦେବସମ୍ମିତମ୍ ॥ ୧୭॥
ଅସ୍ୟାସ୍ତୁ ପର୍ଷଦୋ ମଧ୍ୟେ ପ୍ରତ୍ୟଯଂ ଜନକାତ୍ମଜା ।
କରୋତୁ ଶପଥଂ ସର୍ୱେ ଜାନନ୍ତୁ ଗତକଲ୍ମଷାମ୍ ॥ ୧୮॥
ସୀତାଂ ତଦ୍ୱଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଗତାଃ ସର୍ୱେଽତିବିସ୍ମିତାଃ ।
ଊଚୁର୍ୟଥୋକ୍ତଂ ରାମେଣ ବାଲ୍ମୀକିଂ ରାମପାର୍ଷଦାଃ ॥ ୧୯॥
ରାମସ୍ୟ ହୃଦ୍ଗତଂ ସର୍ୱଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ବାଲ୍ମୀକିରବ୍ରବୀତ୍ ।
ଶ୍ୱଃ କରିଷ୍ୟତି ବୈ ସୀତା ଶପଥଂ ଜନସଂସଦି ॥ ୨୦॥
ଯୋଷିତାଂ ପରମଂ ଦୈବଂ ପତିରେବ ନ ସଂଶୟଃ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସହସା ଗତ୍ୱା ସର୍ୱେ ପ୍ରୋଚୁର୍ମୁନେର୍ୱଚଃ ॥ ୨୧॥
ରାଘବସ୍ୟାପି ରାମୋଽପି ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମୁନିବଚସ୍ତଥା ।
ରାଜାନୋ ମୁନୟଃ ସର୍ୱେ ଶୃଣୁଧ୍ୱମିତି ଚାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୨॥
ସୀତାୟାଃ ଶପଥଂ ଲୋକା ବିଜାନନ୍ତୁ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତା ରାଘବେଣାଥ ଲୋକାଃ ସର୍ୱେ ଦିଦୃକ୍ଷବଃ ॥ ୨୩॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିୟା ବୈଶ୍ୟାଃ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚୈବ ମହର୍ଷୟଃ ।
ବାନରାଶ୍ଚ ସମାଜଗ୍ମୁଃ କୌତୂହଲସମନ୍ୱିତାଃ ॥ ୨୪॥
ତତୋ ମୁନିବରସ୍ତୂର୍ଣଂ ସସୀତଃ ସମୁପାଗମତ୍ ।
ଅଗ୍ରତସ୍ତମୃଷିଂ କୃତ୍ୱାଽଽୟାନ୍ତୀ କିଞ୍ଚିଦବାଙ୍ମୁଖୀ ॥ ୨୫॥
କୃତାଞ୍ଜଲିର୍ବାଷ୍ପକଣ୍ଠା ସୀତା ଯଜ୍ଞଂ ବିବେଶ ତମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମୀମିବାୟାନ୍ତୀଂ ବ୍ରହ୍ମାଣମନୁୟାୟିନୀମ୍ ॥ ୨୬॥
ବାଲ୍ମୀକେଃ ପୃଷ୍ଠତଃ ସୀତାଂ ସାଧୁବାଦୋ ମହାନଭୂତ୍ ।
ତଦା ମଧ୍ୟେ ଜନୌଘସ୍ୟ ପ୍ରବିଶ୍ୟ ମୁନିପୁଙ୍ଗବଃ ॥ ୨୭॥
ସୀତାସହାୟୋ ବାଲ୍ମୀକିରିତି ପ୍ରାହ ଚ ରାଘବମ୍ ।
ଇୟଂ ଦାଶରଥେ ସୀତା ସୁବ୍ରତା ଧର୍ମଚାରିଣୀ ॥ ୨୮॥
ଅପାପା ତେ ପୁରା ତ୍ୟକ୍ତା ମମାଶ୍ରମସମୀପତଃ ।
ଲୋକାପବାଦଭୀତେନ ତ୍ୱୟା ରାମ ମହାବନେ ॥ ୨୯॥
ପ୍ରତ୍ୟଯଂ ଦାସ୍ୟତେ ସୀତା ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।
ଇମୌ ତୁ ସୀତାତନୟାବିମୌ ଯମଲଜାତକୌ ॥ ୩୦॥
ସୁତୌ ତୁ ତବ ଦୁର୍ଧର୍ଷୌ ତଥ୍ୟମେତଦ୍ବ୍ରବୀମି ତେ ।
ପ୍ରଚେତସୋଽହଂ ଦଶମଃ ପୁତ୍ରୋ ରଘୁକୁଲୋଦ୍ୱହ ॥ ୩୧॥
ଅନୃତଂ ନ ସ୍ମରାମ୍ୟୁକ୍ତଂ ତଥେମୌ ତବ ପୁତ୍ରକୌ ।
ବହୂନ୍ ବର୍ଷଗଣାନ୍ ସମ୍ୟକ୍ ତପଶ୍ଚର୍ୟା ମୟା କୃତା ॥ ୩୨॥
ନୋପାଶ୍ନୀୟାଂ ଫଲଂ ତସ୍ୟା ଦୁଷ୍ଟେୟଂ ଯଦି ମୈଥିଲୀ ।
ବାଲ୍ମୀକିନୈବମୁକ୍ତସ୍ତୁ ରାଘବଃ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ॥ ୩୩॥
ଏବମେତନ୍ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଯଥା ବଦସି ସୁବ୍ରତ ।
ପ୍ରତ୍ୟଯୋ ଜନିତୋ ମହ୍ୟଂ ତବ ବାକ୍ୟୈରକିଲ୍ବିଷୈଃ ॥ ୩୪॥
ଲଙ୍କାୟାମପି ଦତ୍ତୋ ମେ ବୈଦେହ୍ୟା ପ୍ରତ୍ୟଯୋ ମହାନ୍ ।
ଦେବାନାଂ ପୁରତସ୍ତେନ ମନ୍ଦିରେ ସମ୍ପ୍ରବେଶିତା ॥ ୩୫॥
ସେୟଂ ଲୋକଭୟାଦ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ନପାପାଽପି ସତୀ ପୁରା ।
ସୀତା ମୟା ପରିତ୍ୟକ୍ତା ଭବାଂସ୍ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହତି ॥ ୩୬॥
ମମୈବ ଜାତୌ ଜାନାମି ପୁତ୍ରାବେତୌ କୁଶୀଲବୌ ।
ଶୁଦ୍ଧାୟାଂ ଜଗତୀମଧ୍ୟେ ସୀତାୟାଂ ପ୍ରୀତିରସ୍ତୁ ମେ ॥ ୩୭॥
ଦେବାଃ ସର୍ୱେ ପରିଜ୍ଞାୟ ରାମାଭିପ୍ରାୟମୁତ୍ସୁକାଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାଣମଗ୍ରତଃ କୃତ୍ୱା ସମାଜଗ୍ମୁଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୩୮॥
ପ୍ରଜାଃ ସମାଗମନ୍ ହୃଷ୍ଟାଃ ସୀତା କୌଶେୟବାସିନୀ ।
ଉଦଙ୍ମୁଖୀ ହ୍ୟଧୋଦୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ୱାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୯॥
ରାମାଦନ୍ୟଂ ଯଥାହଂ ବୈ ମନସାପି ନ ଚିନ୍ତୟେ ।
ତଥା ମେ ଧରଣୀ ଦେବୀ ବିବରଂ ଦାତୁମର୍ହତି ॥ ୪୦॥
ତଥା ଶପନ୍ତ୍ୟାଃ ସୀତାୟାଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀନ୍ମହାଦ୍ଭୁତମ୍ ।
ଭୂତଲାଦ୍ଦିବ୍ୟମତ୍ୟର୍ଥଂ ସିଂହାସନମନୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୪୧॥
ନାଗେନ୍ଦ୍ରୈର୍ଧ୍ରିୟମାଣଂ ଚ ଦିବ୍ୟଦେହୈ ରବିପ୍ରଭମ୍ ।
ଭୂଦେବୀ ଜାନକୀଂ ଦୋର୍ଭ୍ୟାଂ ଗୃହୀତ୍ୱା ସ୍ନେହସଂୟୁତା ॥ ୪୨॥
ସ୍ୱାଗତଂ ତାମୁବାଚୈନାମାସନେ ସଂନ୍ୟବେଶୟତ୍ ।
ସିଂହାସନସ୍ଥାଂ ବୈଦେହୀଂ ପ୍ରବିଶନ୍ତୀଂ ରସାତଲମ୍ ॥ ୪୩॥
ନିରନ୍ତରା ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟିର୍ଦିବ୍ୟା ସୀତାମବାକିରତ୍ ।
ସାଧୁବାଦଶ୍ଚ ସୁମହାନ୍ ଦେବାନାଂ ପରମାଦ୍ଭୁତଃ ॥ ୪୪॥
ଊଚୁଶ୍ଚ ବହୁଧା ବାଚୋ ହ୍ୟନ୍ତରିକ୍ଷଗତାଃ ସୁରାଃ ।
ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ଭୂମୌ ଚ ସର୍ୱେ ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମାଃ ॥ ୪୫॥
ବାନରାଶ୍ଚ ମହାକାୟାଃ ସୀତାଶପଥକାରଣାତ୍ ।
କେଚିଚ୍ଚିନ୍ତାପରାସ୍ତସ୍ୟ କେଚିଦ୍ଧ୍ୟାନପରାୟଣାଃ ॥ ୪୬॥
କେଚିଦ୍ରାମଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତଃ କେଚିତ୍ସୀତାମଚେତସଃ ।
ମୁହୂର୍ତମାତ୍ରଂ ତତ୍ସର୍ୱଂ ତୂଷ୍ଣୀମ୍ଭୂତମଚେତନମ୍ ॥ ୪୭॥
ସୀତାପ୍ରବେଶନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସର୍ୱଂ ସମ୍ମୋହିତଂ ଜଗତ୍ ।
ରାମସ୍ତୁ ସର୍ୱଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱୈବ ଭବିଷ୍ୟତ୍କାର୍ୟଗୌରବମ୍ ॥ ୪୮॥
ଅଜାନନ୍ନିବ ଦୁଃଖେନ ଶୁଶୋଚ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ଋଷିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ବୋଧିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୪୯॥
ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧ ଇବ ସ୍ୱପ୍ନାଚ୍ଚକାରାନନ୍ତରାଃ କ୍ରିୟାଃ ।
ବିସସର୍ଜ ଋଷୀନ୍ ସର୍ୱାନୃତ୍ୱିଜୋ ଯେ ସମାଗତାଃ ॥ ୫୦॥
ତାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ଧନରତ୍ନାଦ୍ୟୈସ୍ତୋଷୟାମାସ ଭୂରିଶଃ ।
ଉପାଦାୟ କୁମାରୌ ତାବୟୋଧ୍ୟାମଗମତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୫୧॥
ତଦାଦି ନିଃସ୍ପୃହୋ ରାମଃ ସର୍ୱଭୋଗେଷୁ ସର୍ୱଦା ।
ଆତ୍ମଚିନ୍ତାପରୋ ନିତ୍ୟମେକାନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ ୫୨॥
ଏକାନ୍ତେ ଧ୍ୟାନନିରତେ ଏକଦା ରାଘବେ ସତି ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ନାରାୟଣଂ ସାକ୍ଷାତ୍କୌସଲ୍ୟା ପ୍ରିୟବାଦିନୀ ॥ ୫୩॥
ଭକ୍ତ୍ୟାଗତ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନଂ ତଂ ପ୍ରଣତା ପ୍ରାହ ହୃଷ୍ଟଧୀଃ ।
ରାମ ତ୍ୱଂ ଜଗତାମାଦିରାଦିମଧ୍ୟାନ୍ତବର୍ଜିତଃ ॥ ୫୪॥
ପରମାତ୍ମା ପରାନନ୍ଦଃ ପୂର୍ଣଃ ପୁରୁଷ ଈଶ୍ୱରଃ ।
ଜାତୋଽସି ମେ ଗର୍ଭଗୃହେ ମମ ପୁଣ୍ୟାତିରେକତଃ ॥ ୫୫॥
ଅବସାନେ ମମାପ୍ୟଦ୍ୟ ସମୟୋଽଭୂଦ୍ରଘୂତ୍ତମ ।
ନାଦ୍ୟାପ୍ୟବୋଧଜଃ କୃତ୍ସ୍ନୋ ଭବବନ୍ଧୋ ନିବର୍ତତେ ॥ ୫୬॥
ଇଦାନୀମପି ମେ ଜ୍ଞାନଂ ଭବବନ୍ଧନିବର୍ତକମ୍ ।
ଯଥା ସଙ୍କ୍ଷେପତୋ ଭୂୟାତ୍ତଥା ବୋଧୟ ମାଂ ବିଭୋ ॥ ୫୭॥
ନିର୍ୱେଦବାଦିନୀମେବଂ ମାତରଂ ମାତୃବତ୍ସଲଃ ।
ଦୟାଲୁଃ ପ୍ରାହ ଧର୍ମାତ୍ମା ଜରାଜର୍ଜରିତାଂ ଶୁଭାମ୍ ॥ ୫୮॥
ମାର୍ଗାସ୍ତ୍ରୟୋ ମୟା ପ୍ରୋକ୍ତାଃ ପୁରା ମୋକ୍ଷାପ୍ତିସାଧକାଃ ।
କର୍ମୟୋଗୋ ଜ୍ଞାନୟୋଗୋ ଭକ୍ତିୟୋଗଶ୍ଚ ଶାଶ୍ୱତଃ ॥ ୫୯॥
ଭକ୍ତିର୍ୱିଭିଦ୍ୟତେ ମାତସ୍ତ୍ରିବିଧା ଗୁଣଭେଦତଃ ।
ସ୍ୱଭାବୋ ଯସ୍ୟ ଯସ୍ତେନ ତସ୍ୟ ଭକ୍ତିର୍ୱିଭିଦ୍ୟତେ ॥ ୬୦॥
ଯସ୍ତୁ ହିଂସାଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଦମ୍ଭଂ ମାତ୍ସର୍ୟମେବ ବା ।
ଭେଦଦୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ସଂରମ୍ଭୀ ଭକ୍ତୋ ମେ ତାମସଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୬୧॥
ଫଲାଭିସନ୍ଧିର୍ଭୋଗାର୍ଥୀ ଧନକାମୋ ଯଶସ୍ତଥା ।
ଅର୍ଚାଦୌ ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ୟା ମାଂ ପୂଜୟେତ୍ସ ତୁ ରାଜସଃ ॥ ୬୨॥
ପରସ୍ମିନ୍ନର୍ପିତଂ ଯସ୍ତୁ କର୍ମନିର୍ହରଣାୟ ବା ।
କର୍ତବ୍ୟମିତି ବା କୁର୍ୟାଦ୍ଭେଦବୁଦ୍ଧ୍ୟା ସ ସାତ୍ତ୍ୱିକଃ ॥ ୬୩॥
ମଦ୍ଗୁଣାଶ୍ରୟଣାଦେବ ମୟ୍ୟନନ୍ତଗୁଣାଲୟେ ।
ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନା ମନୋବୃତ୍ତିର୍ୟଥା ଗଙ୍ଗାମ୍ବୁନୋଽମ୍ବୁଧୌ ॥ ୬୪॥
ତଦେବ ଭକ୍ତିୟୋଗସ୍ୟ ଲକ୍ଷଣଂ ନିର୍ଗୁଣସ୍ୟ ହି ।
ଅହୈତୁକ୍ୟବ୍ୟବହିତା ଯା ଭକ୍ତିର୍ମୟି ଜାୟତେ ॥ ୬୫॥
ସା ମେ ସାଲୋକ୍ୟସାମୀପ୍ୟସାର୍ଷ୍ଟିସାୟୁଜ୍ୟମେବ ବା ।
ଦଦାତ୍ୟପି ନ ଗୃହ୍ଣନ୍ତି ଭକ୍ତା ମତ୍ସେବନଂ ବିନା ॥ ୬୬॥
ସ ଏବାତ୍ୟନ୍ତିକୋ ଯୋଗୋ ଭକ୍ତିମାର୍ଗସ୍ୟ ଭାମିନି ।
ମଦ୍ଭାବଂ ପ୍ରାପ୍ନୁୟାତ୍ତେନ ଅତିକ୍ରମ୍ୟ ଗୁଣତ୍ରୟମ୍ ॥ ୬୭॥
ମହତା କାମହୀନେନ ସ୍ୱଧର୍ମାଚରଣେନ ଚ ।
କର୍ମୟୋଗେନ ଶସ୍ତେନ ବର୍ଜିତେନ ବିହିଂସନାତ୍ ॥ ୬୮॥
ମଦ୍ଦର୍ଶନସ୍ତୁତିମହାପୂଜାଭିଃ ସ୍ମୃତିବନ୍ଦନୈଃ ।
ଭୂତେଷୁ ମଦ୍ଭାବନୟା ସଙ୍ଗେନାସତ୍ୟବର୍ଜନୈଃ ॥ ୬୯॥
ବହୁମାନେନ ମହତାଂ ଦୁଃଖିନାମନୁକମ୍ପୟା ।
ସ୍ୱସମାନେଷୁ ମୈତ୍ର୍ୟା ଚ ଯମାଦୀନାଂ ନିଷେବୟା ॥ ୭୦॥
ବେଦାନ୍ତବାକ୍ୟଶ୍ରବଣାନ୍ମମ ନାମାନୁକୀର୍ତନାତ୍ ।
ସତ୍ସଙ୍ଗେନାର୍ଜବେନୈବ ହ୍ୟହମଃ ପରିବର୍ଜନାତ୍ ॥ ୭୧॥
କାଙ୍କ୍ଷୟା ମମ ଧର୍ମସ୍ୟ ପରିଶୁଦ୍ଧାନ୍ତରୋ ଜନଃ ।
ମଦ୍ଗୁଣଶ୍ରବଣାଦେବ ଯାତି ମାମଞ୍ଜସା ଜନଃ ॥ ୭୨॥
ଯଥା ବାୟୁବଶାଦ୍ଗନ୍ଧଃ ସ୍ୱାଶ୍ରୟାଦ୍ଘ୍ରାଣମାବିଶେତ୍ ।
ଯୋଗାଭ୍ୟାସରତଂ ଚିତ୍ତମେବମାତ୍ମାନମାବିଶେତ୍ ॥ ୭୩॥
ସର୍ୱେଷୁ ପ୍ରାଣିଜାତେଷୁ ହ୍ୟହମାତ୍ମା ବ୍ୟବସ୍ଥିତଃ ।
ତମଜ୍ଞାତ୍ୱା ବିମୂଢାତ୍ମା କୁରୁତେ କେବଲଂ ବହିଃ ॥ ୭୪॥
କ୍ରିୟୋତ୍ପନ୍ନୈର୍ନୈକଭେଦୈର୍ଦ୍ରବ୍ୟୈର୍ମେ ନାମ୍ବ ତୋଷଣମ୍ ।
ଭୂତାବମାନିନାର୍ଚାୟାମର୍ଚିତୋଽହଂ ନ ପୂଜିତଃ ॥ ୭୫॥
ତାବନ୍ମାମର୍ଚୟେଦ୍ଦେବଂ ପ୍ରତିମାଦୌ ସ୍ୱକର୍ମଭିଃ ।
ଯାବତ୍ସର୍ୱେଷୁ ଭୂତେଷୁ ସ୍ଥିତଂ ଚାତ୍ମନି ନ ସ୍ମରେତ୍ ॥ ୭୬॥
ଯସ୍ତୁ ଭେଦଂ ପ୍ରକୁରୁତେ ସ୍ୱାତ୍ମନଶ୍ଚ ପରସ୍ୟ ଚ ।
ଭିନ୍ନଦୃଷ୍ଟେର୍ଭୟଂ ମୃତ୍ୟୁସ୍ତସ୍ୟ କୁର୍ୟାନ୍ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୭୭॥
ମାମତଃ ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ପରିଚ୍ଛିନ୍ନେଷୁ ସଂସ୍ଥିତମ୍ ।
ଏକଂ ଜ୍ଞାନେନ ମାନେନ ମୈତ୍ର୍ୟା ଚାର୍ଚେଦଭିନ୍ନଧୀଃ ॥ ୭୮॥
ଚେତସୈବାନିଶଂ ସର୍ୱଭୂତାନି ପ୍ରଣମେତ୍ସୁଧୀଃ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ମାଂ ଚେତନଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଜୀବରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୭୯॥
ତସ୍ମାତ୍କଦାଚିନ୍ନେକ୍ଷେତ ଭେଦମୀଶ୍ୱରଜୀବୟୋଃ ।
ଭକ୍ତିୟୋଗୋ ଜ୍ଞାନୟୋଗୋ ମୟା ମାତରୁଦୀରିତଃ ॥ ୮୦॥
ଆଲମ୍ବ୍ୟୈକତରଂ ବାପି ପୁରୁଷଃ ଶୁଭମୃଚ୍ଛତି ।
ତତୋ ମାଂ ଭକ୍ତିୟୋଗେନ ମାତଃ ସର୍ୱହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୮୧॥
ପୁତ୍ରରୂପେଣ ବା ନିତ୍ୟଂ ସ୍ମୃତ୍ୱା ଶାନ୍ତିମବାପ୍ସ୍ୟସି ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ କୌସଲ୍ୟାଽଽନନ୍ଦସଂୟୁତା ॥ ୮୨॥
ରାମଂ ସଦା ହୃଦି ଧ୍ୟାତ୍ୱା ଛିତ୍ତ୍ୱା ସଂସାରବନ୍ଧନମ୍ ।
ଅତିକ୍ରମ୍ୟ ଗତୀସ୍ତିସ୍ରୋଽପ୍ୟବାପ ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୮୩॥
କୈକେୟୀ ଚାପି ଯୋଗଂ ରଘୁପତିଗଦିତଂ ପୂର୍ୱମେବାଧିଗମ୍ୟ
ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିପ୍ରଶାନ୍ତା ହୃଦି ରଘୁତିଲକଂ ଭାବୟନ୍ତୀ ଗତାସୁଃ ।
ଗତ୍ୱା ସ୍ୱର୍ଗଂ ସ୍ଫୁରନ୍ତୀ ଦଶରଥସହିତା ମୋଦମାନାବତସ୍ଥେ
ମାତା ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟାପ୍ୟତିବିମଲମତିଃ ପ୍ରାପ ଭର୍ତୁଃ ସମୀପମ୍ ॥ ୮୪॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ
ସର୍ଗଃ ॥ ୭॥
॥ ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଅଥ କାଲେ ଗତେ କସ୍ମିନ୍ ଭରତୋ ଭୀମବିକ୍ରମଃ ।
ଯୁଧାଜିତା ମାତୁଲେନ ହ୍ୟାହୂତୋଽଗାତ୍ସସୈନିକଃ ॥ ୧॥
ରାମାଜ୍ଞୟା ଗତସ୍ତତ୍ର ହତ୍ୱା ଗନ୍ଧର୍ୱନାୟକାନ୍ ।
ତିସ୍ରଃ କୋଟୀଃ ପୁରେ ଦ୍ୱେ ତୁ ନିବେଶ୍ୟ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୨॥
ପୁଷ୍କରଂ ପୁଷ୍କରାବତ୍ୟାଂ ତକ୍ଷଂ ତକ୍ଷଶିଲାହ୍ୱୟେ ।
ଅଭିଷିଚ୍ୟ ସୁତୌ ତତ୍ର ଧନଧାନ୍ୟସୁହୃଦ୍ୱୃତୌ ॥ ୩॥
ପୁନରାଗତ୍ୟ ଭରତୋ ରାମସେବାପରୋଽଭବତ୍ ।
ତତଃ ପ୍ରୀତୋ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରାହ ସାଦରମ୍ ॥ ୪॥
ଉଭୌ କୁମାରୌ ସୌମିତ୍ରେ ଗୃହୀତ୍ୱା ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମ୍ ।
ତତ୍ର ଭିଲ୍ଲାନ୍ ବିନିର୍ଜିତ୍ୟ ଦୁଷ୍ଟାନ୍ ସର୍ୱାପକାରିଣଃ ॥ ୫॥
ଅଙ୍ଗଦଶ୍ଚିତ୍ରକେତୁଶ୍ଚ ମହାସତ୍ତ୍ୱପରାକ୍ରମୌ ।
ଦ୍ୱୟୋର୍ଦ୍ୱେ ନଗରେ କୃତ୍ୱା ଗଜାଶ୍ୱଧନରତ୍ନକୈଃ ॥ ୬॥
ଅଭିଷିଚ୍ୟ ସୁତୌ ତତ୍ର ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ମାଂ ପୁନଃ ।
ରାମସ୍ୟାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ଗଜାଶ୍ୱବଲବାହନଃ ॥ ୭॥
ଗତ୍ୱା ହତ୍ୱା ରିପୂନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ସ୍ଥାପୟିତ୍ୱା କୁମାରକୌ ।
ସୌମିତ୍ରିଃ ପୁନରାଗତ୍ୟ ରାମସେବାପରୋଽଭବତ୍ ॥ ୮॥
ତତସ୍ତୁ କାଲେ ମହତି ପ୍ରୟାତେ
ରାମଂ ସଦା ଧର୍ମପଥେ ସ୍ଥିତଂ ହରିମ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗାଦୃଷିବେଷଧାରୀ
କାଲସ୍ତତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମିତ୍ୟୁବାଚ ॥ ୯॥
ନିବେଦୟସ୍ୱାତିବଲସ୍ୟ ଦୂତଂ
ମାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମଂ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାୟ ।
ରାମାୟ ବିଜ୍ଞାପନମସ୍ତି ତସ୍ୟ
ମହର୍ଷିମୁଖ୍ୟସ୍ୟ ଚିରାୟ ଧୀମନ୍ ॥ ୧୦॥
ତସ୍ୟ ତଦ୍ୱଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସୌମିତ୍ରିସ୍ତ୍ୱରୟାନ୍ୱିତଃ ।
ଆଚଚକ୍ଷେଽଥ ରାମାୟ ସ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତଂ ତପୋଧନମ୍ ॥ ୧୧॥
ଏବଂ ବ୍ରୁବନ୍ତଂ ପ୍ରୋବାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାଘବୋ ବଚଃ ।
ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରବେଶ୍ୟତାଂ ତାତ ମୁନିଃ ସତ୍କାରପୂର୍ୱକମ୍ ॥ ୧୨॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ତଥେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରାବେଶୟତ ତାପସମ୍ ।
ସ୍ୱତେଜସା ଜ୍ୱଲନ୍ତଂ ତଂ ଘୃତସିକ୍ତଂ ଯଥାନଲମ୍ ॥ ୧୩॥
ସୋଽଭିଗମ୍ୟ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଦୀପ୍ୟମାନଃ ସ୍ୱତେଜସା ।
ମୁନିର୍ମଧୁରବାକ୍ୟେନ ବର୍ଧସ୍ୱେତ୍ୟାହ ରାଘବମ୍ ॥ ୧୪॥
ତସ୍ମୈ ସ ମୁନୟେ ରାମଃ ପୂଜାଂ କୃତ୍ୱା ଯଥାବିଧି ।
ପୃଷ୍ଟ୍ୱାନାମୟମବ୍ୟଗ୍ରୋ ରାମଃ ପୃଷ୍ଟୋଽଥ ତେନ ସଃ ॥ ୧୫॥
ଦିବ୍ୟାସନେ ସମାସୀନୋ ରାମଃ ପ୍ରୋବାଚ ତାପସମ୍ ।
ଯଦର୍ଥମାଗତୋଽସି ତ୍ୱମିହ ତତ୍ପ୍ରାପୟସ୍ୱ ମେ ॥ ୧୬॥
ବାକ୍ୟେନ ଚୋଦିତସ୍ତେନ ରାମେଣାହ ମୁନିର୍ୱଚଃ ।
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମେବ ପ୍ରୟୋକ୍ତବ୍ୟମନାଲକ୍ଷ୍ୟଂ ତୁ ତଦ୍ୱଚଃ ॥ ୧୭॥
ନାନ୍ୟେନ ଚୈତଚ୍ଛ୍ରୋତବ୍ୟଂ ନାଖ୍ୟାତବ୍ୟଂ ଚ କସ୍ୟଚିତ୍ ।
ଶୃଣୁୟାଦ୍ୱା ନିରୀକ୍ଷେଦ୍ୱା ଯଃ ସ ବଧ୍ୟସ୍ତ୍ୱୟା ପ୍ରଭୋ ॥ ୧୮॥
ତଥେତି ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାୟ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରବୀତ୍ ।
ତିଷ୍ଠ ତ୍ୱଂ ଦ୍ୱାରି ସୌମିତ୍ରେ ନାୟାତ୍ୱତ୍ର ଜନୋ ରହଃ ॥ ୧୯॥
ଯଦ୍ୟାଗଚ୍ଛତି କୋ ବାପି ସ ବଧ୍ୟୋ ମେ ନ ସଂଶୟଃ ।
ତତଃ ପ୍ରାହ ମୁନିଂ ରାମୋ ଯେନ ବା ତ୍ୱଂ ବିସର୍ଜିତଃ ॥ ୨୦॥
ଯତ୍ତେ ମନୀଷିତଂ ବାକ୍ୟଂ ତଦ୍ୱଦସ୍ୱ ମମାଗ୍ରତଃ ।
ତତଃ ପ୍ରାହ ମୁନିର୍ୱାକ୍ୟଂ ଶୃଣୁ ରାମ ଯଥାତଥମ୍ ॥ ୨୧॥
ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ମୀଶ କାର୍ୟାର୍ଥେ ତେଽନ୍ତିକଂ ପ୍ରଭୋ ।
ଅହଂ ହି ପୂର୍ୱଜୋ ଦେବ ତବ ପୁତ୍ରଃ ପରନ୍ତପ ॥ ୨୨॥
ମାୟାସଙ୍ଗମଜୋ ବୀର କାଲଃ ସର୍ୱହରଃ ସ୍ମୃତଃ ।
ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ୱାମାହ ଭଗବାନ୍ ସର୍ୱଦେବର୍ଷିପୂଜିତଃ ॥ ୨୩॥
ରକ୍ଷିତୁଂ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକସ୍ୟ ସମୟସ୍ତେ ମହାମତେ ।
ପୁରା ତ୍ୱମେକ ଏବାସୀର୍ଲୋକାନ୍ ସଂହୃତ୍ୟ ମାୟଯା ॥ ୨୪॥
ଭାର୍ୟଯା ସହିତସ୍ତ୍ୱଂ ମାମାଦୌ ପୁତ୍ରମଜୀଜନଃ ।
ତଥା ଭୋଗବତଂ ନାଗମନନ୍ତମୁଦକେଶୟମ୍ ॥ ୨୫॥
ମାୟଯା ଜନୟିତ୍ୱା ତ୍ୱଂ ଦ୍ୱୌ ସସତ୍ତ୍ୱୌ ମହାବଲୌ ।
ମଧୁକୈଟଭକୌ ଦୈତ୍ୟୌ ହତ୍ୱା ମେଦୋଽସ୍ଥିସଞ୍ଚୟମ୍ ॥ ୨୬॥
ଇମାଂ ପର୍ୱତସମ୍ବଦ୍ଧାଂ ମେଦିନୀଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।
ପଦ୍ମେ ଦିବ୍ୟାର୍କସଙ୍କାଶେ ନାଭ୍ୟାମୁତ୍ପାଦ୍ୟ ମାମପି ॥ ୨୭॥
ମାଂ ବିଧାୟ ପ୍ରଜାଧ୍ୟକ୍ଷଂ ମୟି ସର୍ୱଂ ନ୍ୟବେଦୟତ୍ ।
ସୋଽହଂ ସଂୟୁକ୍ତସମ୍ଭାରସ୍ତ୍ୱାମବୋଚଂ ଜଗତ୍ପତେ ॥ ୨୮॥
ରକ୍ଷାଂ ବିଧତ୍ସ୍ୱ ଭୂତେଭ୍ୟୋ ଯେ ମେ ବୀର୍ୟାପହାରିଣଃ ।
ତତସ୍ତ୍ୱଂ କଶ୍ୟପାଜ୍ଜାତୋ ବିଷ୍ଣୁର୍ୱାମନରୂପଧୃକ୍ ॥ ୨୯॥
ହୃତବାନସି ଭୂଭାରଂ ବଧାଦ୍ରକ୍ଷୋଗଣସ୍ୟ ଚ ।
ସର୍ୱାସୂତ୍ସାର୍ୟମାଣାସୁ ପ୍ରଜାସୁ ଧରଣୀଧର ॥ ୩୦॥
ରାବଣସ୍ୟ ବଧାକାଙ୍କ୍ଷୀ ମର୍ତ୍ୟଲୋକମୁପାଗତଃ ।
ଦଶବର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଦଶବର୍ଷଶତାନି ଚ ॥ ୩୧॥
କୃତ୍ୱା ବାସସ୍ୟ ସମୟଂ ତ୍ରିଦଶେଷ୍ୱାତ୍ମନଃ ପୁରା ।
ସ ତେ ମନୋରଥଃ ପୂର୍ଣଃ ପୂର୍ଣେ ଚାୟୁଷି ତେ ନୃଷୁ ॥ ୩୨॥
କାଲସ୍ତାପସରୂପେଣ ତ୍ୱତ୍ସମୀପମୁପାଗମତ୍ ।
ତତୋ ଭୂୟଶ୍ଚ ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ୟଦି ରାଜ୍ୟମୁପାସିତୁମ୍ ॥ ୩୩॥
ତତ୍ତଥା ଭବ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଏବମାହ ପିତାମହଃ ।
ଯଦି ତେ ଗମନେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଦେବଲୋକଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟ ॥ ୩୪॥
ସନାଥା ବିଷ୍ଣୁନା ଦେବା ଭଜନ୍ତୁ ବିଗତଜ୍ୱରାଃ ।
ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ୟ ତଦ୍ୱାକ୍ୟଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କାଲେନ ଭାଷିତମ୍ ॥ ୩୫॥
ହସନ୍ ରାମସ୍ତଦା ବାକ୍ୟଂ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ୟାନ୍ତକମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଶ୍ରୁତଂ ତବ ବଚୋ ମେଽଦ୍ୟ ମମାପୀଷ୍ଟତରଂ ତୁ ତତ୍ ॥ ୩୬॥
ସନ୍ତୋଷଃ ପରମୋ ଜ୍ଞେୟସ୍ତ୍ୱଦାଗମନକାରଣାତ୍ ।
ତ୍ରୟାଣାମପି ଲୋକାନାଂ କାର୍ୟାର୍ଥଂ ମମ ସମ୍ଭବଃ ॥ ୩୭॥
ଭଦ୍ରଂ ତେଽସ୍ତ୍ୱାଗମିଷ୍ୟାମି ଯତ ଏବାହମାଗତଃ ।
ମନୋରଥସ୍ତୁ ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ମେଽତ୍ରାସ୍ତି ବିଚାରଣା ॥ ୩୮॥
ମତ୍ସେବକାନାଂ ଦେବାନାଂ ସର୍ୱକାର୍ୟେଷୁ ବୈ ମୟା ।
ସ୍ଥାତବ୍ୟଂ ମାୟଯା ପୁତ୍ର ଯଥା ଚାହ ପ୍ରଜାପତିଃ ॥ ୩୯॥
ଏବଂ ତୟୋଃ କଥୟତୋର୍ଦୁର୍ୱାସା ମୁନିରଭ୍ୟଗାତ୍ ।
ରାଜଦ୍ୱାରଂ ରାଘବସ୍ୟ ଦର୍ଶନାପେକ୍ଷୟା ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪୦॥
ମୁନିର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣମାସାଦ୍ୟ ଦୁର୍ୱାସା ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଶୀଘ୍ରଂ ଦର୍ଶୟ ରାମଂ ମେ କାର୍ୟଂ ମେଽତ୍ୟନ୍ତମାହିତମ୍ ॥ ୪୧॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ପ୍ରାହ ସୌମିତ୍ରିର୍ମୁନିଂ ଜ୍ୱଲନତେଜସମ୍ ।
ରାମେଣ କାର୍ୟଂ କିଂ ତେଽଦ୍ୟ କିଂ ତେଽଭୀଷ୍ଟଂ କରୋମ୍ୟହମ୍ ॥ ୪୨॥
ରାଜା କାର୍ୟାନ୍ତରେ ବ୍ୟଗ୍ରୋ ମୁହୂର୍ତଂ ସମ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ୟତାମ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା କ୍ରୋଧସନ୍ତପ୍ତୋ ମୁନିଃ ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୪୩॥
ଅସ୍ମିନ୍ କ୍ଷଣେ ତୁ ସୌମିତ୍ରେ ନ ଦର୍ଶୟସି ଚେଦ୍ୱିଭୁମ୍ ।
ରାମଂ ସବିଷୟଂ ବଂଶଂ ଭସ୍ମୀକୁର୍ୟାଂ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୪୪॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ୱଚନଂ ଘୋରମୃଷେର୍ଦୁର୍ୱାସସୋ ଭୃଶମ୍ ।
ସ୍ୱରୂପଂ ତସ୍ୟ ବାକ୍ୟସ୍ୟ ଚିନ୍ତୟିତ୍ୱା ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ ୪୫॥
ସର୍ୱନାଶାଦ୍ୱରଂ ମେଽଦ୍ୟ ନାଶୋ ହ୍ୟେକସ୍ୟ କାରଣାତ୍ ।
ନିଶ୍ଚିତ୍ୟୈବଂ ତତୋ ଗତ୍ୱା ରାମାୟ ପ୍ରାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ ୪୬॥
ସୌମିତ୍ରେର୍ୱଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମଃ କାଲଂ ବ୍ୟସର୍ଜୟତ୍ ।
ଶୀଘ୍ରଂ ନିର୍ଗମ୍ୟ ରାମୋଽପି ଦଦର୍ଶାତ୍ରେଃ ସୁତଂ ମୁନିମ୍ ॥ ୪୭॥
ରାମୋଽଭିବାଦ୍ୟ ସମ୍ପ୍ରୀତୋ ମୁନିଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସାଦରମ୍ ।
କିଂ କାର୍ୟଂ ତେ କରୋମୀତି ମୁନିମାହ ରଘୂତ୍ତମଃ ॥ ୪୮॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାମବଚନଂ ଦୁର୍ୱାସା ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଅଦ୍ୟ ବର୍ଷସହସ୍ରାଣାମୁପବାସସମାପନମ୍ ॥ ୪୯॥
ଅତୋ ଭୋଜନମିଚ୍ଛାମି ସିଦ୍ଧଂ ଯତ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମ ।
ରାମୋ ମୁନିବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସନ୍ତୋଷେଣ ସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୫୦॥
ସ ସିଦ୍ଧମନ୍ନଂ ମୁନୟେ ଯଥାବତ୍ସମୁପାହରତ୍ ।
ମୁନିର୍ଭୁକ୍ତ୍ୱାନ୍ନମମୃତଂ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ପୁନରଭ୍ୟଗାତ୍ ॥ ୫୧॥
ସ୍ୱମାଶ୍ରମଂ ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ ରାମଃ ସସ୍ମାର ଭାଷିତମ୍ ।
କାଲେନ ଶୋକଦୁଃଖାର୍ତୋ ବିମନାଶ୍ଚାତିବିହ୍ୱଲଃ ॥ ୫୨॥
ଅବାଙ୍ମୁଖୋ ଦୀନମନା ନ ଶଶାକାଭିଭାଷିତୁମ୍ ।
ମନସା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ହତପ୍ରାୟଂ ରଘୂଦ୍ୱହଃ ॥ ୫୩॥
ଅବାଙ୍ମୁଖୋ ବଭୂବାଥ ତୂଷ୍ଣୀମେବାଖିଲେଶ୍ୱରଃ ।
ତତୋ ରାମଂ ବିଲୋକ୍ୟାହ ସୌମିତ୍ରିର୍ଦୁଃଖସମ୍ପ୍ଲୁତମ୍ ॥ ୫୪॥
ତୂଷ୍ଣୀମ୍ଭୂତଂ ଚିନ୍ତୟନ୍ତଂ ଗର୍ହନ୍ତଂ ସ୍ନେହବନ୍ଧନମ୍ ।
ମତ୍କୃତେ ତ୍ୟଜ ସନ୍ତାପଂ ଜହି ମାଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୫୫॥
ଗତିଃ କାଲସ୍ୟ କଲିତା ପୂର୍ୱମେବେଦୃଶୀ ପ୍ରଭୋ ।
ତ୍ୱୟି ହୀନପ୍ରତିଜ୍ଞେ ତୁ ନରକୋ ମେ ଧ୍ରୁବଂ ଭବେତ୍ ॥ ୫୬॥
ମୟି ପ୍ରୀତିର୍ୟଦି ଭବେଦ୍ୟଦ୍ୟନୁଗ୍ରାହ୍ୟତା ତବ ।
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଶଙ୍କାଂ ଜହି ପ୍ରାଜ୍ଞ ମା ମା ଧର୍ମଂ ତ୍ୟଜ ପ୍ରଭୋ ॥ ୫୭॥
ସୌମିତ୍ରିଣୋକ୍ତଂ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାମଶ୍ଚଲିତମାନସଃ ।
ଆହୂୟ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସର୍ୱାନ୍ ବସିଷ୍ଠଂ ଚେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୫୮॥
ମୁନେରାଗମନଂ ଯତ୍ତୁ କାଲସ୍ୟାପି ହି ଭାଷିତମ୍ ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାମାତ୍ମନଶ୍ଚୈବ ସର୍ୱମାବେଦୟତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୫୯॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ସପୁରୋହିତାଃ ।
ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲୟଃ ସର୍ୱେ ରାମମକ୍ଲିଷ୍ଟକାରିଣମ୍ ॥ ୬୦॥
ପୂର୍ୱମେବ ହି ନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ତବ ଭୂଭାରହାରିଣଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ବିୟୋଗସ୍ତେ ଜ୍ଞାତୋ ବିଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା ॥ ୬୧॥
ତ୍ୟଜାଶୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମ ମା ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ତ୍ୟଜ ପ୍ରଭୋ ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ପରିତ୍ୟକ୍ତେ ଧର୍ମୋ ଭବତି ନିଷ୍ଫଲଃ ॥ ୬୨॥
ଧର୍ମେ ନଷ୍ଟେଽଖିଲେ ରାମ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଂ ନଶ୍ୟତି ଧ୍ରୁବମ୍ ।
ତ୍ୱଂ ତୁ ସର୍ୱସ୍ୟ ଲୋକସ୍ୟ ପାଲକୋଽସି ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୬୩॥
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣମେବୈକଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ।
ରାମୋ ଧର୍ମାର୍ଥସହିତଂ ବାକ୍ୟଂ ତେଷାମନିନ୍ଦିତମ୍ ॥ ୬୪॥
ସଭାମଧ୍ୟେ ସମାଶ୍ରୁତ୍ୟ ପ୍ରାହ ସୌମିତ୍ରିମଞ୍ଜସା ।
ଯଥେଷ୍ଟଂ ଗଚ୍ଛ ସୌମିତ୍ରେ ମା ଭୂଦ୍ଧର୍ମସ୍ୟ ସଂଶୟଃ ॥ ୬୫॥
ପରିତ୍ୟାଗୋ ବଧୋ ବାପି ସତାମେବୋଭୟଂ ସମମ୍ ।
ଏବମୁକ୍ତେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠେ ଦୁଃଖବ୍ୟାକୁଲିତେକ୍ଷଣଃ ॥ ୬୬॥
ରାମଂ ପ୍ରଣମ୍ୟ ସୌମିତ୍ରିଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଗୃହମଗାତ୍ସ୍ୱକମ୍ ।
ତତୋଽଗାତ୍ସରୟୂତୀରମାଚମ୍ୟ ସ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୬୭॥
ନବ ଦ୍ୱାରାଣି ସଂୟମ୍ୟ ମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରାଣମଧାରୟତ୍ ।
ଯଦକ୍ଷରଂ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ବାସୁଦେବାଖ୍ୟମବ୍ୟଯମ୍ ॥ ୬୮॥
ପଦଂ ତତ୍ପରମଂ ଧାମ ଚେତସା ସୋଽଭ୍ୟଚିନ୍ତୟତ୍ ।
ବାୟୁରୋଧେନ ସଂୟୁକ୍ତଂ ସର୍ୱେ ଦେବାଃ ସହର୍ଷୟଃ ॥ ୬୯॥
ସାଗ୍ନୟୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁଷ୍ଟୁବୁଶ୍ଚ ସମାକିରନ୍ ।
ଅଦୃଶ୍ୟଂ ବିବୁଧୈଃ କୈଶ୍ଚିତ୍ସଶରୀରଂ ଚ ବାସବଃ ॥ ୭୦॥
ଗୃହୀତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶକ୍ରଃ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକମଥାଗମତ୍ ।
ତତୋ ବିଷ୍ଣୋଶ୍ଚତୁର୍ଭାଗଂ ତଂ ଦେବଂ ସୁରସତ୍ତମାଃ ।
ସର୍ୱେ ଦେବର୍ଷୟୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମପୂଜୟନ୍ ॥ ୭୧॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ହି ଦିବମାଗତେ ହରୌ ସିଦ୍ଧଲୋକଗତୟୋଗିନସ୍ତଦା ।
ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ସମାଗମନ୍ମୁଦା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାହିତମହାହିରୂପକମ୍ ॥ ୭୨॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟମଃ
ସର୍ଗଃ ॥ ୮॥
॥ ନବମ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀ ମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତୁ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ରାମୋ ଦୁଃଖସମନ୍ୱିତଃ ।
ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ନୈଗମାଂଶ୍ଚୈବ ବସିଷ୍ଠଂ ଚେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧॥
ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ୟାମି ଭରତମଧିରାଜ୍ୟେ ମହାମତିମ୍ ।
ଅଦ୍ୟ ଚାହଂ ଗମିଷ୍ୟାମି ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ପଦାନୁଗଃ ॥ ୨॥
ଏବମୁକ୍ତେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠେ ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଦା ।
ଦ୍ରୁମା ଇବଚ୍ଛିନ୍ନମୂଲା ଦୁଃଖାର୍ତାଃ ପତିତା ଭୁବି ॥ ୩॥
ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଭରତୋ ବାପି ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମାଭିଭାଷିତମ୍ ।
ଗର୍ହୟାମାସ ରାଜ୍ୟଂ ସ ପ୍ରାହେଦଂ ରାମସନ୍ନିଧୌ ॥ ୪॥
ସତ୍ୟେନ ଚ ଶପେ ନାହଂ ତ୍ୱାଂ ବିନା ଦିବି ବା ଭୁବି ।
କାଙ୍କ୍ଷେ ରାଜ୍ୟଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶପେ ତ୍ୱତ୍ପାଦୟୋଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୫॥
ଇମୌ କୁଶଲବୌ ରାଜନ୍ନଭିଷିଞ୍ଚସ୍ୱ ରାଘବ ।
କୋସଲେଷୁ କୁଶଂ ବୀରମୁତ୍ତରେଷୁ ଲବଂ ତଥା ॥ ୬॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ଦୂତାସ୍ତ୍ୱରିତଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନାନୟନାୟ ହି ।
ଅସ୍ମାକମେତଦ୍ଗମନଂ ସ୍ୱର୍ୱାସାୟ ଶୃଣୋତୁ ସଃ ॥ ୭॥
ଭରତେନୋଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପତିତାସ୍ତାଃ ସମୀକ୍ଷ୍ୟ ତମ୍ ।
ପ୍ରଜାଶ୍ଚ ଭୟସମ୍ବିଗ୍ନା ରାମବିଶ୍ଲେଷକାତରାଃ ॥ ୮॥
ବସିଷ୍ଠୋ ଭଗବାନ୍ ରାମମୁବାଚ ସଦୟଂ ବଚଃ ।
ପଶ୍ୟ ତାତାଦରାତ୍ସର୍ୱାଃ ପତିତା ଭୂତଲେ ପ୍ରଜାଃ ॥ ୯॥
ତାସାଂ ଭାବାନୁଗଂ ରାମ ପ୍ରସାଦଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ବସିଷ୍ଠବଚନଂ ତାଃ ସମୁତ୍ଥାପ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ଚ ॥ ୧୦॥
ସସ୍ନେହୋ ରଘୁନାଥସ୍ତାଃ କିଂ କରୋମୀତି ଚାବ୍ରବୀତ୍ ।
ତତଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲୟଃ ପ୍ରୋଚୁଃ ପ୍ରଜା ଭକ୍ତ୍ୟା ରଘୂଦ୍ୱହମ୍ ॥ ୧୧॥
ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି ଯତ୍ର ତ୍ୱମନୁଗଚ୍ଛାମହେ ବୟମ୍ ।
ଅସ୍ମାକମେଷା ପରମା ପ୍ରୀତିର୍ଧର୍ମୋଽୟମକ୍ଷୟଃ ॥ ୧୨॥
ତବାନୁଗମନେ ରାମ ହୃଦ୍ଗତା ନୋ ଦୃଢା ମତିଃ ।
ପୁତ୍ରଦାରାଦିଭିଃ ସାର୍ଧମନୁୟାମୋଽଦ୍ୟ ସର୍ୱଥା ॥ ୧୩॥
ତପୋବନଂ ବା ସ୍ୱର୍ଗଂ ବା ପୁରଂ ବା ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ତେଷାଂ ମନୋଦାର୍ଢ୍ୟଂ କାଲସ୍ୟ ବଚନଂ ତଥା ॥ ୧୪॥
ଭକ୍ତଂ ପୌରଜନଂ ଚୈବ ବାଢମିତ୍ୟାହ ରାଘବଃ ।
କୃତ୍ୱୈବ ନିଶ୍ଚୟଂ ରାମସ୍ତସ୍ମିନ୍ନେବାହନି ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧୫॥
ପ୍ରସ୍ଥାପୟାମାସ ଚ ତୌ ରାମଭଦ୍ରଃ କୁଶୀଲବୌ ।
ଅଷ୍ଟୌ ରଥସହସ୍ରାଣି ସହସ୍ରଂ ଚୈବ ଦନ୍ତିନାମ୍ ॥ ୧୬॥
ଷଷ୍ଟିଂ ଚାଶ୍ୱସହସ୍ରାଣାମେକୈକସ୍ମୈ ଦଦୌ ବଲମ୍ ।
ବହୁରତ୍ନୌ ବହୁଧନୌ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାବୃତୌ ॥ ୧୭॥
ଅଭିବାଦ୍ୟ ଗତୌ ରାମଂ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ତୁ କୁଶୀଲବୌ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନାନୟନେ ଦୂତାନ୍ ପ୍ରେଷୟାମାସ ରାଘବଃ ॥ ୧୮॥
ତେ ଦୂତାସ୍ତ୍ୱରିତଂ ଗତ୍ୱା ଶତ୍ରୁଘ୍ନାୟ ନ୍ୟବେଦୟନ୍ ।
କାଲସ୍ୟାଗମନଂ ପଶ୍ଚାଦତ୍ରିପୁତ୍ରସ୍ୟ ଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୧୯॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ଚ ନିର୍ୟାଣଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ରାଘବସ୍ୟ ଚ ।
ପୁତ୍ରାଭିଷେଚନଂ ଚୈବ ସର୍ୱଂ ରାମଚିକୀର୍ଷିତମ୍ ॥ ୨୦॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ଦୂତବଚନଂ ଶ୍ତ୍ରୁଘ୍ନଃ କୁଲନାଶନମ୍ ।
ବ୍ୟଥିତୋଽପି ଧୃତିଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ପୁତ୍ରାବାହୂୟ ସତ୍ୱରଃ ।
ଅଭିଷିଚ୍ୟ ସୁବାହୁଂ ବୈ ମଥୁରାୟାଂ ମହାବଲଃ ॥ ୨୧॥
ଯୂପକେତୁଂ ଚ ବିଦିଶାନଗରେ ଶତ୍ରୁସୂଦନଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଂ ତ୍ୱରିତଂ ପ୍ରାଗାତ୍ସ୍ୱୟଂ ରାମଦିଦୃକ୍ଷୟା ॥ ୨୨॥
ଦଦର୍ଶ ଚ ମହାତ୍ମାନଂ ତେଜସା ଜ୍ୱଲନପ୍ରଭମ୍ ।
ଦୁକୂଲୟୁଗସମ୍ବୀତଂ ଋଷିଭିଶ୍ଚାକ୍ଷୟୈର୍ୱୃତମ୍ ॥ ୨୩॥
ଅଭିବାଦ୍ୟ ରମାନାଥଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ରଘୁପୁଙ୍ଗବମ୍ ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ଧର୍ମସହିତଂ ବାକ୍ୟଂ ପ୍ରାହ ମହାମତିଃ ॥ ୨୪॥
ଅଭିଷିଚ୍ୟ ସୁତୌ ତତ୍ର ରାଜ୍ୟେ ରାଜୀବଲୋଚନ ।
ତବାନୁଗମନେ ରାଜନ୍ ବିଦ୍ଧି ମାଂ କୃତନିଶ୍ଚୟମ୍ ॥ ୨୫॥
ତ୍ୟକ୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ମାଂ ବୀର ଭକ୍ତଂ ତବ ବିଶେଷତଃ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସ୍ୟ ଦୃଢାଂ ବୁଦ୍ଧିଂ ବିଜ୍ଞାୟ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୨୬॥
ସଜ୍ଜୀଭବତୁ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ଭବାନିତ୍ୟବ୍ରବୀଦ୍ୱଚଃ ।
ଅଥ କ୍ଷଣାତ୍ସମୁତ୍ପେତୁର୍ୱାନରାଃ କାମରୂପିଣଃ ॥ ୨୭॥
ଋକ୍ଷାଶ୍ଚ ରାକ୍ଷସାଶ୍ଚୈବ ଗୋପୁଚ୍ଛାଶ୍ଚ ସହସ୍ରଶଃ ।
ଋଷୀଣାଂ ଦେବତାନାଂ ଚ ପୁତ୍ରା ରାମସ୍ୟ ନିର୍ଗମମ୍ ॥ ୨୮॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପ୍ରୋଚୂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସର୍ୱେ ବାନରରାକ୍ଷସାଃ ।
ତବାନୁଗମନେ ବିଦ୍ଧି ନିଶ୍ଚିତାର୍ଥାନ୍ ହି ନଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୨୯॥
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ରାମଂ ସୁଗ୍ରୀବୋଽପି ମହାବଲଃ ।
ଯଥାବଦଭିବାଦ୍ୟାହ ରାଘବଂ ଭକ୍ତବତ୍ସଲମ୍ ॥ ୩୦॥
ଅଭିଷିଚ୍ୟାଙ୍ଗଦଂ ରାଜ୍ୟେ ଆଗତୋଽସ୍ମି ମହାବଲମ୍ ।
ତବାନୁଗମନେ ରାମ ବିଦ୍ଧି ମାଂ କୃତନିଶ୍ଚୟମ୍ ॥ ୩୧॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତେଷାଂ ଦୃଢଂ ବାକ୍ୟଂ ଋକ୍ଷବାନରରକ୍ଷସାମ୍ ।
ବିଭୀଷଣମୁବାଚେଦଂ ବଚନଂ ମୃଦୁ ସାଦରମ୍ ॥ ୩୨॥
ଧରିଷ୍ୟତି ଧରା ଯାବତ୍ପ୍ରଜାସ୍ତାବତ୍ପ୍ରଶାଧି ମେ ।
ବଚନାଦ୍ରାକ୍ଷସଂ ରାଜ୍ୟଂ ଶାପିତୋଽସି ମମୋପରି ॥ ୩୩॥
ନ କିଞ୍ଚିଦୁତ୍ତରଂ ବାଚ୍ୟଂ ତ୍ୱୟା ମତ୍କୃତକାରଣାତ୍ ।
ଏବଂ ବିଭୀଷଣଂ ତୂକ୍ତ୍ୱା ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୪॥
ମାରୁତେ ତ୍ୱଂ ଚିରଞ୍ଜୀବ ମମାଜ୍ଞାଂ ମା ମୃଷା କୃଥାଃ ।
ଜାମ୍ବବନ୍ତମଥ ପ୍ରାହ ତିଷ୍ଠ ତ୍ୱଂ ଦ୍ୱାପରାନ୍ତରେ । ୩୫॥
ମୟା ସାର୍ଧଂ ଭବେଦ୍ୟୁଦ୍ଧଂ ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କାରଣାନ୍ତରେ ।
ତତସ୍ତାନ୍ ରାଘବଃ ପ୍ରାହ ଋକ୍ଷରାକ୍ଷସବାନରାନ୍ ।
ସର୍ୱାନେବ ମୟା ସାର୍ଧଂ ପ୍ରୟାତେତି ଦୟାନ୍ୱିତଃ ॥ ୩୬॥
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ରଘୁବଂଶନାଥୋ
ବିଶାଲବକ୍ଷାଃ ସିତକଞ୍ଜନେତ୍ରଃ ।
ପୁରୋଧସଂ ପ୍ରାହ ବସିଷ୍ଠମାର୍ୟଂ
ଯାନ୍ତ୍ୱଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ପୁରୋ ଗୁରୋ ମେ । ୩୭॥
ତତୋ ବସିଷ୍ଠୋଽପି ଚକାର ସର୍ୱଂ
ପ୍ରାସ୍ଥାନିକଂ କର୍ମ ମହଦ୍ୱିଧାନାତ୍ ।
କ୍ଷୌମାମ୍ବରୋ ଦର୍ଭପବିତ୍ରପାଣିଃ
ମହାପ୍ରୟାଣାୟ ଗୃହୀତବୁଦ୍ଧିଃ ॥ ୩୮॥
ନିଷ୍କ୍ରମ୍ୟ ରାମୋ ନଗରାତ୍ସିତାଭ୍ରା-
ଚ୍ଛଶୀବ ଯାତଃ ଶଶିକୋଟିକାନ୍ତିଃ ।
ରାମସ୍ୟ ସବ୍ୟେ ସିତପଦ୍ମହସ୍ତା
ପଦ୍ମା ଗତା ପଦ୍ମବିଶାଲନେତ୍ରା ॥ ୩୯॥
ପାର୍ଶ୍ୱେଽଥ ଦକ୍ଷେଽରୁଣକଞ୍ଜହସ୍ତା
ଶ୍ୟାମା ଯୟୌ ଭୂରପି ଦୀପ୍ୟମାନା ।
ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଧନୁଶ୍ଚ ବାଣା
ଜଗ୍ମୁଃ ପୁରସ୍ତାଦ୍ଧୃତବିଗ୍ରହାସ୍ତେ ॥ ୪୦॥
ବେଦାଶ୍ଚ ସର୍ୱେ ଧୃତବିଗ୍ରହାଶ୍ଚ
ଯୟୁଶ୍ଚ ସର୍ୱେ ମୁନୟଶ୍ଚ ଦିବ୍ୟାଃ ।
ମାତା ଶ୍ରୁତୀନାଂ ପ୍ରଣବେନ ସାଧ୍ୱୀ
ଯୟୌ ହରିଂ ବ୍ୟାହୃତିଭିଃ ସମେତା ॥ ୪୧॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତମେବାନୁଗତା ଜନାସ୍ତେ
ସପୁତ୍ରଦାରାଃ ସହ ବନ୍ଧୁବର୍ଗୈଃ ।
ଅନାବୃତଦ୍ୱାରମିବାପବର୍ଗଂ
ରାମଂ ବ୍ରଜନ୍ତଂ ଯୟୁରାପ୍ତକାମାଃ ।
ସାନ୍ତଃପୁରଃ ସାନୁଚରଃ ସଭାର୍ୟଃ
ଶତ୍ରୁଘ୍ନୟୁକ୍ତୋ ଭରତୋଽନୁୟାତଃ ॥ ୪୨॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତମାଲୋକ୍ୟ ରମାସମେତଂ
ଶ୍ରୀରାଘବଂ ପୌରଜନାଃ ସମସ୍ତାଃ ।
ସବାଲବୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ଯୟୁର୍ଦ୍ୱିଜାଗ୍ର୍ୟାଃ
ସାମାତ୍ୟବର୍ଗାଶ୍ଚ ସମନ୍ତ୍ରିଣୋ ଯୟୁଃ ॥ ୪୩॥
ସର୍ୱେ ଗତାଃ କ୍ଷତ୍ରମୁଖାଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା
ବୈଶ୍ୟାଶ୍ଚ ଶୂଦ୍ରାଶ୍ଚ ତଥା ପରେ ଚ ।
ସୁଗ୍ରୀବମୁଖ୍ୟା ହରିପୁଙ୍ଗବାଶ୍ଚ
ସ୍ନାତା ବିଶୁଦ୍ଧାଃ ଶୁଭଶବ୍ଦୟୁକ୍ତାଃ ॥ ୪୪॥
ନ କଶ୍ଚିଦାସୀଦ୍ଭବଦୁଃଖୟୁକ୍ତୋ
ଦୀନୋଽଥବା ବାହ୍ୟସୁଖେଷୁ ସକ୍ତଃ ।
ଆନନ୍ଦରୂପାନୁଗତା ବିରକ୍ତା
ଯୟୁଶ୍ଚ ରାମଂ ପଶୁଭୃତ୍ୟବର୍ଗୈଃ ॥ ୪୫॥
ଭୂତାନ୍ୟଦୃଶ୍ୟାନି ଚ ଯାନି ତତ୍ର
ଯେ ପ୍ରାଣିନଃ ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମାଶ୍ଚ ।
ସାକ୍ଷାତ୍ପରାତ୍ମାନମନନ୍ତଶକ୍ତିଂ
ଜଗ୍ମୁର୍ୱିମୁକ୍ତାଃ ପରମେକମୀଶମ୍ ॥ ୪୬॥
ନାସୀଦୟୋଧ୍ୟାନଗରେ ତୁ ଜନ୍ତୁଃ
କଶ୍ଚିତ୍ତଦା ରାମମନା ନ ଯାତଃ ।
ଶୂନ୍ୟଂ ବଭୂବାଖିଲମେବ ତତ୍ର
ପୁରଂ ଗତେ ରାଜନି ରାମଚନ୍ଦ୍ରେ ॥ ୪୭॥
ତତୋଽତିଦୂରଂ ନଗରାତ୍ସ ଗତ୍ୱା
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ନଦୀଂ ତାଂ ହରିନେତ୍ରଜାତାମ୍ ।
ନନନ୍ଦ ରାମଃ ସ୍ମୃତପାବନୋଽତୋ
ଦଦର୍ଶ ଚାଶେଷମିଦଂ ହୃଦିସ୍ଥମ୍ ॥ ୪୮॥
ଅଥାଗତସ୍ତତ୍ର ପିତାମହୋ ମହାନ୍
ଦେବାଶ୍ଚ ସର୍ୱେ ଋଷୟଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧାଃ ।
ବିମାନକୋଟୀଭିରପାରପାରଂ
ସମାବୃତଂ ଖଂ ସୁରସେବିତାଭିଃ ॥ ୪୯॥
ରବିପ୍ରକାଶାଭିରଭିସ୍ଫୁରତ୍ସ୍ୱଂ
ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟଂ ତତ୍ର ନଭୋ ବଭୂବ ।
ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରକାଶୈର୍ମହତାଂ ମହଦ୍ଭିଃ
ସମାବୃତଂ ପୁଣ୍ୟକୃତାଂ ବରିଷ୍ଠୈଃ ॥ ୫୦॥
ବବୁଶ୍ଚ ବାତାଶ୍ଚ ସୁଗନ୍ଧବନ୍ତୋ
ବବର୍ଷ ବୃଷ୍ଟିଃ କୁସୁମାବଲୀନାମ୍ ।
ଉପସ୍ଥିତେ ଦେବମୃଦଙ୍ଗନାଦେ
ଗାୟତ୍ସୁ ବିଦ୍ୟାଧରକିନ୍ନରେଷୁ ॥ ୫୧॥
ରାମସ୍ତୁ ପଦ୍ଭ୍ୟାଂ ସରୟୂଜଲଂ ସକୃତ୍
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ପରିକ୍ରାମଦନନ୍ତଶକ୍ତିଃ ।
ବ୍ରହ୍ମା ତଦା ପ୍ରାହ କୃତାଞ୍ଜଲିସ୍ତଂ
ରାମଂ ପରାତ୍ମନ୍ ପରମେଶ୍ୱରସ୍ତ୍ୱମ୍ ॥ ୫୨॥
ବିଷ୍ଣୁଃ ସଦାନନ୍ଦମୟୋଽସି ପୂର୍ଣୋ
ଜାନାସି ତତ୍ତ୍ୱଂ ନିଜମୈଶମେକମ୍ ।
ତଥାପି ଦାସସ୍ୟ ମମାଖିଲେଶ କୃତଂ
ବଚୋ ଭକ୍ତପରୋଽସି ବିଦ୍ୱନ୍ ॥ ୫୩॥
ତ୍ୱଂ ଭ୍ରାତୃଭିର୍ୱୈଷ୍ଣବମେବମାଦ୍ୟଂ
ପ୍ରବିଶ୍ୟ ଦେହଂ ପରିପାହି ଦେବାନ୍ ।
ଯଦ୍ୱା ପରୋ ବା ଯଦି ରୋଚତେ ତଂ
ପ୍ରବିଶ୍ୟ ଦେହଂ ପରିପାହି ନସ୍ତ୍ୱମ୍ ॥ ୫୪॥
ତ୍ୱମେବ ଦେବାଧିପତିଶ୍ଚ ବିଷ୍ଣୁଃ
ଜାନନ୍ତି ନ ତ୍ୱାଂ ପୁରୁଷା ବିନା ମାମ୍ ।
ସହସ୍ରକୃତ୍ୱସ୍ତୁ ନମୋ ନମସ୍ତେ
ପ୍ରସୀଦ ଦେବେଶ ପୁନର୍ନମସ୍ତେ ॥ ୫୫॥
ପିତାମହପ୍ରାର୍ଥନୟା ସ ରାମଃ
ପଶ୍ୟତ୍ସୁ ଦେବେଷୁ ମହାପ୍ରକାଶଃ ।
ମୁଷ୍ଣଂଶ୍ଚ ଚକ୍ଷୂଂଷି ଦିବୌକସାଂ ତଦା
ବଭୂବ ଚକ୍ରାଦିୟୁତଶ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ ॥ ୫୬॥
ଶେଷୋ ବଭୂବେଶ୍ୱରତଲ୍ପଭୂତଃ
ସୌମିତ୍ରିରତ୍ୟଦ୍ଭୁତଭୋଗଧାରୀ ।
ବଭୂବତୁଶ୍ଚକ୍ରଦରୌ ଚ ଦିବ୍ୟୌ
କୈକେୟିସୂନୁର୍ଲବଣାନ୍ତକଶ୍ଚ ॥ ୫୭॥
ସୀତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମୀରଭବତ୍ପୁରେବ
ରାମୋ ହି ବିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷଃ ପୁରାଣଃ ।
ସହାନୁଜଃ ପୂର୍ୱଶରୀରକେଣ
ବଭୂବ ତେଜୋମୟଦିବ୍ୟମୂର୍ତିଃ ॥ ୫୮॥
ବିଷ୍ଣୁଂ ସମାସାଦ୍ୟ ସୁରେନ୍ଦ୍ରମୁଖ୍ୟା
ଦେବାଶ୍ଚ ସିଦ୍ଧା ମୁନୟଶ୍ଚ ଦକ୍ଷାଃ ।
ପିତାମହାଦ୍ୟାଃ ପରିତଃ ପରେଶଂ
ସ୍ତବୈର୍ଗୃଣନ୍ତଃ ପରିପୂଜୟନ୍ତଃ ॥ ୫୯॥
ଆନନ୍ଦସମ୍ପ୍ଲାବିତପୂର୍ଣଚିତ୍ତା
ବଭୂବିରେ ପ୍ରାପ୍ତମନୋରଥାସ୍ତେ ।
ତଦାହ ବିଷ୍ଣୁର୍ଦ୍ରୁହିଣଂ ମହାତ୍ମା
ଏତେ ହି ଭକ୍ତା ମୟି ଚାନୁରକ୍ତାଃ ॥ ୬୦॥
ଯାନ୍ତଂ ଦିବଂ ମାମନୁୟାନ୍ତି ସର୍ୱେ
ତିର୍ୟକ୍ଷରୀରା ଅପି ପୁଣ୍ୟଯୁକ୍ତାଃ ।
ବୈକୁଣ୍ଠସାମ୍ୟଂ ପରମଂ ପ୍ରୟାନ୍ତୁ
ସମାବିଶସ୍ୱାଶୁ ମମାଜ୍ଞୟା ତ୍ୱମ୍ ॥ ୬୧॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ହରେର୍ୱାକ୍ୟମଥାବ୍ରବୀତ୍କଃ
ସାନ୍ତାନିକାନ୍ ଯାନ୍ତୁ ବିଚିତ୍ରଭୋଗାନ୍ ।
ଲୋକାନ୍ମଦୀୟୋପରି ଦୀପ୍ୟମାନାନ୍
ତ୍ୱଦ୍ଭାବୟୁକ୍ତାଃ କୃତପୁଣ୍ୟପୁଞ୍ଜାଃ ॥ ୬୨॥
ଯେ ଚାପି ତେ ରାମ ପବିତ୍ରନାମ
ଗୃଣନ୍ତି ମର୍ତ୍ୟା ଲୟକାଲ ଏବ ।
ଅଜ୍ଞାନତୋ ବାପି ଭଜନ୍ତୁ ଲୋକାନ୍
ତାନେବ ଯୋଗୈରପି ଚାଧିଗମ୍ୟାନ୍ ॥ ୬୩॥
ତତୋଽତିହୃଷ୍ଟା ହରିରାକ୍ଷସାଦ୍ୟାଃ
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ଜଲଂ ତ୍ୟକ୍ତକଲେବରାସ୍ତେ ।
ପ୍ରପେଦିରେ ପ୍ରାକ୍ତନମେବ ରୂପଂ
ଯଦଂଶଜା ଋକ୍ଷହରୀଶ୍ୱରାସ୍ତେ ॥ ୬୪॥
ପ୍ରଭାକରଂ ପ୍ରାପ ହରିପ୍ରବୀରଃ
ସୁଗ୍ରୀବ ଆଦିତ୍ୟଜବୀର୍ୟବତ୍ତ୍ୱାତ୍ ।
ତତୋ ବିମଗ୍ନାଃ ସରୟୂଜଲେଷୁ
ନରାଃ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟଦେହମ୍ ॥ ୬୫॥
ଆରୁହ୍ୟ ଦିବ୍ୟାଭରଣା ବିମାନଂ
ପ୍ରାପୁଶ୍ଚ ତେ ସାନ୍ତନିକାଖ୍ୟଲୋକାନ୍ ।
ତିର୍ୟକ୍ପ୍ରଜାତା ଅପି ରାମଦୃଷ୍ଟା
ଜଲଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟା ଦିବମେବ ଯାତାଃ ॥ ୬୬॥
ଦିଦୃକ୍ଷବୋ ଜାନପଦାଶ୍ଚ ଲୋକା
ରାମଂ ସମାଲୋକ୍ୟ ବିମୁକ୍ତସଙ୍ଗାଃ ।
ସ୍ମୃତ୍ୱା ହରିଂ ଲୋକଗୁରୁଂ ପରେଶଂ
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ଜଲଂ ସ୍ୱର୍ଗମବାପୁରଞ୍ଜଃ ॥ ୬୭॥
ଏତାବଦେବୋତ୍ତରମାହ ଶମ୍ଭୁଃ
ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ କଥାବଶେଷମ୍ ।
ଯଃ ପାଦମପ୍ୟତ୍ର ପଠେତ୍ସ ପାପାଦ୍-
ବିମୁଚ୍ୟତେ ଜନ୍ମସହସ୍ରଜାତାତ୍ ॥ ୬୮॥
ଦିନେ ଦିନେ ପାପଚୟଂ ପ୍ରକୁର୍ୱନ୍
ପଠେନ୍ନରଃ ଶ୍ଲୋକମପୀହ ଭକ୍ତ୍ୟା ।
ବିମୁକ୍ତସର୍ୱାଘଚୟଃ ପ୍ରୟାତି
ରାମସ୍ୟ ସାଲୋକ୍ୟମନନ୍ୟଲଭ୍ୟମ୍ ॥ ୬୯॥
ଆଖ୍ୟାନମେତଦ୍ରଘୁନାୟକସ୍ୟ
କୃତଂ ପୁରା ରାଘବଚୋଦିତେନ ।
ମହେଶ୍ୱରେଣାପ୍ତଭବିଷ୍ୟଦର୍ଥଂ
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତୁ ରାମଃ ପରିତୋଷମେତି ॥ ୭୦॥
ରାମାୟଣଂ କାବ୍ୟମନନ୍ତପୁଣ୍ୟଂ
ଶ୍ରୀଶଙ୍କରେଣାଭିହିତଂ ଭବାନ୍ୟୈ ।
ଭକ୍ତ୍ୟା ପଠେଦ୍ୟଃ ଶୃଣୁୟାତ୍ ସ ପାପୈଃ
ବିମୁଚ୍ୟତେ ଜନ୍ମଶତୋଦ୍ଭବୈଶ୍ଚ ॥ ୭୧॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମଂ ପଠତଶ୍ଚ ନିତ୍ୟଂ
ଶ୍ରୋତୁଶ୍ଚ ଭକ୍ତ୍ୟା ଲିଖିତୁଶ୍ଚ ରାମଃ ।
ଅତିପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚ ସଦା ସମୀପେ
ସୀତାସମେତଃ ଶ୍ରିୟମାତନୋତି ॥ ୭୨॥
ରାମାୟଣଂ ଜନମନୋହରମାଦିକାବ୍ୟଂ
ବ୍ରହ୍ମାଦିଭିଃ ସୁରବରୈରପି ସଂସ୍ତୁତଂ ଚ ।
ଶ୍ରଦ୍ଧାନ୍ୱିତଃ ପଠତି ଯଃ ଶୃଣୁୟାତ୍ତୁ ନିତ୍ୟଂ
ବିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରୟାତି ସଦନଂ ସ ବିଶୁଦ୍ଧଦେହଃ ॥ ୭୩॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡେ ନବମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୯॥
॥ ସମାପ୍ତମିଦମୁତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍ ॥
॥ ସମ୍ପୂର୍ଣମ୍ ଇତି ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣମ୍ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣମାହାତ୍ମ୍ୟମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପୁରାଣେ
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 2 ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 3 ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 4 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 5 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 6 ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 7 ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟାଣାଧିଷ୍ଠିତା ଶ୍ରୀରାମନାମାବଲିଃ
.
Comments
Post a Comment