ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 4 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍
॥ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ତତଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମଃ ଶନୈଃ ପମ୍ପାସରସ୍ତଟମ୍ ।
ଆଗତ୍ୟ ସରସାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବିସ୍ମୟମାୟଯୌ ॥ ୧॥
କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ସୁବିସ୍ତୀର୍ଣମଗାଧାମଲଶମ୍ବରମ୍ ।
ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲାମ୍ବୁଜକଲ୍ହାରକୁମୁଦୋତ୍ପଲମଣ୍ଡିତମ୍ ॥ ୨॥
ହଂସକାରଣ୍ଡବାକୀର୍ଣଂ ଚକ୍ରବାକାଦିଶୋଭିତମ୍ ।
ଜଲକୁକ୍କୁଟକୋୟଷ୍ଟିକ୍ରୌଞ୍ଚନାଦୋପନାଦିତମ୍ ॥ ୩॥
ନାନାପୁଷ୍ପଲତାକୀର୍ଣଂ ନାନାଫଲସମାବୃତମ୍ ।
ସତାଂ ମନଃସ୍ୱଚ୍ଛଜଲଂ ପଦ୍ମକିଞ୍ଜଲ୍କବାସିତମ୍ ॥ ୪॥
ତତ୍ରୋପସ୍ପୃଶ୍ୟ ସଲିଲଂ ପୀତ୍ୱା ଶ୍ରମହରଂ ବିଭୁଃ ।
ସାନୁଜଃ ସରସସ୍ତୀରେ ଶୀତଲେନ ପଥା ଯୟୌ ॥ ୫॥
ଋଷ୍ୟମୂକଗିରେଃ ପାର୍ଶ୍ୱେ ଗଚ୍ଛନ୍ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଧନୁର୍ବାଣକରୌ ଦାନ୍ତୌ ଜଟାବଲ୍କଲମଣ୍ଡିତୌ ।
ପଶ୍ୟନ୍ତୌ ବିବିଧାନ୍ ବୃକ୍ଷାନ୍ ଗିରେଃ ଶୋଭାଂ ସୁବିକ୍ରମୌ ॥ ୬॥
ସୁଗ୍ରୀବସ୍ତୁ ଗିରେର୍ମୂର୍ଧ୍ନି ଚତୁର୍ଭିଃ ସହ ବାନରୈଃ ।
ସ୍ଥିତ୍ୱା ଦଦର୍ଶ ତୌ ଯାନ୍ତାବାରୁରୋହ ଗିରେଃ ଶିରଃ ॥ ୭॥
ଭୟାଦାହ ହନୂମନ୍ତଂ କୌ ତୌ ବୀରବରୌ ସଖେ ।
ଗଚ୍ଛ ଜାନୀହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ବଟୁର୍ଭୂତ୍ୱା ଦ୍ୱିଜାକୃତିଃ ॥ ୮॥
ବାଲିନା ପ୍ରେଷିତୌ କିମ୍ବା ମାଂ ହନ୍ତୁଂ ସମୁପାଗତୌ ।
ତାଭ୍ୟାଂ ସମ୍ଭାଷଣଂ କୃତ୍ୱା ଜାନୀହି ହୃଦୟଂ ତୟୋଃ ॥ ୯॥
ଯଦି ତୌ ଦୁଷ୍ଟହୃଦୟୌ ସଞ୍ଜ୍ଞାଂ କୁରୁ କରାଗ୍ରତଃ ।
ବିନୟାବନତୋ ଭୂତ୍ୱା ଏବଂ ଜାନୀହି ନିଶ୍ଚୟମ୍ ॥ ୧୦॥
ତଥେତି ବଟୁରୂପେଣ ହନୁମାନ୍ ସମୁପାଗତଃ ।
ବିନୟାବନତୋ ଭୂତ୍ୱା ରାମଂ ନତ୍ୱେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୧॥
କୌ ଯୁବାଂ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରୌ ଯୁବାନୌ ବୀରସମ୍ମତୌ ।
ଦ୍ୟୋତୟନ୍ତୌ ଦିଶଃ ସର୍ୱାଃ ପ୍ରଭୟା ଭାସ୍କରାବିବ ॥ ୧୨॥
ଯୁବାଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକର୍ତାରାବିତି ଭାତି ମନୋ ମମ ।
ଯୁବାଂ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷୌ ଜଗଦ୍ଧେତୂ ଜଗନ୍ମୟୌ ॥ ୧୩॥
ମାୟଯା ମାନୁଷାକାରୌ ଚରନ୍ତାବିବ ଲୀଲୟା ।
ଭୂଭାରହରଣାର୍ଥାୟ ଭକ୍ତାନାଂ ପାଲନାୟ ଚ ॥ ୧୪॥
ଅବତୀର୍ଣାବିହ ପରୌ ଚରନ୍ତୌ କ୍ଷତ୍ରିୟାକୃତୀ ।
ଜଗତ୍ସ୍ଥିତିଲୟୌ ସର୍ଗଂ ଲୀଲୟା କର୍ତୁମୁଦ୍ୟତୌ ॥ ୧୫॥
ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରୌ ପ୍ରେରକୌ ସର୍ୱହୃଦୟସ୍ଥାବିହେଶ୍ୱରୌ ।
ନରନାରାୟଣୌ ଲୋକେ ଚରନ୍ତାବିତି ମେ ମତିଃ ॥ ୧୬॥
ଶ୍ରୀରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରାହ ପଶ୍ୟୈନଂ ବଟୁରୂପିଣମ୍ ।
ଶବ୍ଦଶାସ୍ତ୍ରମଶେଷେଣ ଶ୍ରୁତଂ ନୂନମନେକଧା ॥ ୧୭॥
ଅନେନ ଭାଷିତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ନ କିଞ୍ଚିଦପଶବ୍ଦିତମ୍ ।
ତତଃ ପ୍ରାହ ହନୂମନ୍ତଂ ରାଘବୋ ଜ୍ଞାନବିଗ୍ରହଃ ॥ ୧୮॥
ଅହଂ ଦାଶରଥୀ ରାମସ୍ତ୍ୱୟଂ ମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽନୁଜଃ ।
ସୀତୟା ଭାର୍ୟଯା ସାର୍ଧଂ ପିତୁର୍ୱଚନଗୌରବାତ୍ ॥ ୧୯॥
ଆଗତସ୍ତତ୍ର ବିପିନେ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଦଣ୍ଡକେ ଦ୍ୱିଜ ।
ତତ୍ର ଭାର୍ୟା ହୃତା ସୀତା ରକ୍ଷସା କେନଚିନ୍ମମ ।
ତାମନ୍ୱେଷ୍ଟୁମିହାୟାତୌ ତ୍ୱଂ କୋ ବା କସ୍ୟ ବା ବଦ ॥ ୨୦॥
ବଟୁରୁବାଚ ।
ସୁଗ୍ରୀବୋ ନାମ ରାଜା ଯୋ ବାନରାଣାଂ ମହାମତିଃ ।
ଚତୁର୍ଭିର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଗିରିମୂର୍ଧନି ତିଷ୍ଠତି ॥ ୨୧॥
ଭ୍ରାତା କନିୟାନ୍ ସୁଗ୍ରୀବୋ ବାଲିନଃ ପାପଚେତସଃ ।
ତେନ ନିଷ୍କାସିତୋ ଭାର୍ୟା ହୃତା ତସ୍ୟେହ ବାଲିନା ॥ ୨୨॥
ତଦ୍ଭୟାଦୃଷ୍ୟମୂକାଖ୍ୟଂ ଗିରିମାଶ୍ରିତ୍ୟ ସଂସ୍ଥିତଃ ।
ଅହଂ ସୁଗ୍ରୀବସଚିବୋ ବାୟୁପୁତ୍ରୋ ମହାମତେ ॥ ୨୩॥
ହନୁମାନ୍ନାମ ବିଖ୍ୟାତୋ ହ୍ୟଞ୍ଜନୀଗର୍ଭସମ୍ଭବଃ ।
ତେନ ସଖ୍ୟଂ ତ୍ୱୟା ଯୁକ୍ତଂ ସୁଗ୍ରୀବେଣ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୨୪॥
ଭାର୍ୟାପହାରିଣଂ ହନ୍ତୁଂ ସହାୟସ୍ତେ ଭବିଷ୍ୟତି ।
ଇଦାନୀମେବ ଗଚ୍ଛାମ ଆଗଚ୍ଛ ଯଦି ରୋଚତେ ॥ ୨୫॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ ।
ଅହମପ୍ୟାଗତସ୍ତେନ ସଖ୍ୟଂ କର୍ତୁଂ କପୀଶ୍ୱର ।
ସଖ୍ୟୁସ୍ତସ୍ୟାପି ଯତ୍କାର୍ୟଂ ତତ୍କରିଷ୍ୟାମ୍ୟସଂଶୟମ୍ ॥ ୨୬॥
ହନୁମାନ୍ ସ୍ୱସ୍ୱରୂପେଣ ସ୍ଥିତୋ ରାମମଥାବ୍ରବୀତ୍ ।
ଆରୋହତାଂ ମମ ସ୍କନ୍ଧୌ ଗଚ୍ଛାମଃ ପର୍ୱତୋପରି ॥ ୨୭॥
ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ସୁଗ୍ରୀବୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିର୍ୱାଲିନୋ ଭୟାତ୍ ।
ତଥେତି ତସ୍ୟାରୁରୋହ ସ୍କନ୍ଧଂ ରାମୋଽଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ ୨୮॥
ଉତ୍ପପାତ ଗିରେର୍ମୂର୍ଧ୍ନି କ୍ଷଣାଦେବ ମହାକପିଃ ।
ବୃକ୍ଷଚ୍ଛାୟାଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ୟ ସ୍ଥିତୌ ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ ୨୯॥
ହନୁମାନପି ସୁଗ୍ରୀବମୁପଗମ୍ୟ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।
ବ୍ୟେତୁ ତେ ଭୟମାୟାତୌ ରାଜନ୍ ଶ୍ରୀରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ ୩୦॥
ଶୀଘ୍ରମୁତ୍ତିଷ୍ଠ ରାମେଣ ସଖ୍ୟଂ ତେ ଯୋଜିତଂ ମୟା ।
ଅଗ୍ନିଂ ସାକ୍ଷିଣମାରୋପ୍ୟ ତେନ ସଖ୍ୟଂ ଦ୍ରୁତଂ କୁରୁ ॥ ୩୧॥
ତତୋଽତିହର୍ଷାତ୍ସୁଗ୍ରୀବଃ ସମାଗମ୍ୟ ରଘୂତ୍ତମମ୍ ।
ବୃକ୍ଷଶାଖାଂ ସ୍ୱୟଂ ଛିତ୍ୱା ବିଷ୍ଟରାୟ ଦଦୌ ମୁଦା ॥ ୩୨॥
ହନୂମାନ୍ଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣାୟାଦାତ୍ସୁଗ୍ରୀବାୟ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ହର୍ଷେଣ ମହତାବିଷ୍ଟାଃ ସର୍ୱ ଏବାବତସ୍ଥିରେ ॥ ୩୩॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତ୍ୱବ୍ରବୀତ୍ସର୍ୱଂ ରାମବୃତ୍ତାନ୍ତମାଦିତଃ ।
ବନବାସାଭିଗମନଂ ସୀତାହରଣମେବ ଚ ॥ ୩୪॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋକ୍ତଂ ବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବୋ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଅହଂ କରିଷ୍ୟେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୀତାୟାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍ ॥ ୩୫॥
ସାହାୟ୍ୟମପି ତେ ରାମ କରିଷ୍ୟେ ଶତ୍ରୁଘାତିନଃ ।
ଶୃଣୁ ରାମ ମୟା ଦୃଷ୍ଟଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତେ କଥୟାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୩୬॥
ଏକଦା ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସ୍ଥିତୋଽହଂ ଗିରିମୂର୍ଧନି ।
ବିହାୟସା ନୀୟମାନାଂ କେନଚିତ୍ପ୍ରମଦୋତ୍ତମାମ୍ ॥ ୩୭॥
କ୍ରୋଶନ୍ତୀଂ ରାମରାମେତି ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାସ୍ମାନ୍ ପର୍ୱତୋପରି ।
ଆମୁଚ୍ୟାଭରଣାନ୍ୟାଶୁ ସ୍ୱୋତ୍ତରୀୟେଣ ଭାମିନୀ ॥ ୩୮॥
ନିରୀକ୍ଷ୍ୟାଧଃ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ତେନ ରକ୍ଷସା ।
ନୀତାହଂ ଭୂଷଣାନ୍ୟାଶୁ ଗୁହାୟାମକ୍ଷିପଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୯॥
ଇଦାନୀମପି ପଶ୍ୟ ତ୍ୱଂ ଜାନୀହି ତବ ବା ନ ବା ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାନୀୟ ରାମାୟ ଦର୍ଶୟାମାସ ବାନରଃ ॥ ୪୦॥
ବିମୁଚ୍ୟ ରାମସ୍ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ହା ସୀତେତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ହୃଦି ନିକ୍ଷିପ୍ୟ ତତ୍ସର୍ୱଂ ରୁରୋଦ ପ୍ରାକୃତୋ ଯଥା ॥ ୪୧॥
ଆଶ୍ୱାସ୍ୟ ରାଘବଂ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଅଚିରେଣୈବ ତେ ରାମ ପ୍ରାପ୍ୟତେ ଜାନକୀ ଶୁଭା ।
ବାନରେନ୍ଦ୍ରସହାୟେନ ହତ୍ୱା ରାବଣମାହବେ ॥ ୪୨॥
ସୁଗ୍ରୀବୋଽପ୍ୟାହ ହେ ରାମ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ କରବାଣି ତେ ।
ସମରେ ରାବଣଂ ହତ୍ୱା ତବ ଦାସ୍ୟାମି ଜାନକୀମ୍ ॥ ୪୩॥
ତତୋ ହନୂମାନ୍ ପ୍ରଜ୍ୱାଲ୍ୟ ତୟୋରଗ୍ନିଂ ସମୀପତଃ ।
ତାବୁଭୌ ରାମସୁଗ୍ରୀବାବଗ୍ନୌ ସାକ୍ଷିଣି ତିଷ୍ଠତି ॥ ୪୪॥
ବାହୂ ପ୍ରସାର୍ୟ ଚାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପରସ୍ପରମକଲ୍ମଷୌ ।
ସମୀପେ ରଘୁନାଥସ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଃ ସମୁପାବିଶତ୍ ॥ ୪୫॥
ସ୍ୱୋଦନ୍ତଂ କଥୟାମାସ ପ୍ରଣୟାଦ୍ରଘୁନାୟକେ ।
ସଖେ ଶୃଣୁ ମମୋଦନ୍ତଂ ବାଲିନା ଯତ୍କୃତଂ ପୁରା ॥ ୪୬॥
ମୟପୁତ୍ରୋଽଥ ମାୟାବୀ ନାମ୍ନା ପରମଦୁର୍ମଦଃ ।
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ସମୁପାଗତ୍ୟ ବାଲିନଂ ସମୁପାହ୍ୱୟତ୍ ॥ ୪୭॥
ସିଂହନାଦେନ ମହତା ବାଲୀ ତୁ ତଦମର୍ଷଣଃ ।
ନିର୍ୟଯୌ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ଜଘାନ ଦୃଢମୁଷ୍ଟିନା ॥ ୪୮॥
ଦୁଦ୍ରାବ ତେନ ସମ୍ବିଗ୍ନୋ ଜଗାମ ସ୍ୱଗୁହାଂ ପ୍ରତି ।
ଅନୁଦୁଦ୍ରାବ ତଂ ବାଲୀ ମାୟାବିନମହଂ ତଥା ॥ ୪୯॥
ତତଃ ପ୍ରବିଷ୍ଟମାଲୋକ୍ୟ ଗୁହାଂ ମାୟାବିନଂ ରୁଷା ।
ବାଲୀ ମାମାହ ତିଷ୍ଠ ତ୍ୱଂ ବହିର୍ଗଚ୍ଛାମ୍ୟହଂ ଗୁହାମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାବିଶ୍ୟ ସ ଗୁହାଂ ମାସମେକଂ ନ ନିର୍ୟଯୌ ॥ ୫୦॥
ମାସାଦୂର୍ଧ୍ୱଂ ଗୁହାଦ୍ୱାରାନ୍ନିର୍ଗତଂ ରୁଧିରଂ ବହୁ ।
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପରିତପ୍ତାଙ୍ଗୋ ମୃତୋ ବାଲୀତି ଦୁଃଖିତଃ ॥ ୫୧॥
ଗୁହାଦ୍ୱାରି ଶିଲାମେକାଂ ନିଧାୟ ଗୃହମାଗତଃ ।
ତତୋଽବ୍ରବଂ ମୃତୋ ବାଲୀ ଗୁହାୟାଂ ରକ୍ଷସା ହତଃ ॥ ୫୨॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଦୁଃଖିତାଃ ସର୍ୱେ ମାମନିଚ୍ଛନ୍ତମପ୍ୟୁତ ।
ରାଜ୍ୟେଽଭିଷେଚନଂ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ୱେ ବାନରମନ୍ତ୍ରିଣଃ ॥ ୫୩॥
ଶିଷ୍ଟଂ ତଦା ମୟା ରାଜ୍ୟଂ କିଞ୍ଚିତ୍କାଲମରିନ୍ଦମ ।
ତତଃ ସମାଗତୋ ବାଲୀ ମାମାହ ପରୁଷଂ ରୁଷା ॥ ୫୪॥
ବହୁଧା ଭର୍ତ୍ସୟିତ୍ୱା ମାଂ ନିଜଘାନ ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ ।
ତତୋ ନିର୍ଗତ୍ୟ ନଗରାଦଧାବଂ ପରୟା ଭିୟା ॥ ୫୫॥
ଲୋକାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ପରିକ୍ରମ୍ୟ ଋଷ୍ୟମୂକଂ ସମାଶ୍ରିତଃ ।
ଋଷେଃ ଶାପଭୟାତ୍ସୋଽପି ନାୟାତୀମଂ ଗିରିଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୫୬॥
ତଦାଦି ମମ ଭାର୍ୟାଂ ସ ସ୍ୱୟଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ବିମୂଢଧୀଃ ।
ଅତୋ ଦୁଃଖେନ ସନ୍ତପ୍ତୋ ହୃତଦାରୋ ହୃତାଶ୍ରୟଃ ॥ ୫୭॥
ବସାମ୍ୟଦ୍ୟ ଭବତ୍ପାଦସଂସ୍ପର୍ଶାତ୍ସୁଖିତୋଽସ୍ମ୍ୟହମ୍ ।
ମିତ୍ରଦୁଃଖେନ ସନ୍ତପ୍ତୋ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ॥ ୫୮॥
ହନିଷ୍ୟାମି ତବ ଦ୍ୱେଷ୍ୟଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଭାର୍ୟାପହାରିଣମ୍ ।
ଇତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାମକରୋତ୍ସୁଗ୍ରୀବସ୍ୟ ପୁରସ୍ତଦା ॥ ୫୯॥
ସୁଗ୍ରୀବୋଽପ୍ୟାହ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବାଲୀ ବଲବତାଂ ବଲୀ ।
କଥଂ ହନିଷ୍ୟତି ଭବାନ୍ ଦେବୈରପି ଦୁରାସଦମ୍ ॥ ୬୦॥
ଶୃଣୁ ତେ କଥୟିଷ୍ୟାମି ତଦ୍ବଲଂ ବଲିନାଂ ବର ।
କଦାଚିଦ୍ଦୁନ୍ଦୁଭିର୍ନାମ ମହାକାୟୋ ମହାବଲଃ ॥ ୬୧॥
କିଷ୍କିନ୍ଧାମଗମଦ୍ରାମ ମହାମହିଷରୂପଧୃକ୍ ।
ଯୁଦ୍ଧାୟ ବାଲିନଂ ରାତ୍ରୌ ସମାହ୍ୱୟତ ଭୀଷଣଃ ॥ ୬୨॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱାଽସହମାନୋଽସୌ ବାଲୀ ପରମକୋପନଃ ।
ମହିଷଂ ଶୃଙ୍ଗୟୋର୍ଧୃତ୍ୱା ପାତୟାମାସ ଭୂତଲେ ॥ ୬୩॥
ପାଦେନୈକେନ ତତ୍କାୟମାକ୍ରମ୍ୟାସ୍ୟ ଶିରୋ ମହତ୍ ।
ହସ୍ତାଭ୍ୟାଂ ଭ୍ରାମୟଂଶ୍ଛିତ୍ତ୍ୱା ତୋଲୟିତ୍ୱାକ୍ଷିପଦ୍ଭୁବି ॥ ୬୪॥
ପପାତ ତଚ୍ଛିରୋ ରାମ ମାତଙ୍ଗାଶ୍ରମସନ୍ନିଧୌ ।
ଯୋଜନାତ୍ପତିତଂ ତସ୍ମାନ୍ମୁନେରାଶ୍ରମମଣ୍ଡଲେ ॥ ୬୫॥
ରକ୍ତବୃଷ୍ଟିଃ ପପାତୋଚ୍ଚୈର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତାଂ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ।
ମାତଙ୍ଗୋ ବାଲିନଂ ପ୍ରାହ ଯଦ୍ୟାଗନ୍ତାସି ମେ ଗିରିମ୍ ॥ ୬୬॥
ଇତଃ ପରଂ ଭଗ୍ନଶିରା ମରିଷ୍ୟସି ନ ସଂଶୟଃ ।
ଏବଂ ଶପ୍ତସ୍ତଦାରଭ୍ୟ ଋଷ୍ୟମୂକଂ ନ ଯାତ୍ୟସୌ ॥ ୬୭॥
ଏତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ୱାହମପ୍ୟତ୍ର ବସାମି ଭୟବର୍ଜିତଃ ।
ରାମ ପଶ୍ୟ ଶିରସ୍ତସ୍ୟ ଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ପର୍ୱତୋପମମ୍ ॥ ୬୮॥
ତତ୍କ୍ଷେପଣେ ଯଦା ଶକ୍ତଃ ଶକ୍ତସ୍ତ୍ୱଂ ବାଲିନୋ ବଧେ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଦର୍ଶୟାମାସ ଶିରସ୍ତଦ୍ଗିରିସନ୍ନିଭମ୍ ॥ ୬୯॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଃ ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ୱା ପାଦାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନ ଚାକ୍ଷିପତ୍ ।
ଦଶୟୋଜନପର୍ୟନ୍ତଂ ତଦଦ୍ଭୁତମିବାଭବତ୍ ॥ ୭୦॥
ସାଧୁ ସାଧ୍ୱିତି ସମ୍ପ୍ରାହ ସୁଗ୍ରୀବୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ।
ପୁନରପ୍ୟାହ ସୁଗ୍ରୀବୋ ରାମଂ ଭକ୍ତପରାୟଣମ୍ ॥ ୭୧॥
ଏତେ ତାଲା ମହାସାରାଃ ସପ୍ତ ପଶ୍ୟ ରଘୂତ୍ତମ ।
ଏକୈକଂ ଚାଲୟିତ୍ୱାସୌ ନିଷ୍ପତ୍ରାନ୍ କୁରୁତେଽଞ୍ଜସା ॥ ୭୨॥
ଯଦି ତ୍ୱମେକବାଣେନ ବିଦ୍ଧ୍ୱା ଛିଦ୍ରଂ କରୋଷି ଚେତ୍ ।
ହତସ୍ତ୍ୱୟା ତଦା ବାଲୀ ବିଶ୍ୱାସୋ ମେ ପ୍ରଜାୟତେ ।
ତଥେତି ଧନୁରାଦାୟ ସାୟକଂ ତତ୍ର ସନ୍ଦଧେ ॥ ୭୩॥
ବିଭେଦ ଚ ତଦା ରାମଃ ସପ୍ତ ତାଲାନ୍ ମହାବଲଃ ।
ତାଲାନ୍ ସପ୍ତ ବିନିର୍ଭିଦ୍ୟ ଗିରିଂ ଭୂମିଂ ଚ ସାୟକଃ ॥ ୭୪॥
ପୁନରାଗତ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ତୂଣୀରେ ପୂର୍ୱବତ୍ସ୍ଥିତଃ ।
ତତୋଽତିହର୍ଷାତ୍ସୁଗ୍ରୀବୋ ରାମମାହାତିବିସ୍ମିତଃ ॥ ୭୫॥
ଦେବ ତ୍ୱଂ ଜଗତାଂ ନାଥଃ ପରମାତ୍ମା ନ ସଂଶୟଃ ।
ମତ୍ପୂର୍ୱକୃତପୁଣ୍ୟୌଘୈଃ ସଙ୍ଗତୋଽଦ୍ୟ ମୟା ସହ ॥ ୭୬॥
ତ୍ୱାଂ ଭଜନ୍ତି ମହାତ୍ମାନଃ ସଂସାରବିନିବୃତ୍ତୟେ ।
ତ୍ୱାଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ମୋକ୍ଷସଚିବଂ ପ୍ରାର୍ଥୟେଽହଂ କଥଂ ଭବମ୍ ॥ ୭୭॥
ଦାରାଃ ପୁତ୍ରା ଧନଂ ରାଜ୍ୟଂ ସର୍ୱଂ ତ୍ୱନ୍ମାୟଯା କୃତମ୍ ।
ଅତୋଽହଂ ଦେବଦେବେଶ ନାକାଙ୍କ୍ଷେଽନ୍ୟତ୍ପ୍ରସୀଦ ମେ ॥ ୭୮॥
ଆନନ୍ଦାନୁଭବଂ ତ୍ୱାଦ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତୋଽହଂ ଭାଗ୍ୟଗୌରବାତ୍ ।
ମୃଦର୍ଥଂ ଯତମାନେନ ନିଧାନମିବ ସତ୍ପତେ ॥ ୭୯॥
ଅନାଦ୍ୟବିଦ୍ୟାସଂସିଦ୍ଧଂ ବନ୍ଧନଂ ଛିନ୍ନମଦ୍ୟ ନଃ ।
ଯଜ୍ଞଦାନତପଃକର୍ମପୂର୍ତେଷ୍ଟାଦିଭିରପ୍ୟସୌ ॥ ୮୦॥
ନ ଜୀର୍ୟତେ ପୁନର୍ଦାର୍ଢ୍ୟଂ ଭଜତେ ସଂସୃତିଃ ପ୍ରଭୋ ।
ତ୍ୱତ୍ପାଦଦର୍ଶନାତ୍ସଦ୍ୟୋ ନାଶମେତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୮୧॥
କ୍ଷଣାର୍ଧମପି ଯଚ୍ଚିତ୍ତଂ ତ୍ୱୟି ତିଷ୍ଠତ୍ୟଚଞ୍ଚଲମ୍ ।
ତସ୍ୟାଜ୍ଞାନମନର୍ଥାନାଂ ମୂଲଂ ନଶ୍ୟତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୮୨॥
ତତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମନୋ ରାମ ତ୍ୱୟି ନାନ୍ୟତ୍ର ମେ ସଦା ॥ ୮୩॥
ରାମରାମେତି ଯଦ୍ୱାଣୀ ମଧୁରଂ ଗାୟତି କ୍ଷଣମ୍ ।
ସ ବ୍ରହ୍ମହା ସୁରାପୋ ବା ମୁଚ୍ୟତେ ସର୍ୱପାତକୈଃ ॥ ୮୪॥
ନ କାଙ୍କ୍ଷେ ବିଜୟଂ ରାମ ନ ଚ ଦାରସୁଖାଦିକମ୍ ।
ଭକ୍ତିମେବ ସଦା କାଙ୍କ୍ଷେ ତ୍ୱୟି ବନ୍ଧବିମୋଚନୀମ୍ ॥ ୮୫॥
ତ୍ୱନ୍ମାୟାକୃତସଂସାରସ୍ତ୍ୱଦଂଶୋଽହଂ ରଘୂତ୍ତମ ।
ସ୍ୱପାଦଭକ୍ତିମାଦିଶ୍ୟ ତ୍ରାହି ମାଂ ଭବସଙ୍କଟାତ୍ ॥ ୮୬॥
ପୂର୍ୱଂ ମିତ୍ରାର୍ୟୁଦାସୀନାସ୍ତ୍ୱନ୍ମାୟାବୃତଚେତସଃ ।
ଆସନ୍ମେଽଦ୍ୟ ଭବତ୍ପାଦଦର୍ଶନାଦେବ ରାଘବ ॥ ୮୭॥
ସର୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମୈବ ମେ ଭାତି କ୍ୱ ମିତ୍ରଂ କ୍ୱ ଚ ମେ ରିପୁଃ ।
ଯାବତ୍ତ୍ୱନ୍ମାୟଯା ବଦ୍ଧସ୍ତାବଦ୍ଗୁଣବିଶେଷତା ॥ ୮୮॥
ସା ଯାବଦସ୍ତି ନାନାତ୍ୱଂ ତାବଦ୍ଭବତି ନାନ୍ୟଥା ।
ଯାବନ୍ନାନାତ୍ୱମଜ୍ଞାନାତ୍ତାବତ୍କାଲକୃତଂ ଭୟମ୍ ॥ ୮୯॥
ଅତୋଽବିଦ୍ୟାମୁପାସ୍ତେ ଯଃ ସୋଽନ୍ଧେ ତମସି ମଜ୍ଜତି ।
ମାୟାମୂଲମିଦଂ ସର୍ୱଂ ପୁତ୍ରଦାରାଦିବନ୍ଧନମ୍ ।
ତଦୁତ୍ସାରୟ ମାୟାଂ ତ୍ୱଂ ଦାସୀଂ ତବ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୯୦॥
ତ୍ୱତ୍ପାଦପଦ୍ମାର୍ପିତଚିତ୍ତବୃତ୍ତି-
ସ୍ତ୍ୱନ୍ନାମସଙ୍ଗୀତକଥାସୁ ବାଣୀ ।
ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତସେବାନିରତୌ କରୌ ମେ
ତ୍ୱଦଙ୍ଗସଙ୍ଗଂ ଲଭତାଂ ମଦଙ୍ଗମ୍ ॥ ୯୧॥
ତ୍ୱନ୍ମୂର୍ତିଭକ୍ତାନ୍ ସ୍ୱଗୁରୁଂ ଚ ଚକ୍ଷୁଃ
ପଶ୍ୟତ୍ୱଜସ୍ରଂ ସ ଶୃଣୋତୁ କର୍ଣଃ ।
ତ୍ୱଜ୍ଜନ୍ମକର୍ମାଣି ଚ ପାଦୟୁଗ୍ମଂ
ବ୍ରଜତ୍ୱଜସ୍ରଂ ତବ ମନ୍ଦିରାଣି ॥ ୯୨॥
ଅଙ୍ଗାନି ତେ ପାଦରଜୋବିମିଶ୍ର-
ତୀର୍ଥାନି ବିଭ୍ରତ୍ୱହିଶତ୍ରୁକେତୋ ।
ଶିରସ୍ତ୍ୱଦୀୟଂ ଭବପଦ୍ମଜାଦ୍ୟୈ-
ର୍ଜୁଷ୍ଟଂ ପଦଂ ରାମ ନମତ୍ୱଜସ୍ରମ୍ ॥ ୯୩॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୧॥
॥ ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ଗଃ ॥
ଇତ୍ଥଂ ସ୍ୱାତ୍ମପରିଷ୍ୱଙ୍ଗନିର୍ଧୂତାଶେଷକଲ୍ମଷମ୍ ।
ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀବମାଲୋକ୍ୟ ସସ୍ମିତଂ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧॥
ମାୟାଂ ମୋହକରୀଂ ତସ୍ମିନ୍ ବିତନ୍ୱନ୍ କାର୍ୟସିଦ୍ଧୟେ ।
ସଖେ ତ୍ୱଦୁକ୍ତଂ ଯତ୍ତନ୍ମାଂ ସତ୍ୟମେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୨॥
କିନ୍ତୁ ଲୋକା ବଦିଷ୍ୟନ୍ତି ମାମେବଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
କୃତବାନ୍ କିଂ କପୀନ୍ଦ୍ରାୟ ସଖ୍ୟଂ କୃତ୍ୱାଗ୍ନିସାକ୍ଷିକମ୍ ॥ ୩॥
ଇତି ଲୋକାପବାଦୋ ମେ ଭବିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ।
ତସ୍ମାଦାହ୍ୱୟ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗତ୍ୱା ଯୁଦ୍ଧାୟ ବାଲିନମ୍ ॥ ୪॥
ବାଣେନୈକେନ ତଂ ହତ୍ୱା ରାଜ୍ୟେ ତ୍ୱାମଭିଷେଚୟେ ।
ତଥେତି ଗତ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବଃ କିଷ୍କିନ୍ଧୋପବନଂ ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୫॥
କୃତ୍ୱା ଶବ୍ଦଂ ମହାନାଦଂ ତମାହ୍ୱୟତ ବାଲିନମ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଭ୍ରାତୃନିନଦଂ ରୋଷତାମ୍ରବିଲୋଚନଃ ॥ ୬॥
ନିର୍ଜଗାମ ଗୃହାଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ସୁଗ୍ରୀବୋ ଯତ୍ର ବାନରଃ ।
ତମାପତନ୍ତଂ ସୁଗ୍ରୀବଃ ଶୀଘ୍ରଂ ବକ୍ଷସ୍ୟତାଡୟତ୍ ॥ ୭॥
ସୁଗ୍ରୀବମପି ମୁଷ୍ଟିଭ୍ୟାଂ ଜଘାନ କ୍ରୋଧମୂର୍ଛିତଃ ।
ବାଲୀ ତମପି ସୁଗ୍ରୀବ ଏବଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୌ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୮॥
ଅୟୁଦ୍ଧ୍ୟେତାମେକରୂପୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମୋଽତିବିସ୍ମିତଃ ।
ନ ମୁମୋଚ ତଦା ବାଣଂ ସୁଗ୍ରୀବବଧଶଙ୍କୟା ॥ ୯॥
ତତୋ ଦୁଦ୍ରାବ ସୁଗ୍ରୀବୋ ବମନ୍ ରକ୍ତଂ ଭୟାକୁଲଃ ।
ବାଲୀ ସ୍ୱଭବନଂ ଯାତଃ ସୁଗ୍ରୀବୋ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୦॥
କିଂ ମାଂ ଘାତୟସେ ରାମ ଶତ୍ରୁଣା ଭ୍ରାତୃରୂପିଣା ।
ଯଦି ମଦ୍ଧନନେ ବାଞ୍ଛା ତ୍ୱମେବ ଜହି ମାଂ ବିଭୋ ॥ ୧୧॥
ଏବଂ ମେ ପ୍ରତ୍ୟଯଂ କୃତ୍ୱା ସତ୍ୟବାଦିନ୍ ରଘୂତ୍ତମ ।
ଉପେକ୍ଷସେ କିମର୍ଥଂ ମାଂ ଶରଣାଗତବତ୍ସଲ ॥ ୧୨॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବବଚନଂ ରାମଃ ସାଶ୍ରୁବିଲୋଚନଃ ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟ ମା ସ୍ମ ଭୈଷୀସ୍ତ୍ୱଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବାମେକରୂପିଣୌ ॥ ୧୩॥
ମିତ୍ରଘାତିତ୍ୱମାଶଙ୍କ୍ୟ ମୁକ୍ତବାନ୍ ସାୟକଂ ନ ହି ।
ଇଦାନୀମେବ ତେ ଚିହ୍ନଂ କରିଷ୍ୟେ ଭ୍ରମଶାନ୍ତୟେ ॥ ୧୪॥
ଗତ୍ୱାହ୍ୱୟ ପୁନଃ ଶତ୍ରୁଂ ହତଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ବାଲିନମ୍ ।
ରାମୋଽହଂ ତ୍ୱାଂ ଶପେ ଭ୍ରାତର୍ହନିଷ୍ୟାମି ରିପୁଂ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୧୫॥
ଇତ୍ୟାଶ୍ୱାସ୍ୟ ସ ସୁଗ୍ରୀବଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରବୀତ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀବସ୍ୟ ଗଲେ ପୁଷ୍ପମାଲାମାମୁଚ୍ୟ ପୁଷ୍ପିତାମ୍ ॥ ୧୬॥
ପ୍ରେଷୟସ୍ୱ ମହାଭାଗ ସୁଗ୍ରୀବଂ ବାଲିନଂ ପ୍ରତି ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତୁ ତଦା ବଦ୍ଧ୍ୱା ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ସାଦରମ୍ ॥ ୧୭॥
ପ୍ରେଷୟାମାସ ସୁଗ୍ରୀବଂ ସୋଽପି ଗତ୍ୱା ତଥାକରୋତ୍ ।
ପୁନରପ୍ୟଦ୍ଭୁତଂ ଶବ୍ଦଂ କୃତ୍ୱା ବାଲିନମାହ୍ୱୟତ୍ ॥ ୧୮॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ବିସ୍ମିତୋ ବାଲୀ କ୍ରୋଧେନ ମହତାବୃତଃ ।
ବଦ୍ଧ୍ୱା ପରିକରଂ ସମ୍ୟଗ୍ଗମନାୟୋପଚକ୍ରମେ ॥ ୧୯॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ବାଲିନଂ ତାରା ଗୃହୀତ୍ୱା ନିଷିଷେଧ ତମ୍ ।
ନ ଗନ୍ତବ୍ୟଂ ତ୍ୱୟେଦାନୀଂ ଶଙ୍କା ମେଽତୀବ ଜାୟତେ ॥ ୨୦॥
ଇଦାନୀମେବ ତେ ଭଗ୍ନଃ ପୁନରାୟାତି ସତ୍ୱରଃ ।
ସହାୟୋ ବଲବାଂସ୍ତସ୍ୟ କଶ୍ଚିନ୍ନୂନଂ ସମାଗତଃ ॥ ୨୧॥
ବାଲୀ ତାମାହ ହେ ସୁଭ୍ରୁ ଶଙ୍କା ତେ ବ୍ୟେତୁ ତଦ୍ଗତା ।
ପ୍ରିୟେ କରଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛାମି ତଂ ରିପୁମ୍ ॥ ୨୨॥
ହତ୍ୱା ଶୀଘ୍ରଂ ସମାୟାସ୍ୟେ ସହାୟସ୍ତସ୍ୟ କୋ ଭବେତ୍ ।
ସହାୟୋ ଯଦି ସୁଗ୍ରୀବସ୍ତତୋ ହତ୍ୱୋଭୟଂ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୨୩॥
ଆୟାସ୍ୟେ ମା ଶୁଚଃ ଶୂରଃ କଥଂ ତିଷ୍ଠେଦ୍ ଗୃହେ ରିପୁମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱାପ୍ୟାହ୍ୱୟମାନଂ ହି ହତ୍ୱାୟାସ୍ୟାମି ସୁନ୍ଦରି ॥ ୨୪॥
ତାରୋବାଚ
ମତ୍ତୋଽନ୍ୟଚ୍ଛୃଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶ୍ରୁତ୍ୱା କୁରୁ ଯଥୋଚିତମ୍ ।
ଆହ ମାମଙ୍ଗଦଃ ପୁତ୍ରୋ ମୃଗୟାୟାଂ ଶ୍ରୁତଂ ବଚଃ ॥ ୨୫॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ କିଲ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୀତୟା ଭାର୍ୟଯା ସହ ॥ ୨୬॥
ଆଗତୋ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟଂ ତତ୍ର ସୀତା ହୃତା କିଲ ।
ରାବଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ମାର୍ଗମାଣୋଽଥ ଜାନକୀମ୍ ॥ ୨୭॥
ଆଗତୋ ଋଷ୍ୟମୂକାଦ୍ରିଂ ସୁଗ୍ରୀବେଣ ସମାଗତଃ ।
ଚକାର ତେନ ସୁଗ୍ରୀବଃ ସଖ୍ୟଂ ଚାନଲସାକ୍ଷିକମ୍ ॥ ୨୮॥
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ କୃତବାନ୍ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀବାୟ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ବାଲିନଂ ସମରେ ହତ୍ୱା ରାଜାନଂ ତ୍ୱାଂ କରୋମ୍ୟହମ୍ ॥ ୨୯॥
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ତୌ ଯାତୌ ନିଶ୍ଚିତଂ ଶୃଣୁ ମଦ୍ୱଚଃ ।
ଇଦାନୀମେବ ତେ ଭଗ୍ନଃ କଥଂ ପୁନରୁପାଗତଃ ॥ ୩୦॥
ଅତସ୍ତ୍ୱଂ ସର୍ୱଥା ବୈରଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବମାନୟ ।
ଯୌବରାଜ୍ୟେଽଭିଷିଞ୍ଚାଶୁ ରାମଂ ତ୍ୱଂ ଶରଣଂ ବ୍ରଜ ॥ ୩୧॥
ପାହି ମାମଙ୍ଗଦଂ ରାଜ୍ୟଂ କୁଲଂ ଚ ହରିପୁଙ୍ଗବ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାଶ୍ରୁମୁଖୀ ତାରା ପାଦୟୋଃ ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ତମ୍ ॥ ୩୨॥
ହସ୍ତାଭ୍ୟାଂ ଚରଣୌ ଧୃତ୍ୱା ରୁରୋଦ ଭୟବିହ୍ୱଲା ।
ତାମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ତଦା ବାଲୀ ସସ୍ନେହମିଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୩॥
ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବାଦ୍ବିଭେଷି ତ୍ୱଂ ପ୍ରିୟେ ନାସ୍ତି ଭୟଂ ମମ ।
ରାମୋ ଯଦି ସମାୟାତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୪॥
ତଦା ରାମେଣ ମେ ସ୍ନେହୋ ଭବିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ।
ରାମୋ ନାରାୟଣଃ ସାକ୍ଷାଦବତୀର୍ଣୋଽଖିଲପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୫॥
ଭୂଭାରହରଣାର୍ଥାୟ ଶ୍ରୁତଂ ପୂର୍ୱଂ ମୟାନଘେ ।
ସ୍ୱପକ୍ଷଃ ପରପକ୍ଷୋ ବା ନାସ୍ତି ତସ୍ୟ ପରାତ୍ମନଃ ॥ ୩୬॥
ଆନେଷ୍ୟାମି ଗୃହଂ ସାଧ୍ୱି ନତ୍ୱା ତଚ୍ଚରଣାମ୍ବୁଜମ୍ ।
ଭଜତୋଽନୁଭଜତ୍ୟେଷ ଭକ୍ତିଗମ୍ୟଃ ସୁରେଶ୍ୱରଃ ॥ ୩୭॥
ଯଦି ସ୍ୱୟଂ ସମାୟାତି ସୁଗ୍ରୀବୋ ହନ୍ମି ତଂ କ୍ଷଣାତ୍ ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଯୌବରାଜ୍ୟାୟ ସୁଗ୍ରୀବସ୍ୟାଭିଷେଚନମ୍ ॥ ୩୮॥
କଥମାହୂୟମାନୋଽହଂ ଯୁଦ୍ଧାୟ ରିପୁଣା ପ୍ରିୟେ ।
ଶୂରୋଽହଂ ସର୍ୱଲୋକାନାଂ ସମ୍ମତଃ ଶୁଭଲକ୍ଷଣେ ॥ ୩୯॥
ଭୀତଭୀତମିଦଂ ବାକ୍ୟଂ କଥଂ ବାଲୀ ବଦେତ୍ପ୍ରିୟେ ।
ତସ୍ମାଚ୍ଛୋକଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ତିଷ୍ଠ ସୁନ୍ଦରି ବେଶ୍ମନି ॥ ୪୦॥
ଏବମାଶ୍ୱାସ୍ୟ ତାରାଂ ତାଂ ଶୋଚନ୍ତୀମଶ୍ରୁଲୋଚନାମ୍ ।
ଗତୋ ବାଲୀ ସମୁଦ୍ୟୁକ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀବସ୍ୟ ବଧାୟ ସଃ ॥ ୪୧॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବାଲିନମାୟାନ୍ତଂ ସୁଗ୍ରୀବୋ ଭୀମବିକ୍ରମଃ ।
ଉତ୍ପପାତ ଗଲେ ବଦ୍ଧପୁଷ୍ପମାଲୋ ମତଙ୍ଗବତ୍ ॥ ୪୨॥
ମୁଷ୍ଟିଭ୍ୟାଂ ତାଡୟାମାସ ବାଲିନଂ ସୋଽପି ତଂ ତଥା ।
ଅହନ୍ୱାଲୀ ଚ ସୁଗ୍ରୀବଂ ସୁଗ୍ରୀବୋ ବାଲିନଂ ତଥା ॥ ୪୩॥
ରାମଂ ବିଲୋକୟନ୍ନେବ ସୁଗ୍ରୀବୋ ଯୁୟୁଧେ ଯୁଧି ।
ଇତ୍ୟେବଂ ଯୁଦ୍ଧ୍ୟମାନୌ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଃ ପ୍ରତାପବାନ୍ ॥ ୪୪॥
ବାଣମାଦାୟ ତୂଣୀରାଦୈନ୍ଦ୍ରେ ଧନୁଷି ସନ୍ଦଧେ ।
ଆକୃଷ୍ୟ କର୍ଣପର୍ୟନ୍ତମଦୃଶ୍ୟୋ ବୃକ୍ଷଖଣ୍ଡଗଃ ॥ ୪୫॥
ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ବାଲିନଂ ସମ୍ୟଗ୍ଲକ୍ଷ୍ୟଂ ତଦ୍ଧୃଦୟଂ ହରିଃ ।
ଉତ୍ସସର୍ଜାଶନିସମଂ ମହାବେଗଂ ମହାବଲଃ ॥ ୪୬॥
ବିଭେଦ ସ ଶରୋ ବକ୍ଷୋ ବାଲିନଃ କମ୍ପୟନ୍ ମହୀମ୍ ।
ଉତ୍ପପାତ ମହାଶବ୍ଦଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ ସ ନିପପାତ ହ ॥ ୪୭॥
ତଦା ମୁହୂର୍ତ୍ତଂ ନିଃସନ୍ଜ୍ଞୋ ଭୂତ୍ୱା ଚେତନମାପ ସଃ ।
ତତୋ ବାଲୀ ଦଦର୍ଶାଗ୍ରେ ରାମଂ ରାଜୀବଲୋଚନମ୍ ।
ଧନୁରାଲମ୍ବ୍ୟ ବାମେନ ହସ୍ତେନାନ୍ୟେନ ସାୟକମ୍ ॥ ୪୮॥
ବିଭ୍ରାଣଂ ଚୀରବସନଂ ଜଟାମୁକୁଟଧାରିଣମ୍ ।
ବିଶାଲବକ୍ଷସଂ ଭ୍ରାଜଦ୍ୱନମାଲାବିଭୂଷିତମ୍ ॥ ୪୯॥
ପୀନଚାର୍ୱାୟତଭୂଜଂ ନବଦୂର୍ୱାଦଲଚ୍ଛବିମ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀବଲକ୍ଷ୍ମଣାଭ୍ୟାଂ ଚ ପାର୍ଶ୍ୱୟୋଃ ପରିସେବିତମ୍ ॥ ୫୦॥
ବିଲୋକ୍ୟ ଶନକୈଃ ପ୍ରାହ ବାଲୀ ରାମଂ ବିଗର୍ହୟନ୍ ।
କିଂ ମୟାପକୃତଂ ରାମ ତବ ଯେନ ହତୋଽସ୍ମ୍ୟହମ୍ ॥ ୫୧॥
ରାଜଧର୍ମମବିଜ୍ଞାୟ ଗର୍ହିତଂ କର୍ମ ତେ କୃତମ୍ ।
ବୃକ୍ଷଖଣ୍ଡେ ତିରୋଭୂତ୍ୱା ତ୍ୟଜତା ମୟି ସାୟକମ୍ ॥ ୫୨॥
ଯଶଃ କିଂ ଲପ୍ସ୍ୟସେ ରାମ ଚୋରବତ୍କୃତସଙ୍ଗରଃ ।
ଯଦି କ୍ଷତ୍ରିୟଦାୟାଦୋ ମନୋର୍ୱଂଶସମୁଦ୍ଭବଃ ॥ ୫୩॥
ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ୱା ସମକ୍ଷଂ ମେ ପ୍ରାପ୍ୟସେ ତତ୍ଫଲଂ ତଦା ।
ସୁଗ୍ରୀବେଣ କୃତଂ କିଂ ତେ ମୟା ବା ନ କୃତଂ କିମୁ ॥ ୫୪॥
ରାବଣେନ ହୃତା ଭାର୍ୟା ତବ ରାମ ମହାବନେ ।
ସୁଗ୍ରୀବଂ ଶରଣଂ ଯାତସ୍ତଦର୍ଥମିତି ଶୁଶ୍ରୁମ ॥ ୫୫॥
ବତ ରାମ ନ ଜାନୀଷେ ମଦ୍ବଲଂ ଲୋକବିଶ୍ରୁତମ୍ ।
ରାବଣଂ ସକୁଲଂ ବଦ୍ଧ୍ୱା ସସୀତଂ ଲଙ୍କୟା ସହ ॥ ୫୬॥
ଆନୟାମି ମୁହୂର୍ତ୍ତାର୍ଦ୍ଧାଦ୍ୟଦି ଚେଚ୍ଛାମି ରାଘବ ।
ଧର୍ମିଷ୍ଠ ଇତି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ କଥ୍ୟସେ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୫୭॥
ବାନରଂ ବ୍ୟାଧବଦ୍ଧତ୍ୱା ଧର୍ମଂ କଂ ଲପ୍ସ୍ୟସେ ବଦ ।
ଅଭକ୍ଷ୍ୟଂ ବାନରଂ ମାଂସଂ ହତ୍ୱା ମାଂ କିଂ କରିଷ୍ୟସି ॥ ୫୮॥
ଇତ୍ୟେବଂ ବହୁ ଭାଷନ୍ତଂ ବାଲିନଂ ରାଘବୋଽବ୍ରବୀତ୍ ।
ଧର୍ମସ୍ୟ ଗୋପ୍ତା ଲୋକେଽସ୍ମିଂଶ୍ଚରାମି ସଶରାସନଃ ॥ ୫୯॥
ଅଧର୍ମକାରିଣଂ ହତ୍ୱା ସଦ୍ଧର୍ମଂ ପାଲୟାମ୍ୟହମ୍ ।
ଦୁହିତା ଭଗିନୀ ଭ୍ରାତୁର୍ଭାର୍ୟା ଚୈବ ତଥା ସ୍ନୁଷା ॥ ୬୦॥
ସମା ଯୋ ରମତେ ତାସାମେକାମପି ବିମୂଢଧୀଃ ।
ପାତକୀ ସ ତୁ ବିଜ୍ଞେୟଃ ସ ବଧ୍ୟୋ ରାଜଭିଃ ସଦା ॥ ୬୧॥
ତ୍ୱଂ ତୁ ଭ୍ରାତୁଃ କନିଷ୍ଠସ୍ୟ ଭାର୍ୟାୟାଂ ରମସେ ବଲାତ୍ ।
ଅତୋ ମୟା ଧର୍ମବିଦା ହତୋଽସି ବନଗୋଚର ॥ ୬୨॥
ତ୍ୱଂ କପିତ୍ୱାନ୍ନ ଜାନୀଷେ ମହାନ୍ତୋ ବିଚରନ୍ତି ଯତ୍ ।
ଲୋକଂ ପୁନାନାଃ ସଞ୍ଚାରୈରତସ୍ତାନ୍ନାତିଭାଷୟେତ୍ ॥ ୬୩॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ରାମଂ ରମାପତିମ୍ ।
ବାଲୀ ପ୍ରଣମ୍ୟ ରଭସାଦ୍ରାମଂ ବଚନମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୬୪॥
ରାମ ରାମ ମହାଭାଗ ଜାନେ ତ୍ୱାଂ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ।
ଅଜାନତା ମୟା କିଞ୍ଚିଦୁକ୍ତଂ ତତ୍କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୬୫॥
ସାକ୍ଷାତ୍ତ୍ୱଚ୍ଛରଘାତେନ ବିଶେଷେଣ ତବାଗ୍ରତଃ ।
ତ୍ୟଜାମ୍ୟସୂନ୍ ମହାୟୋଗିଦୁର୍ଲଭଂ ତବ ଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୬୬॥
ଯନ୍ନାମ ବିବଶୋ ଗୃହ୍ଣନ୍ ମ୍ରିୟମାଣଃ ପରଂ ପଦମ୍ ।
ଯାତି ସାକ୍ଷାତ୍ସ ଏବାଦ୍ୟ ମୁମୂର୍ଷୋର୍ମେ ପୁରଃ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୬୭॥
ଦେବ ଜାନାମି ପୁରୁଷଂ ତ୍ୱାଂ ଶ୍ରିୟଂ ଜାନକୀଂ ଶୁଭାମ୍ ।
ରାବଣସ୍ୟ ବଧାର୍ଥାୟ ଜାତଂ ତ୍ୱାଂ ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତମ୍ ॥ ୬୮॥
ଅନୁଜାନୀହି ମାଂ ରାମ ଯାନ୍ତଂ ତ୍ୱତ୍ପଦମୁତ୍ତମମ୍ ।
ମମ ତୁଲ୍ୟବଲେ ବାଲେ ଅଙ୍ଗଦେ ତ୍ୱଂ ଦୟାଂ କୁରୁ ॥ ୬୯॥
ବିଶଲ୍ୟଂ କୁରୁ ମେ ରାମ ହୃଦୟଂ ପାଣିନା ସ୍ପୃଶନ୍ ।
ତଥେତି ବାଣମୁଦ୍ଧୃତ୍ୟ ରାମଃ ପସ୍ପର୍ଶ ପାଣିନା ।
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ତଦ୍ୱାନରଂ ଦେହମମରେନ୍ଦ୍ରୋଽଭବତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୭୦॥
ବାଲୀ ରଘୂତ୍ତମଶରାଭିହତୋ ବିମୃଷ୍ଟୋ
ରାମେଣ ଶୀତଲକରେଣ ସୁଖାକରେଣ ।
ସଦ୍ୟୋ ବିମୁଚ୍ୟ କପିଦେହମନନ୍ୟଲଭ୍ୟଂ
ପ୍ରାପ୍ତଂ ପଦଂ ପରମହଂସଗଣୈର୍ଦୁରାପମ୍ ॥ ୭୧॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ଦ୍ୱିତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୨॥
॥ ତୃତୀୟ ସର୍ଗଃ ॥
ନିହତେ ବାଲିନି ରଣେ ରାମେଣ ପରମାତ୍ମନା ।
ଦୁଦ୍ରୁବୁର୍ୱାନରାଃ ସର୍ୱେ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ଭୟବିହ୍ୱଲାଃ ॥ ୧॥
ତାରାମୂଚୁର୍ମହାଭାଗେ ହତୋ ବାଲୀ ରଣାଜିରେ ।
ଅଙ୍ଗଦଂ ପରିରକ୍ଷାଦ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ ପରିନୋଦୟ ॥ ୨॥
ଚତୁର୍ଦ୍ୱାରକପାଟାଦୀନ୍ ବଦ୍ଧ୍ୱା ରକ୍ଷାମହେ ପୁରୀମ୍ ।
ବାନରାଣାଂ ତୁ ରାଜାନମଙ୍ଗଦଂ କୁରୁ ଭାମିନି ॥ ୩॥
ନିହତଂ ବାଲିନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତାରା ଶୋକବିମୂର୍ଛିତା ।
ଅତାଡୟତ୍ସ୍ୱପାଣିଭ୍ୟାଂ ଶିରୋ ବକ୍ଷଶ୍ଚ ଭୂରିଶଃ ॥ ୪॥
କିମଙ୍ଗଦେନ ରାଜ୍ୟେନ ନଗରେଣ ଧନେନ ବା ।
ଇଦାନୀମେବ ନିଧନଂ ଯାସ୍ୟାମି ପତିନା ସହ ॥ ୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ତ୍ୱରିତା ତତ୍ର ରୁଦତୀ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜା ।
ଯୟୌ ତାରାଽତିଶୋକାର୍ତା ଯତ୍ର ଭର୍ତୃକଲେବରମ୍ ॥ ୬॥
ପତିତଂ ବାଲିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରକ୍ତୈଃ ପାଂସୁଭିରାବୃତମ୍ ।
ରୁଦତୀ ନାଥନାଥେତି ପତିତା ତସ୍ୟ ପାଦୟୋଃ ॥ ୭॥
କରୁଣଂ ବିଲପନ୍ତୀ ସା ଦଦର୍ଶ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।
ରାମ ମାଂ ଜହି ବାଣେନ ଯେନ ବାଲୀ ହତସ୍ତ୍ୱୟା ॥ ୮॥
ଗଚ୍ଛାମି ପତିସାଲୋକ୍ୟଂ ପତିର୍ମାମଭିକାଙ୍କ୍ଷତେ ।
ସ୍ୱର୍ଗେଽପି ନ ସୁଖଂ ତସ୍ୟ ମାଂ ବିନା ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୯॥
ପତ୍ନୀବିୟୋଗଜଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂତଂ ତ୍ୱୟାନଘ ।
ବାଲିନେ ମାଂ ପ୍ରୟଚ୍ଛାଶୁ ପତ୍ନୀଦାନଫଲଂ ଭବେତ୍ ॥ ୧୦॥
ସୁଗ୍ରୀବ ତ୍ୱଂ ସୁଖଂ ରାଜ୍ୟଂ ଦାପିତଂ ବାଲିଘାତିନା ।
ରାମେଣ ରୁମୟା ସାର୍ଧଂ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ୱ ସାପତ୍ନବର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧୧॥
ଇତ୍ୟେବଂ ବିଲପନ୍ତୀଂ ତାଂ ତାରାଂ ରାମୋ ମହାମନାଃ ।
ସାନ୍ତ୍ୱୟାମାସ ଦୟଯା ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞାନୋପଦେଶତଃ ॥ ୧୨॥
କିଂ ଭୀରୁ ଶୋଚସି ବ୍ୟର୍ଥଂ ଶୋକସ୍ୟାବିଷୟଂ ପତିମ୍ ।
ପତିସ୍ତବାୟଂ ଦେହୋ ବା ଜୀବୋ ବା ବଦ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ॥ ୧୩॥
ପଞ୍ଚାତ୍ମକୋ ଜଡୋ ଦେହସ୍ତ୍ୱଙ୍ମାଂସରୁଧିରାସ୍ଥିମାନ୍ ।
କାଲକର୍ମଗୁଣୋତ୍ପନ୍ନଃ ସୋଽପ୍ୟାସ୍ତେଽଦ୍ୟାପି ତେ ପୁରଃ ॥ ୧୪॥
ମନ୍ୟସେ ଜୀବମାତ୍ମାନଂ ଜୀବସ୍ତର୍ହି ନିରାମୟଃ ।
ନ ଜାୟତେ ନ ମ୍ରିୟତେ ନ ତିଷ୍ଠତି ନ ଗଚ୍ଛତି ॥ ୧୫॥
ନ ସ୍ତ୍ରୀ ପୁମାନ୍ୱା ଷଣ୍ଢୋ ବା ଜୀବଃ ସର୍ୱଗତୋଽବ୍ୟଯଃ ।
ଏକ ଏବାଦ୍ୱିତୀୟୋଽୟମାକାଶବଦଲେପକଃ ।
ନିତ୍ୟୋ ଜ୍ଞାନମୟଃ ଶୁଦ୍ଧଃ ସ କଥଂ ଶୋକମର୍ହତି ॥ ୧୬॥
ତାରୋବାଚ
ଦେହୋଽଚିତ୍କାଷ୍ଠବଦ୍ରାମ ଜୀବୋ ନିତ୍ୟଶ୍ଚିଦାତ୍ମକଃ ।
ସୁଖଦୁଃଖାଦିସମ୍ବନ୍ଧଃ କସ୍ୟ ସ୍ୟାଦ୍ରାମ ମେ ବଦ ॥ ୧୭॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ ।
ଅହଙ୍କାରାଦିସମ୍ବନ୍ଧୋ ଯାବଦ୍ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟୈଃ ସହ ।
ସଂସାରସ୍ତାବଦେବ ସ୍ୟାଦାତ୍ମନସ୍ତ୍ୱବିବେକିନଃ ॥ ୧୮॥
ମିଥ୍ୟାରୋପିତସଂସାରୋ ନ ସ୍ୱୟଂ ବିନିବର୍ତତେ ।
ବିଷୟାନ୍ ଧ୍ୟାୟମାନସ୍ୟ ସ୍ୱପ୍ନେ ମିଥ୍ୟାଗମୋ ଯଥା ॥ ୧୯॥
ଅନାଦ୍ୟବିଦ୍ୟାସମ୍ବନ୍ଧାତ୍ତତ୍କାର୍ୟାହଙ୍କୃତେସ୍ତଥା ।
ସଂସାରୋଽପାର୍ଥକୋଽପି ସ୍ୟାଦ୍ରାଗଦ୍ୱେଷାଦିସଙ୍କୁଲଃ ॥ ୨୦॥
ମନ ଏବ ହି ସଂସାରୋ ବନ୍ଧଶ୍ଚୈବ ମନଃ ଶୁଭେ ।
ଆତ୍ମା ମନଃସମାନତ୍ୱମେତ୍ୟ ତଦ୍ଗତବନ୍ଧଭାକ୍ ॥ ୨୧॥
ଯଥା ବିଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ଫଟିକୋଽଲକ୍ତକାଦିସମୀପଗଃ ।
ତତ୍ତଦ୍ୱର୍ଣୟୁଗାଭାତି ବସ୍ତୁତୋ ନାସ୍ତି ରଞ୍ଜନମ୍ ॥ ୨୨॥
ବୁଦ୍ଧୀନ୍ଦ୍ରିୟାଦିସାମୀପ୍ୟାଦାତ୍ମନଃ ସଂସୃତିର୍ବଲାତ୍ ।
ଆତ୍ମା ସ୍ୱଲିଙ୍ଗଂ ତୁ ମନଃ ପରିଗୃହ୍ୟ ତଦୁଦ୍ଭବାନ୍ ॥ ୨୩॥
କାମାନ୍ ଜୁଷନ୍ ଗୁଣୈର୍ବଦ୍ଧଃ ସଂସାରେ ବର୍ତତେଽବଶଃ ।
ଆଦୌ ମନୋଗୁଣାନ୍ ସୃଷ୍ଟ୍ୱା ତତଃ କର୍ମାଣ୍ୟନେକଧା ॥ ୨୪॥
ଶୁକ୍ଲଲୋହିତକୃଷ୍ଣାନି ଗତୟସ୍ତତ୍ସମାନତଃ ।
ଏବଂ କର୍ମବଶାଜ୍ଜୀବୋ ଭ୍ରମତ୍ୟାଭୂତସମ୍ପ୍ଲବମ୍ ॥ ୨୫॥
ସର୍ୱୋପସଂହୃତୌ ଜୀବୋ ବାସନାଭିଃ ସ୍ୱକର୍ମଭିଃ ।
ଅନାଦ୍ୟବିଦ୍ୟାବଶଗସ୍ତିଷ୍ଠତ୍ୟଭିନିବେଶତଃ ॥ ୨୬॥
ସୃଷ୍ଟିକାଲେ ପୁନଃ ପୂର୍ୱବାସନାମାନସୈଃ ସହ ।
ଜାୟତେ ପୁନରପ୍ୟେବଂ ଘଟୀୟନ୍ତ୍ରମିବାବଶଃ ॥ ୨୭॥
ଯଦା ପୁଣ୍ୟବିଶେଷେଣ ଲଭତେ ସଙ୍ଗତିଂ ସତାମ୍ ।
ମଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ସୁଶାନ୍ତାନାଂ ତଦା ମଦ୍ୱିଷୟା ମତିଃ ॥ ୨୮॥
ମତ୍କଥାଶ୍ରବଣେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଦୁର୍ଲଭା ଜାୟତେ ତତଃ ।
ତତଃ ସ୍ୱରୂପବିଜ୍ଞାନମନାୟାସେନ ଜାୟତେ ॥ ୨୯॥
ତଦାଚାର୍ୟପ୍ରସାଦେନ ବାକ୍ୟାର୍ଥଜ୍ଞାନତଃ କ୍ଷଣାତ୍ ।
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟମନଃପ୍ରାଣାହଙ୍କୃତିଭ୍ୟଃ ପୃଥକ୍ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୩୦॥
ସ୍ୱାତ୍ମାନୁଭବତଃ ସତ୍ୟମାନନ୍ଦାତ୍ମାନମଦ୍ୱୟମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସଦ୍ୟୋ ଭବେନ୍ମୁକ୍ତଃ ସତ୍ୟମେବ ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୩୧॥
ଏବଂ ମୟୋଦିତଂ ସମ୍ୟଗାଲୋଚୟତି ଯୋଽନିଶମ୍ ।
ତସ୍ୟ ସଂସାରଦୁଃଖାନି ନ ସ୍ପୃଶନ୍ତି କଦାଚନ ॥ ୩୨॥
ତ୍ୱମପ୍ୟେତନ୍ମୟା ପ୍ରୋକ୍ତମାଲୋଚୟ ବିଶୁଦ୍ଧଧୀଃ ।
ନ ସ୍ପୃଶ୍ୟସେ ଦୁଃଖଜାଲୈଃ କର୍ମବନ୍ଧାଦ୍ୱିମୋକ୍ଷ୍ୟସେ ॥ ୩୩॥
ପୂର୍ୱଜନ୍ମନି ତେ ସୁଭ୍ରୁ କୃତା ମଦ୍ଭକ୍ତିରୁତ୍ତମା ।
ଅତସ୍ତବ ବିମୋକ୍ଷାୟ ରୂପଂ ମେ ଦର୍ଶିତଂ ଶୁଭେ ॥ ୩୪॥
ଧ୍ୟାତ୍ୱା ମଦ୍ରୂପମନିଶମାଲୋଚୟ ମୟୋଦିତମ୍ ।
ପ୍ରବାହପତିତଂ କାର୍ୟଂ କୁର୍ୱନ୍ତ୍ୟପି ନ ଲିପ୍ୟସେ ॥ ୩୫॥
ଶ୍ରୀରାମେଣୋଦିତଂ ସର୍ୱଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତାରାତିବିସ୍ମିତା ।
ଦେହାଭିମାନଜଂ ଶୋକଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ନତ୍ୱା ରଘୂତ୍ତମମ୍ ॥ ୩୬॥
ଆତ୍ମାନୁଭବସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଜୀବନ୍ମୁକ୍ତା ବଭୂବ ହ ।
କ୍ଷଣସଙ୍ଗମମାତ୍ରେଣ ରାମେଣ ପରମାତ୍ମନା ॥ ୩୭॥
ଅନାଦିବନ୍ଧଂ ନିର୍ଧୂୟ ମୁକ୍ତା ସାପି ବିକଲ୍ମଷା ।
ସୁଗ୍ରୀବୋଽପି ଚ ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାମବକ୍ତ୍ରାତ୍ସମୀରିତମ୍ ॥ ୩୮॥
ଜହାବଜ୍ଞାନମଖିଲଂ ସ୍ୱସ୍ଥଚିତ୍ତୋଽଭବତ୍ତଦା ।
ତତଃ ସୁଗ୍ରୀବମାହେଦଂ ରାମୋ ବାନରପୁଙ୍ଗବମ୍ ॥ ୩୯॥
ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ୟ ପୁତ୍ରେଣ ଯଦୁକ୍ତଂ ସାମ୍ପରାୟିକମ୍ ।
କୁରୁ ସର୍ୱଂ ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ସଂସ୍କାରାଦି ମମାଜ୍ଞୟା ॥ ୪୦॥
ତଥେତି ବଲିଭିର୍ମୁଖ୍ୟୈର୍ୱାନରୈଃ ପରିଣୀୟ ତମ୍ ।
ବାଲିନଂ ପୁଷ୍ପକେ କ୍ଷିପ୍ତ୍ୱା ସର୍ୱରାଜୋପଚାରକୈଃ ॥ ୪୧॥
ଭେରୀଦୁନ୍ଦୁଭିନିର୍ଘୋଷୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ।
ଯୂଥପୈର୍ୱାନରୈଃ ପୌରୈସ୍ତାରୟା ଚାଙ୍ଗଦେନ ଚ ॥ ୪୨॥
ଗତ୍ୱା ଚକାର ତତ୍ସର୍ୱଂ ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ।
ସ୍ନାତ୍ୱା ଜଗାମ ରାମସ୍ୟ ସମୀପଂ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସହ ॥ ୪୩॥
ନତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ଚରଣୌ ସୁଗ୍ରୀବଃ ପ୍ରାହ ହୃଷ୍ଟଧୀଃ ।
ରାଜ୍ୟଂ ପ୍ରଶାଧି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବାନରାଣାଂ ସମୃଦ୍ଧିମତ୍ ॥ ୪୪॥
ଦାସୋଽହଂ ତେ ପାଦପଦ୍ମଂ ସେବେ ଲକ୍ଷ୍ମଣବଚ୍ଚିରମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ରାଘବଃ ପ୍ରାହ ସୁଗ୍ରୀବଂ ସସ୍ମିତଂ ବଚଃ ॥ ୪୫॥
ତ୍ୱମେବାହଂ ନ ସନ୍ଦେହଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଚ୍ଛ ମମାଜ୍ଞୟା ।
ପୁରରାଜ୍ୟାଧିପତ୍ୟେ ତ୍ୱଂ ସ୍ୱାତ୍ମାନମଭିଷେଚୟ ॥ ୪୬॥
ନଗରଂ ନ ପ୍ରବେକ୍ଷ୍ୟାମି ଚତୁର୍ଦଶ ସମାଃ ସଖେ ।
ଆଗମିଷ୍ୟତି ମେ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପତ୍ତନଂ ତବ ॥ ୪୭॥
ଅଙ୍ଗଦଂ ଯୌବରାଜ୍ୟେ ତ୍ୱମଭିଷେଚୟ ସାଦରମ୍ ।
ଅହଂ ସମୀପେ ଶିଖରେ ପର୍ୱତସ୍ୟ ସହାନୁଜଃ ॥ ୪୮॥
ବତ୍ସ୍ୟାମି ବର୍ଷଦିବସାଂସ୍ତତସ୍ତ୍ୱଂ ଯତ୍ନବାନ୍ ଭବ ।
କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ପୁରେ ସ୍ଥିତ୍ୱା ସୀତାୟାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ ॥ ୪୯॥
ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ପ୍ରଣିପତ୍ୟାହ ସୁଗ୍ରୀବୋ ରାମପାଦୟୋଃ ।
ଯଦାଜ୍ଞାପୟସେ ଦେବ ତତ୍ତଥୈବ କରୋମ୍ୟହମ୍ ॥ ୫୦॥
ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ରାମେଣ ସୁଗ୍ରୀବସ୍ତୁ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଗତ୍ୱା ପୁରଂ ତଥା ଚକ୍ରେ ଯଥା ରାମେଣ ଚୋଦିତଃ ॥ ୫୧॥
ସୁଗ୍ରିବେଣ ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ପୂଜିତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦା ।
ଆଗତ୍ୟ ରାଘବଂ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରଣିପତ୍ୟୋପତସ୍ଥିବାନ୍ ॥ ୫୨॥
ତତୋ ରାମୋ ଜଗାମାଶୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ପ୍ରବର୍ଷଣଗିରେରୂର୍ଧ୍ୱଂ ଶିଖରଂ ଭୂରିବିସ୍ତରମ୍ ॥ ୫୩॥
ତତ୍ରୈକଂ ଗହ୍ୱରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସ୍ଫାଟିକଂ ଦୀପ୍ତିମଚ୍ଛୁଭମ୍ ।
ବର୍ଷବାତାତପସହଂ ଫଲମୂଲସମୀପଗମ୍ ।
ବାସାୟ ରୋଚୟାମାସ ତତ୍ର ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ ୫୪॥
ଦିବ୍ୟମୂଲଫଲପୁଷ୍ପସଂୟୁତେ ମୌକ୍ତିକୋପମଜଲୌଘପଲ୍ୱଲେ ।
ଚିତ୍ରବର୍ଣମୃଗପକ୍ଷିଶୋଭିତେ ପର୍ୱତେ ରଘୁକୁଲୋତ୍ତମୋଽବସତ୍ ॥ ୫୫॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୩॥
॥ଚତୁର୍ଥ ସର୍ଗଃ ॥
ତତ୍ର ବାର୍ଷିକଦିନାନି ରାଘବୋ ଲୀଲୟା ମଣିଗୁହାସୁ ସଞ୍ଚରନ୍ ।
ପକ୍ୱମୂଲଫଲଭୋଗତୋଷିତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହିତୋଽବସତ୍ସୁଖମ୍ ॥ ୧॥
ବାତନୁନ୍ନଜଲପୂରିତମେଘାନନ୍ତରସ୍ତନିତବୈଦ୍ୟୁତଗର୍ଭାନ୍ ।
ବୀକ୍ଷ୍ୟ ବିସ୍ମୟମଗାଦ୍ଗଜୟୂଥାନ୍ ଯଦ୍ୱଦାହିତସୁକାଞ୍ଚନକକ୍ଷାନ୍ ॥ ୨॥
ନବଘାସଂ ସମାସ୍ୱାଦ୍ୟ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟମୃଗଦ୍ୱିଜାଃ ।
ଧାବନ୍ତୋ ପରିତୋ ରାମଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ବିସ୍ଫାରିତେକ୍ଷଣାଃ ॥ ୩॥
ନ ଚଲନ୍ତି ସଦା ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠା ଇବ ମୁନୀଶ୍ୱରାଃ ।
ରାମଂ ମାନୁଷରୂପେଣ ଗିରିକାନନଭୂମିଷୁ ॥ ୪॥
ଚରନ୍ତଂ ପରମାତ୍ମାନଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସିଦ୍ଧଗଣା ଭୁବି ।
ମୃଗପକ୍ଷିଗଣା ଭୂତ୍ୱା ରାମମେବାନୁସେବିରେ ॥ ୫॥
ସୌମିତ୍ରିରେକଦା ରାମମେକାନ୍ତେ ଧ୍ୟାନତତ୍ପରମ୍ ।
ସମାଧିବିରମେ ଭକ୍ତ୍ୟା ପ୍ରଣୟାଦ୍ୱିନୟାନ୍ୱିତଃ ॥ ୬॥
ଅବ୍ରବୀଦ୍ଦେବ ତେ ବାକ୍ୟାତ୍ପୂର୍ୱୋକ୍ତାଦ୍ୱିଗତୋ ମମ ।
ଅନାଦ୍ୟବିଦ୍ୟାସମ୍ଭୂତଃ ସଂଶୟୋ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୭॥
ଇଦାନୀଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କ୍ରିୟାମାର୍ଗେଣ ରାଘବ ।
ଭବଦାରାଧନଂ ଲୋକେ ଯଥା କୁର୍ୱନ୍ତି ଯୋଗିନଃ ॥ ୮॥
ଇଦମେବ ସଦା ପ୍ରାହୁର୍ୟୋଗିନୋ ମୁକ୍ତିସାଧନମ୍ ।
ନାରଦୋଽପି ତଥା ବ୍ୟାସୋ ବ୍ରହ୍ମା କମଲସମ୍ଭବଃ ॥ ୯॥
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାଦିବର୍ଣାନାମାଶ୍ରମାଣାଂ ଚ ମୋକ୍ଷଦମ୍ ।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସୁଲଭଂ ମୁକ୍ତିସାଧନମ୍ ।
ତବ ଭକ୍ତାୟ ମେ ଭ୍ରାତ୍ରେ ବ୍ରୂହି ଲୋକୋପକାରକମ୍ ॥ ୧୦॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ ।
ମମ ପୂଜାବିଧାନସ୍ୟ ନାନ୍ତୋଽସ୍ତି ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ତଥାପି ବକ୍ଷ୍ୟେ ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ୟଥାବଦନୁପୂର୍ୱଶଃ ॥ ୧୧॥
ସ୍ୱଗୃହ୍ୟୋକ୍ତପ୍ରକାରେଣ ଦ୍ୱିଜତ୍ୱଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ମାନବଃ ।
ସକାଶାତ୍ସଦ୍ଗୁରୋର୍ମନ୍ତ୍ରଂ ଲବ୍ଧ୍ୱା ମଦ୍ଭକ୍ତିସଂୟୁତଃ ॥ ୧୨॥
ତେନ ସନ୍ଦର୍ଶିତବିଧିର୍ମାମେବାରାଧୟେତ୍ସୁଧୀଃ ।
ହୃଦୟେ ବାଽନଲେ ବାର୍ଚେତ୍ପ୍ରତିମାଦୌ ବିଭାବସୌ ॥ ୧୩॥
ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାୟାଂ ବା ପୂଜୟେନ୍ମାମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ୱୀତ ପ୍ରଥମଂ ଦେହଶୁଦ୍ଧୟେ ॥ ୧୪॥
ବେଦତନ୍ତ୍ରୋଦିତୈର୍ମନ୍ତ୍ରୈର୍ମୃଲ୍ଲେପନବିଧାନତଃ ।
ସନ୍ଧ୍ୟାଦି କର୍ମ ଯନ୍ନିତ୍ୟଂ ତତ୍କୁର୍ୟାଦ୍ୱିଧିନା ବୁଧଃ ॥ ୧୫॥
ସଙ୍କଲ୍ପମାଦୌ କୁର୍ୱୀତ ସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ କର୍ମଣାଂ ସୁଧୀଃ ।
ସ୍ୱଗୁରୁଂ ପୂଜୟେଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟା ମଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ପୂଜକୋ ମମ ॥ ୧୬॥
ଶିଲାୟାଂ ସ୍ନପନଂ କୁର୍ୟାତ୍ପ୍ରତିମାସୁ ପ୍ରମାର୍ଜନମ୍ ।
ପ୍ରସିଦ୍ଧୈର୍ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦ୍ୟୈର୍ମତ୍ପୂଜା ସିଦ୍ଧିଦାୟିକା ॥ ୧୭॥
ଅମାୟିକୋଽନୁବୃତ୍ତ୍ୟା ମାଂ ପୂଜୟେନ୍ନିୟତବ୍ରତଃ ।
ପ୍ରତିମାଦିଷ୍ୱଲଙ୍କାରଃ ପ୍ରିୟୋ ମେ କୁଲନନ୍ଦନ ॥ ୧୮॥
ଅଗ୍ନୌ ଯଜେତ ହବିଷା ଭାସ୍କରେ ସ୍ଥଣ୍ଡିଲେ ଯଜେତ୍ ।
ଭକ୍ତେନୋପହୃତଂ ପ୍ରୀତ୍ୟୈ ଶ୍ରଦ୍ଧୟା ମମ ବାର୍ୟପି ॥ ୧୯॥
କିଂ ପୁନର୍ଭକ୍ଷ୍ୟଭୋଜ୍ୟାଦି ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦିକମ୍ ।
ପୂଜାଦ୍ରବ୍ୟାଣି ସର୍ୱାଣି ସମ୍ପାଦ୍ୟୈବଂ ସମାରଭେତ୍ ॥ ୨୦॥
ଚୈଲାଜିନକୁଶୈଃ ସମ୍ୟଗାସନଂ ପରିକଲ୍ପୟେତ୍ ।
ତତ୍ରୋପବିଶ୍ୟ ଦେବସ୍ୟ ସମ୍ମୁଖେ ଶୁଦ୍ଧମାନସଃ ॥ ୨୧॥
ତତୋ ନ୍ୟାସଂ ପ୍ରକୂର୍ୱୀତ ମାତୃକାବହିରାନ୍ତରମ୍ ।
କେଶବାଦି ତତଃ କୁର୍ୟାତ୍ତତ୍ତ୍ୱନ୍ୟାସଂ ତତଃ ପରମ୍ ॥ ୨୨॥
ମନ୍ମୂର୍ତିପଞ୍ଜରନ୍ୟାସଂ ମନ୍ତ୍ରନ୍ୟାସଂ ତତୋ ନ୍ୟସେତ୍ ।
ପ୍ରତିମାଦାବପି ତଥା କୁର୍ୟାନ୍ନିତ୍ୟମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୨୩॥
କଲଶଂ ସ୍ୱପୁରୋ ବାମେ କ୍ଷିପେତ୍ପୁଷ୍ପାଦି ଦକ୍ଷିଣେ ।
ଅର୍ଘ୍ୟପାଦ୍ୟପ୍ରଦାନାର୍ଥଂ ମଧୁପର୍କାର୍ଥମେବ ଚ ॥ ୨୪॥
ତଥୈବାଚମନାର୍ଥଂ ତୁ ନ୍ୟସେତ୍ପାତ୍ରଚତୁଷ୍ଟୟମ୍ ।
ହୃତ୍ପଦ୍ମେ ଭାନୁବିମଲେ ମତ୍କଲାଂ ଜୀବସନ୍ଜ୍ଞିତାମ୍ ॥ ୨୫॥
ଧ୍ୟାୟେତ୍ସ୍ୱଦେହମଖିଲଂ ତୟା ବ୍ୟାପ୍ତମରିନ୍ଦମ ।
ତାମେବାବାହୟେନ୍ନିତ୍ୟଂ ପ୍ରତିମାଦିଷୁ ମତ୍କଲାମ୍ ॥ ୨୬॥
ପାଦ୍ୟାର୍ଘ୍ୟାଚମନୀୟାଦ୍ୟୈଃ ସ୍ନାନବସ୍ତ୍ରବିଭୂଷଣୈଃ ।
ଯାବଚ୍ଛକ୍ୟୋପଚାରୈର୍ୱା ତ୍ୱର୍ଚୟେନ୍ମାମମାୟଯା ॥ ୨୭॥
ବିଭବେ ସତି କର୍ପୂରକୁଙ୍କୁମାଗରୁଚନ୍ଦନୈଃ ।
ଅର୍ଚୟେନ୍ମନ୍ତ୍ରବନ୍ନିତ୍ୟଂ ସୁଗନ୍ଧକୁସୁମୈଃ ଶୁଭୈଃ ॥ ୨୮॥
ଦଶାବରଣପୂଜାଂ ବୈ ହ୍ୟାଗମୋକ୍ତାଂ ପ୍ରକାରୟେତ୍ ।
ନୀରାଜନୈର୍ଧୂପଦୀପୈର୍ନୈବେଦ୍ୟୈର୍ବହୁବିସ୍ତରୈଃ ॥ ୨୯॥
ଶ୍ରଦ୍ଧୟୋପହରେନ୍ନିତ୍ୟଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭୁଗହମୀଶ୍ୱରଃ ।
ହୋମଂ କୁର୍ୟାତ୍ପ୍ରୟତ୍ନେନ ବିଧିନା ମନ୍ତ୍ରକୋବିଦଃ ॥ ୩୦॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟେନୋକ୍ତମାର୍ଗେଣ କୁଣ୍ଡେନାଗମବିତ୍ତମଃ ।
ଜୁହୁୟାନ୍ମୂଲମନ୍ତ୍ରେଣ ପୁଂସୂକ୍ତେନାଥବା ବୁଧଃ ॥ ୩୧॥
ଅଥବୌପାସନାଗ୍ନୌ ବା ଚରୁଣା ହବିଷା ତଥା ।
ତପ୍ତଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଖ୍ୟଂ ଦିବ୍ୟାଭରଣଭୂଷିତମ୍ ॥ ୩୨॥
ଧ୍ୟାୟେଦନଲମଧ୍ୟସ୍ଥଂ ହୋମକାଲେ ସଦା ବୁଧଃ ।
ପାର୍ଷଦେଭ୍ୟୋ ବଲିଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ହୋମଶେଷଂ ସମାପୟେତ୍ ॥ ୩୩॥
ତତୋ ଜପଂ ପ୍ରକୁର୍ୱୀତ ଧ୍ୟାୟେନ୍ମାଂ ଯତବାକ୍ ସ୍ମରନ୍ ।
ମୁଖବାସଂ ଚ ତାମ୍ବୂଲଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୀତିସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୩୪॥
ମଦର୍ଥେ ନୃତ୍ୟଗୀତାଦି ସ୍ତୁତିପାଠାଦି କାରୟେତ୍ ।
ପ୍ରଣମେଦ୍ଦଣ୍ଡବଦ୍ଭୂମୌ ହୃଦୟେ ମାଂ ନିଧାୟ ଚ ॥ ୩୫॥
ଶିରସ୍ୟାଧାୟ ମଦ୍ଦତ୍ତଂ ପ୍ରସାଦଂ ଭାବନାମୟମ୍ ।
ପାଣିଭ୍ୟାଂ ମତ୍ପଦେ ମୂର୍ଧ୍ନି ଗୃହୀତ୍ୱା ଭକ୍ତିସଂୟୁତଃ ॥ ୩୬॥
ରକ୍ଷ ମାଂ ଘୋରସଂସାରାଦିତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରଣମେତ୍ସୁଧୀଃ ।
ଉଦ୍ୱାସୟେଦ୍ୟଥାପୂର୍ୱଂ ପ୍ରତ୍ୟଗ୍ଜ୍ୟୋତିଷି ସଂସ୍ମରନ୍ ॥ ୩୭॥
ଏବମୁକ୍ତପ୍ରକାରେଣ ପୂଜୟେଦ୍ୱିଧିବଦ୍ୟଦି ।
ଇହାମୂତ୍ର ଚ ସଂସିଦ୍ଧିଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମଦନୁଗ୍ରହାତ୍ ॥ ୩୮॥
ମଦ୍ଭକ୍ତୋ ଯଦି ମାମେବଂ ପୂଜାଂ ଚୈବ ଦିନେ ଦିନେ ।
କରୋତି ମମ ସାରୂପ୍ୟଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୩୯॥
ଇଦଂ ରହସ୍ୟଂ ପରମଂ ଚ ପାବନଂ
ମୟୈବ ସାକ୍ଷାତ୍କଥିତଂ ସନାତନମ୍ ।
ପଠତ୍ୟଜସ୍ରଂ ଯଦି ବା ଶୃଣୋତି ଯଃ
ସ ସର୍ୱପୂଜାଫଲଭାଙ୍ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୪୦॥
ଏବଂ ପରାତ୍ମା ଶ୍ରୀରାମଃ କ୍ରିୟାୟୋଗମନୁତ୍ତମମ୍ ।
ପୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରାହ ସ୍ୱଭକ୍ତାୟ ଶେଷାଂଶାୟ ମହାତ୍ମନେ ॥ ୪୧॥
ପୁନଃ ପ୍ରାକୃତବଦ୍ରାମୋ ମାୟାମାଲମ୍ବ୍ୟ ଦୁଃଖିତଃ ।
ହା ସୀତେତି ବଦନ୍ନୈବ ନିଦ୍ରାଂ ଲେଭେ କଥଞ୍ଚନ ॥ ୪୨॥
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର କିଷ୍କିନ୍ଧାୟାଂ ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ।
ହନୂମାନ୍ ପ୍ରାହ ସୁଗ୍ରୀବମେକାନ୍ତେ କପିନାୟକମ୍ ॥ ୪୩॥
ଶୃଣୁ ରାଜନ୍ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ତବୈବ ହିତମୁତ୍ତମମ୍ ।
ରାମେଣ ତେ କୃତଃ ପୂର୍ୱମୁପକାରୋ ହ୍ୟନୁତ୍ତମଃ ॥ ୪୪॥
କୃତଘ୍ନବତ୍ତ୍ୱୟା ନୂନଂ ବିସ୍ମୃତଃ ପ୍ରତିଭାତି ମେ ।
ତ୍ୱତ୍କୃତେ ନିହତୋ ବାଲୀ ବୀରସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟସମ୍ମତଃ ॥ ୪୫॥
ରାଜ୍ୟେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତୋଽସି ତ୍ୱଂ ତାରାଂ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସି ଦୁର୍ଲଭାମ୍ ।
ସ ରାମଃ ପର୍ୱତସ୍ୟାଗ୍ରେ ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ବସନ୍ ସୁଧୀଃ ॥ ୪୬॥
ତ୍ୱଦାଗମନମେକାଗ୍ରମୀକ୍ଷତେ କାର୍ୟଗୌରବାତ୍ ।
ତ୍ୱଂ ତୁ ବାନରଭାବେନ ସ୍ତ୍ରୀସକ୍ତୋ ନାବବୁଦ୍ଧ୍ୟସେ ॥ ୪୭॥
କରୋମୀତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାୟ ସୀତାୟାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍ ।
ନ କରୋଷି କୃତଘ୍ନସ୍ତ୍ୱଂ ହନ୍ୟସେ ବାଲିବଦ୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪୮॥
ହନୂମଦ୍ୱଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବୋ ଭୟବିହ୍ୱଲଃ ।
ପ୍ରତ୍ୟୁବାଚ ହନୂମନ୍ତଂ ସତ୍ୟମେବ ତ୍ୱୟୋଦିତମ୍ ॥ ୪୯॥
ଶୀଘ୍ରଂ କୁରୁ ମମାଜ୍ଞାଂ ତ୍ୱଂ ବାନରାଣାଂ ତରସ୍ୱିନାମ୍ ।
ସହସ୍ରାଣି ଦଶେଦାନୀଂ ପ୍ରେଷୟାଶୁ ଦିଶୋ ଦଶ ॥ ୫୦॥
ସପ୍ତଦ୍ୱୀପଗତାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ବାନରାନାନୟନ୍ତୁ ତେ ।
ପକ୍ଷମଧ୍ୟେ ସମାୟାନ୍ତୁ ସର୍ୱେ ବାନରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୫୧॥
ଯେ ପକ୍ଷମତିବର୍ତନ୍ତେ ତେ ବଧ୍ୟା ମେ ନ ସଂଶୟଃ ।
ଇତ୍ୟାଜ୍ଞାପ୍ୟ ହନୂମନ୍ତଂ ସୁଗ୍ରୀବୋ ଗୃହମାବିଶତ୍ ॥ ୫୨॥
ସୁଗ୍ରୀବାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ହନୂମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ ।
ତତ୍କ୍ଷଣେ ପ୍ରେଷୟାମାସ ହରୀନ୍ ଦଶ ଦିଶଃ ସୁଧୀଃ ॥ ୫୩॥
ଅଗଣିତଗୁଣସତ୍ତ୍ୱାନ୍ ବାୟୁବେଗପ୍ରଚାରାନ୍
ବନଚରଗଣମୁଖ୍ୟାନ୍ ପର୍ୱତାକାରରୂପାନ୍ ।
ପବନହିତକୁମାରଃ ପ୍ରେଷୟାମାସ ଦୂତା-
ନତିରଭସତରାତ୍ମା ଦାନମାନାଦିତୃପ୍ତାନ୍ ॥ ୫୪॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୪॥
॥ପଞ୍ଚମ ସର୍ଗଃ ॥
ରାମସ୍ତୁ ପର୍ୱତସ୍ୟାଗ୍ରେ ମଣିସାନୌ ନିଶାମୁଖେ ।
ସୀତାବିରହଜଂ ଶୋକମସହନ୍ନିଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧॥
ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମେ ସୀତା ରାକ୍ଷସେନ ହୃତା ବଲାତ୍ ।
ମୃତାଽମୃତା ବା ନିଶ୍ଚେତୁଂ ନ ଜାନେଽଦ୍ୟାପି ଭାମିନୀମ୍ ॥ ୨॥
ଜୀବତୀତି ମମ ବ୍ରୂୟାତ୍କଶ୍ଚିଦ୍ୱା ପ୍ରିୟକୃତ୍ ସ ମେ ।
ଯଦି ଜାନାମି ତାଂ ସାଧ୍ୱୀଂ ଜୀବନ୍ତୀଂ ଯତ୍ର କୁତ୍ର ବା ॥ ୩॥
ହଠାଦେବାହରିଷ୍ୟାମି ସୁଧାମିବ ପୟୋନିଧେଃ ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଶୃଣୁ ମେ ଭ୍ରାତର୍ୟେନ ମେ ଜନକାତ୍ମଜା ॥ ୪॥
ନୀତା ତଂ ଭସ୍ମସାତ୍କୁର୍ୟାଂ ସପୁତ୍ରବଲବାହନମ୍ ।
ହେ ସୀତେ ଚନ୍ଦ୍ରବଦନେ ବସନ୍ତୀ ରାକ୍ଷସାଲୟେ ॥ ୫॥
ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତା ମାମପଶ୍ୟନ୍ତୀ କଥଂ ପ୍ରାଣାନ୍ ଧରିଷ୍ୟସି ।
ଚନ୍ଦ୍ରୋଽପି ଭାନୁବଦ୍ଭାତି ମମ ଚନ୍ଦ୍ରାନନାଂ ବିନା ॥ ୬॥
ଚନ୍ଦ୍ର ତ୍ୱଂ ଜାନକୀଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା କରୈର୍ମାଂ ସ୍ପୃଶ ଶୀତଲୈଃ ।
ସୁଗ୍ରୀବୋଽପି ଦୟାହୀନୋ ଦୁଃଖିତଂ ମାଂ ନ ପଶ୍ୟତି ॥ ୭॥
ରାଜ୍ୟଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ ପରିବୃତୋ ରହଃ ।
କୃତଘ୍ନୋ ଦୃଶ୍ୟତେ ବ୍ୟକ୍ତଂ ପାନାସକ୍ତୋଽତିକାମୁକଃ ॥ ୮॥
ନାୟାତି ଶରଦଂ ପଶ୍ୟନ୍ନପି ମାର୍ଗୟିତୁଂ ପ୍ରିୟାମ୍ ।
ପୂର୍ୱୋପକାରିଣଂ ଦୁଷ୍ଟଃ କୃତଘ୍ନୋ ବିସ୍ମୃତୋ ହି ମାମ୍ ॥ ୯॥
ହନ୍ମି ସୁଗ୍ରୀବମପ୍ୟେବଂ ସପୁରଂ ସହବାନ୍ଧବମ୍ ।
ବାଲୀ ଯଥା ହତୋ ମେଽଦ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବୋଽପି ତଥା ଭବେତ୍ ॥ ୧୦॥
ଇତି ରୁଷ୍ଟଂ ସମାଲୋକ୍ୟ ରାଘବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽବ୍ରବୀତ୍ ।
ଇଦାନୀମେବ ଗତ୍ୱାହଂ ସୁଗ୍ରୀବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନସମ୍ ॥ ୧୧॥
ମାମାଜ୍ଞାପୟ ହତ୍ୱା ତମାୟାସ୍ୟେ ରାମ ତେଽନ୍ତିକମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଧନୁରାଦାୟ ସ୍ୱୟଂ ତୂଣୀରମେବ ଚ ॥ ୧୨॥
ଗନ୍ତୁମଭ୍ୟୁଦ୍ୟତଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରବୀତ୍ ।
ନ ହନ୍ତବ୍ୟସ୍ତ୍ୱୟା ବତ୍ସ ସୁଗ୍ରୀବୋ ମେ ପ୍ରିୟଃ ସଖା ॥ ୧୩॥
କିନ୍ତୁ ଭୀଷୟ ସୁଗ୍ରୀବଂ ବାଲିବତ୍ତ୍ୱଂ ହନିଷ୍ୟସେ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଶୀଘ୍ରମାଦାୟ ସୁଗ୍ରୀବପ୍ରତିଭାଷିତମ୍ ॥ ୧୪॥
ଆଗତ୍ୟ ପଶ୍ଚାଦ୍ୟତ୍କାର୍ୟଂ ତତ୍କରିଷ୍ୟାମ୍ୟସଂଶୟମ୍ ।
ତଥେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽଗଚ୍ଛତ୍ତ୍ୱରିତୋ ଭୀମବିକ୍ରମଃ ॥ ୧୫॥
କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ପ୍ରତି କୋପେନ ନିର୍ଦହନ୍ନିବ ବାନରାନ୍ ।
ସର୍ୱଜ୍ଞୋ ନିତ୍ୟଲକ୍ଷ୍ମୀକୋ ବିଜ୍ଞାନାତ୍ମାପି ରାଘବଃ ॥ ୧୬॥
ସୀତାମନୁଶୁଶୋଚାର୍ତ୍ତଃ ପ୍ରାକୃତଃ ପ୍ରାକୃତାମିବ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦିସାକ୍ଷିଣସ୍ତସ୍ୟ ମାୟାକାର୍ୟାତିବର୍ତିନଃ ॥ ୧୭॥
ରାଗାଦିରହିତସ୍ୟାସ୍ୟ ତତ୍କାର୍ୟଂ କଥମୁଦ୍ଭବେତ୍ ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋକ୍ତମୃତଂ କର୍ତୁଂ ରାଜ୍ଞୋ ଦଶରଥସ୍ୟ ହି ॥ ୧୮॥
ତପସଃ ଫଲଦାନାୟ ଜାତୋ ମାନୁଷବେଷଧୃକ୍ ।
ମାୟଯା ମୋହିତାଃ ସର୍ୱେ ଜନା ଅଜ୍ଞାନସଂୟୁତାଃ ॥ ୧୯॥
କଥମେଷାଂ ଭବେନ୍ମୋକ୍ଷ ଇତି ବିଷ୍ଣୁର୍ୱିଚିନ୍ତୟନ୍ ।
କଥାଂ ପ୍ରଥୟିତୁଂ ଲୋକେ ସର୍ୱଲୋକମଲାପହାମ୍ ॥ ୨୦॥
ରାମାୟଣାଭିଧାଂ ରାମୋ ଭୂତ୍ୱା ମାନୁଷଚେଷ୍ଟକଃ ।
କ୍ରୋଧଂ ମୋହଂ ଚ କାମଂ ଚ ବ୍ୟବହାରାର୍ଥସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୨୧॥
ତତ୍ତତ୍କାଲୋଚିତଂ ଗୃହ୍ଣନ୍ ମୋହୟତ୍ୟବଶାଃ ପ୍ରଜାଃ ।
ଅନୁରକ୍ତ ଇବାଶେଷଗୁଣେଷୁ ଗୁଣବର୍ଜିତଃ ॥ ୨୨॥
ବିଜ୍ଞାନମୂର୍ତିର୍ୱିଜ୍ଞାନଶକ୍ତିଃ ସାକ୍ଷ୍ୟଗୁଣାନ୍ୱିତଃ ।
ଅତଃ କାମାଦିଭିର୍ନିତ୍ୟମବିଲିପ୍ତୋ ଯଥା ନଭଃ ॥ ୨୩॥
ବିନ୍ଦନ୍ତି ମୁନୟଃ କେଚିଜ୍ଜାନନ୍ତି ଜନକାଦୟଃ ।
ତଦ୍ଭକ୍ତା ନିର୍ମଲାତ୍ମାନଃ ସମ୍ୟଗ୍ ଜାନନ୍ତି ନିତ୍ୟଦା ।
ଭକ୍ତଚିତ୍ତାନୁସାରେଣ ଜାୟତେ ଭଗବାନଜଃ ॥ ୨୪॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ତଦା ଗତ୍ୱା କିଷ୍କିନ୍ଧାନଗରାନ୍ତିକମ୍ ।
ଜ୍ୟାଘୋଷମକରୋତ୍ତୀବ୍ରଂ ଭୀଷୟନ୍ ସର୍ୱବାନରାନ୍ ॥ ୨୫॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପ୍ରାକୃତାସ୍ତତ୍ର ବାନରା ବପ୍ରମୂର୍ଧନି ।
ଚକ୍ରୁଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଂ ଧୃତପାଷାଣପାଦପାଃ ॥ ୨୬॥
ତାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷୋ ବାନରାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦା ।
ନିର୍ମୂଲାନ୍ କର୍ତୁମୁଦ୍ୟୁକ୍ତୋ ଧନୁରାନମ୍ୟ ବୀର୍ୟବାନ୍ ॥ ୨୭॥
ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ସମାପ୍ଲୁତ୍ୟ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଗତମ୍ ॥ ୨୮॥
ନିବାର୍ୟ ବାନରାନ୍ ସର୍ୱାନଙ୍ଗଦୋ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମଃ ।
ଗତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣସାମୀପ୍ୟଂ ପ୍ରଣନାମ ସ ଦଣ୍ଡବତ୍ ॥ ୨୯॥
ତତୋଽଙ୍ଗଦଂ ପରିଷ୍ୱଜ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରିୟବର୍ଧନଃ ।
ଉବାଚ ବତ୍ସ ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ପିତୃବ୍ୟାୟ ନିବେଦୟ ॥ ୩୦॥
ମାମାଗତଂ ରାଘବେଣ ଚୋଦିତଂ ରୌଦ୍ରମୂର୍ତିନା ।
ତଥେତି ତ୍ୱରିତଂ ଗତ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବାୟ ନ୍ୟବେଦୟତ୍ ॥ ୩୧॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କ୍ରୋଧତାମ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁରଦ୍ୱାରି ବହିଃ ସ୍ଥିତଃ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱାତୀବ ସନ୍ତ୍ରସ୍ତଃ ସୁଗ୍ରୀବୋ ବାନରେଶ୍ୱରଃ ॥ ୩୨॥
ଆହୂୟ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ହନୂମନ୍ତମଥାବ୍ରବୀତ୍ ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱମଙ୍ଗଦେନାଶୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ବିନୟାନ୍ୱିତଃ ॥ ୩୩॥
ସାନ୍ତ୍ୱୟନ୍ କୋପିତଂ ବୀରଂ ଶନୈରାନୟ ସାଦରମ୍ ।
ପ୍ରେଷୟିତ୍ୱା ହନୂମନ୍ତଂ ତାରାମାହ କପୀଶ୍ୱରଃ ॥ ୩୪॥
ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛ ସାନ୍ତ୍ୱୟନ୍ତୀ ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ମୃଦୁଭାଷିତୈଃ ।
ଶାନ୍ତମନ୍ତଃପୁରଂ ନୀତ୍ୱା ପଶ୍ଚାଦ୍ଦର୍ଶୟ ମେଽନଘେ ॥ ୩୫॥
ଭବତ୍ୱିତି ତତସ୍ତାରା ମଧ୍ୟକକ୍ଷଂ ସମାବିଶତ୍ ।
ହନୁମାନଙ୍ଗଦେନୈବ ସହିତୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣାନ୍ତିକମ୍ ॥ ୩୬॥
ଗତ୍ୱା ନନାମ ଶିରସା ଭକ୍ତ୍ୟା ସ୍ୱାଗତମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଏହି ବୀର ମହାଭାଗ ଭବଦ୍ଗୃହମଶଙ୍କିତମ୍ ॥ ୩୭॥
ପ୍ରବିଶ୍ୟ ରାଜଦାରାଦୀନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବମେବ ଚ ।
ଯଦାଜ୍ଞାପୟସେ ପଶ୍ଚାତ୍ତତ୍ସର୍ୱଂ କରବାଣି ଭୋଃ ॥ ୩୮॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଭକ୍ତ୍ୟା କରେ ଗୃହ୍ୟ ସ ମାରୁତିଃ ।
ଆନୟାମାସ ନଗରମଧ୍ୟାଦ୍ରାଜଗୃହଂ ପ୍ରତି ॥ ୩୯॥
ପଶ୍ୟଂସ୍ତତ୍ର ମହାସୌଧାନ୍ ଯୂଥପାନାଂ ସମନ୍ତତଃ ।
ଜଗାମ ଭବନଂ ରାଜ୍ଞଃ ସୁରେନ୍ଦ୍ରଭବନୋପମମ୍ ॥ ୪୦॥
ମଧ୍ୟକକ୍ଷେ ଗତା ତତ୍ର ତାରା ତାରାଧିପାନନା ।
ସର୍ୱାଭରଣସମ୍ପନ୍ନା ମଦରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନା ॥ ୪୧॥
ଉବାଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ନତ୍ୱା ସ୍ମିତପୂର୍ୱାଭିଭାଷିଣୀ ।
ଏହି ଦେବର ଭଦ୍ରଂ ତେ ସାଧୁସ୍ତ୍ୱଂ ଭକ୍ତବତ୍ସଲଃ ॥ ୪୨॥
କିମର୍ଥଂ କୋପମାକାର୍ଷୀର୍ଭକ୍ତେ ଭୃତ୍ୟେ କପୀଶ୍ୱରେ ।
ବହୁକାଲମନାଶ୍ୱାସଂ ଦୁଃଖମେବାନୁଭୂତବାନ୍ ॥ ୪୩॥
ଇଦାନୀଂ ବହୁଦୁଃଖୌଘାଦ୍ଭବଦ୍ଭିରଭିରକ୍ଷିତଃ ।
ଭବତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁଗ୍ରୀବଃ ପ୍ରାପ୍ତସୌଖ୍ୟୋ ମହାମତିଃ ॥ ୪୪॥
କାମାସକ୍ତୋ ରଘୁପତେଃ ସେବାର୍ଥଂ ନାଗତୋ ହରିଃ ।
ଆଗମିଷ୍ୟନ୍ତି ହରୟୋ ନାନାଦେଶଗତାଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୪୫॥
ପ୍ରେଷିତୋ ଦଶସାହସ୍ରା ହରୟୋ ରଘୁସତ୍ତମ ।
ଆନେତୁଂ ବାନରାନ୍ ଦିଗ୍ଭ୍ୟୋ ମହାପର୍ୱତସନ୍ନିଭାନ୍ ॥ ୪୬॥
ସୁଗ୍ରୀବଃ ସ୍ୱୟମାଗତ୍ୟ ସର୍ୱବାନରୟୂଥପୈଃ ।
ବଧୟିଷ୍ୟତି ଦୈତ୍ୟୌଘାନ୍ ରାବଣଂ ଚ ହନିଷ୍ୟତି ॥ ୪୭॥
ତ୍ୱୟୈବ ସହିତୋଽଦ୍ୟୈବ ଗନ୍ତା ବାନରପୁଙ୍ଗବଃ ।
ପଶ୍ୟାନ୍ତର୍ଭବନଂ ତତ୍ର ପୁତ୍ରଦାରସୁହୃଦ୍ୱୃତମ୍ ॥ ୪୮॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସୁଗ୍ରୀବମଭୟଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ନୟ ସହୈବ ତେ ।
ତାରାୟା ବଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କୃଶକ୍ରୋଧୋଽଥ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ ୪୯॥
ଜଗାମାନ୍ତଃପୁରଂ ଯତ୍ର ସୁଗ୍ରୀବୋ ବାନରେଶ୍ୱରଃ ।
ରୁମାମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବଃ ପର୍ୟଙ୍କେ ପର୍ୟବସ୍ଥିତଃ ॥ ୫୦॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣମତ୍ୟର୍ଥମୁତ୍ପପାତାତିଭୀତବତ୍ ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ମଦବିହ୍ୱଲିତେକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୫୧॥
ସୁଗ୍ରୀବଂ ପ୍ରାହ ଦୁର୍ୱୃତ୍ତ ବିସ୍ମୃତୋଽସି ରଘୂତ୍ତମମ୍ ।
ବାଲୀ ଯେନ ହତୋ ବୀରଃ ସ ବାଣୋଽଦ୍ୟ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ॥ ୫୨॥
ତ୍ୱମେବ ବାଲିନୋ ମାର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ୟସି ମୟା ହତଃ ।
ଏବମତ୍ୟନ୍ତପରୁଷଂ ବଦନ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଦା ॥ ୫୩॥
ଉବାଚ ହନୁମାନ୍ ବୀରଃ କଥମେବଂ ପ୍ରଭାଷସେ ।
ତ୍ୱତ୍ତୋଽଧିକତରୋ ରାମେ ଭକ୍ତୋଽୟଂ ବାନରାଧିପଃ ॥ ୫୪॥
ରାମକାର୍ୟାର୍ଥମନିଶଂ ଜାଗର୍ତି ନ ତୁ ବିସ୍ମୃତଃ ।
ଆଗତାଃ ପରିତଃ ପଶ୍ୟ ବାନରାଃ କୋଟିଶଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୫୫॥
ଗମିଷ୍ୟନ୍ତ୍ୟଚିରେଣୈବ ସୀତାୟାଃ ପରିମାର୍ଗଣମ୍ ।
ସାଧୟିଷ୍ୟତି ସୁଗ୍ରୀବୋ ରାମକାର୍ୟମଶେଷତଃ ॥ ୫୬॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ହନୁମତୋ ବାକ୍ୟଂ ସୌମିତ୍ରିର୍ଲଜ୍ଜିତୋଽଭବତ୍ ।
ସୁଗ୍ରୀବୋଽପ୍ୟର୍ଘ୍ୟପାଦ୍ୟାଦ୍ୟୈର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ସମପୂଜୟତ୍ ॥ ୫୭॥
ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପ୍ରାହ ରାମସ୍ୟ ଦାସୋଽହଂ ତେନ ରକ୍ଷିତଃ ।
ରାମଃ ସ୍ୱତେଜସା ଲୋକାନ୍ କ୍ଷଣାର୍ଦ୍ଧେନୈବ ଜେଷ୍ୟତି ॥ ୫୮॥
ସହାୟମାତ୍ରମେବାହଂ ବାନରୈଃ ସହିତଃ ପ୍ରଭୋ ।
ସୌମିତ୍ରିରପି ସୁଗ୍ରୀବଂ ପ୍ରାହ କିଞ୍ଚିନ୍ମୟୋଦିତମ୍ ॥ ୫୯॥
ତତ୍କ୍ଷମସ୍ୱ ମହାଭାଗ ପ୍ରଣୟାଦ୍ଭାଷିତଂ ମୟା ।
ଗଚ୍ଛାମୋଽଦ୍ୟୈବ ସୁଗ୍ରୀବ ରାମସ୍ତିଷ୍ଠତି କାନନେ ॥ ୬୦॥
ଏକ ଏବାତିଦୁଃଖାର୍ତ୍ତୋ ଜାନକୀବିରହାତ୍ପ୍ରଭୁଃ ।
ତଥେତି ରଥମାରୁହ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୬୧॥
ବାନରୈଃ ସହିତୋ ରାଜା ରାମମେବାନ୍ୱପଦ୍ୟତ ॥ ୬୨॥
ଭେରୀମୃଦଙ୍ଗୈର୍ବହୁଋକ୍ଷବାନରୈଃ ଶ୍ୱେତାତପତ୍ରୈର୍ୱ୍ୟଜନୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତଃ ।
ନୀଲାଙ୍ଗଦାଦ୍ୟୈର୍ହନୁମତ୍ପ୍ରଧାନୈଃ ସମାବୃତୋ ରାଘବମଭ୍ୟଗାଦ୍ଧରିଃ ॥ ୬୩॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫॥
॥ ଷଷ୍ଠ ସର୍ଗଃ ॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଂ ସମାସୀନଂ ଗୁହାଦ୍ୱାରି ଶିଲାତଲେ ।
ଚୈଲାଜିନଧରଂ ଶ୍ୟାମଂ ଜଟାମୌଲିବିରାଜିତମ୍ ॥ ୧॥
ବିଶାଲନୟନଂ ଶାନ୍ତଂ ସ୍ମିତଚାରୁମୁଖାମ୍ବୁଜମ୍ ।
ସୀତାବିରହସନ୍ତପ୍ତଂ ପଶ୍ୟନ୍ତଂ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ ॥ ୨॥
ରଥାଦ୍ଦୂରାତ୍ସମୁତ୍ପତ୍ୟ ବେଗାତ୍ସୁଗ୍ରୀବଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ରାମସ୍ୟ ପାଦୟୋରଗ୍ରେ ପେତତୁର୍ଭକ୍ତିସଂୟୁତୌ ॥ ୩॥
ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀବମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପୃଷ୍ଟ୍ୱାନାମୟମନ୍ତିକେ ।
ସ୍ଥାପୟିତ୍ୱା ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ପୂଜୟାମାସ ଧର୍ମବିତ୍ ॥ ୪॥
ତତୋଽବ୍ରବୀଦ୍ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁଗ୍ରୀବୋ ଭକ୍ତିନମ୍ରଧୀଃ ।
ଦେବ ପଶ୍ୟ ସମାୟାନ୍ତୀଂ ବାନରାଣାଂ ମହାଚମୂମ୍ ॥ ୫॥
କୁଲାଚଲାଦ୍ରିସମ୍ଭୂତା ମେରୁମନ୍ଦରସନ୍ନିଭାଃ ।
ନାନାଦ୍ୱୀପସରିଚ୍ଛୈଲବାସିନଃ ପର୍ୱତୋପମାଃ ॥ ୬॥
ଅସଙ୍ଖ୍ୟାତାଃ ସମାୟାନ୍ତି ହରୟଃ କାମରୂପିଣଃ ।
ସର୍ୱେ ଦେବାଂଶସମ୍ଭୂତାଃ ସର୍ୱେ ଯୁଦ୍ଧବିଶାରଦାଃ ॥ ୭॥
ଅତ୍ର କେଚିଦ୍ଗଜବଲାଃ କେଚିଦ୍ଦଶଗଜୋପମାଃ ।
ଗଜାୟୁତବଲାଃ କେଚିଦନ୍ୟେଽମିତବଲାଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୮॥
କେଚିଦଞ୍ଜନକୂଟାଭାଃ କେଚିତ୍କନକସନ୍ନିଭାଃ ।
କେଚିଦ୍ରକ୍ତାନ୍ତବଦନା ଦୀର୍ଘବାଲାସ୍ତଥାପରେ ॥ ୯॥
ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଙ୍କାଶାଃ କେଚିଦ୍ରାକ୍ଷସସନ୍ନିଭାଃ ।
ଗର୍ଜନ୍ତଃ ପରିତୋ ଯାନ୍ତି ବାନରା ଯୁଦ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ॥ ୧୦॥
ତ୍ୱଦାଜ୍ଞାକାରିଣଃ ସର୍ୱେ ଫଲମୂଲାଶନାଃ ପ୍ରଭୋ ।
ଋକ୍ଷାଣାମଧିପୋ ବୀରୋ ଜାମ୍ବବାନ୍ନାମ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ॥ ୧୧॥
ଏଷ ମେ ମନ୍ତ୍ରିଣାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୋଟିଭଲ୍ଲୂକବୃନ୍ଦପଃ ।
ହନୂମାନେଷ ବିଖ୍ୟାତୋ ମହାସତ୍ତ୍ୱପରାକ୍ରମଃ ॥ ୧୨॥
ବାୟୁପୁତ୍ରୋଽତିତେଜସ୍ୱୀ ମନ୍ତ୍ରୀ ବୁଦ୍ଧିମତାଂ ବରଃ ।
ନଲୋ ନୀଲଶ୍ଚ ଗବୟୋ ଗବାକ୍ଷୋ ଗନ୍ଧମାଦନଃ ॥ ୧୩॥
ଶରଭୋ ମୈନ୍ଦବଶ୍ଚୈବ ଗଜଃ ପନସ ଏବ ଚ ।
ବଲୀମୁଖୋ ଦଧିମୁଖଃ ସୁଷେଣସ୍ତାର ଏବ ଚ ॥ ୧୪॥
କେସରୀ ଚ ମହାସତ୍ତ୍ୱଃ ପିତା ହନୁମତୋ ବଲୀ ।
ଏତେ ତେ ଯୂଥପା ରାମ ପ୍ରାଧାନ୍ୟେନ ମୟୋଦିତାଃ ॥ ୧୫॥
ମହାତ୍ମାନୋ ମହାବୀର୍ୟାଃ ଶକ୍ରତୁଲ୍ୟପରାକ୍ରମାଃ ।
ଏତେ ପ୍ରତ୍ୟେକତଃ କୋଟିକୋଟିବାନରୟୂଥପାଃ ॥ ୧୬॥
ତବାଜ୍ଞାକାରିଣଃ ସର୍ୱେ ସର୍ୱେ ଦେବାଂଶସମ୍ଭବାଃ ।
ଏଷ ବାଲିସୁତଃ ଶ୍ରୀମାନଙ୍ଗଦୋ ନାମ ବିଶ୍ରୁତଃ ॥ ୧୭॥
ବାଲିତୁଲ୍ୟବଲୋ ବୀରୋ ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଲାନ୍ତକଃ ।
ଏତେ ଚାନ୍ୟେ ଚ ବହବସ୍ତ୍ୱଦର୍ଥେ ତ୍ୟକ୍ତଜୀବିତାଃ ॥ ୧୮॥
ଯୋଦ୍ଧାରଃ ପର୍ୱତାଗ୍ରୈଶ୍ଚ ନିପୁଣାଃ ଶତ୍ରୁଘାତନେ ।
ଆଜ୍ଞାପୟ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ସର୍ୱେ ତେ ବଶବର୍ତିନଃ ॥ ୧୯॥
ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀବମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ହର୍ଷପୂର୍ଣାଶ୍ରୁଲୋଚନଃ ।
ପ୍ରାହ ସୁଗ୍ରୀବ ଜାନାସି ସର୍ୱଂ ତ୍ୱଂ କାର୍ୟଗୌରବମ୍ ॥ ୨୦॥
ମାର୍ଗଣାର୍ଥଂ ହି ଜାନକ୍ୟା ନିୟୁଙ୍କ୍ଷ୍ୱ ଯଦି ରୋଚତେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ସୁଗ୍ରୀବଃ ପ୍ରୀତମାନସଃ ॥ ୨୧॥
ପ୍ରେଷୟାମାସ ବଲିନୋ ବାନରାନ୍ ବାନରର୍ଷଭଃ ।
ଦିକ୍ଷୁ ସର୍ୱାସୁ ବିବିଧାନ୍ ବାନରାନ୍ ପ୍ରେଷ୍ୟ ସତ୍ୱରମ୍ ॥ ୨୨॥
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମତ୍ୟର୍ଥଂ ପ୍ରୟତ୍ନେନ ମହାବଲାନ୍ ।
ଯୁବରାଜଂ ଜାମ୍ବବନ୍ତଂ ହନୂମନ୍ତଂ ମହାବଲମ୍ ॥ ୨୩॥
ନଲଂ ସୁଷେଣଂ ଶରଭଂ ମୈନ୍ଦଂ ଦ୍ୱିବିଦମେବ ଚ ।
ପ୍ରେଷୟାମାସ ସୁଗ୍ରୀବୋ ବଚନଂ ଚେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୪॥
ବିଚିନ୍ୱନ୍ତୁ ପ୍ରୟତ୍ନେନ ଭବନ୍ତୋ ଜାନକୀଂ ଶୁଭାମ୍ ।
ମାସାଦର୍ୱାଙ୍ନିବର୍ତଧ୍ୱଂ ମଚ୍ଛାସନପୁରଃସରାଃ ॥ ୨୫॥
ସୀତାମଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଯଦି ବୋ ମାସାଦୂର୍ଧ୍ୱଂ ଦିନଂ ଭବେତ୍ ।
ତଦା ପ୍ରାଣାନ୍ତିକଂ ଦଣ୍ଡଂ ମତ୍ତଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟଥ ବାନରାଃ ॥ ୨୬॥
ଇତି ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ୟ ସୁଗ୍ରୀବୋ ବାନରାନ୍ ଭୀମବିକ୍ରମାନ୍ ।
ରାମସ୍ୟ ପାର୍ଶ୍ୱେ ଶ୍ରୀରାମଂ ନତ୍ୱା ଚୋପବିବେଶ ସଃ ॥ ୨୭॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ମାରୁତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମୋ ବଚନମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଅଭିଜ୍ଞାନାର୍ଥମେତନ୍ମେ ହ୍ୟଙ୍ଗୁଲୀୟକମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୨୮॥
ମନ୍ନାମାକ୍ଷରସଂୟୁକ୍ତଂ ସୀତାୟୈ ଦୀୟତାଂ ରହଃ ।
ଅସ୍ମିନ୍ କାର୍ୟେ ପ୍ରମାଣଂ ହି ତ୍ୱମେବ କପିସତ୍ତମ ।
ଜାନାମି ସତ୍ତ୍ୱଂ ତେ ସର୍ୱଂ ଗଚ୍ଛ ପନ୍ଥାଃ ଶୁଭସ୍ତବ ॥ ୨୯॥
ଏବଂ କପୀନାଂ ରାଜ୍ଞା ତେ ବିସୃଷ୍ଟାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ ।
ସୀତାୟା ଅଙ୍ଗଦମୁଖା ବଭ୍ରମୁସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ହ ॥ ୩୦॥
ଭ୍ରମନ୍ତୋ ବିନ୍ଧ୍ୟଗହନେ ଦଦୃଶୁଃ ପର୍ୱତୋପମମ୍ ।
ରାକ୍ଷସଂ ଭୀଷଣାକାରଂ ଭକ୍ଷୟନ୍ତଂ ମୃଗାନ୍ ଗଜାନ୍ ॥ ୩୧॥
ରାବଣୋଽୟମିତି ଜ୍ଞାତ୍ୱା କେଚିଦ୍ୱାନରପୁଙ୍ଗବାଃ ।
ଜଘ୍ନୁଃ କିଲକିଲାଶବ୍ଦଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ତୋ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୩୨॥
ନାୟଂ ରାବଣ ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଯୟୁରନ୍ୟନ୍ମହଦ୍ୱନମ୍ ।
ତୃଷାର୍ତା ସଲିଲଂ ତତ୍ର ନାବିନ୍ଦନ୍ ହରିପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୩୩॥
ବିଭ୍ରମନ୍ତୋ ମହାରଣ୍ୟେ ଶୁଷ୍କକଣ୍ଠୋଷ୍ଠତାଲୁକାଃ ।
ଦଦୃଶୁର୍ଗହ୍ୱରଂ ତତ୍ର ତୃଣଗୁଲ୍ମାବୃତଂ ମହତ୍ ॥ ୩୪॥
ଆର୍ଦ୍ରପକ୍ଷାନ୍ କ୍ରୌଞ୍ଚହଂସାନ୍ନିଃସୃତାନ୍ ଦଦୃଶୁସ୍ତତଃ ।
ଅତ୍ରାସ୍ତେ ସଲିଲଂ ନୂନଂ ପ୍ରବିଶାମୋ ମହାଗୁହାମ୍ ॥ ୩୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ହନୁମାନଗ୍ରେ ପ୍ରବିବେଶ ତମନ୍ୱୟୁଃ ।
ସର୍ୱେ ପରସ୍ପରଂ ଧୃତ୍ୱା ବାହୂନ୍ ବାହୁଭିରୁତ୍ସୁକାଃ ॥ ୩୬॥
ଅନ୍ଧକାରେ ମହଦ୍ଦୂରଂ ଗତ୍ୱାପଶ୍ୟନ୍ କପୀଶ୍ୱରାଃ ।
ଜଲାଶୟାନ୍ ମଣିନିଭତୋୟାନ୍ କଲ୍ପଦ୍ରୁମୋପମାନ୍ ॥ ୩୭॥
ବୃକ୍ଷାନ୍ ପକ୍ୱଫଲୈର୍ନମ୍ରାନ୍ ମଧୁଦ୍ରୋଣସମନ୍ୱିତାନ୍ ।
ଗୃହାନ୍ ସର୍ୱଗୁଣୋପେତାନ୍ ମଣିବସ୍ତ୍ରାଦିପୂରିତାନ୍ ॥ ୩୮॥
ଦିବ୍ୟଭକ୍ଷ୍ୟାନ୍ନସହିତାନ୍ ମାନୁଷୈଃ ପରିବର୍ଜିତାନ୍ ।
ବିସ୍ମିତାସ୍ତତ୍ର ଭବନେ ଦିବ୍ୟେ କନକବିଷ୍ଟରେ ॥ ୩୯॥
ପ୍ରଭୟା ଦୀପ୍ୟମାନାଂ ତୁ ଦଦୃଶୁଃ ସ୍ତ୍ରିୟମେକକାମ୍ ।
ଧ୍ୟାୟନ୍ତୀଂ ଚୀରବସନାଂ ଯୋଗିନୀଂ ଯୋଗମାସ୍ଥିତାମ୍ ॥ ୪୦॥
ପ୍ରଣେମୁସ୍ତାଂ ମହାଭାଗାଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ଭୀତ୍ୟା ଚ ବାନରାଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତାନ୍ ବାନରାନ୍ ଦେବୀ ପ୍ରାହ ଯୂୟଂ କିମାଗତାଃ ॥ ୪୧॥
କୁତୋ ବା କସ୍ୟ ଦୂତା ବା ମତ୍ସ୍ଥାନଂ କିଂ ପ୍ରଧର୍ଷଥ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ହନୁମାନାହ ଶୃଣୁ ବକ୍ଷ୍ୟାମି ଦେବି ତେ ॥ ୪୨॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଦଶରଥଃ ପ୍ରଭୁଃ ।
ତସ୍ୟ ପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗୋ ଜ୍ୟେଷ୍ଠୋ ରାମ ଇତି ଶ୍ରୁତଃ ॥ ୪୩॥
ପିତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ସଭାର୍ୟଃ ସାନୁଜୋ ବନମ୍ ।
ଗତସ୍ତତ୍ର ହୃତା ଭାର୍ୟା ତସ୍ୟ ସାଧ୍ୱୀ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ ୪୪॥
ରାବଣେନ ତତୋ ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀବଂ ସାନୁଜୋ ଯୟୌ ।
ସୁଗ୍ରୀବୋ ମିତ୍ରଭାବେନ ରାମସ୍ୟ ପ୍ରିୟବଲ୍ଲଭାମ୍ ॥ ୪୫॥
ମୃଗୟଧ୍ୱମିତି ପ୍ରାହ ତତୋ ବୟମୁପାଗତାଃ ।
ତତୋ ବନଂ ବିଚିନ୍ୱନ୍ତୋ ଜାନକୀଂ ଜଲକାଙ୍କ୍ଷିଣଃ ॥ ୪୬॥
ପ୍ରବିଷ୍ଟା ଗହ୍ୱରଂ ଘୋରଂ ଦୈବାଦତ୍ର ସମାଗତାଃ ।
ତ୍ୱଂ ବା କିମର୍ଥମତ୍ରାସି କା ବା ତ୍ୱଂ ବଦ ନଃ ଶୁଭେ ॥ ୪୭॥
ଯୋଗିନୀ ଚ ତଥା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବାନରାନ୍ ପ୍ରାହ ହୃଷ୍ଟଧୀଃ ।
ଯଥେଷ୍ଟଂ ଫଲମୂଲାନି ଜଗ୍ଧ୍ୱା ପୀତ୍ୱାମୃତଂ ପୟଃ ॥ ୪୮॥
ଆଗଚ୍ଛତ ତତୋ ବକ୍ଷ୍ୟେ ମମ ବୃତ୍ତାନ୍ତମାଦିତଃ ।
ତଥେତି ଭୁକ୍ତ୍ୱା ପୀତ୍ୱା ଚ ହୃଷ୍ଟାସ୍ତେ ସର୍ୱବାନରାଃ ॥ ୪୯॥
ଦେବ୍ୟାଃ ସମୀପଂ ଗତ୍ୱା ତେ ବଦ୍ଧାଞ୍ଜଲିପୁଟାଃ ସ୍ଥିତାଃ ।
ତତଃ ପ୍ରାହ ହନୂମନ୍ତଂ ଯୋଗିନୀ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନା ॥ ୫୦॥
ହେମା ନାମ ପୁରା ଦିବ୍ୟରୂପିଣୀ ବିଶ୍ୱକର୍ମଣଃ ।
ପୁତ୍ରୀ ମହେଶଂ ନୃତ୍ୟେନ ତୋଷୟାମାସ ଭାମିନୀ ॥ ୫୧॥
ତୁଷ୍ଟୋ ମହେଶଃ ପ୍ରଦଦାବିଦଂ ଦିବ୍ୟପୁରଂ ମହତ୍ ।
ଅତ୍ର ସ୍ଥିତା ସା ସୁଦତୀ ବର୍ଷାଣାମୟୁତାୟୁତମ୍ ॥ ୫୨॥
ତସ୍ୟା ଅହଂ ସଖୀ ବିଷ୍ଣୁତତ୍ପରା ମୋକ୍ଷକାଙ୍କ୍ଷିଣୀ ।
ନାମ୍ନା ସ୍ୱୟମ୍ପ୍ରଭା ଦିବ୍ୟଗନ୍ଧର୍ୱତନୟା ପୁରା ॥ ୫୩॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସା ମାମାହେଦଂ ତପଶ୍ଚର ।
ଅତ୍ରୈବ ନିବସନ୍ତୀ ତ୍ୱଂ ସର୍ୱପ୍ରାଣିବିବର୍ଜିତେ ॥ ୫୪॥
ତ୍ରେତାୟୁଗେ ଦାଶରଥିର୍ଭୂତ୍ୱା ନାରାୟଣୋଽବ୍ୟଯଃ ।
ଭୂଭାରହରଣାର୍ଥାୟ ବିଚରିଷ୍ୟତି କାନନେ ॥ ୫୫॥
ମାର୍ଗନ୍ତୋ ବାନରାସ୍ତସ୍ୟ ଭାର୍ୟାମାୟାନ୍ତି ତେ ଗୁହାମ୍ ।
ପୂଜୟିତ୍ୱାଥ ତାନ୍ ନତ୍ୱା ରାମଂ ସ୍ତୁତ୍ୱା ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ॥ ୫୬॥
ଯାତାସି ଭବନଂ ବିଷ୍ଣୋର୍ୟୋଗିଗମ୍ୟଂ ସନାତନମ୍ ।
ଇତୋଽହଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ରାମଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତା ॥ ୫୭॥
ଯୂୟଂ ପିଦଧ୍ୱମକ୍ଷୀଣି ଗମିଷ୍ୟଥ ବହିର୍ଗୁହାମ୍ ।
ତଥୈବ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ ବେଗାଦ୍ଗତାଃ ପୂର୍ୱସ୍ଥିତଂ ବନମ୍ ॥ ୫୮॥
ସାପି ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଗୁହାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଯୟୌ ରାଘବସନ୍ନିଧିମ୍ ।
ତତ୍ର ରାମଂ ସସୁଗ୍ରୀବଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ ୫୯॥
କୃତ୍ୱା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ରାମଂ ପ୍ରଣମ୍ୟ ବହୁଶଃ ସୁଧୀଃ ।
ଆହ ଗଦ୍ଗଦୟା ବାଚା ରୋମାଞ୍ଚିତତନୂରୁହା ॥ ୬୦॥
ଦାସୀ ତବାହଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦର୍ଶନାର୍ଥମିହାଗତା ।
ବହୁବର୍ଷସହସ୍ରାଣି ତପ୍ତଂ ମେ ଦୁଶ୍ଚରଂ ତପଃ ॥ ୬୧॥
ଗୁହାୟାଂ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ତେ ଫଲିତଂ ମେଽଦ୍ୟ ତତ୍ତପଃ ।
ଅଦ୍ୟ ହି ତ୍ୱାଂ ନମସ୍ୟାମି ମାୟାୟାଃ ପରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୬୨॥
ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ଚାଲକ୍ଷ୍ୟଂ ବହିରନ୍ତରବସ୍ଥିତମ୍ ।
ଯୋଗମାୟାଜବନିକାଚ୍ଛନ୍ନୋ ମାନୁଷବିଗ୍ରହଃ ॥ ୬୩॥
ନ ଲକ୍ଷ୍ୟସେଽଜ୍ଞାନଦୃଶାଂ ଶୈଲୂଷ ଇବ ରୂପଧୃକ୍ ।
ମହାଭାଗବତାନାଂ ତ୍ୱଂ ଭକ୍ତିୟୋଗବିଧିତ୍ସୟା ॥ ୬୪॥
ଅବତୀର୍ଣୋଽସି ଭଗବନ୍ କଥଂ ଜାନାମି ତାମସୀ ।
ଲୋକେ ଜାନାତୁ ଯଃ କଶ୍ଚିତ୍ତବ ତତ୍ତ୍ୱଂ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୬୫॥
ମମୈତଦେବ ରୂପଂ ତେ ସଦା ଭାତୁ ହୃଦାଲୟେ ।
ରାମ ତେ ପାଦୟୁଗଲଂ ଦର୍ଶିତଂ ମୋକ୍ଷଦର୍ଶନମ୍ ॥ ୬୬॥
ଅଦର୍ଶନଂ ଭବାର୍ଣାନାଂ ସନ୍ମାର୍ଗପରିଦର୍ଶନମ୍ ।
ଧନପୁତ୍ରକଲତ୍ରାଦିବିଭୂତିପରିଦର୍ପିତଃ ।
ଅକିଞ୍ଚନଧନଂ ତ୍ୱାଦ୍ୟ ନାଭିଧାତୁଂ ଜନୋଽର୍ହତି ॥ ୬୭॥
ନିବୃତ୍ତଗୁଣମାର୍ଗାୟ ନିଷ୍କିଞ୍ଚନଧନାୟ ତେ ॥ ୬୮॥
ନମଃ ସ୍ୱାତ୍ମାଭିରାମାୟ ନିର୍ଗୁଣାୟ ଗୁଣାତ୍ମନେ ।
କାଲରୂପିଣମୀଶାନମାଦିମଧ୍ୟାନ୍ତବର୍ଜିତମ୍ ॥ ୬୯॥
ସମଂ ଚରନ୍ତଂ ସର୍ୱତ୍ର ମନ୍ୟେ ତ୍ୱାଂ ପୁରୁଷଂ ପରମ୍ ।
ଦେବ ତେ ଚେଷ୍ଟିତଂ କଶ୍ଚିନ୍ନ ବେଦ ନୃବିଡମ୍ବନମ୍ ॥ ୭୦॥
ନ ତେଽସ୍ତି କଶ୍ଚିଦ୍ଦୟିତୋ ଦ୍ୱେଷ୍ୟୋ ବାଽପର ଏବ ଚ ।
ତ୍ୱନ୍ମାୟାପିହିତାତ୍ମାନସ୍ତ୍ୱାଂ ପଶ୍ୟନ୍ତି ତଥାବିଧମ୍ ॥ ୭୧॥
ଅଜସ୍ୟାକର୍ତୁରୀଶସ୍ୟ ଦେବତିର୍ୟଙ୍ନରାଦିଷୁ ।
ଜନ୍ମକର୍ମାଦିକଂ ଯଦ୍ୟତ୍ତଦତ୍ୟନ୍ତବିଡମ୍ବନମ୍ ॥ ୭୨॥
ତ୍ୱାମାହୁରକ୍ଷରଂ ଜାତଂ କଥାଶ୍ରବଣସିଦ୍ଧୟେ ।
କେଚିତ୍କୋସଲରାଜସ୍ୟ ତପସଃ ଫଲସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୭୩॥
କୌସଲ୍ୟଯା ପ୍ରାର୍ଥ୍ୟମାନଂ ଜାତମାହୁଃ ପରେ ଜନାଃ ।
ଦୁଷ୍ଟରାକ୍ଷସଭୂଭାରହରଣାୟାର୍ଥିତୋ ବିଭୁଃ ॥ ୭୪॥
ବ୍ରହ୍ମଣା ନରରୂପେଣ ଜାତୋଽୟମିତି କେଚନ ।
ଶୃଣ୍ୱନ୍ତି ଗାୟନ୍ତି ଚ ଯେ କଥାସ୍ତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୭୫॥
ପଶ୍ୟନ୍ତି ତବ ପାଦାବ୍ଜଂ ଭବାର୍ଣବସୁତାରଣମ୍ ।
ତ୍ୱନ୍ମାୟାଗୁଣବଦ୍ଧାହଂ ବ୍ୟତିରିକ୍ତଂ ଗୁଣାଶ୍ରୟମ୍ ॥ ୭୬॥
କଥଂ ତ୍ୱାଂ ଦେବ ଜାନୀୟାଂ ସ୍ତୋତୁଂ ବାବିଷୟଂ ବିଭୁମ୍ ।
ନମସ୍ୟାମି ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ବାଣାସନଶରାନ୍ୱିତମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୁଗ୍ରୀବାଦିଭିରନ୍ୱିତମ୍ ॥ ୭୭॥
ଏବଂ ସ୍ତୁତୋ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ ପ୍ରଣତାଘହୃତ୍ ।
ଉବାଚ ଯୋଗିନୀଂ ଭକ୍ତାଂ କିଂ ତେ ମନସି କାଙ୍କ୍ଷିତମ୍ ॥ ୭୮॥
ସା ପ୍ରାହ ରାଘବଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ଭକ୍ତିଂ ତେ ଭକ୍ତବତ୍ସଲ ।
ଯତ୍ର କୁତ୍ରାପି ଜାତାୟା ନିଶ୍ଚଲାଂ ଦେହି ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୭୯॥
ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତେଷୁ ସଦା ସଙ୍ଗୋ ଭୂୟାନ୍ମେ ପ୍ରାକୃତେଷୁ ନ ।
ଜିହ୍ୱା ମେ ରାମରାମେତି ଭକ୍ତ୍ୟା ବଦତୁ ସର୍ୱଦା ॥ ୮୦॥
ମାନସଂ ଶ୍ୟାମଲଂ ରୂପଂ ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣସଂୟୁତମ୍ ।
ଧନୁର୍ବାଣଧରଂ ପୀତବାସସଂ ମୁକୁଟୋଜ୍ଜ୍ୱଲମ୍ ॥ ୮୧॥
ଅଙ୍ଗଦୈର୍ନୂପୁରୈର୍ମୁକ୍ତାହାରୈଃ କୌସ୍ତୁଭକୁଣ୍ଡଲୈଃ ।
ଭାନ୍ତଂ ସ୍ମରତୁ ମେ ରାମ ବରଂ ନାନ୍ୟଂ ବୃଣେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୮୨॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ ।
ଭବତ୍ୱେବଂ ମହାଭାଗେ ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ବଦରୀବନମ୍ ।
ତତ୍ରୈବ ମାଂ ସ୍ମରନ୍ତୀ ତ୍ୱଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱେଦଂ ଭୂତପଞ୍ଚକମ୍ ।
ମାମେବ ପରମାତ୍ମାନମଚିରାତ୍ପ୍ରତିପଦ୍ୟସେ ॥ ୮୩॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରଘୂତ୍ତମବଚୋଽମୃତସାରକଲ୍ପଂ
ଗତ୍ୱା ତଦୈବ ବଦରୀତରୁଖଣ୍ଡଜୁଷ୍ଟମ୍ ।
ତୀର୍ଥଂ ତଦା ରଘୁପତିଂ ମନସା ସ୍ମରନ୍ତୀ
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା କଲେବରମବାପ ପରଂ ପଦଂ ସା ॥ ୮୪॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୬॥
॥ ସପ୍ତମ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଅଥ ତତ୍ର ସମାସୀନା ବୃକ୍ଷଖଣ୍ଡେଷୁ ବାନରାଃ ।
ଚିନ୍ତୟନ୍ତୋ ବିମୁହ୍ୟନ୍ତଃ ସୀତାମାର୍ଗଣକର୍ଶିତାଃ ॥ ୧॥
ତତ୍ରୋବାଚାଙ୍ଗଦଃ କାଂଶ୍ଚିଦ୍ୱାନରାନ୍ ବାନରର୍ଷଭଃ ।
ଭ୍ରମତାଂ ଗହ୍ୱରେଽସ୍ମାକଂ ମାସୋ ନୂନଂ ଗତୋଽଭବତ୍ ॥ ୨॥
ସୀତା ନାଧିଗତାସ୍ମାଭିର୍ନ କୃତଂ ରାଜଶାସନମ୍ ।
ଯଦି ଗଚ୍ଛାମ କିଷ୍କିନ୍ଧାଂ ସୁଗ୍ରୀବୋଽସ୍ମାନ୍ ହନିଷ୍ୟତି ॥ ୩॥
ବିଶେଷତଃ ଶତ୍ରୁସୁତଂ ମାଂ ମିଷାନ୍ନିହନିଷ୍ୟତି ।
ମୟି ତସ୍ୟ କୁତଃ ପ୍ରୀତିରହଂ ରାମେଣ ରକ୍ଷିତଃ ॥ ୪॥
ଇଦାନୀଂ ରାମକାର୍ୟଂ ମେ ନ କୃତଂ ତନ୍ମିଷଂ ଭବେତ୍ ।
ତସ୍ୟ ମଦ୍ଧନନେ ନୂନଂ ସୁଗ୍ରୀବସ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମନଃ ॥ ୫॥
ମାତୃକଲ୍ପାଂ ଭ୍ରାତୃଭାର୍ୟାଂ ପାପାତ୍ମାନୁଭବତ୍ୟସୌ ।
ନ ଗଚ୍ଛେୟମତଃ ପାର୍ଶ୍ୱଂ ତସ୍ୟ ବାନରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୬॥
ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟାମି ଜୀବିତଂ ଚାତ୍ର ଯେନ କେନାପି ମୃତ୍ୟୁନା ।
ଇତ୍ୟଶ୍ରୁନୟନଂ କେଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବାନରପୁଙ୍ଗବାଃ ॥ ୭॥
ବ୍ୟଥିତାଃ ସାଶ୍ରୁନୟନା ଯୁବରାଜମଥାବ୍ରୁବନ୍ ॥ ୮॥
କିମର୍ଥଂ ତବ ଶୋକୋଽତ୍ର ବୟଂ ତେ ପ୍ରାଣରକ୍ଷକାଃ ।
ଭବାମୋ ନିବସାମୋଽତ୍ର ଗୁହାୟାଂ ଭୟବର୍ଜିତାଃ ॥ ୯॥
ସର୍ୱସୌଭାଗ୍ୟସହିତଂ ପୁରଂ ଦେବପୁରୋପମମ୍ ।
ଶନୈଃ ପରସ୍ପରଂ ବାକ୍ୟଂ ବଦତାଂ ମାରୁତାତ୍ମଜଃ ॥ ୧୦॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱାଙ୍ଗଦଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପ୍ରୋବାଚ ନୟକୋବିଦଃ ।
ବିଚାର୍ୟତେ କିମର୍ଥଂ ତେ ଦୁର୍ୱିଚାରୋ ନ ଯୁଜ୍ୟତେ ॥ ୧୧॥
ରାଜ୍ଞୋଽତ୍ୟନ୍ତପ୍ରିୟସ୍ତ୍ୱଂ ହି ତାରାପୁତ୍ରୋଽତିବଲ୍ଲଭଃ ।
ରାମସ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣାତ୍ପ୍ରୀତିସ୍ତ୍ୱୟି ନିତ୍ୟଂ ପ୍ରବର୍ଧତେ ॥ ୧୨॥
ଅତୋ ନ ରାଘବାଦ୍ଭୀତିସ୍ତବ ରାଜ୍ଞୋ ବିଶେଷତଃ ।
ଅହଂ ତବ ହିତେ ସକ୍ତୋ ବତ୍ସ ନାନ୍ୟଂ ବିଚାରୟ ॥ ୧୩॥
ଗୁହାବାସଶ୍ଚ ନିର୍ଭେଦ୍ୟ ଇତ୍ୟୁକ୍ତଂ ବାନରୈସ୍ତୁ ଯତ୍ ।
ତଦେତଦ୍ରାମବାଣାନାମଭେଦ୍ୟଂ କିଂ ଜଗତ୍ତ୍ରୟେ ॥ ୧୪॥
ଯେ ତ୍ୱାଂ ଦୁର୍ବୋଧୟନ୍ତ୍ୟେତେ ବାନରା ବାନରର୍ଷଭ ।
ପୁତ୍ରଦାରାଦିକଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା କଥଂ ସ୍ଥାସ୍ୟନ୍ତି ତେ ତ୍ୱୟା ॥ ୧୫॥
ଅନ୍ୟଦ୍ଗୁହ୍ୟତମଂ ବକ୍ଷ୍ୟେ ରହସ୍ୟଂ ଶୃଣୁ ମେ ସୁତ ।
ରାମୋ ନ ମାନୁଷୋ ଦେବଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାୟଣୋଽବ୍ୟଯଃ ॥ ୧୬॥
ସୀତା ଭଗବତୀ ମାୟା ଜନସମ୍ମୋହକାରିଣୀ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭୁବନାଧାରଃ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛେଷଃ ଫଣୀଶ୍ୱରଃ ॥ ୧୭॥
ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାର୍ଥିତାଃ ସର୍ୱେ ରକ୍ଷୋଗଣବିନାଶନେ ।
ମାୟାମାନୁଷଭାବେନ ଜାତା ଲୋକୈକରକ୍ଷକାଃ ॥ ୧୮॥
ବୟଂ ଚ ପାର୍ଷଦାଃ ସର୍ୱେ ବିଷ୍ଣୋର୍ୱୈକୁଣ୍ଠବାସିନଃ ।
ମନୁଷ୍ୟଭାବମାପନ୍ନେ ସ୍ୱେଚ୍ଛୟା ପରମାତ୍ମନି ॥ ୧୯॥
ବୟଂ ବାନରରୂପେଣ ଜାତାସ୍ତସ୍ୟୈବ ମାୟଯା ।
ବୟଂ ତୁ ତପସା ପୂର୍ୱମାରାଧ୍ୟ ଜଗତାଂ ପତିମ୍ ॥ ୨୦॥
ତେନୈବାନୁଗୃହୀତାଃ ସ୍ମଃ ପାର୍ଷଦତ୍ୱମୁପାଗତାଃ ।
ଇଦାନୀମପି ତସ୍ୟୈବ ସେବାଂ କୃତ୍ୱୈବ ମାୟଯା ॥ ୨୧॥
ପୁନର୍ୱୈକୁଣ୍ଠମାସାଦ୍ୟ ସୁଖଂ ସ୍ଥାସ୍ୟାମହେ ବୟମ୍ ।
ଇତ୍ୟଙ୍ଗଦମଥାଶ୍ୱାସ୍ୟ ଗତା ବିନ୍ଧ୍ୟଂ ମହାଚଲମ୍ ॥ ୨୨॥
ବିଚିନ୍ୱନ୍ତୋଽଥ ଶନକୈର୍ଜାନକୀଂ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ବୁଧେଃ ।
ତୀରେ ମହେନ୍ଦ୍ରାଖ୍ୟଗିରେଃ ପବିତ୍ରଂ ପାଦମାୟଯୁଃ ॥ ୨୩॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସମୁଦ୍ରଂ ଦୁଷ୍ପାରମଗାଧଂ ଭୟବର୍ଧନମ୍ ।
ବାନରା ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତାଃ କିଂ କୁର୍ମ ଇତି ବାଦିନଃ ॥ ୨୪॥
ନିଷେଦୁରୁଦଧେସ୍ତୀରେ ସର୍ୱେ ଚିନ୍ତାସମନ୍ୱିତାଃ ।
ମନ୍ତ୍ରୟାମାସୁରନ୍ୟୋନ୍ୟମଙ୍ଗଦାଦ୍ୟା ମହାବଲାଃ ॥ ୨୫॥
ଭ୍ରମତୋ ମେ ବନେ ମାସୋ ଗତୋଽତ୍ରୈବ ଗୁହାନ୍ତରେ ।
ନ ଦୃଷ୍ଟୋ ରାବଣୋ ବାଦ୍ୟ ସୀତା ବା ଜନକାତ୍ମଜା ॥ ୨୬॥
ସୁଗ୍ରୀବସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଣ୍ଡୋଽସ୍ମାନ୍ନିହନ୍ତ୍ୟେବ ନ ସଂଶୟଃ ।
ସୁଗ୍ରୀବବଧତୋଽସ୍ମାକଂ ଶ୍ରେୟଃ ପ୍ରାୟୋପବେଶନମ୍ ॥ ୨୭॥
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ତତ୍ରୈବ ଦର୍ଭାନାସ୍ତୀର୍ୟ ସର୍ୱତଃ ।
ଉପାବିବେଶୁସ୍ତେ ସର୍ୱେ ମରଣେ କୃତନିଶ୍ଚୟାଃ ॥ ୨୮॥
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ତତ୍ର ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ରିଗୁହାନ୍ତରାତ୍ ।
ନିର୍ଗତ୍ୟ ଶନକୈରାଗାଦ୍ଗୃଧ୍ରଃ ପର୍ୱତସନ୍ନିଭଃ ॥ ୨୯॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପ୍ରାୟୋପବେଶେନ ସ୍ଥିତାନ୍ ବାନରପୁଙ୍ଗବାନ୍ ।
ଉବାଚ ଶନକୈର୍ଗୃଧ୍ରଃ ପ୍ରାପ୍ତୋ ଭକ୍ଷ୍ୟୋଽଦ୍ୟ ମେ ବହୁଃ ॥ ୩୦॥
ଏକୈକଶଃ କ୍ରମାତ୍ସର୍ୱାନ୍ ଭକ୍ଷୟାମି ଦିନେ ଦିନେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ଗୃଧ୍ରବଚନଂ ବାନରା ଭୀତମାନସାଃ ॥ ୩୧॥
ଭକ୍ଷୟିଷ୍ୟତି ନଃ ସର୍ୱାନସୌ ଗୃଧ୍ରୋ ନ ସଂଶୟଃ ।
ରାମକାର୍ୟଂ ଚ ନାସ୍ମାଭିଃ କୃତଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଧରୀଶ୍ୱରାଃ ॥ ୩୨॥
ସୁଗ୍ରୀବସ୍ୟାପି ଚ ହିତଂ ନ କୃତଂ ସ୍ୱାତ୍ମନାମପି ।
ବୃଥାନେନ ବଧଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗଚ୍ଛାମୋ ଯମସାଦନମ୍ ॥ ୩୩॥
ଅହୋ ଜଟାୟୁର୍ଧର୍ମାତ୍ମା ରାମସ୍ୟାର୍ଥେ ମୃତଃ ସୁଧୀଃ ॥
ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ ଦୁରାବାପଂ ଯୋଗିନାମପ୍ୟରିନ୍ଦମଃ ॥ ୩୪॥
ସମ୍ପାତିସ୍ତୁ ତଦା ବାକ୍ୟଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ବାନରଭାଷିତମ୍ ।
କେ ବା ଯୂୟଂ ମମ ଭ୍ରାତୁଃ କର୍ଣପୀୟୂଷସନ୍ନିଭମ୍ ॥ ୩୫॥
ଜଟାୟୁରିତି ନାମାଦ୍ୟ ବ୍ୟାହରନ୍ତଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।
ଉଚ୍ୟତାଂ ବୋ ଭୟଂ ମା ଭୂନ୍ମତ୍ତଃ ପ୍ଲବଗସତ୍ତମାଃ ॥ ୩୬॥
ତମୁବାଚାଙ୍ଗଦଃ ଶ୍ରୀମାନୁତ୍ଥିତୋ ଗୃଧ୍ରସନ୍ନିଧୌ ।
ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୩୭॥
ସୀତୟା ଭାର୍ୟଯା ସାର୍ଧଂ ବିଚଚାର ମହାବନେ ।
ତସ୍ୟ ସୀତା ହୃତା ସାଧ୍ୱୀ ରାବଣେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ ୩୮॥
ମୃଗୟାଂ ନିର୍ଗତେ ରାମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ଚ ହୃତା ବଲାତ୍ ।
ରାମରାମେତି କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଗୃଧ୍ରଃ ପ୍ରତାପବାନ୍ ॥ ୩୯॥
ଜଟାୟୁର୍ନାମ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରୋ ଯୁଦ୍ଧଂ କୃତ୍ୱା ସୁଦାରୁଣମ୍ ।
ରାବଣେନ ହତୋ ବୀରୋ ରାଘବାର୍ଥଂ ମହାବଲଃ ॥ ୪୦॥
ରାମେଣ ଦଗ୍ଧୋ ରାମସ୍ୟ ସାୟୂଜ୍ୟମଗମତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ।
ରାମଃ ସୁଗ୍ରୀବମାସାଦ୍ୟ ସଖ୍ୟଂ କୃତ୍ୱାଗ୍ନିସାକ୍ଷିକମ୍ ॥ ୪୧॥
ସୁଗ୍ରୀବଚୋଦିତୋ ହତ୍ୱା ବାଲିନଂ ସୁଦୁରାସଦମ୍ ।
ରାଜ୍ୟଂ ଦଦୌ ବାନରାଣାଂ ସୁଗ୍ରୀବାୟ ମହାବଲଃ ॥ ୪୨॥
ସୁଗ୍ରୀବଃ ପ୍ରେଷୟାମାସ ସୀତାୟାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ ।
ଅସ୍ମାନ୍ ବାନରବୃନ୍ଦାନ୍ ବୈ ମହାସତ୍ତ୍ୱାନ୍ ମହାବଲଃ ॥ ୪୩॥
ମାସାଦର୍ୱାଙ୍ନିବର୍ତଧ୍ୱଂ ନୋ ଚେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ ହରାମି ବଃ ।
ଇତ୍ୟାଜ୍ଞୟା ଭ୍ରମନ୍ତୋଽସ୍ମିନ୍ ବନେ ଗହ୍ୱରମଧ୍ୟଗାଃ ॥ ୪୪॥
ଗତୋ ମାସୋ ନ ଜାନୀମଃ ସୀତାଂ ବା ରାବଣଂ ଚ ବା ॥
ମର୍ତୁଂ ପ୍ରାୟୋପବିଷ୍ଟା ସ୍ମସ୍ତୀରେ ଲବଣବାରିଧେଃ ॥ ୪୫॥
ଯଦି ଜାନାସି ହେ ପକ୍ଷିନ୍ ସୀତାଂ କଥୟ ନଃ ଶୁଭାମ୍ ।
ଅଙ୍ଗଦସ୍ୟ ବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସମ୍ପାତିର୍ହୃଷ୍ଟମାନସଃ ॥ ୪୬॥
ଉବାଚ ମତ୍ପ୍ରିୟୋ ଭ୍ରାତା ଜଟାୟୁଃ ପ୍ଲବଗେଶ୍ୱରାଃ ।
ବହୁବର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ଭ୍ରାତୃବାର୍ତା ଶ୍ରୁତା ମୟା ॥ ୪୭॥
ବାକ୍ସାହାୟ୍ୟଂ କରିଷ୍ୟେଽହଂ ଭବତାଂ ପ୍ଲବଗେଶ୍ୱରାଃ ।
ଭ୍ରାତୁଃ ସଲିଲଦାନାୟ ନୟଧ୍ୱଂ ମାଂ ଜଲାନ୍ତିକମ୍ ॥ ୪୮॥
ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ୱଂ ଶୁଭଂ ବକ୍ଷ୍ୟେ ଭବତାଂ କାର୍ୟସିଦ୍ଧୟେ ।
ତଥେତି ନିନ୍ୟୁସ୍ତେ ତୀରଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ୟ ବିହଙ୍ଗମମ୍ ॥ ୪୯॥
ସୋଽପି ତତ୍ସଲିଲେ ସ୍ନାତ୍ୱା ଭ୍ରାତୁର୍ଦତ୍ତ୍ୱା ଜଲାଞ୍ଜଲିମ୍ ।
ପୁନଃ ସ୍ୱସ୍ଥାନମାସାଦ୍ୟ ସ୍ଥିତୋ ନୀତୋ ହରୀଶ୍ୱରୈଃ ।
ସମ୍ପାତିଃ କଥୟାମାସ ବାନରାନ୍ ପରିହର୍ଷୟନ୍ ॥ ୫୦॥
ଲଙ୍କା ନାମ ନଗର୍ୟାସ୍ତେ ତ୍ରିକୂଟଗିରିମୂର୍ଧନି ।
ତତ୍ରାଶୋକବନେ ସୀତା ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ସୁରକ୍ଷିତା ॥ ୫୧॥
ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟେ ସା ଲଙ୍କା ଶତୟୋଜନଦୂରତଃ ।
ଦୃଶ୍ୟତେ ମେ ନ ସନ୍ଦେହଃ ସୀତା ଚ ପରିଦୃଶ୍ୟତେ ॥ ୫୨॥
ଗୃଧ୍ରତ୍ୱାଦ୍ଦୂରଦୃଷ୍ଟିର୍ମେ ନାତ୍ର ସଂଶୟିତୁଂ କ୍ଷମମ୍ ।
ଶତୟୋଜନବିସ୍ତୀର୍ଣଂ ସମୁଦ୍ରଂ ଯସ୍ତୁ ଲଙ୍ଘୟେତ୍ ॥ ୫୩॥
ସ ଏବ ଜାନକୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପୁନରାୟାସ୍ୟତି ଧ୍ରୁବମ୍ ।
ଅହମେବ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ରାବଣଂ ହନ୍ତୁମୁତ୍ସହେ ।
ଭ୍ରାତୁର୍ହନ୍ତାରମେକାକୀ କିନ୍ତୁ ପକ୍ଷବିବର୍ଜିତଃ ॥ ୫୪॥
ଯତଧ୍ୱମତିୟତ୍ନେନ ଲଙ୍ଘିତୁଂ ସରିତାଂ ପତିମ୍ ।
ତତୋ ହନ୍ତା ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ରାବଣଂ ରାକ୍ଷସାଧିପମ୍ ॥ ୫୫॥
ଉଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ୟ ସିନ୍ଧୁଂ ଶତୟୋଜନାୟତଂ
ଲଙ୍କାଂ ପ୍ରବିଶ୍ୟାଥ ବିଦେହକନ୍ୟକାମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସମାଭାଷ୍ୟ ଚ ବାରିଧିଂ ପୁନ-
ସ୍ତର୍ତୁଂ ସମର୍ଥଃ କତମୋ ବିଚାର୍ୟତାମ୍ ॥ ୫୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୭॥
॥ ଅଷ୍ଟମ ସର୍ଗଃ ॥
ଅଥ ତେ କୌତୁକାବିଷ୍ଟାଃ ସମ୍ପାତିଂ ସର୍ୱବାନରାଃ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଭଗବନ୍ ବ୍ରୂହି ସ୍ୱମୁଦନ୍ତଂ ତ୍ୱମାଦିତଃ ॥ ୧॥
ସମ୍ପାତିଃ କଥୟାମାସ ସ୍ୱବୃତ୍ତାନ୍ତଂ ପୁରା କୃତମ୍ ।
ଅହଂ ପୁରା ଜଟାୟୁଶ୍ଚ ଭ୍ରାତରୌ ରୂଢୟୌବନୌ ॥ ୨॥
ବଲେନ ଦର୍ପିତାବାବାଂ ବଲଜିଜ୍ଞାସୟା ଖଗୌ ।
ସୂର୍ୟମଣ୍ଡଲପର୍ୟନ୍ତଂ ଗନ୍ତୁମୁତ୍ପତିତୌ ମଦାତ୍ ॥ ୩॥
ବହୁୟୋଜନସାହସ୍ରଂ ଗତୌ ତତ୍ର ପ୍ରତାପିତଃ ।
ଜଟାୟୁସ୍ତଂ ପରିତ୍ରାତୁଂ ପକ୍ଷୈରାଚ୍ଛାଦ୍ୟ ମୋହତଃ ॥ ୪॥
ସ୍ଥିତୋଽହଂ ରଶ୍ମିଭିର୍ଦଗ୍ଧପକ୍ଷୋଽସ୍ମିନ୍ ବିନ୍ଧ୍ୟମୂର୍ଧନି ।
ପତିତୋ ଦୂରପତନାନ୍ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋଽହଂ କପୀଶ୍ୱରାଃ ॥ ୫॥
ଦିନତ୍ରୟାତ୍ପୁନଃ ପ୍ରାଣସହିତୋ ଦଗ୍ଧପକ୍ଷକଃ ।
ଦେଶଂ ବା ଗିରିକୂଟାନ୍ ବା ନ ଜାନେ ଭ୍ରାନ୍ତମାନସଃ ॥ ୬॥
ଶନୈରୁନ୍ମୀଲ୍ୟ ନୟନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତତ୍ରାଶ୍ରମଂ ଶୁଭମ୍ ।
ଶନୈଃ ଶନୈରାଶ୍ରମସ୍ୟ ସମୀପଂ ଗତବାନହମ୍ ॥ ୭॥
ଚନ୍ଦ୍ରମା ନାମ ମୁନିରାଡ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମାଂ ବିସ୍ମିତୋଽବଦତ୍ ।
ସମ୍ପାତେ କିମିଦଂ ତେଽଦ୍ୟ ବିରୂପଂ କେନ ବା କୃତମ୍ ॥ ୮॥
ଜାନାମି ତ୍ୱାମହଂ ପୂର୍ୱମତ୍ୟନ୍ତଂ ବଲବାନସି ।
ଦଗ୍ଧୌ କିମର୍ଥଂ ତେ ପକ୍ଷୌ କଥ୍ୟତାଂ ଯଦି ମନ୍ୟସେ ॥ ୯॥
ତତଃ ସ୍ୱଚେଷ୍ଟିତଂ ସର୍ୱଂ କଥୟିତ୍ୱାତିଦୁଃଖିତଃ ।
ଅବ୍ରବଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ଦହ୍ୟେଽହଂ ଦାବବହ୍ନିନା ॥ ୧୦॥
କଥଂ ଧାରୟିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ବିପକ୍ଷୋ ଜୀବିତଂ ପ୍ରଭୋ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋଽଥ ମୁନିର୍ୱୀକ୍ଷ୍ୟ ମାଂ ଦୟାର୍ଦ୍ରବିଲୋଚନଃ ॥ ୧୧॥
ଶୃଣୁ ବତ୍ସ ବଚୋ ମେଽଦ୍ୟ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କୁରୁ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ ।
ଦେହମୂଲମିଦଂ ଦୁଃଖଂ ଦେହଃ କର୍ମସମୁଦ୍ଭବଃ ॥ ୧୨॥
କର୍ମ ପ୍ରବର୍ତତେ ଦେହେଽହମ୍ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ପୁରୁଷସ୍ୟ ହି ।
ଅହଙ୍କାରସ୍ତ୍ୱନାଦିଃ ସ୍ୟାଦବିଦ୍ୟାସମ୍ଭବୋ ଜଡଃ ॥ ୧୩॥
ଚିଚ୍ଛାୟଯା ସଦା ଯୁକ୍ତସ୍ତପ୍ତାୟଃପିଣ୍ଡବତ୍ ସଦା ।
ତେନ ଦେହସ୍ୟ ତାଦାତ୍ମ୍ୟାଦ୍ଦେହଶ୍ଚେତନବାନ୍ ଭବେତ୍ ॥ ୧୪॥
ଦେହୋଽହମିତି ବୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ୟାଦାତ୍ମନୋଽହଙ୍କୃତେର୍ବଲାତ୍ ।
ତନ୍ମୂଲ ଏଷ ସଂସାରଃ ସୁଖଦୁଃଖାଦିସାଧକଃ ॥ ୧୫॥
ଆତ୍ମନୋ ନିର୍ୱିକାରସ୍ୟ ମିଥ୍ୟା ତାଦାତ୍ମ୍ୟତଃ ସଦା ।
ଦେହୋଽହଂ କର୍ମକର୍ତାହମିତି ସଙ୍କଲ୍ପ୍ୟ ସର୍ୱଦା ॥ ୧୬॥
ଜୀବଃ କରୋତି କର୍ମାଣି ତତ୍ଫଲୈର୍ବଦ୍ଧ୍ୟତେଽବଶଃ ।
ଊର୍ଧ୍ୱାଧୋ ଭ୍ରମତେ ନିତ୍ୟଂ ପାପପୁଣ୍ୟାତ୍ମକଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୧୭॥
କୃତଂ ମୟାଧିକଂ ପୁଣ୍ୟଂ ଯଜ୍ଞଦାନାଦି ନିଶ୍ଚିତମ୍ ।
ସ୍ୱର୍ଗଂ ଗତ୍ୱା ସୁଖଂ ଭୋକ୍ଷ୍ୟ ଇତି ସଙ୍କଲ୍ପବାନ୍ ଭବେତ୍ ॥ ୧୮॥
ତଥୈବାଧ୍ୟାସତସ୍ତତ୍ର ଚିରଂ ଭୁକ୍ତ୍ୱା ସୁଖଂ ମହତ୍ ।
କ୍ଷୀଣପୁଣ୍ୟଃ ପତତ୍ୟର୍ୱାଗନିଚ୍ଛନ୍ କର୍ମଚୋଦିତଃ ॥ ୧୯॥
ପତିତ୍ୱା ମଣ୍ଡଲେ ଚେନ୍ଦୋସ୍ତତୋ ନୀହାରସଂୟୁତଃ ।
ଭୂମୌ ପତିତ୍ୱା ବ୍ରୀହ୍ୟାଦୌ ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ୱା ଚିରଂ ପୁନଃ ॥ ୨୦॥
ଭୂତ୍ୱା ଚତୁର୍ୱିଧଂ ଭୋଜ୍ୟଂ ପୁରୁଷୈର୍ଭୁଜ୍ୟତେ ତତଃ ।
ରେତୋ ଭୂତ୍ୱା ପୁନସ୍ତେନ ଋତୌ ସ୍ତ୍ରୀୟୋନିସିଞ୍ଚିତଃ ॥ ୨୧॥
ଯୋନିରକ୍ତେନ ସଂୟୁକ୍ତଂ ଜରାୟୁପରିବେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ଦିନେନୈକେନ କଲଲଂ ଭୂତ୍ୱା ରୂଢତ୍ୱମାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ ୨୨॥
ତତ୍ପୁନଃ ପଞ୍ଚରାତ୍ରେଣ ବୁଦ୍ବୁଦାକାରତାମିୟାତ୍ ।
ସପ୍ତରାତ୍ରେଣ ତଦପି ମାଂସପେଶିତ୍ୱମାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ ୨୩॥
ପକ୍ଷମାତ୍ରେଣ ସା ପେଶୀ ରୁଧିରେଣ ପରିପ୍ଲୁତା ।
ତସ୍ୟା ଏବାଙ୍କୁରୋତ୍ପତ୍ତିଃ ପଞ୍ଚବିଂଶତିରାତ୍ରିଷୁ ॥ ୨୪॥
ଗ୍ରୀବା ଶିରଶ୍ଚ ସ୍କନ୍ଧଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠବଂଶସ୍ତଥୋଦରମ୍ ।
ପଞ୍ଚଧାଙ୍ଗାନି ଚୈକୈକଂ ଜାୟନ୍ତେ ମାସତଃ କ୍ରମାତ୍ ॥ ୨୫॥
ପାଣିପାଦୌ ତଥା ପାର୍ଶ୍ୱଃ କଟିର୍ଜାନୁ ତଥୈବ ଚ ।
ମାସଦ୍ୱୟାତ୍ ପ୍ରଜାୟନ୍ତେ କ୍ରମେଣୈବ ନ ଚାନ୍ୟଥା ॥ ୨୬॥
ତ୍ରିଭିର୍ମାସୈଃ ପ୍ରଜାୟନ୍ତେ ଅଙ୍ଗାନାଂ ସନ୍ଧୟଃ କ୍ରମାତ୍ ।
ସର୍ୱାଙ୍ଗୁଲ୍ୟଃ ପ୍ରଜାୟନ୍ତେ କ୍ରମାନ୍ମାସଚତୁଷ୍ଟୟେ ॥ ୨୭॥
ନାସା କର୍ଣୌ ଚ ନେତ୍ରେ ଚ ଜାୟନ୍ତେ ପଞ୍ଚମାସତଃ ।
ଦନ୍ତପଙ୍କ୍ତିର୍ନଖା ଗୁହ୍ୟଂ ପଞ୍ଚମେ ଜାୟତେ ତଥା ॥ ୨୮॥
ଅର୍ୱାକ୍ ଷଣ୍ମାସତଶ୍ଛିଦ୍ରଂ କର୍ଣୟୋର୍ଭବତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ।
ପାୟୁର୍ମେଢ୍ରମୁପସ୍ଥଂ ଚ ନାଭିଶ୍ଚାପି ଭବେନ୍ନୃଣାମ୍ ॥ ୨୯॥
ସପ୍ତମେ ମାସି ରୋମାଣି ଶିରଃ କେଶାସ୍ତଥୈବ ଚ ।
ବିଭକ୍ତାବୟବତ୍ୱଂ ଚ ସର୍ୱଂ ସମ୍ପଦ୍ୟତେଽଷ୍ଟମେ ॥ ୩୦॥
ଜଠରେ ବର୍ଧତେ ଗର୍ଭଃ ସ୍ତ୍ରିୟା ଏବଂ ବିହଙ୍ଗମ ।
ପଞ୍ଚମେ ମାସି ଚୈତନ୍ୟଂ ଜୀବଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ସର୍ୱଶଃ ॥ ୩୧॥
ନାଭିସୂତ୍ରାଲ୍ପରନ୍ଧ୍ରେଣ ମାତୃଭୁକ୍ତାନ୍ନସାରତଃ ।
ବର୍ଧତେ ଗର୍ଭତଃ ପିଣ୍ଡୋ ନ ମ୍ରିୟେତ ସ୍ୱକର୍ମତଃ ॥ ୩୨॥
ସ୍ମୃତ୍ୱା ସର୍ୱାଣି ଜନ୍ମାନି ପୂର୍ୱକର୍ମାଣି ସର୍ୱଶଃ ।
ଜଠରାନଲତପ୍ତୋଽୟମିଦଂ ବଚନମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୩॥
ନାନାୟୋନିସହସ୍ରେଷୁ ଜାୟମାନୋଽନୁଭୂତବାନ୍ ।
ପୁତ୍ରଦାରାଦିସମ୍ବନ୍ଧଂ କୋଟିଶଃ ପଶୁବାନ୍ଧବାନ୍ ॥ ୩୪॥
କୁଟୁମ୍ବଭରଣାସକ୍ତ୍ୟା ନ୍ୟାୟାନ୍ୟାୟୈର୍ଧନାର୍ଜନମ୍ ।
କୃତଂ ନାକରବଂ ବିଷ୍ଣୁଚିନ୍ତାଂ ସ୍ୱପ୍ନେଽପି ଦୁର୍ଭଗଃ ॥ ୩୫॥
ଇଦାନୀଂ ତତ୍ଫଲଂ ଭୁଞ୍ଜେ ଗର୍ଭଦୁଃଖଂ ମହତ୍ତରମ୍ ।
ଅଶାଶ୍ୱତେ ଶାଶ୍ୱତବଦ୍ଦେହେ ତୃଷ୍ଣାସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୩୬॥
ଅକାର୍ୟାଣ୍ୟେବ କୃତବାନ୍ନ କୃତଂ ହିତମାତ୍ମନଃ ।
ଇତ୍ୟେବଂ ବହୁଧା ଦୁଃଖମନୁଭୂୟ ସ୍ୱକର୍ମତଃ ॥ ୩୭॥
କଦା ନିଷ୍କ୍ରମଣଂ ମେ ସ୍ୟାଦ୍ଗର୍ଭାନ୍ନିରୟସନ୍ନିଭାତ୍ ।
ଇତ ଊର୍ଧ୍ୱଂ ନିତ୍ୟମହଂ ବିଷ୍ଣୁମେବାନୁପୂଜୟେ ॥ ୩୮॥
ଇତ୍ୟାଦି ଚିନ୍ତୟନ୍ ଜୀବୋ ଯୋନିୟନ୍ତ୍ରପ୍ରପୀଡିତଃ ।
ଜାୟମାନୋଽତିଦୁଃଖେନ ନରକାତ୍ପାତକୀ ଯଥା ॥ ୩୯॥
ପୂତିବ୍ରଣାନ୍ନିପତିତଃ କୃମିରେଷ ଇବାପରଃ ।
ତତୋ ବାଲ୍ୟାଦିଦୁଃଖାନି ସର୍ୱ ଏବଂ ବିଭୁଞ୍ଜତେ ॥ ୪୦॥
ତ୍ୱୟା ଚୈବାନୁଭୂତାନି ସର୍ୱତ୍ର ବିଦିତାନି ଚ ।
ନ ବର୍ଣିତାନି ମେ ଗୃଧ୍ର ଯୌବନାଦିଷୁ ସର୍ୱତଃ ॥ ୪୧॥
ଏବଂ ଦେହୋଽହମିତ୍ୟସ୍ମାଦଭ୍ୟାସାନ୍ନିରୟାଦିକମ୍ ।
ଗର୍ଭବାସାଦିଦୁଃଖାନି ଭବନ୍ତ୍ୟଭିନିବେଶତଃ ॥ ୪୨॥
ତସ୍ମାଦ୍ଦେହଦ୍ୱୟାଦନ୍ୟମାତ୍ମାନଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଦେହାଦିମମତାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱାତ୍ମଜ୍ଞାନବାନ୍ ଭବେତ୍ ॥ ୪୩॥
ଜାଗ୍ରଦାଦିବିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନାଦିଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଶୁଦ୍ଧଂ ବୁଦ୍ଧଂ ସଦା ଶାନ୍ତମାତ୍ମାନମବଧାରୟେତ୍ ॥ ୪୪॥
ଚିଦାତ୍ମନି ପରିଜ୍ଞାତେ ନଷ୍ଟେ ମୋହେଽଜ୍ଞସମ୍ଭବେ ।
ଦେହଃ ପତତୁ ବାଽରବ୍ଧକର୍ମବେଗେନ ତିଷ୍ଠତୁ ॥ ୪୫॥
ଯୋଗିନୋ ନ ହି ଦୁଃଖଂ ବା ସୁଖଂ ବାଽଜ୍ଞାନସମ୍ଭବମ୍ ।
ତସ୍ମାଦ୍ଦେହେନ ସହିତୋ ଯାବତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧସଙ୍କ୍ଷୟଃ ॥ ୪୬॥
ତାବତ୍ତିଷ୍ଠ ସୁଖେନ ତ୍ୱଂ ଧୃତକଞ୍ଚୁକସର୍ପବତ୍ ।
ଅନ୍ୟଦ୍ୱକ୍ଷ୍ୟାମି ତେ ପକ୍ଷିନ୍ ଶୃଣୁ ମେ ପରମଂ ହିତମ୍ ॥ ୪୭॥
ତ୍ରେତାୟୁଗେ ଦାଶରଥିର୍ଭୂତ୍ୱା ନାରାୟଣୋଽବ୍ୟଯଃ ।
ରାବଣସ୍ୟ ବଧାର୍ଥାୟ ଦଣ୍ଡକାନାଗମିଷ୍ୟତି ॥ ୪୮॥
ସୀତୟା ଭାର୍ୟଯା ସାର୍ଧଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ଜନକଜାଂ ଭ୍ରାତୃଭ୍ୟାଂ ରହିତେ ବନେ ॥ ୪୯॥
ରାବଣଶ୍ଚୋରବନ୍ନୀତ୍ୱା ଲଙ୍କାୟାଂ ସ୍ଥାପୟିଷ୍ୟତି ।
ତସ୍ୟାଃ ସୁଗ୍ରୀବନିର୍ଦେଶାଦ୍ୱାନରାଃ ପରିମାର୍ଗଣେ ॥ ୫୦॥
ଆଗମିଷ୍ୟନ୍ତି ଜଲଧେସ୍ତୀରଂ ତତ୍ର ସମାଗମଃ ।
ତ୍ୱୟା ତୈଃ କାରଣବଶାଦ୍ଭବିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୫୧॥
ତଦା ସୀତାସ୍ଥିତିଂ ତେଭ୍ୟଃ କଥୟସ୍ୱ ଯଥାର୍ଥତଃ ।
ତଦୈବ ତବ ପକ୍ଷୌ ଦ୍ୱାବୁତ୍ପତ୍ସ୍ୟେତେ ପୁନର୍ନବୌ ॥ ୫୨॥
ସମ୍ପାତିରୁବାଚ ।
ବୋଧୟାମାସ ମାଂ ଚନ୍ଦ୍ରନାମା ମୁନିକୁଲେଶ୍ୱରଃ ।
ପଶ୍ୟନ୍ତୁ ପକ୍ଷୌ ମେ ଜାତୌ ନୂତନାବତିକୋମଲୌ ॥ ୫୩॥
ସ୍ୱସ୍ତି ବୋଽସ୍ତୁ ଗମିଷ୍ୟାମି ସୀତାଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥ ନିଶ୍ଚୟମ୍ ।
ଯତ୍ନଂ କୁରୁଧ୍ୱଂ ଦୁର୍ଲଙ୍ଘ୍ୟସମୁଦ୍ରସ୍ୟ ବିଲଙ୍ଘନେ ॥ ୫୪॥
ଯନ୍ନାମସ୍ମୃତିମାତ୍ରତୋଽପରିମିତଂ ସଂସାରବାରାଂନିଧିଂ
ତୀର୍ତ୍ୱା ଗଚ୍ଛତି ଦୁର୍ଜନୋଽପି ପରମଂ ବିଷ୍ଣୋଃ ପଦଂ ଶାଶ୍ୱତମ୍ ।
ତସ୍ୟୈବ ସ୍ଥିତିକାରିଣସ୍ତ୍ରିଜଗତାଂ ରାମସ୍ୟ ଭକ୍ତାଃ ପ୍ରିୟା
ଯୂୟଂ କିଂ ନ ସମୁଦ୍ରମାତ୍ରତରଣେ ଶକ୍ତାଃ କଥଂ ବାନରାଃ ॥ ୫୫॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ଅଷ୍ଟମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୮॥
॥ନବମ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ ।
ଗତେ ବିହାୟସା ଗୃଧ୍ରରାଜେ ବାନରପୁଙ୍ଗବାଃ ।
ହର୍ଷେଣ ମହତାବିଷ୍ଟାଃ ସୀତାଦର୍ଶଲାଲସାଃ ॥ ୧॥
ଊଚୁଃ ସମୁଦ୍ରଂ ପଶ୍ୟନ୍ତୋ ନକ୍ରଚକ୍ରଭୟଙ୍କରମ୍ ।
ତରଙ୍ଗାଦିଭିରୁନ୍ନଦ୍ଧମାକାଶମିବ ଦୁର୍ଗ୍ରହମ୍ ॥ ୨॥
ପରସ୍ପରମବୋଚନ୍ ବୈ କଥମେନଂ ତରାମହେ ।
ଉବାଚ ଚାଙ୍ଗଦସ୍ତତ୍ର ଶୃଣୁଧ୍ୱଂ ବାନରୋତ୍ତମାଃ ॥ ୩॥
ଭବନ୍ତୋଽତ୍ୟନ୍ତବଲିନଃ ଶୂରାଶ୍ଚ କୃତବିକ୍ରମାଃ ।
କୋ ବାତ୍ର ବାରିଧିଂ ତୀର୍ତ୍ୱା ରାଜକାର୍ୟଂ କରିଷ୍ୟତି ॥ ୪॥
ଏତେଷାଂ ବାନରାଣାଂ ସ ପ୍ରାଣଦାତା ନ ସଂଶୟଃ ।
ତଦୁତ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମେ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁରତୋ ଯୋ ମହାବଲଃ ॥ ୫॥
ବାନରାଣାଂ ଚ ସର୍ୱେଷାଂ ରାମସୁଗ୍ରୀବୟୋରପି ।
ସ ଏବ ପାଲକୋ ଭୂୟାନ୍ନାତ୍ର କାର୍ୟା ବିଚାରଣା ॥ ୬॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତେ ଯୁବରାଜେନ ତୂଷ୍ଣୀଂ ବାନରସୈନିକାଃ ।
ଆସନ୍ନୋଚୁଃ କିଞ୍ଚିଦପି ପରସ୍ପରବିଲୋକିନଃ ॥ ୭॥
ଅଙ୍ଗଦ ଉବାଚ ।
ଉଚ୍ୟତାଂ ବୈ ବଲଂ ସର୍ୱୈଃ ପ୍ରତ୍ୟେକଂ କାର୍ୟସିଦ୍ଧୟେ ।
କେନ ବା ସାଧ୍ୟତେ କାର୍ୟଂ ଜାନୀମସ୍ତଦନନ୍ତରମ୍ ॥ ୮॥
ଅଙ୍ଗଦସ୍ୟ ବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପ୍ରୋଚୁର୍ୱୀରା ବଲଂ ପୃଥକ୍ ।
ଯୋଜନାନାଂ ଦଶାରଭ୍ୟ ଦଶୋତ୍ତରଗୁଣଂ ଜଗୁଃ ॥ ୯॥
ଶତାଦର୍ୱାଗ୍ଜାମ୍ବବାଂସ୍ତୁ ପ୍ରାହ ମଧ୍ୟେ ବନୌକସାମ୍ ।
ପୁରା ତ୍ରିବିକ୍ରମେ ଦେବେ ପାଦଂ ଭୂମାନଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧୦॥
ତ୍ରିଃସପ୍ତକୃତ୍ୱୋଽହମଗାଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣବିଧାନତଃ ।
ଇଦାନୀଂ ବାର୍ଧକଗ୍ରସ୍ତୋ ନ ଶକ୍ନୋମି ବିଲଙ୍ଘିତୁମ୍ ॥ ୧୧॥
ଅଙ୍ଗଦୋଽପ୍ୟାହ ମେ ଗନ୍ତୁଂ ଶକ୍ୟଂ ପାରଂ ମହୋଦଧେଃ ।
ପୁନର୍ଲଙ୍ଘନସାମର୍ଥ୍ୟଂ ନ ଜାନାମ୍ୟସ୍ତି ବା ନ ବା ॥ ୧୨॥
ତମାହ ଜାମ୍ବବାନ୍ ବୀରସ୍ତ୍ୱଂ ରାଜା ନୋ ନିୟାମକଃ ।
ନ ଯୁକ୍ତଂ ତ୍ୱାଂ ନିୟୋକ୍ତୁଂ ମେ ତ୍ୱଂ ସମର୍ଥୋଽସି ଯଦ୍ୟପି ॥ ୧୩॥
ଅଙ୍ଗଦ ଉବାଚ ।
ଏବଂ ଚେତ୍ପୂର୍ୱବତ୍ସର୍ୱେ ସ୍ୱପ୍ସ୍ୟାମୋ ଦର୍ଭବିଷ୍ଟରେ ।
କେନାପି ନ କୃତଂ କାର୍ୟଂ ଜୀବିତୁଂ ଚ ନ ଶକ୍ୟତେ ॥ ୧୪॥
ତମାହ ଜାମ୍ବବାନ୍ ବୀରୋ ଦର୍ଶୟିଷ୍ୟାମି ତେ ସୁତ ।
ଯେନାସ୍ମାକଂ କାର୍ୟସିଦ୍ଧିର୍ଭବିଷ୍ୟତ୍ୟଚିରେଣ ଚ ॥ ୧୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଜାମ୍ବବାନ୍ ପ୍ରାହ ହନୂମନ୍ତମବସ୍ଥିତମ୍ ।
ହନୂମନ୍ କିଂ ରହସ୍ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥୀୟତେ କାର୍ୟଗୌରବେ ॥ ୧୬॥
ପ୍ରାପ୍ତେଽଜ୍ଞେନେବ ସାମର୍ଥ୍ୟଂ ଦର୍ଶୟାଦ୍ୟ ମହାବଲ ।
ତ୍ୱଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱାୟୁତନୟୋ ବାୟୁତୁଲ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ॥ ୧୭॥
ରାମକାର୍ୟାର୍ଥମେବ ତ୍ୱଂ ଜନିତୋଽସି ମହାତ୍ମନା ।
ଜାତମାତ୍ରେଣ ତେ ପୂର୍ୱଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱୋଦ୍ୟନ୍ତଂ ବିଭାବସୁମ୍ ॥ ୧୮॥
ପକ୍ୱଂ ଫଲଂ ଜିଘୃକ୍ଷାମୀତ୍ୟୁତ୍ପ୍ଲୁତଂ ବାଲଚେଷ୍ଟୟା ।
ଯୋଜନାନାଂ ପଞ୍ଚଶତଂ ପତିତୋଽସି ତତୋ ଭୁବି ॥ ୧୯॥
ଅତସ୍ତ୍ୱଦ୍ବଲମାହାତ୍ମ୍ୟଂ କୋ ବା ଶକ୍ନୋତି ବର୍ଣିତୁମ୍ ।
ଉତ୍ତିଷ୍ଠ କୁରୁ ରାମସ୍ୟ କାର୍ୟଂ ନଃ ପାହି ସୁବ୍ରତ ॥ ୨୦॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଜାମ୍ବବତୋ ବାକ୍ୟଂ ହନୂମାନତିହର୍ଷିତଃ ।
ଚକାର ନାଦଂ ସିଂହସ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ସ୍ଫୋଟୟନ୍ନିବ ॥ ୨୧॥
ବଭୂବ ପର୍ୱତାକାରସ୍ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଇବାପରଃ ।
ଲଙ୍ଘୟିତ୍ୱା ଜଲନିଧିଂ କୃତ୍ୱା ଲଙ୍କାଂ ଚ ଭସ୍ମସାତ୍ ॥ ୨୨॥
ରାବଣଂ ସକୁଲଂ ହତ୍ୱାଽଽନେଷ୍ୟେ ଜନକନନ୍ଦିନୀମ୍ ।
ଯଦ୍ୱା ବଦ୍ଧ୍ୱା ଗଲେ ରଜ୍ଜ୍ୱା ରାବଣଂ ବାମପାଣିନା ॥ ୨୩॥
ଲଙ୍କାଂ ସପର୍ୱତାଂ ଧୃତ୍ୱା ରାମସ୍ୟାଗ୍ରେ କ୍ଷିପାମ୍ୟହମ୍ ।
ଯଦ୍ୱା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱୈବ ଯାସ୍ୟାମି ଜାନକୀଂ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍ ॥ ୨୪॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ହନୁମତୋ ବାକ୍ୟଂ ଜାମ୍ବବାନିଦମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱୈବାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଜୀବନ୍ତୀଂ ଜାନକୀଂ ଶୁଭାମ୍ ॥ ୨୫॥
ପଶ୍ଚାଦ୍ରାମେଣ ସହିତୋ ଦର୍ଶୟିଷ୍ୟସି ପୌରୁଷମ୍ ।
କଲ୍ୟାଣଂ ଭବତାଦ୍ଭଦ୍ର ଗଚ୍ଛତସ୍ତେ ବିହାୟସା ॥ ୨୬॥
ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ରାମକାର୍ୟାର୍ଥଂ ବାୟୁସ୍ତ୍ୱାମନୁଗଚ୍ଛତୁ ।
ଇତ୍ୟାଶୀର୍ଭିଃ ସମାମନ୍ତ୍ର୍ୟ ବିସୃଷ୍ଟଃ ପ୍ଲବଗାଧିପୈଃ ॥ ୨୭॥
ମହେନ୍ଦ୍ରାଦ୍ରିଶିରୋ ଗତ୍ୱା ବଭୂବାଦ୍ଭୁତଦର୍ଶନଃ ॥ ୨୮॥
ମହାନଗେନ୍ଦ୍ରପ୍ରତିମୋ ମହାତ୍ମା ସୁବର୍ଣବର୍ଣୋଽରୁଣଚାରୁବକ୍ତ୍ରଃ ।
ମହାଫଣୀନ୍ଦ୍ରାଭସୁଦୀର୍ଘବାହୁର୍ୱାତାତ୍ମଜୋଽଦୃଶ୍ୟତ ସର୍ୱଭୂତୈଃ ॥ ୨୯॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡେ
ନବମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୯॥
॥ ସମାପ୍ତମିଦଂ କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣମାହାତ୍ମ୍ୟମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପୁରାଣେ
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 2 ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 3 ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 4 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 5 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 6 ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 7 ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟାଣାଧିଷ୍ଠିତା ଶ୍ରୀରାମନାମାବଲିଃ
.
Comments
Post a Comment