ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 2 ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
॥ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଏକଦା ସୁଖମାସୀନଂ ରାମଂ ସ୍ୱାନ୍ତଃପୁରାଜିରେ ।
ସର୍ୱାଭରଣସମ୍ପନ୍ନଂ ରତ୍ନସିଂହାସନେ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୧॥
ନୀଲୋତ୍ପଲଦଲଶ୍ୟାମଂ କୌସ୍ତୁଭାମୁକ୍ତକନ୍ଧରମ୍ ।
ସୀତୟା ରତ୍ନଦଣ୍ଡେନ ଚାମରେଣାଥ ବୀଜିତମ୍ ॥ ୨॥
ବିନୋଦୟନ୍ତଂ ତାମ୍ବୂଲଚର୍ୱଣାଦିଭିରାଦରାତ୍ ।
ନାରଦୋଽବତରଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁମମ୍ବରାଦ୍ୟତ୍ର ରାଘବଃ ॥ ୩॥
ଶୁଦ୍ଧସ୍ଫଟିକସଙ୍କାଶଃ ଶରଚ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଇବାମଲଃ ।
ଅତର୍କିତମୁପାୟାତୋ ନାରଦୋ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନଃ ॥ ୪॥
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସହସୋତ୍ଥାୟ ରାମଃ ପ୍ରୀତ୍ୟା କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ।
ନନାମ ଶିରସା ଭୂମୌ ସୀତୟା ସହ ଭକ୍ତିମାନ୍ ॥ ୫॥
ଉବାଚ ନାରଦଂ ରାମଃ ପ୍ରୀତ୍ୟା ପରମୟା ଯୁତଃ ।
ସଂସାରିଣାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଲଭଂ ତବ ଦର୍ଶନମ୍ ।
ଅସ୍ମାକଂ ବିଷୟାସକ୍ତଚେତସାଂ ନିତରାଂ ମୁନେ ॥ ୬॥
ଅବାପ୍ତଂ ମେ ପୂର୍ୱଜନ୍ମକୃତପୁଣ୍ୟମହୋଦୟୈଃ ।
ସଂସାରିଣାପି ହି ମୁନେ ଲଭ୍ୟତେ ସତ୍ସମାଗମଃ ॥ ୭॥
ଅତସ୍ତ୍ୱଦ୍ଦର୍ଶନାଦେବ କୃତାର୍ଥୋଽସ୍ମି ମୁନୀଶ୍ୱର ।
କିଂ କାର୍ୟଂ ତେ ମୟା କାର୍ୟଂ ବ୍ରୂହି ତତ୍କରବାଣି ଭୋଃ ॥ ୮॥
ଅଥ ତଂ ନାରଦୋଽପ୍ୟାହ ରାଘବଂ ଭକ୍ତବତ୍ସଲମ୍ ।
କିଂ ମୋହୟସି ମାଂ ରାମ ବାକ୍ୟୈର୍ଲୋକାନୁସାରିଭିଃ ॥ ୯॥
ସଂସାର୍ୟହମିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସତ୍ୟମେତତ୍ତ୍ୱୟା ବିଭୋ ।
ଜଗତାମାଦିଭୂତା ଯା ସା ମାୟା ଗୃହିଣୀ ତବ ॥ ୧୦॥
ତ୍ୱତ୍ସନ୍ନିକର୍ଷାଜ୍ଜାୟନ୍ତେ ତସ୍ୟାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦୟଃ ପ୍ରଜାଃ ।
ତ୍ୱଦାଶ୍ରୟା ସଦା ଭାତି ମାୟା ଯା ତ୍ରିଗୁଣାତ୍ମିକା ॥ ୧୧॥
ସୂତେଽଜସ୍ରଂ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣଲୋହିତାଃ ସର୍ୱଦା ପ୍ରଜାଃ ।
ଲୋକତ୍ରୟମହାଗେହେ ଗୃହସ୍ଥସ୍ତ୍ୱମୁଦାହୃତଃ ॥ ୧୨॥
ତ୍ୱଂ ବିଷ୍ଣୁର୍ଜାନକୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ଶିବସ୍ତ୍ୱଂ ଜାନକୀ ଶିବା ।
ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ୱଂ ଜାନକୀ ବାଣୀ ସୂର୍ୟସ୍ତ୍ୱଂ ଜାନକୀ ପ୍ରଭା ॥ ୧୩॥
ଭବାନ୍ ଶଶାଙ୍କଃ ସୀତା ତୁ ରୋହିଣୀ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ।
ଶକ୍ରସ୍ତ୍ୱମେବ ପୌଲୋମୀ ସୀତା ସ୍ୱାହାନଲୋ ଭବାନ୍ ॥ ୧୪॥
ଯମସ୍ତ୍ୱଂ କାଲରୂପଶ୍ଚ ସୀତା ସଂୟମିନୀ ପ୍ରଭୋ ।
ନିରୃତିସ୍ତ୍ୱଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତାମସୀ ଜାନକୀ ଶୁଭା ॥ ୧୫॥
ରାମ ତ୍ୱମେବ ବରୁଣୋ ଭାର୍ଗବୀ ଜାନକୀ ଶୁଭା ।
ବାୟୁସ୍ତ୍ୱଂ ରାମ ସୀତା ତୁ ସଦାଗତିରିତୀରିତା ॥ ୧୬॥
କୁବେରସ୍ତ୍ୱଂ ରାମ ସୀତା ସର୍ୱସମ୍ପତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତା ।
ରୁଦ୍ରାଣୀ ଜାନକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ୱଂ ଲୋକନାଶକୃତ୍ ॥ ୧୭॥
ଲୋକେ ସ୍ତ୍ରୀବାଚକଂ ଯାବତ୍ତତ୍ସର୍ୱଂ ଜାନକୀ ଶୁଭା ।
ପୁନ୍ନାମବାଚକଂ ଯାବତ୍ତତ୍ସର୍ୱଂ ତ୍ୱଂ ହି ରାଘବ ॥ ୧୮॥
ତସ୍ମାଲ୍ଲୋକତ୍ରୟେ ଦେବ ଯୁବାଭ୍ୟାଂ ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ॥ ୧୯॥
ତ୍ୱଦାଭାସୋଦିତାଜ୍ଞାନମବ୍ୟାକୃତମିତୀର୍ୟତେ ।
ତସ୍ମାନ୍ମହାନ୍ସ୍ତତଃ ସୂତ୍ରଂ ଲିଙ୍ଗଂ ସର୍ୱାତ୍ମକଂ ତତଃ ॥ ୨୦॥
ଅହଙ୍କାରଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ପଞ୍ଚପ୍ରାଣେନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ଚ ।
ଲିଙ୍ଗମିତ୍ୟୁଚ୍ୟତେ ପ୍ରାଜ୍ଞୈର୍ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁସୁଖାଦିମତ୍ ॥ ୨୧॥
ସ ଏବ ଜୀବସଞ୍ଜ୍ଞଶ୍ଚ ଲୋକେ ଭାତି ଜଗନ୍ମୟଃ ।
ଅବାଚ୍ୟାନାଦ୍ୟବିଦ୍ୟୈବ କାରଣୋପାଧିରୁଚ୍ୟତେ ॥ ୨୨॥
ସ୍ଥୂଲଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ କାରଣାଖ୍ୟମୁପାଧିତ୍ରିତୟଂ ଚିତେଃ ।
ଏତୈର୍ୱିଶିଷ୍ଟୋ ଜୀବଃ ସ୍ୟାଦ୍ୱିୟୁକ୍ତଃ ପରମେଶ୍ୱରଃ ॥ ୨୩॥
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ୱପ୍ନସୁଷୁପ୍ତ୍ୟାଖ୍ୟା ସଂସୃତିର୍ୟା ପ୍ରବର୍ତତେ ।
ତସ୍ୟା ବିଲକ୍ଷଣଃ ସାକ୍ଷୀ ଚିନ୍ମାତ୍ରସ୍ତ୍ୱଂ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୨୪॥
ତ୍ୱତ୍ତ ଏବ ଜଗଜ୍ଜାତଂ ତ୍ୱୟି ସର୍ୱଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍ ।
ତ୍ୱୟ୍ୟେବ ଲୀୟତେ କୃତ୍ସ୍ନଂ ତସ୍ମାତ୍ତ୍ୱଂ ସର୍ୱକାରଣମ୍ ॥ ୨୫॥
ରଜ୍ଜାବହିମିବାତ୍ମାନଂ ଜୀବଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଭୟଂ ଭବେତ୍ ।
ପରାତ୍ମାହମିତି ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଭୟଦୁଃଖୈର୍ୱିମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୨୬॥
ଚିନ୍ମାତ୍ରଜ୍ୟୋତିଷା ସର୍ୱାଃ ସର୍ୱଦେହେଷୁ ବୁଦ୍ଧୟଃ ।
ତ୍ୱୟା ଯସ୍ମାତ୍ପ୍ରକାଶ୍ୟନ୍ତେ ସର୍ୱସ୍ୟାତ୍ମା ତତୋ ଭବାନ୍ ॥ ୨୭॥
ଅଜ୍ଞାନାନ୍ନ୍ୟସ୍ୟତେ ସର୍ୱଂ ତ୍ୱୟି ରଜ୍ଜୌ ଭୁଜଙ୍ଗବତ୍ ॥ ୨୮॥
ତ୍ୱତ୍ପାଦଭକ୍ତିୟୁକ୍ତାନାଂ ବିଜ୍ଞାନଂ ଭବତି କ୍ରମାତ୍ ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିୟୁକ୍ତା ଯେ ମୁକ୍ତିଭାଜସ୍ତ ଏବ ହି ॥ ୨୯॥
ଅହଂ ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତଭକ୍ତାନାଂ ତଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ଚ କିଙ୍କରଃ ।
ଅତୋ ମାମନୁଗୃହ୍ଣୀଷ୍ୱ ମୋହୟସ୍ୱ ନ ମାଂ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୦॥
ତ୍ୱନ୍ନାଭିକମଲୋତ୍ପନ୍ନୋ ବ୍ରହ୍ମା ମେ ଜନକଃ ପ୍ରଭୋ ।
ଅତସ୍ତବାହଂ ପୌତ୍ରୋଽସ୍ମି ଭକ୍ତଂ ମାଂ ପାହି ରାଘବ ॥ ୩୧॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ବହୁଶୋ ନତ୍ୱା ସ୍ୱାନନ୍ଦାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଉବାଚ ବଚନଂ ରାମ ବ୍ରହ୍ମଣା ନୋଦିତୋଽସ୍ମ୍ୟହମ୍ ॥ ୩୨॥
ରାବଣସ୍ୟ ବଧାର୍ଥାୟ ଜାତୋଽସି ରଘୁସତ୍ତମ ।
ଇଦାନୀଂ ରାଜ୍ୟରକ୍ଷାର୍ଥଂ ପିତା ତ୍ୱାମଭିଷେକ୍ଷ୍ୟତି ॥ ୩୩॥
ଯଦି ରାଜ୍ୟାଭିସଂସକ୍ତୋ ରାବଣଂ ନ ହନିଷ୍ୟସି ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞା ତେ କୃତା ରାମ ଭୂଭାରହରଣାୟ ବୈ ॥ ୩୪॥
ତତ୍ସତ୍ୟଂ କୁରୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ସତ୍ୟସନ୍ଧସ୍ତ୍ୱମେବ ହି ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱୈତଦ୍ଗଦିତଂ ରାମୋ ନାରଦଂ ପ୍ରାହ ସସ୍ମିତମ୍ ॥ ୩୫॥
ଶୃଣୁ ନାରଦ ମେ କିଞ୍ଚିଦ୍ୱିଦ୍ୟତେଽବିଦିତଂ କ୍ୱଚିତ୍ ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଚ ଯତ୍ପୂର୍ୱଂ କରିଷ୍ୟେ ତନ୍ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୩୬॥
କିନ୍ତୁ କାଲାନୁରୋଧେନ ତତ୍ତତ୍ପ୍ରାରବ୍ଧସଙ୍କ୍ଷୟାତ୍ ।
ହରିଷ୍ୟେ ସର୍ୱଭୂଭାରଂ କ୍ରମେଣାସୁରମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୩୭॥
ରାବଣସ୍ୟ ବିନାଶାର୍ଥଂ ଶ୍ୱୋ ଗନ୍ତା ଦଣ୍ଡକାନନମ୍ ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତତ୍ର ହ୍ୟୁଷିତ୍ୱା ମୁନିବେଷଧୃକ୍ ॥ ୩୮॥
ସୀତାମିଷେଣ ତଂ ଦୁଷ୍ଟଂ ସକୁଲଂ ନାଶୟାମ୍ୟହମ୍ ।
ଏବଂ ରାମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତେ ନାରଦଃ ପ୍ରମୁମୋଦ ହ ॥ ୩୯॥
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣତ୍ରୟଂ କୃତ୍ୱା ଦଣ୍ଡବତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ତମ୍ ।
ଅନୁଜ୍ଞାତଶ୍ଚ ରାମେଣ ଯୟୌ ଦେବଗତିଂ ମୁନିଃ ॥ ୪୦॥
ସମ୍ବାଦଂ ପଠତି ଶୃଣୋତି ସଂସ୍ମରେଦ୍ୱା
ଯୋ ନିତ୍ୟଂ ମୁନିବରରାମୟୋଃ ସଭକ୍ତ୍ୟା ।
ସମ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ୟମରସୁଦୁର୍ଲଭଂ ବିମୋକ୍ଷଂ
କୈବଲ୍ୟଂ ବିରତିପୁରଃସରଂ କ୍ରମେଣ ॥ ୪୧॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୧॥
॥ ଦ୍ୱିତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଅଥ ରାଜା ଦଶରଥଃ କଦାଚିଦ୍ରହସି ସ୍ଥିତଃ ।
ବସିଷ୍ଠଂ ସ୍ୱକୁଲାଚାର୍ୟମାହୂୟେଦମଭାଷତ ॥ ୧॥
ଭଗବନ୍ ରାମମଖିଲାଃ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ।
ପୌରାଶ୍ଚ ନିଗମା ବୃଦ୍ଧା ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ବିଶେଷତଃ ॥ ୨॥
ତତଃ ସର୍ୱଗୁଣୋପେତଂ ରାମଂ ରାଜୀବଲୋଚନମ୍ ।
ଜ୍ୟେଷ୍ଠଂ ରାଜ୍ୟେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ୟାମି ବୃଦ୍ଧୋଽହଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗବ ॥ ୩॥
ଭରତୋ ମାତୁଲଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଗତଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସଂୟୁତଃ ।
ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ୟେ ଶ୍ୱ ଏବାଶୁ ଭବାନ୍ସ୍ତଚ୍ଚାନୁମୋଦତାମ୍ ॥ ୪॥
ସମ୍ଭାରାଃ ସମ୍ଭ୍ରିୟନ୍ତାଂ ଚ ଗଚ୍ଛ ମନ୍ତ୍ରୟ ରାଘବମ୍ ।
ଉଚ୍ଛ୍ରୀୟନ୍ତାଂ ପତାକାଶ୍ଚ ନାନାବର୍ଣାଃ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୫॥
ତୋରଣାନି ବିଚିତ୍ରାଣି ସ୍ୱର୍ଣମୁକ୍ତାମୟାନି ବୈ ।
ଆହୂୟ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ରାଜା ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ମନ୍ତ୍ରିସତ୍ତମମ୍ ॥୬॥
ଆଜ୍ଞାପୟତି ଯଦ୍ୟତ୍ତ୍ୱାଂ ମୁନିସ୍ତତ୍ତତ୍ସମାନୟ ।
ଯୌବରାଜ୍ୟେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ୟାମି ଶ୍ୱୋଭୂତେ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ॥ ୭॥
ତଥେତି ହର୍ଷାତ୍ସ ମୁନିଂ କିଂ କରୋମୀତ୍ୟଭାଷତ ।
ତମୁବାଚ ମହାତେଜା ବସିଷ୍ଠୋ ଜ୍ଞାନିନାଂ ବରଃ ॥ ୮॥
ଶ୍ୱଃ ପ୍ରଭାତେ ମଧ୍ୟକକ୍ଷେ କନ୍ୟକାଃ ସ୍ୱର୍ଣଭୂଷିତାଃ ।
ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ଷୋଡଶ ଗଜାଃ ସ୍ୱର୍ଣରତ୍ନାଦି ଭୂଷିତାଃ ॥ ୯॥
ଚତୁର୍ଦନ୍ତଃ ସମାୟାତୁ ଐରାବତକୁଲୋଦ୍ଭବଃ ।
ନାନାତୀର୍ଥୋଦକୈଃ ପୂର୍ଣାଃ ସ୍ୱର୍ଣକୁମ୍ଭାଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୧୦॥
ସ୍ଥାପ୍ୟନ୍ତାଂ ନବବୈୟାଘ୍ରଚର୍ମାଣି ତ୍ରୀଣି ଚାନୟ ।
ଶ୍ୱେତଚ୍ଛତ୍ରଂ ରତ୍ନଦଣ୍ଡଂ ମୁକ୍ତାମଣିବିରାଜିତମ୍ ॥ ୧୧॥
ଦିବ୍ୟମାଲ୍ୟାନି ବସ୍ତ୍ରାଣି ଦିବ୍ୟାନ୍ୟାଭରଣାନି ଚ ।
ମୁନୟଃ ସତ୍କୃତାସ୍ତତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ କୁଶପାଣୟଃ ॥ ୧୨॥
ନର୍ତକ୍ୟୋ ବାରମୁଖ୍ୟାଶ୍ଚ ଗାୟକା ବେଣୁକାସ୍ତଥା ।
ନାନାବାଦିତ୍ରକୁଶଲା ବାଦୟନ୍ତୁ ନୃପାଙ୍ଗଣେ ॥ ୧୩॥
ହସ୍ତ୍ୟଶ୍ୱରଥପାଦାତା ବହିସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ସାୟୁଧାଃ ।
ନଗରେ ଯାନି ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଦେବତାୟତନାନି ଚ ॥ ୧୪॥
ତେଷୁ ପ୍ରବର୍ତତାଂ ପୂଜା ନାନାବଲିଭିରାବୃତା ।
ରାଜାନଃ ଶୀଘ୍ରମାୟାନ୍ତୁ ନାନୋପାୟନପାଣୟଃ ॥ ୧୫॥
ଇତ୍ୟାଦିଶ୍ୟ ମୁନିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ନୃପମନ୍ତ୍ରିଣମ୍ ।
ସ୍ୱୟଂ ଜଗାମ ଭବନଂ ରାଘବସ୍ୟାତିଶୋଭନମ୍ ॥ ୧୬॥
ରଥମାରୁହ୍ୟ ଭଗବାନ୍ ବସିଷ୍ଠୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ।
ତ୍ରୀଣି କକ୍ଷାଣ୍ୟତିକ୍ରମ୍ୟ ରଥାତ୍କ୍ଷିତିମବାତରତ୍ ॥ ୧୭॥
ଅନ୍ତଃ ପ୍ରବିଶ୍ୟ ଭବନଂ ସ୍ୱାଚାର୍ୟତ୍ୱାଦବାରିତଃ ।
ଗୁରୁମାଗତମାଜ୍ଞାୟ ରାମସ୍ତୂର୍ଣଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୧୮॥
ପ୍ରତ୍ୟୁଦ୍ଗମ୍ୟ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ଦଣ୍ଡବଦ୍ଭକ୍ତିସଂୟୁତଃ ।
ସ୍ୱର୍ଣପାତ୍ରେଣ ପାନୀୟମାନିନାୟାଶୁ ଜାନକୀ ॥ ୧୯॥
ରତ୍ନାସନେ ସମାବେଶ୍ୟ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ।
ତଦପଃ ଶିରସା ଧୃତ୍ୱା ସୀତାୟା ସହ ରାଘବଃ ॥ ୨୦॥
ଧନ୍ୟୋଽସ୍ମୀତ୍ୟବ୍ରବୀଦ୍ରାମସ୍ତବ ପାଦାମ୍ବୁଧାରଣାତ୍ ।
ଶ୍ରୀରାମେଣୈବମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରହସନ୍ ମୁନିରବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୧॥
ତ୍ୱତ୍ପାଦସଲିଲଂ ଧୃତ୍ୱା ଧନ୍ୟୋଽଭୂଦ୍ଗିରିଜାପତିଃ ।
ବ୍ରହ୍ମାପି ମତ୍ପିତା ତେ ହି ପାଦତୀର୍ଥହତାଶୁଭଃ ॥ ୨୨॥
ଇଦାନୀଂ ଭାଷସେ ଯତ୍ତ୍ୱଂ ଲୋକାନାମୁପଦେଶକୃତ୍ ।
ଜାନାମି ତ୍ୱାଂ ପରାତ୍ମାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ୟା ସଞ୍ଜାତମୀଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୨୩॥
ଦେବକାର୍ୟାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିସିଦ୍ଧୟେ ।
ରାବଣସ୍ୟ ବଧାର୍ଥାୟ ଜାତଂ ଜାନାମି ରାଘବ ॥ ୨୪॥
ତଥାପି ଦେବକାର୍ୟାର୍ଥଂ ଗୁହ୍ୟଂ ନୋଦ୍ଘାଟୟାମ୍ୟହମ୍ ।
ତଥା ତ୍ୱଂ ମାୟଯା ସର୍ୱଂ କରୋଷି ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୨୫॥
ତଥୈବାନୁବିଧାସ୍ୟେଽହଂ ଶିଷ୍ୟସ୍ତ୍ୱଂ ଗୁରୁରପ୍ୟହମ୍ ।
ଗୁରୁର୍ଗୁରୂଣାଂ ତ୍ୱଂ ଦେବ ପିତୄଣାଂ ତ୍ୱଂ ପିତାମହଃ ॥ ୨୬॥
ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଜଗଦ୍ୟାତ୍ରାବାହକସ୍ତ୍ୱମଗୋଚରଃ ।
ଶୁଦ୍ଧସତ୍ତ୍ୱମୟଂ ଦେହଂ ଧୃତ୍ୱା ସ୍ୱାଧୀନସମ୍ଭବମ୍ ॥ ୨୭॥
ମନୁଷ୍ୟ ଇବ ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ ଭାସି ତ୍ୱଂ ଯୋଗମାୟଯା ।
ପୌରୋହିତ୍ୟମହଂ ଜାନେ ବିଗର୍ହ୍ୟଂ ଦୂଷ୍ୟଜୀବନମ୍ ॥ ୨୮॥
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୂଣାଂ କୁଲେ ରାମଃ ପରମାତ୍ମା ଜନିଷ୍ୟତେ ।
ଇତି ଜ୍ଞାତଂ ମୟା ପୂର୍ୱଂ ବ୍ରହ୍ମଣା କଥିତଂ ପୁରା ॥ ୨୯॥
ତତୋଽହମାଶୟା ରାମ ତବ ସମ୍ବନ୍ଧକାଙ୍କ୍ଷୟା ।
ଅକାର୍ଷଂ ଗର୍ହିତମପି ତବାଚାର୍ୟତ୍ୱସିଦ୍ଧୟେ ॥ ୩୦॥
ତତୋ ମନୋରଥୋ ମେଽଦ୍ୟ ଫଲିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ତ୍ୱଦଧୀନା ମହାମାୟା ସର୍ୱଲୋକୈକମୋହିନୀ ॥ ୩୧॥
ମାଂ ଯଥା ମୋହୟେନ୍ନୈବ ତଥା କୁରୁ ରଘୂଦ୍ୱହ ।
ଗୁରୁନିଷ୍କୃତିକାମସ୍ତ୍ୱଂ ଯଦି ଦେହ୍ୟେତଦେବ ମେ ॥ ୩୨॥
ପ୍ରସଙ୍ଗାତ୍ସର୍ୱମପ୍ୟୁକ୍ତଂ ନ ବାଚ୍ୟଂ କୁତ୍ରଚିନ୍ମୟା ।
ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେନାହଂ ପ୍ରେଷିତୋଽସ୍ମି ରଘୂଦ୍ୱହ ॥ ୩୩॥
ତ୍ୱାମାମନ୍ତ୍ରୟିତୁଂ ରାଜ୍ୟେ ଶ୍ୱୋଽଭିଷେକ୍ଷ୍ୟତି ରାଘବ ।
ଅଦ୍ୟ ତ୍ୱଂ ସୀତୟା ସାର୍ଧମୁପବାସଂ ଯଥାବିଧି ॥ ୩୪॥
କୃତ୍ୱା ଶୁଚିର୍ଭୂମିଶାୟୀ ଭବ ରାମ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ।
ଗଚ୍ଛାମି ରାଜସାନ୍ନିଧ୍ୟଂ ତ୍ୱଂ ତୁ ପ୍ରାତର୍ଗମିଷ୍ୟସି ॥ ୩୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରଥମାରୁହ୍ୟ ଯୟୌ ରାଜଗୁରୁର୍ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ରାମୋଽପି ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପ୍ରହସନ୍ନିଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୬॥
ସୌମିତ୍ରେ ଯୌବରାଜ୍ୟେ ମେ ଶ୍ୱୋଽଭିଷେକୋ ଭବିଷ୍ୟତି ।
ନିମିତ୍ତମାତ୍ରମେବାହଂ କର୍ତା ଭୋକ୍ତା ତ୍ୱମେବ ହି ॥ ୩୭॥
ମମ ତ୍ୱଂ ହି ବହିଃପ୍ରାଣୋ ନାତ୍ର କାର୍ୟା ବିଚାରଣା ।
ତତୋ ବସିଷ୍ଠେନ ଯଥା ଭାଷିତଂ ତତ୍ତଥାକରୋତ୍ ॥ ୩୮॥
ବସିଷ୍ଠୋଽପି ନୃପଂ ଗତ୍ୱା କୃତଂ ସର୍ୱଂ ନ୍ୟବେଦୟତ୍ ।
ବସିଷ୍ଠସ୍ୟ ପୁରୋ ରାଜ୍ଞା ହ୍ୟୁକ୍ତଂ ରାମାଭିଷେଚନମ୍ ॥ ୩୯॥
ଯଦା ତଦୈବ ନଗରେ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କଶ୍ଚିତ୍ପୁମାନ୍ ଜଗୌ ।
କୌସଲ୍ୟାୟୈ ରାମମାତ୍ରେ ସୁମିତ୍ରାୟୈ ତଥୈବ ଚ ॥ ୪୦॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତେ ହର୍ଷସମ୍ପୂର୍ଣେ ଦଦତୁର୍ହାରମୁତ୍ତମମ୍ ।
ତସ୍ମୈ ତତଃ ପ୍ରୀତମନାଃ କୌସଲ୍ୟା ପୁତ୍ରବତ୍ସଲା ॥ ୪୧॥
ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ପର୍ୟଚରଦ୍ଦେବୀଂ ରାମସ୍ୟାର୍ଥପ୍ରସିଦ୍ଧୟେ ।
ସତ୍ୟବାଦୀ ଦଶରଥଃ କରୋତ୍ୟେବ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୪୨॥
କୈକେୟୀବଶଗଃ କିନ୍ତୁ କାମୁକଃ କିଂ କରିଷ୍ୟତି ।
ଇତି ବ୍ୟାକୁଲଚିତ୍ତା ସା ଦୁର୍ଗାଂ ଦେବୀମପୂଜୟତ୍ ॥ ୪୩॥
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଦେବା ଦେବୀଂ ବାଣୀମଚୋଦୟନ୍ ।
ଗଚ୍ଛ ଦେବି ଭୁବୋ ଲୋକମୟୋଧ୍ୟାୟାଂ ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ॥ ୪୪॥
ରାମାଭିଷେକବିଘ୍ନାର୍ଥଂ ଯତସ୍ୱ ବ୍ରହ୍ମବାକ୍ୟତଃ ।
ମନ୍ଥରାଂ ପ୍ରବିଶସ୍ୱାଦୌ କୈକେୟୀଂ ଚ ତତଃ ପରମ୍ ॥ ୪୫॥
ତତୋ ବିଘ୍ନେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ପୁନରେହି ଦିବଂ ଶୁଭେ ।
ତଥେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ତଥା ଚକ୍ରେ ପ୍ରବିବେଶାଥ ମନ୍ଥରାମ୍ ॥ ୪୬॥
ସାପି କୁବ୍ଜା ତ୍ରିବକ୍ରା ତୁ ପ୍ରାସାଦାଗ୍ରମଥାରୁହତ୍ ।
ନଗରଂ ପରିତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସର୍ୱତଃ ସମଲଙ୍କୃତମ୍ ॥ ୪୭॥
ନାନାତୋରଣସମ୍ବାଧଂ ପତାକାଭିରଲଙ୍କୃତମ୍ ।
ସର୍ୱୋତ୍ସବସମାୟୁକ୍ତଂ ବିସ୍ମିତା ପୁନରାଗମତ୍ ॥ ୪୮॥
ଧାତ୍ରୀଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ମାତଃ କିଂ ନଗରଂ ସମଲଙ୍କୃତମ୍ ।
ନାନୋତ୍ସବସମାୟୁକ୍ତା କୌସଲ୍ୟା ଚାତିହର୍ଷିତା ॥ ୪୯॥
ଦଦାତି ବିପ୍ରମୁଖ୍ୟେଭ୍ୟୋ ବସ୍ତ୍ରାଣି ବିବିଧାନି ଚ ।
ତାମୁବାଚ ତଦା ଧାତ୍ରୀ ରାମଚନ୍ଦ୍ରାଭିଷେଚନମ୍ ॥ ୫୦॥
ଶ୍ୱୋ ଭବିଷ୍ୟତି ତେନାଦ୍ୟ ସର୍ୱତୋଽଲଙ୍କୃତଂ ପୁରମ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ତ୍ୱରିତଂ ଗତ୍ୱା କୈକେୟୀଂ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୫୧॥
ପର୍ୟଙ୍କସ୍ଥାଂ ବିଶାଲାକ୍ଷୀମେକାନ୍ତେ ପର୍ୟବସ୍ଥିତାମ୍ ।
କିଂ ଶେଷେ ଦୁର୍ଭଗେ ମୂଢେ ମହଦ୍ଭୟମୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୫୨॥
ନ ଜାନୀଷେଽତିସୌନ୍ଦର୍ୟମାନିନୀ ମତ୍ତଗାମିନୀ ॥ ୫୩॥
ରାମସ୍ୟାନୁଗ୍ରହାଦ୍ରାଜ୍ଞଃ ଶ୍ୱୋଽଭିଷେକୋ ଭବିଷ୍ୟତି ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସହସୋତ୍ଥାୟ କୈକେୟୀ ପ୍ରିୟବାଦିନୀ ॥ ୫୪॥
ତସ୍ୟୈ ଦିବ୍ୟଂ ଦଦୌ ସ୍ୱର୍ଣନୂପୁରଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ ।
ହର୍ଷସ୍ଥାନେ କିମିତି ମେ କଥ୍ୟତେ ଭୟମାଗତମ୍ ॥ ୫୫॥
ଭରତାଦଧିକୋ ରାମଃ ପ୍ରିୟକୃନ୍ମେ ପ୍ରିୟମ୍ବଦଃ ।
କୌସଲ୍ୟାଂ ମାଂ ସମଂ ପଶ୍ୟନ୍ ସଦା ଶୁଶ୍ରୂଷତେ ହି ମାମ୍ ॥ ୫୬॥
ରାମାଦ୍ଭୟଂ କିମାପନ୍ନଂ ତବ ମୂଢେ ବଦସ୍ୱ ମେ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ବିଷସାଦାଥ କୁବ୍ଜାଽକାରଣବୈରିଣୀ ॥ ୫୭॥
ଶୃଣୁ ମଦ୍ୱଚନଂ ଦେବି ଯଥାର୍ଥଂ ତେ ମହଦ୍ଭୟମ୍ ।
ତ୍ୱାଂ ତୋଷୟନ୍ ସଦା ରାଜା ପ୍ରିୟବାକ୍ୟାନି ଭାଷତେ ॥ ୫୮॥
କାମୁକୋଽତଥ୍ୟବାଦୀ ଚ ତ୍ୱାଂ ବାଚା ପରିତୋଷୟନ୍ ।
କାର୍ୟଂ କରୋତି ତସ୍ୟା ବୈ ରାମମାତୁଃ ସୁପୁଷ୍କଲମ୍ ॥ ୫୯॥
ମନସ୍ୟେତନ୍ନିଧାୟୈବ ପ୍ରେଷୟାମାସ ତେ ସୁତମ୍ ।
ଭରତଂ ମାତୁଲକୁଲେ ପ୍ରେଷୟାମାସ ସାନୁଜମ୍ ॥ ୬୦॥
ସୁମିତ୍ରାୟାଃ ସମୀଚୀନଂ ଭବିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମମନ୍ୱେତି ରାଜ୍ୟଂ ସୋଽନୁଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୬୧॥
ଭରତୋ ରାଘବସ୍ୟାଗ୍ରେ କିଙ୍କରୋ ବା ଭବିଷ୍ୟତି ।
ବିବାସ୍ୟତେ ବା ନଗରାତ୍ପ୍ରାଣୈର୍ୱା ହାପ୍ୟତେଽଚିରାତ୍ ॥ ୬୨॥
ତ୍ୱଂ ତୁ ଦାସୀବ କୌସଲ୍ୟାଂ ନିତ୍ୟଂ ପରିଚରିଷ୍ୟସି ।
ତତୋଽପି ମରଣଂ ଶ୍ରେୟୋ ଯତ୍ସପତ୍ନ୍ୟାଃ ପରାଭବଃ ॥ ୬୩॥
ଅତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଯତସ୍ୱାଦ୍ୟ ଭରତସ୍ୟାଭିଷେଚନେ ।
ରାମସ୍ୟ ବନବାସାର୍ଥଂ ବର୍ଷାଣି ନବ ପଞ୍ଚ ଚ ॥ ୬୪॥
ତତୋ ରୂଢୋଽଭୟେ ପୁତ୍ରସ୍ତବ ରାଜ୍ଞି ଭବିଷ୍ୟତି ।
ଉପାୟଂ ତେ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ପୂର୍ୱମେବ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୬୫॥
ପୁରା ଦେବାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ରାଜା ଦଶରଥଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ଇନ୍ଦ୍ରେଣ ଯାଚିତୋ ଧନ୍ୱୀ ସହାୟାର୍ଥଂ ମହାରଥଃ ॥ ୬୬॥
ଜଗାମ ସେନୟା ସାର୍ଧଂ ତ୍ୱୟା ସହ ଶୁଭାନନେ ।
ଯୁଦ୍ଧଂ ପ୍ରକୁର୍ୱତସ୍ତସ୍ୟ ରାକ୍ଷସୈଃ ସହ ଧନ୍ୱିନଃ ॥ ୬୭॥
ତଦାକ୍ଷକୀଲୋ ନ୍ୟପତଚ୍ଛିନ୍ନସ୍ତସ୍ୟ ନ ବେଦ ସଃ ।
ତ୍ୱଂ ତୁ ହସ୍ତଂ ସମାବେଶ୍ୟ କୀଲରନ୍ଧ୍ରେଽତିଧୈର୍ୟତଃ ॥ ୬୮॥
ସ୍ଥିତବତ୍ୟସିତାପାଙ୍ଗି ପତିପ୍ରାଣପରୀପ୍ସୟା ।
ତତୋ ହତ୍ୱାସୁରାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ ଦଦର୍ଶ ତ୍ୱାମରିନ୍ଦମଃ ॥ ୬୯॥
ଆଶ୍ଚର୍ୟଂ ପରମଂ ଲେଭେ ତ୍ୱାମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ମୁଦାନ୍ୱିତଃ ।
ବୃଣୀଷ୍ୱ ଯତ୍ତେ ମନସି ବାଞ୍ଛିତଂ ବରଦୋଽସ୍ମ୍ୟହମ୍ ॥ ୭୦॥
ବରଦ୍ୱୟଂ ବୃଣୀଷ୍ୱ ତ୍ୱମେବଂ ରାଜାବଦତ୍ସ୍ୱୟମ୍ ।
ତ୍ୱୟୋକ୍ତୋ ବରଦୋ ରାଜନ୍ ଯଦି ଦତ୍ତଂ ବରଦ୍ୱୟମ୍ ॥ ୭୧॥
ତ୍ୱୟ୍ୟେବ ତିଷ୍ଠତୁ ଚିରଂ ନ୍ୟାସଭୂତଂ ମମାନଘ ।
ଯଦା ମେଽବସରୋ ଭୂୟାତ୍ତଦା ଦେହି ବରଦ୍ୱୟମ୍ ॥ ୭୨॥
ତଥେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ସ୍ୱୟଂ ରାଜା ମନ୍ଦିରଂ ବ୍ରଜ ସୁବ୍ରତେ ।
ତ୍ୱତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତଂ ମୟା ପୂର୍ୱମିଦାନୀଂ ସ୍ମୃତିମାଗତମ୍ ॥ ୭୩॥
ଅତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପ୍ରବିଶ୍ୟାଦ୍ୟ କ୍ରୋଧାଗାରଂ ରୁଷାନ୍ୱିତା ।
ବିମୁଚ୍ୟ ସର୍ୱାଭରଣଂ ସର୍ୱତୋ ବିନିକୀର୍ୟ ଚ ॥ ୭୪॥
ଭୂମାବେବ ଶୟାନା ତ୍ୱଂ ତୂଷ୍ଣୀମାତିଷ୍ଠ ଭାମିନି ।
ଯାବତ୍ସତ୍ୟଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାୟ ରାଜାଭୀଷ୍ଟଂ କରୋତି ତେ ॥ ୭୫॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତ୍ରିବକ୍ରୟୋକ୍ତଂ ତତ୍ତଦା କେକୟନନ୍ଦିନୀ ।
ତଥ୍ୟମେବାଖିଲଂ ମେନେ ଦୁଃସଙ୍ଗାହିତବିଭ୍ରମା ॥ ୭୬॥
ତାମାହ କୈକେୟୀ ଦୁଷ୍ଟା କୁତସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିରୀଦୃଶୀ ।
ଏବଂ ତ୍ୱାଂ ବୁଦ୍ଧିସମ୍ପନ୍ନାଂ ନ ଜାନେ ବକ୍ରସୁନ୍ଦରି ॥ ୭୭॥
ଭରତୋ ଯଦି ରାଜା ମେ ଭବିଷ୍ୟତି ସୁତଃ ପ୍ରିୟଃ ।
ଗ୍ରାମାନ୍ ଶତଂ ପ୍ରଦାସ୍ୟାମି ମମ ତ୍ୱଂ ପ୍ରାଣବଲ୍ଲଭା ॥ ୭୮॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା କୋପଭବନଂ ପ୍ରବିଶ୍ୟ ସହସା ରୁଷା ।
ବିମୁଚ୍ୟ ସର୍ୱାଭରଣଂ ପରିକୀର୍ୟ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୭୯॥
ଭୂମୌ ଶୟାନା ମଲିନା ମଲିନାମ୍ବରଧାରିଣୀ ।
ପ୍ରୋବାଚ ଶୃଣୁ ମେ କୁବ୍ଜେ ଯାବଦ୍ରାମୋ ବନଂ ବ୍ରଜେତ୍ ॥ ୮୦॥
ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟେଽଥ ବା ବକ୍ରେ ଶୟିଷ୍ୟେ ତାବଦେବ ହି ।
ନିଶ୍ଚୟଂ କୁରୁ କଲ୍ୟାଣି କଲ୍ୟାଣଂ ତେ ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୮୧॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୟଯୌ କୁବ୍ଜା ଗୃହଂ ସାଽପି ତଥାକରୋତ୍ ॥ ୮୨॥
ଧୀରୋଽତ୍ୟନ୍ତଦୟାନ୍ୱିତୋଽପି ସଗୁଣାଚାରାନ୍ୱିତୋ ବାଥବା
ନୀତିଜ୍ଞୋ ବିଧିବାଦଦେଶିକପରୋ ବିଦ୍ୟାବିବେକୋଽଥବା ।
ଦୁଷ୍ଟାନାମତିପାପଭାବିତଧିୟାଂ ସଙ୍ଗଂ ସଦା ଚେଦ୍ଭଜେତ୍
ତଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ୟା ପରିଭାବିତୋ ବ୍ରଜତି ତତ୍ସାମ୍ୟଂ କ୍ରମେଣ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥୮୩॥
ଅତଃ ସଙ୍ଗଃ ପରିତ୍ୟାଜ୍ୟୋ ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ସର୍ୱଦୈବ ହି ।
ଦୁଃସଙ୍ଗୀ ଚ୍ୟବତେ ସ୍ୱାର୍ଥାଦ୍ୟଥେୟଂ ରାଜକନ୍ୟକା ॥ ୮୪॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ଦ୍ୱିତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୨॥
॥ ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥
ତତୋ ଦଶରଥୋ ରାଜା ରାମାଭ୍ୟୁଦୟକାରଣାତ୍ ।
ଆଦିଶ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରିପ୍ରକୃତୀଃ ସାନନ୍ଦୋ ଗୃହମାବିଶତ୍ ॥ ୧॥
ତତ୍ରାଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପ୍ରିୟାଂ ରାଜା କିମେତଦିତି ବିହ୍ୱଲଃ ।
ଯା ପୁରା ମନ୍ଦିରଂ ତସ୍ୟାଃ ପ୍ରବିଷ୍ଟେ ମୟି ଶୋଭନା ॥ ୨॥
ହସନ୍ତୀ ମାମୁପାୟାତି ସା କିଂ ନୈବାଦ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟତେ ।
ଇତ୍ୟାତ୍ମନ୍ୟେବ ସଞ୍ଚିନ୍ତ୍ୟ ମନସାତିବିଦୂୟତା ॥ ୩॥
ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦାସୀନିକରଂ କୁତୋ ବଃ ସ୍ୱାମିନୀ ଶୁଭା ।
ନାୟାତି ମାଂ ଯଥାପୂର୍ୱଂ ମତ୍ପ୍ରିୟା ପ୍ରିୟଦର୍ଶନା ॥ ୪॥
ତା ଊଚୁଃ କ୍ରୋଧଭବନଂ ପ୍ରବିଷ୍ଟା ନୈବ ବିଦ୍ମହେ ।
କାରଣଂ ତତ୍ର ଦେବ ତ୍ୱଂ ଗଚ୍ଛ ନିଶ୍ଚେତୁମର୍ହସି ॥ ୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତୋ ରାଜା ତସ୍ୟାଃ ସମୀପଗଃ ।
ଉପବିଶ୍ୟ ଶନୈର୍ଦେହଂ ସ୍ପୃଶନ୍ୱୈ ପାଣିନାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୬॥
କିଂ ଶେଷେ ବସୁଧାପୃଷ୍ଠେ ପର୍ୟଙ୍କାଦୀନ୍ ବିହାୟ ଚ ।
ମାଂ ତ୍ୱଂ ଖେଦୟସେ ଭୀରୁ ଯତୋ ମାଂ ନାବଭାଷସେ ॥ ୭॥
ଅଲଙ୍କାରଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଭୂମୌ ମଲିନବାସସା ।
କିମର୍ଥଂ ବ୍ରୂହି ସକଲଂ ବିଧାସ୍ୟେ ତବ ବାଞ୍ଛିତମ୍ ॥ ୮॥
କୋ ବା ତବାହିତଂ କର୍ତା ନାରୀ ବା ପୁରୁଷୋଽପି ବା ।
ସ ମେ ଦଣ୍ଡ୍ୟଶ୍ଚ ବଧ୍ୟଶ୍ଚ ଭବିଷ୍ୟତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୯॥
ବ୍ରୂହି ଦେବି ଯଥା ପ୍ରୀତିସ୍ତଦବଶ୍ୟଂ ମମାଗ୍ରତଃ ।
ତଦିଦାନୀଂ ସାଧୟିଷ୍ୟେ ସୁଦୁର୍ଲଭମପି କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୧୦॥
ଜାନାସି ତ୍ୱଂ ମମ ସ୍ୱାନ୍ତଂ ପ୍ରିୟଂ ମାଂ ସ୍ୱବଶେ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ତଥାପି ମାଂ ଖେଦୟସେ ବୃଥା ତବ ପରିଶ୍ରମଃ ॥ ୧୧॥
ବ୍ରୂହି କିଂ ଧନିନଂ କୁର୍ୟାଂ ଦରିଦ୍ରଂ ତେ ପ୍ରିୟଙ୍କରମ୍ ।
ଧନିନଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେଣ ନିର୍ଧନଂ ଚ ତବାହିତମ୍ ॥ ୧୨॥
ବ୍ରୂହି କଂ ବା ବଧିଷ୍ୟାମି ବଧାର୍ହୋ ବା ବିମୋକ୍ଷ୍ୟତେ ।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ପ୍ରାଣାନ୍ ଦାସ୍ୟାମି ତେ ପ୍ରିୟେ ॥ ୧୩॥
ମମ ପ୍ରାଣାତ୍ପ୍ରିୟତରୋ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ।
ତସ୍ୟୋପରି ଶପେ ବ୍ରୂହି ତ୍ୱଦ୍ଧିତଂ ତତ୍କରୋମ୍ୟହମ୍ ॥ ୧୪॥
ଇତି ବ୍ରୁବାଣଂ ରାଜାନଂ ଶପନ୍ତଂ ରାଘବୋପରି ।
ଶନୈର୍ୱିମୃଜ୍ୟ ନେତ୍ରେ ସା ରାଜାନଂ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ॥ ୧୫॥
ଯଦି ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞୋଽସି ଶପଥଂ କୁରୁଷେ ଯଦି ।
ଯାଚ୍ଞାଂ ମେ ସଫଲାଂ କର୍ତୁଂ ଶୀଘ୍ରମେବ ତ୍ୱମର୍ହସି ॥ ୧୬॥
ପୂର୍ୱଂ ଦେବାସୁରେ ଯୁଦ୍ଧେ ମୟା ତ୍ୱଂ ପରିରକ୍ଷିତଃ ।
ତଦା ବରଦ୍ୱୟଂ ଦତ୍ତଂ ତ୍ୱୟା ମେ ତୁଷ୍ଟଚେତସା ॥ ୧୭॥
ତଦ୍ଦ୍ୱୟଂ ନ୍ୟାସଭୂତଂ ମେ ସ୍ଥାପିତଂ ତ୍ୱୟି ସୁବ୍ରତ ।
ତତ୍ରୈକେନ ବରେଣାଶୁ ଭରତଂ ମେ ପ୍ରିୟଂ ସୁତମ୍ ॥ ୧୮॥
ଏଭିଃ ସମ୍ଭୃତସମ୍ଭାରୈର୍ୟୌବରାଜ୍ୟେଽଭିଷେଚୟ ।
ଅପରେଣ ବରେଣାଶୁ ରାମୋ ଗଚ୍ଛତୁ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ॥ ୧୯॥
ମୁନିବେଷଧରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜଟାବଲ୍କଲଭୂଷଣଃ ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତତ୍ର କନ୍ଦମୂଲଫଲାଶନଃ ॥ ୨୦॥
ପୁନରାୟାତୁ ତସ୍ୟାନ୍ତେ ବନେ ବା ତିଷ୍ଠତୁ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ପ୍ରଭାତେ ଗଚ୍ଛତୁ ବନଂ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ॥ ୨୧॥
ଯଦି କିଞ୍ଚିଦ୍ୱିଲମ୍ବେତ ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟେ ତବାଗ୍ରତଃ ।
ଭବ ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞସ୍ତ୍ୱମେତଦେବ ମମ ପ୍ରିୟମ୍ ॥ ୨୨॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱୈତଦ୍ଦାରୁଣଂ ବାକ୍ୟଂ କୈକେୟ୍ୟା ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
ନିପପାତ ମହୀପାଲୋ ବଜ୍ରାହତ ଇବାଚଲଃ ॥ ୨୩॥
ଶନୈରୁନ୍ମୀଲ୍ୟ ନୟନେ ବିମୃଜ୍ୟ ପରୟା ଭିୟା ।
ଦୁଃସ୍ୱପ୍ନୋ ବା ମୟା ଦୃଷ୍ଟୋ ହ୍ୟଥବା ଚିତ୍ତବିଭ୍ରମଃ ॥ ୨୪॥
ଇତ୍ୟାଲୋକ୍ୟ ପୁରଃ ପତ୍ନୀଂ ବ୍ୟାଘ୍ରୀମିବ ପୁରଃ ସ୍ଥିତାମ୍ ।
କିମିଦଂ ଭାଷସେ ଭଦ୍ରେ ମମ ପ୍ରାଣହରଂ ବଚଃ ॥ ୨୫॥
ରାମଃ କମପରାଧଂ ତେ କୃତବାନ୍ କମଲେକ୍ଷଣଃ ।
ମମାଗ୍ରେ ରାଘବଗୁଣାନ୍ ବର୍ଣୟସ୍ୟନିଶଂ ଶୁଭାନ୍ ॥ ୨୬॥
କୌସଲ୍ୟାଂ ମାଂ ସମଂ ପଶ୍ୟନ୍ ଶୁଶ୍ରୂଷା କୁରୁତେ ସଦା ।
ଇତି ବ୍ରୁବନ୍ତୀ ତ୍ୱଂ ପୂର୍ୱମିଦାନୀଂ ଭାଷସେଽନ୍ୟଥା ॥ ୨୭॥
ରାଜ୍ୟଂ ଗୃହାଣ ପୁତ୍ରାୟ ରାମସ୍ତିଷ୍ଠତୁ ମନ୍ଦିରେ ।
ଅନୁଗୃହ୍ଣୀଷ୍ୱ ମାଂ ବାମେ ରାମାନ୍ନାସ୍ତି ଭୟଂ ତବ ॥ ୨୮॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାଶ୍ରୁପରୀତାକ୍ଷଃ ପାଦୟୋର୍ନିପପାତ ହ ।
କୈକେୟୀ ପ୍ରତ୍ୟୁବାଚେଦଂ ସାପି ରକ୍ତାନ୍ତଲୋଚନା ॥ ୨୯॥
ରାଜେନ୍ଦ୍ର କିଂ ତ୍ୱଂ ଭ୍ରାନ୍ତୋଽସି ଉକ୍ତଂ ତଦ୍ଭାଷସେଽନ୍ୟଥା ।
ମିଥ୍ୟା କରୋଷି ଚେତ୍ସ୍ୱୀୟଂ ଭାଷିତଂ ନରକୋ ଭବେତ୍ ॥ ୩୦॥
ବନଂ ନ ଗଚ୍ଛେଦ୍ୟଦି ରାମଚନ୍ଦ୍ରଃ
ପ୍ରଭାତକାଲେଽଜିନଚୀରୟୁକ୍ତଃ ।
ଉଦ୍ବନ୍ଧନଂ ବା ବିଷଭକ୍ଷଣଂ ବା
କୃତ୍ୱା ମରିଷ୍ୟେ ପୁରତସ୍ତବାହମ୍ ॥ ୩୧॥
ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞୋଽହମିତୀହ ଲୋକେ
ବିଡମ୍ବସେ ସର୍ୱସଭାନ୍ତରେଷୁ ।
ରାମୋପରି ତ୍ୱଂ ଶପଥଂ ଚ କୃତ୍ୱା
ମିଥ୍ୟାପ୍ରତିଜ୍ଞୋ ନରକଂ ପ୍ରୟାହି ॥ ୩୨॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତଃ ପ୍ରିୟଯା ଦୀନୋ ମଗ୍ନୋ ଦୁଃଖାର୍ଣବେ ନୃପଃ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ପତିତୋ ଭୂମୌ ବିସଞ୍ଜ୍ଞୋ ମୃତକୋ ଯଥା ॥ ୩୩॥
ଏବଂ ରାତ୍ରିର୍ଗତା ତସ୍ୟ ଦୁଃଖାତ୍ସମ୍ବତ୍ସରୋପମା ।
ଅରୁଣୋଦୟକାଲେ ତୁ ବନ୍ଦିନୋ ଗାୟକା ଜଗୁଃ ॥ ୩୪॥
ନିବାରୟିତ୍ୱା ତାନ୍ ସର୍ୱାନ୍ କୈକେୟୀ ରୋଷମାସ୍ଥିତା ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତସମୟେ ମଧ୍ୟକକ୍ଷମୁପସ୍ଥିତାଃ ॥ ୩୫॥
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଷତ୍ରିୟା ବୈଶ୍ୟା ଋଷୟଃ କନ୍ୟକାସ୍ତଥା ।
ଛତ୍ରଂ ଚ ଚାମରଂ ଦିବ୍ୟଂ ଗଜୋ ବାଜୀ ତଥୈବ ଚ ॥ ୩୬॥
ଅନ୍ୟାଶ୍ଚ ବାରମୁଖ୍ୟା ଯାଃ ପୌରଜାନପଦାସ୍ତଥା ।
ବସିଷ୍ଠେନ ଯଥାଜ୍ଞପ୍ତଂ ତତ୍ସର୍ୱଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୩୭॥
ସ୍ତ୍ରିୟୋ ବାଲାଶ୍ଚ ବୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ରାତ୍ରୌ ନିଦ୍ରାଂ ନ ଲେଭିରେ ।
କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମହେ ରାମଂ ପୀତକୌଶେୟବାସସମ୍ ॥ ୩୮॥
ସର୍ୱାଭରଣସମ୍ପନ୍ନଂ କିରୀଟକଟକୋଜ୍ଜ୍ୱଲମ୍ ।
କୌସ୍ତୁଭାଭରଣଂ ଶ୍ୟାମଂ କନ୍ଦର୍ପଶତସୁନ୍ଦରମ୍ ॥ ୩୯॥
ଅଭିଷିକ୍ତଂ ସମାୟାତଂ ଗଜାରୂଢଂ ସ୍ମିତାନନମ୍ ।
ଶ୍ୱେତଚ୍ଛତ୍ରଧରଂ ତତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଲକ୍ଷଣାନ୍ୱିତମ୍ ॥ ୪୦॥
ରାମଂ କଦା ବା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମଃ ପ୍ରଭାତଂ ବା କଦା ଭବେତ୍ ।
ଇତ୍ୟୁତ୍ସୁକଧିୟଃ ସର୍ୱେ ବଭୂବୁଃ ପୁରବାସିନଃ ॥ ୪୧॥
ନେଦାନୀମୁତ୍ଥିତୋ ରାଜା କିମର୍ଥଂ ଚେତି ଚିନ୍ତୟନ୍ ।
ସୁମନ୍ତ୍ରଃ ଶନକୈଃ ପ୍ରାୟାଦ୍ୟତ୍ର ରାଜାଽବତିଷ୍ଠତେ ॥ ୪୨॥
ବର୍ଧୟନ୍ ଜୟଶବ୍ଦେନ ପ୍ରଣମନ୍ ଶିରସା ନୃପମ୍ ।
ଅତିଖିନ୍ନଂ ନୃପଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କୈକେୟୀଂ ସମପୃଚ୍ଛତ ॥ ୪୩॥
ଦେବି କୈକେୟି ବର୍ଧସ୍ୱ କିଂ ରାଜା ଦୃଶ୍ୟତେଽନ୍ୟଥା ।
ତମାହ କୈକେୟୀ ରାଜା ରାତ୍ରୌ ନିଦ୍ରାଂ ନ ଲବ୍ଧବାନ୍ ॥ ୪୪॥
ରାମ ରାମେତି ରାମେତି ରାମମେବାନୁଚିନ୍ତୟନ୍ ।
ପ୍ରଜାଗରେଣ ବୈ ରାଜା ହ୍ୟସ୍ୱସ୍ଥ ଇବ ଲକ୍ଷ୍ୟତେ ।
ରାମମାନୟ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ୱଂ ରାଜା ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିହେଚ୍ଛତି ॥ ୪୫॥
ଅଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାଜବଚନଂ କଥଂ ଗଚ୍ଛାମି ଭାମିନି ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ମନ୍ତ୍ରିଣୋ ବାକ୍ୟଂ ରାଜା ମନ୍ତ୍ରିଣମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୪୬॥
ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟାମି ଶୀଘ୍ରମାନୟ ସୁନ୍ଦରମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତସ୍ତ୍ୱରିତଂ ଗତ୍ୱା ସୁମନ୍ତ୍ରୋ ରାମମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୪୭॥
ଅବାରିତଃ ପ୍ରବିଷ୍ଟୋଽୟଂ ତ୍ୱରିତଂ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାମ ରାଜୀବଲୋଚନ ॥ ୪୮॥
ପିତୁର୍ଗେହଂ ମୟା ସାର୍ଧଂ ରାଜା ତ୍ୱାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛତି ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ରଥମାରୁହ୍ୟ ସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ତ୍ୱରିତୋ ଯୟୌ ॥ ୪୯॥
ରାମଃ ସାରଥିନା ସାର୍ଧଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ମଧ୍ୟକକ୍ଷେ ବସିଷ୍ଠାଦୀନ୍ ପଶ୍ୟନ୍ନେବ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତଃ ॥ ୫୦॥
ପିତୁଃ ସମୀପଂ ସଙ୍ଗମ୍ୟ ନନାମ ଚରଣୌ ପିତୁଃ ।
ରାମମାଲିଙ୍ଗିତୁଂ ରାଜା ସମୁତ୍ଥାୟ ସସମ୍ଭ୍ରମଃ ॥ ୫୧॥
ବାହୂ ପ୍ରସାର୍ୟ ରାମେତି ଦୁଃଖାନ୍ମଧ୍ୟେ ପପାତ ହ ।
ହା ହେତି ରାମସ୍ତଂ ଶୀଘ୍ରମାଲିଙ୍ଗ୍ୟାଙ୍କେ ନ୍ୟବେଶୟତ୍ ॥ ୫୨॥
ରାଜାନଂ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ସର୍ୱୟୋଷିତଃ ।
କିମର୍ଥଂ ରୋଦନମିତି ବସିଷ୍ଠୋଽପି ସମାବିଶତ୍ ॥ ୫୩॥
ରାମଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ କିମିଦଂ ରାଜ୍ଞୋ ଦୁଃଖସ୍ୟ କାରଣମ୍ ।
ଏବଂ ପୃଚ୍ଛତି ରାମେ ସା କୈକେୟୀ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୫୪॥
ତ୍ୱମେବ କାରଣଂ ହ୍ୟତ୍ର ରାଜ୍ଞୋ ଦୁଃଖୋପଶାନ୍ତୟେ ।
କିଞ୍ଚିତ୍କାର୍ୟଂ ତ୍ୱୟା ରାମ କର୍ତବ୍ୟଂ ନୃପତେର୍ହିତମ୍ ॥ ୫୫॥
କୁରୁ ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞସ୍ତ୍ୱଂ ରାଜାନଂ ସତ୍ୟବାଦିନମ୍ ।
ରାଜ୍ଞା ବରଦ୍ୱୟଂ ଦତ୍ତଂ ମମ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଚେତସା ॥ ୫୬॥
ତ୍ୱଦଧୀନଂ ତୁ ତତ୍ସର୍ୱଂ ବକ୍ତୁଂ ତ୍ୱାଂ ଲଜ୍ଜତେ ନୃପଃ ।
ସତ୍ୟପାଶେନ ସମ୍ବଦ୍ଧଂ ପିତରଂ ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ॥ ୫୭॥
ପୁତ୍ରଶବ୍ଦେନ ଚୈତଦ୍ଧି ନରକାତ୍ତ୍ରାୟତେ ପିତା ।
ରାମସ୍ତୟୋଦିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଶୂଲେନାଭିହତୋ ଯଥା ॥ ୫୮॥
ବ୍ୟଥିତଃ କୈକେୟୀଂ ପ୍ରାହ କିଂ ମାମେବଂ ପ୍ରଭାଷସେ ।
ପିତ୍ରର୍ଥେ ଜୀବିତଂ ଦାସ୍ୟେ ପିବେୟଂ ବିଷମୁଲ୍ବଣମ୍ ॥ ୫୯॥
ସୀତାଂ ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟେଽଥ କୌସଲ୍ୟାଂ ରାଜ୍ୟଂ ଚାପି ତ୍ୟଜାମ୍ୟହମ୍ ।
ଅନାଜ୍ଞପ୍ତୋଽପି କୁରୁତେ ପିତୁଃ କାର୍ୟଂ ସ ଉତ୍ତମଃ ॥ ୬୦॥
ଉକ୍ତଃ କରୋତି ଯଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ମଧ୍ୟମ ଉଦାହୃତଃ ।
ଉକ୍ତୋଽପି କୁରୁତେ ନୈବ ସ ପୁତ୍ରୋ ମଲ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୬୧॥
ଅତଃ କରୋମି ତତ୍ସର୍ୱଂ ଯନ୍ମାମାହ ପିତା ମମ ।
ସତ୍ୟଂ ସତ୍ୟଂ କରୋମ୍ୟେବ ରାମୋ ଦ୍ୱିର୍ନାଭିଭାଷତେ ॥ ୬୨॥
ଇତି ରାମପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ସା ଶ୍ରୁତ୍ୱା ବକ୍ତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ।
ରାମ ତ୍ୱଦଭିଷେକାର୍ଥଂ ସମ୍ଭାରାଃ ସମ୍ଭୃତାଶ୍ଚ ଯେ ॥ ୬୩॥
ତୈରେବ ଭରତୋଽବଶ୍ୟମଭିଷେଚ୍ୟଃ ପ୍ରିୟୋ ମମ ।
ଅପରେଣ ବରେଣାଶୁ ଚୀରବାସା ଜଟାଧରଃ ॥ ୬୪॥
ବନଂ ପ୍ରୟାହି ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ୱମଦ୍ୟୈବ ପିତୁରାଜ୍ଞୟା ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତତ୍ର ବସ ମୁନ୍ୟନ୍ନଭୋଜନଃ ॥ ୬୫॥
ଏତଦେବ ପିତୁସ୍ତେଽଦ୍ୟ କାର୍ୟଂ ତ୍ୱଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ।
ରାଜା ତୁ ଲଜ୍ଜତେ ବକ୍ତୁଂ ତ୍ୱାମେବଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୬୬॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ
ଭରତସ୍ୟୈବ ରାଜ୍ୟଂ ସ୍ୟାଦହଂ ଗଚ୍ଛାମି ଦଣ୍ଡକାନ୍ ।
କିନ୍ତୁ ରାଜା ନ ବକ୍ତୀହ ମାଂ ନ ଜାନେଽତ୍ର କାରଣମ୍ ॥ ୬୭॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱୈତଦ୍ରାମବଚନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଂ ପୁରଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ପ୍ରାହ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଦୁଃଖିତୋ ଦୁଃଖିତଂ ବଚଃ ॥ ୬୮॥
ସ୍ତ୍ରୀଜିତଂ ଭ୍ରାନ୍ତହୃଦୟମୁନ୍ମାର୍ଗପରିବର୍ତିନମ୍ ।
ନିଗୃହ୍ୟ ମାଂ ଗୃହାଣେଦଂ ରାଜ୍ୟଂ ପାପଂ ନ ତଦ୍ଭବେତ୍ ॥ ୬୯॥
ଏବଂ ଚେଦନୃତଂ ନୈବ ମାଂ ସ୍ପୃଶେଦ୍ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତୋ ବିଲଲାପ ନୃପସ୍ତଦା ॥ ୭୦॥
ହା ରାମ ହା ଜଗନ୍ନାଥ ହା ମମ ପ୍ରାଣବଲ୍ଲଭ ।
ମାଂ ବିସୃଜ୍ୟ କଥଂ ଘୋରଂ ବିପିନଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୭୧॥
ଇତି ରାମଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ମୁକ୍ତକଣ୍ଠୋ ରୁରୋଦ ହ ।
ବିମୃଜ୍ୟ ନୟନେ ରାମଃ ପିତୁଃ ସଜଲପାଣିନା ॥ ୭୨॥
ଆଶ୍ୱାସୟାମାସ ନୃପଂ ଶନୈଃ ସ ନୟକୋବିଦଃ ।
କିମତ୍ର ଦୁଃଖେନ ବିଭୋ ରାଜ୍ୟଂ ଶାସତୁ ମେଽନୁଜଃ ॥ ୭୩॥
ଅହଂ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ନିସ୍ତୀର୍ୟ ପୁନର୍ୟାସ୍ୟାମି ତେ ପୁରମ୍ ।
ରାଜ୍ୟାତ୍କୋଟିଗୁଣଂ ସୌଖ୍ୟଂ ମମ ରାଜନ୍ ବନେ ସତଃ ॥ ୭୪॥
ତ୍ୱତ୍ସତ୍ୟପାଲନଂ ଦେବ କାର୍ୟଂ ଚାପି ଭବିଷ୍ୟତି ।
କୈକେୟ୍ୟାଶ୍ଚ ପ୍ରିୟୋ ରାଜନ୍ ବନବାସୋ ମହାଗୁଣଃ ॥ ୭୫॥
ଇଦାନୀଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ବ୍ୟେତୁ ମାତୁଶ୍ଚ ହୃଜ୍ଜ୍ୱରଃ ।
ସମ୍ଭାରଶ୍ଚୋପହ୍ରୀୟନ୍ତାମଭିଷେକାର୍ଥମାହୃତାଃ ॥ ୭୬॥
ମାତରଂ ସମନୁଶ୍ୱାସ୍ୟ ଅନୁନୀୟ ଚ ଜାନକୀମ୍ ।
ଆଗତ୍ୟ ପାଦୌ ବନ୍ଦିତ୍ୱା ତବ ଯାସ୍ୟେ ସୁଖଂ ବନମ୍ ॥ ୭୭॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ତୁ ପରିକ୍ରମ୍ୟ ମାତରଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାୟଯୌ ।
କୌସଲ୍ୟାପି ହରେଃ ପୂଜାଂ କୁରୁତେ ରାମକାରଣାତ୍ ॥ ୭୮॥
ହୋମଂ ଚ କାରୟାମାସ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟୋ ଦଦୌ ଧନମ୍ ।
ଧ୍ୟାୟତେ ବିଷ୍ଣୁମେକାଗ୍ରମନସା ମୌନମାସ୍ଥିତା ॥ ୭୯॥
ଅନ୍ତଃସ୍ଥମେକଂ ଘନଚିତ୍ପ୍ରକାଶଂ
ନିରସ୍ତସର୍ୱାତିଶୟସ୍ୱରୂପମ୍ ।
ବିଷ୍ଣୁଂ ସଦାନନ୍ଦମୟଂ ହୃଦବ୍ଜେ
ସା ଭାବୟନ୍ତୀ ନ ଦଦର୍ଶ ରାମମ୍ ॥ ୮୦॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୩॥
॥ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥
ତତଃ ସୁମିତ୍ରା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱୈନଂ ରାମଂ ରାଜ୍ଞୀଂ ସସମ୍ଭ୍ରମା ।
କୌସଲ୍ୟାଂ ବୋଧୟାମାସ ରାମୋଽୟଂ ସମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ ୧॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱୈବ ରାମନାମୈଷା ବହିର୍ଦୃଷ୍ଟିପ୍ରବାହିତା ।
ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବିଶାଲାକ୍ଷମାଲିଙ୍ଗ୍ୟାଙ୍କେ ନ୍ୟବେଶୟତ୍ ॥ ୨॥
ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟବଘ୍ରାୟ ପସ୍ପର୍ଶ ଗାତ୍ରଂ ନୀଲୋତ୍ପଲଚ୍ଛବି ।
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ୱ ପୁତ୍ରେତି ଚ ପ୍ରାହ ମିଷ୍ଟମନ୍ନଂ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ ॥ ୩॥
ରାମଃ ପ୍ରାହ ନ ମେ ମାତର୍ଭୋଜନାବସରଃ କୁତଃ ।
ଦଣ୍ଡକାଗମନେ ଶୀଘ୍ରଂ ମମ କାଲୋଽଦ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତଃ ॥ ୪॥
କୈକେୟୀବରଦାନେନ ସତ୍ୟସନ୍ଧଃ ପିତା ମମ ।
ଭରତାୟ ଦଦୌ ରାଜ୍ୟଂ ମମାପ୍ୟାରଣ୍ୟମୁତ୍ତମମ୍ ॥ ୫॥
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତତ୍ର ହ୍ୟୁଷିତ୍ୱା ମୁନିବେଷଧୃକ୍ ।
ଆଗମିଷ୍ୟେ ପୁନଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନ ଚିନ୍ତାଂ କର୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୬॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସହସୋଦ୍ୱିଗ୍ନା ମୂର୍ଚ୍ଛିତା ପୁନରୁତ୍ଥିତା ।
ଆହ ରାମଂ ସୁଦୁଃଖାର୍ତା ଦୁଃଖସାଗରସମ୍ପ୍ଲୁତା ॥ ୭॥
ଯଦି ରାମ ବନଂ ସତ୍ୟଂ ଯାସି ଚେନ୍ନୟ ମାମପି ।
ତ୍ୱଦ୍ୱିହୀନା କ୍ଷଣାର୍ଧଂ ବା ଜୀବିତଂ ଧାରୟେ କଥମ୍ ॥ ୮॥
ଯଥା ଗୌର୍ବାଲକଂ ବତ୍ସଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ତିଷ୍ଠେନ୍ନ କୁତ୍ରଚିତ୍ ।
ତଥୈବ ତ୍ୱାଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ତ୍ୟକ୍ତୁଂ ପ୍ରାଣାତ୍ପ୍ରିୟଂ ସୁତମ୍ ॥ ୯॥
ଭରତାୟ ପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚେଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ରାଜା ପ୍ରୟଚ୍ଛତୁ ।
କିମର୍ଥଂ ବନବାସାୟ ତ୍ୱାମାଜ୍ଞାପୟତି ପ୍ରିୟମ୍ ॥ ୧୦॥
କୈକେୟ୍ୟା ବରଦୋ ରାଜା ସର୍ୱସ୍ୱଂ ବା ପ୍ରୟଚ୍ଛତୁ ।
ତ୍ୱୟା କିମପରାଦ୍ଧଂ ହି କୈକେୟ୍ୟା ବା ନୃପସ୍ୟ ବା ॥ ୧୧॥
ପିତା ଗୁରୁର୍ୟଥା ରାମ ତବାହମଧିକା ତତଃ ।
ପିତ୍ରାଽଽଜ୍ଞପ୍ତୋ ବନଂ ଗନ୍ତୁଂ ବାରୟେୟମହଂ ସୁତମ୍ ॥ ୧୨॥
ଯଦି ଗଚ୍ଛସି ମଦ୍ୱାକ୍ୟମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ୟ ନୃପବାକ୍ୟତଃ ।
ତଦା ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଗଚ୍ଛାମି ଯମସାଦନମ୍ ॥ ୧୩॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କୌସଲ୍ୟାବଚନଂ ରୁଷା ।
ଉବାଚ ରାଘବଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ଦହନ୍ନିବ ଜଗତ୍ତ୍ରୟମ୍ ॥ ୧୪॥
ଉନ୍ମତ୍ତଂ ଭ୍ରାନ୍ତମନସଂ କୈକେୟୀବଶବର୍ତିନମ୍ ।
ବଦ୍ଧ୍ୱା ନିହନ୍ମି ଭରତଂ ତଦ୍ବନ୍ଧୂନ୍ମାତୁଲାନପି ॥ ୧୫॥
ଅଦ୍ୟ ପଶ୍ୟନ୍ତୁ ମେ ଶୌର୍ୟଂ ଲୋକାନ୍ ପ୍ରଦହତଃ ପୁରା ।
ରାମ ତ୍ୱମଭିଷେକାୟ କୁରୁ ଯତ୍ନମରିନ୍ଦମ ॥ ୧୬॥
ଧନୁଷ୍ପାଣିରହଂ ତତ୍ର ନିହନ୍ୟାଂ ବିଘ୍ନକାରିଣଃ ।
ଇତି ବ୍ରୁବନ୍ତଂ ସୌମିତ୍ରିମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୧୭॥
ଶୂରୋଽସି ରଘୁଶାର୍ଦୂଲ ମମାତ୍ୟନ୍ତହିତେ ରତଃ ।
ଜାନାମି ସର୍ୱଂ ତେ ସତ୍ୟଂ କିନ୍ତୁ ତତ୍ସମୟୋ ନ ହି ॥ ୧୮॥
ଯଦିଦଂ ଦୃଶ୍ୟତେ ସର୍ୱଂ ରାଜ୍ୟଂ ଦେହାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ ।
ଯଦି ସତ୍ୟଂ ଭବେତ୍ତତ୍ର ଆୟାସଃ ସଫଲଶ୍ଚ ତେ ॥ ୧୯॥
ଭୋଗା ମେଘବିତାନସ୍ଥବିଦ୍ୟୁଲ୍ଲେଖେବ ଚଞ୍ଚଲାଃ ।
ଆୟୁରପ୍ୟଗ୍ନିସନ୍ତପ୍ତଲୋହସ୍ଥଜଲବିନ୍ଦୁବତ୍ ॥ ୨୦॥
ଯଥା ବ୍ୟାଲଗଲସ୍ଥୋଽପି ଭେକୋ ଦଂଶାନପେକ୍ଷତେ ।
ତଥା କାଲାହିନା ଗ୍ରସ୍ତୋ ଲୋକୋ ଭୋଗାନଶାଶ୍ୱତାନ୍ ॥ ୨୧॥
କରୋତି ଦୁଃଖେନ ହି କର୍ମତନ୍ତ୍ରଂ
ଶରୀରଭୋଗାର୍ଥମହର୍ନିଶଂ ନରଃ ।
ଦେହସ୍ତୁ ଭିନ୍ନଃ ପୁରୁଷାତ୍ସମୀକ୍ଷ୍ୟତେ
କୋ ବାତ୍ର ଭୋଗଃ ପୁରୁଷେଣ ଭୁଜ୍ୟତେ ॥ ୨୨॥
ପିତୃମାତୃସୁତଭ୍ରାତୃଦାରବନ୍ଧ୍ୱାଦିସଙ୍ଗମଃ ।
ପ୍ରପାୟାମିବ ଜନ୍ତୂନାଂ ନଦ୍ୟାଂ କାଷ୍ଠୌଘବଚ୍ଚଲଃ ॥ ୨୩॥
ଛାୟେବ ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚପଲା ପ୍ରତୀତା
ତାରୁଣ୍ୟମମ୍ବୂର୍ମିବଦଧ୍ରୁବଂ ଚ ।
ସ୍ୱପ୍ନୋପମଂ ସ୍ତ୍ରୀସୁଖମାୟୁରଲ୍ପଂ
ତଥାପି ଜନ୍ତୋରଭିମାନ ଏଷଃ ॥ ୨୪॥
ସଂସୃତିଃ ସ୍ୱପ୍ନସଦୃଶୀ ସଦା ରୋଗାଦିସଙ୍କୁଲା ।
ଗନ୍ଧର୍ୱନଗରପ୍ରଖ୍ୟା ମୂଢସ୍ତାମନୁବର୍ତତେ ॥ ୨୫॥
ଆୟୁଷ୍ୟଂ କ୍ଷୀୟତେ ଯସ୍ମାଦାଦିତ୍ୟସ୍ୟ ଗତାଗତୈଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାନ୍ୟେଷାଂ ଜରାମୃତ୍ୟୂ କଥଞ୍ଚିନ୍ନୈବ ବୁଧ୍ୟତେ ॥ ୨୬॥
ସ ଏବ ଦିବସଃ ସୈବ ରାତ୍ରିରିତ୍ୟେବ ମୂଢଧୀଃ ।
ଭୋଗାନନୁପତତ୍ୟେବ କାଲବେଗଂ ନ ପଶ୍ୟତି ॥ ୨୭॥
ପ୍ରତିକ୍ଷଣଂ କ୍ଷରତ୍ୟେତଦାୟୁରାମଘଟାମ୍ବୁବତ୍ ।
ସପତ୍ନା ଇବ ରୋଗୌଘାଃ ଶରୀରଂ ପ୍ରହରନ୍ତ୍ୟହୋ ॥ ୨୮॥
ଜରା ବ୍ୟାଘ୍ରୀବ ପୁରତସ୍ତର୍ଜୟନ୍ତ୍ୟବତିଷ୍ଠତେ ।
ମୃତ୍ୟୁଃ ସହୈବ ଯାତ୍ୟେଷ ସମୟଂ ସମ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ॥ ୨୯॥
ଦେହେଽହମ୍ଭାବମାପନ୍ନୋ ରାଜାହଂ ଲୋକବିଶ୍ରୁତଃ ।
ଇତ୍ୟସ୍ମିନ୍ମନୁତେ ଜନ୍ତୁଃ କୃମିବିଡ୍ଭସ୍ମସଞ୍ଜ୍ଞିତେ ॥ ୩୦॥
ତ୍ୱଗସ୍ଥିମାନ୍ସବିଣ୍ମୂତ୍ରରେତୋରକ୍ତାଦିସଂୟୁତଃ ।
ବିକାରୀ ପରିଣାମୀ ଚ ଦେହ ଆତ୍ମା କଥଂ ବଦ ॥ ୩୧॥
ଯମାସ୍ଥାୟ ଭବାନ୍ଲ୍ଲୋକଂ ଦଗ୍ଧୁମିଚ୍ଛତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ।
ଦେହାଭିମାନିନଃ ସର୍ୱେ ଦୋଷାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭବନ୍ତି ହି ॥ ୩୨॥
ଦେହୋଽହମିତି ଯା ବୁଦ୍ଧିରବିଦ୍ୟା ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ।
ନାହଂ ଦେହଶ୍ଚିଦାତ୍ମେତି ବୁଦ୍ଧିର୍ୱିଦ୍ୟେତି ଭଣ୍ୟତେ ॥ ୩୩॥
ଅବିଦ୍ୟା ସଂସୃତେର୍ହେତୁର୍ୱିଦ୍ୟା ତସ୍ୟା ନିବର୍ତିକା ।
ତସ୍ମାଦ୍ୟତ୍ନଃ ସଦା କାର୍ୟୋ ବିଦ୍ୟାଭ୍ୟାସେ ମୁମୁକ୍ଷୁଭିଃ ।
କାମକ୍ରୋଧାଦୟସ୍ତତ୍ର ଶତ୍ରବଃ ଶତ୍ରୁସୂଦନ ॥ ୩୪॥
ତତ୍ରାପି କ୍ରୋଧ ଏବାଲଂ ମୋକ୍ଷବିଘ୍ନାୟ ସର୍ୱଦା ।
ଯେନାବିଷ୍ଟଃ ପୁମାନ୍ ହନ୍ତି ପିତୃଭ୍ରାତୃସୁହୃତ୍ସଖୀନ୍ ॥ ୩୫॥
କ୍ରୋଧମୂଲୋ ମନସ୍ତାପଃ କ୍ରୋଧଃ ସଂସାରବନ୍ଧନମ୍ ।
ଧର୍ମକ୍ଷୟକରଃ କ୍ରୋଧସ୍ତସ୍ମାତ୍କ୍ରୋଧଂ ପରିତ୍ୟଜ ॥ ୩୬॥
କ୍ରୋଧ ଏଷ ମହାନ୍ ଶତ୍ରୁସ୍ତୃଷ୍ଣା ବୈତରଣୀ ନଦୀ ।
ସନ୍ତୋଷୋ ନନ୍ଦନବନଂ ଶାନ୍ତିରେବ ହି କାମଧୁକ୍ ॥ ୩୭॥
ତସ୍ମାଚ୍ଛାନ୍ତିଂ ଭଜସ୍ୱାଦ୍ୟ ଶତ୍ରୁରେବଂ ଭବେନ୍ନ ତେ ।
ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟମନଃପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦିଭ୍ୟୋ ବିଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୩୮॥
ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧଃ ସ୍ୱୟଞ୍ଜ୍ୟୋତିରବିକାରୀ ନିରାକୃତିଃ ।
ଯାବଦ୍ଦେହେନ୍ଦ୍ରିୟପ୍ରାଣୈର୍ଭିନ୍ନତ୍ୱଂ ନାତ୍ମନୋ ବିଦୁଃ ॥ ୩୯॥
ତାବତ୍ସଂସାରଦୁଃଖୌଘୈଃ ପୀଡ୍ୟନ୍ତେ ମୃତ୍ୟୁସଂୟୁତାଃ ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ୱଂ ସର୍ୱଦା ଭିନ୍ନମାତ୍ମାନଂ ହୃଦି ଭାବୟ ॥ ୪୦॥
ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦିଭ୍ୟୋ ବହିଃ ସର୍ୱମନୁବର୍ତସ୍ୱ ମା ଖିଦଃ ।
ଭୁଞ୍ଜନ୍ ପ୍ରାରବ୍ଧମଖିଲଂ ସୁଖଂ ବା ଦୁଃଖମେବ ବା ॥ ୪୧॥
ପ୍ରବାହପତିତଂ କାର୍ୟଂ କୁର୍ୱନ୍ନପି ନ ଲିପ୍ୟସେ ।
ବାହ୍ୟେ ସର୍ୱତ୍ର କର୍ତୃତ୍ୱମାବହନ୍ନପି ରାଘବ ॥ ୪୨॥
ଅନ୍ତଃଶୁଦ୍ଧସ୍ୱଭାବସ୍ତ୍ୱଂ ଲିପ୍ୟସେ ନ ଚ କର୍ମଭିଃ ।
ଏତନ୍ମୟୋଦିତଂ କୃତ୍ସ୍ନଂ ହୃଦି ଭାବୟ ସର୍ୱଦା ॥ ୪୩॥
ସଂସାରଦୁଃଖୈରଖିଲୈର୍ବାଧ୍ୟସେ ନ କଦାଚନ ।
ତ୍ୱମପ୍ୟମ୍ବ ମମାଽଽଦିଷ୍ଟଂ ହୃଦି ଭାବୟ ନିତ୍ୟଦା ॥ ୪୪॥
ସମାଗମଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷସ୍ୱ ନ ଦୁଃଖୈଃ ପୀଡ୍ୟସେ ଚିରମ୍ ।
ନ ସଦୈକତ୍ର ସମ୍ବାସଃ କର୍ମମାର୍ଗାନୁବର୍ତିନାମ୍ ॥ ୪୫॥
ଯଥା ପ୍ରବାହପତିତପ୍ଲବାନାଂ ସରିତାଂ ତଥା ।
ଚତୁର୍ଦଶସମା ସଙ୍ଖ୍ୟା କ୍ଷଣାର୍ଦ୍ଧମିବ ଜାୟତେ ॥ ୪୬॥
ଅନୁମନ୍ୟସ୍ୱ ମାମମ୍ବ ଦୁଃଖଂ ସନ୍ତ୍ୟଜ୍ୟ ଦୂରତଃ ।
ଏବଂ ଚେତ୍ସୁଖସମ୍ବାସୋ ଭବିଷ୍ୟତି ବନେ ମମ ॥ ୪୭॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଦଣ୍ଡବନ୍ମାତୁଃ ପାଦୟୋରପତଚ୍ଚିରମ୍ ।
ଉତ୍ଥାପ୍ୟାଙ୍କେ ସମାବେଶ୍ୟ ଆଶୀର୍ଭିରଭ୍ୟନନ୍ଦୟତ୍ ॥ ୪୮॥
ସର୍ୱେ ଦେବାଃ ସଗନ୍ଧର୍ୱା ବ୍ରହ୍ମବିଷ୍ଣୁଶିବାଦୟଃ ।
ରକ୍ଷନ୍ତୁ ତ୍ୱାଂ ସଦା ଯାନ୍ତଂ ତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ନିଦ୍ରୟା ଯୁତମ୍ ॥ ୪୯॥
ଇତି ପ୍ରସ୍ଥାପୟାମାସ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ତଦା ରାମଂ ନତ୍ୱା ହର୍ଷାଶ୍ରୁଗଦ୍ଗଦଃ ॥ ୫୦॥
ଆହ ରାମ ମମାନ୍ତଃସ୍ଥଃ ସଂଶୟୋଽୟଂ ତ୍ୱୟା ହୃତଃ ।
ଯାସ୍ୟାମି ପୃଷ୍ଠତୋ ରାମ ସେବାଂ କର୍ତୁଂ ତଦାଦିଶ ॥ ୫୧॥
ଅନୁଗୃହ୍ଣୀଷ୍ୱ ମାଂ ରାମ ନୋଚେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟଜାମ୍ୟହମ୍ ।
ତଥେତି ରାଘବୋଽପ୍ୟାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଯାହି ମା ଚିରମ୍ ॥ ୫୨॥
ପ୍ରତସ୍ଥେ ତାଂ ସମାଧାତୁଂ ଗତଃ ସୀତାପତିର୍ୱିଭୁଃ ।
ଆଗତଂ ପତିମାଲୋକ୍ୟ ସୀତା ସୁସ୍ମିତଭାଷିଣୀ ॥ ୫୩॥
ସ୍ୱର୍ଣପାତ୍ରସ୍ଥସଲିଲୈଃ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ପତିମାଲୋକ୍ୟ ଦେବ କିଂ ସେନୟା ବିନା ॥ ୫୪॥
ଆଗତୋଽସି ଗତଃ କୁତ୍ର ଶ୍ୱେତଚ୍ଛତ୍ରଂ ଚ ତେ କୁତଃ ।
ବାଦିତ୍ରାଣି ନ ବାଦ୍ୟନ୍ତେ କିରୀଟାଦିବିବର୍ଜିତଃ ॥ ୫୫॥
ସାମନ୍ତରାଜସହିତଃ ସମ୍ଭ୍ରମାନ୍ନାଗତୋଽସି କିମ୍ ।
ଇତି ସ୍ମ ସୀତୟା ପୃଷ୍ଟୋ ରାମଃ ସସ୍ମିତମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୫୬॥
ରାଜ୍ଞା ମେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟେ ରାଜ୍ୟଂ ଦତ୍ତଂ ଶୁଭେଽଖିଲମ୍ ।
ଅତସ୍ତତ୍ପାଲନାର୍ଥାୟ ଶୀଘ୍ରଂ ଯାସ୍ୟାମି ଭାମିନି ॥ ୫୭॥
ଅଦ୍ୟୈବ ଯାସ୍ୟାମି ବନଂ ତ୍ୱଂ ତୁ ଶ୍ୱଶ୍ରୂସମୀପଗା ।
ଶୁଶ୍ରୂଷାଂ କୁରୁ ମେ ମାତୁର୍ନ ମିଥ୍ୟାବାଦିନୋ ବୟମ୍ ॥ ୫୮॥
ଇତି ବ୍ରୁବନ୍ତଂ ଶ୍ରୀରାମଂ ସୀତା ଭୀତାବ୍ରବୀଦ୍ୱଚଃ ।
କିମର୍ଥଂ ବନରାଜ୍ୟଂ ତେ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ମହାତ୍ମନା ॥ ୫୯॥
ତାମାହ ରାମଃ କୈକେୟ୍ୟୈ ରାଜା ପ୍ରୀତୋ ବରଂ ଦଦୌ ।
ଭରତାୟ ଦଦୌ ରାଜ୍ୟଂ ବନବାସଂ ମମାନଘେ ॥ ୬୦॥
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତତ୍ର ବାସୋ ମେ କିଲ ଯାଚିତଃ ।
ତୟା ଦେବ୍ୟା ଦଦୌ ରାଜା ସତ୍ୟବାଦୀ ଦୟାପରଃ ॥ ୬୧॥
ଅତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଗମିଷ୍ୟାମି ମା ବିଘ୍ନଂ କୁରୁ ଭାମିନି ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ରାମବଚନଂ ଜାନକୀ ପ୍ରୀତିସଂୟୁତା ॥ ୬୨॥
ଅହମଗ୍ରେ ଗମିଷ୍ୟାମି ବନଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ୱମେଷ୍ୟସି ।
ଇତ୍ୟାହ ମାଂ ବିନା ଗନ୍ତୁଂ ତବ ରାଘବ ନୋଚିତମ୍ ॥ ୬୩॥
ତାମାହ ରାଘବଃ ପ୍ରୀତଃ ସ୍ୱପ୍ରିୟାଂ ପ୍ରିୟବାଦିନୀମ୍ ।
କଥଂ ବନଂ ତ୍ୱାଂ ନେଷ୍ୟେଽହଂ ବହୁବ୍ୟାଘ୍ରମୃଗାକୁଲମ୍ ॥ ୬୪॥
ରାକ୍ଷସା ଘୋରରୂପାଶ୍ଚ ସନ୍ତି ମାନୁଷଭୋଜିନଃ ।
ସିଂହବ୍ୟାଘ୍ରବରାହାଶ୍ଚ ସଞ୍ଚରନ୍ତି ସମନ୍ତତଃ ॥ ୬୫॥
କଟ୍ୱମ୍ଲଫଲମୂଲାନି ଭୋଜନାର୍ଥଂ ସୁମଧ୍ୟମେ ।
ଅପୂପାନ୍ନବ୍ୟଞ୍ଜନାନି ବିଦ୍ୟନ୍ତେ ନ କଦାଚନ ॥ ୬୬॥
କାଲେ କାଲେ ଫଲଂ ବାପି ବିଦ୍ୟତେ କୁତ୍ର ସୁନ୍ଦରି ।
ମାର୍ଗୋ ନ ଦୃଶ୍ୟତେ କ୍ୱାପି ଶର୍କରାକଣ୍ଟକାନ୍ୱିତଃ ॥ ୬୭॥
ଗୁହାଗହ୍ୱରସମ୍ବାଧଂ ଝିଲ୍ଲୀଦଂଶାଦିଭିର୍ୟୁତମ୍ ।
ଏବଂ ବହୁବିଧଂ ଦୋଷଂ ବନଂ ଦଣ୍ଡକସଞ୍ଜ୍ଞିତମ୍ ॥ ୬୮॥
ପାଦଚାରେଣ ଗନ୍ତବ୍ୟଂ ଶୀତବାତାତପାଦିମତ୍ ।
ରାକ୍ଷସାଦୀନ୍ ବନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଜୀବିତଂ ହାସ୍ୟସେଽଚିରାତ୍ ॥ ୬୯॥
ତସ୍ମାଦ୍ଭଦ୍ରେ ଗୃହେ ତିଷ୍ଠ ଶୀଘ୍ରଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟସି ମାଂ ପୁନଃ ।
ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସୀତା ଦୁଃଖସମନ୍ୱିତା ॥ ୭୦॥
ପ୍ରତ୍ୟୁବାଚ ସ୍ଫୁରଦ୍ୱକ୍ତ୍ରା କିଞ୍ଚିତ୍କୋପସମନ୍ୱିତା ।
କଥଂ ମାମିଚ୍ଛସେ ତ୍ୟକ୍ତୁଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ପତିବ୍ରତାମ୍ ॥ ୭୧॥
ତ୍ୱଦନନ୍ୟାମଦୋଷାଂ ମାଂ ଧର୍ମଜ୍ଞୋଽସି ଦୟାପରଃ ।
ତ୍ୱତ୍ସମୀପେ ସ୍ଥିତାଂ ରାମ କୋ ବା ମାଂ ଧର୍ଷୟେଦ୍ୱନେ ॥ ୭୨॥
ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଯଦ୍ୟତ୍ତବ ଭୁକ୍ତାବଶେଷିତମ୍ ।
ତଦେବାମୃତତୁଲ୍ୟଂ ମେ ତେନ ତୁଷ୍ଟା ରମାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୭୩॥
ତ୍ୱୟା ସହ ଚରନ୍ତ୍ୟା ମେ କୁଶାଃ କାଶାଶ୍ଚ କଣ୍ଟକାଃ ।
ପୁଷ୍ପାସ୍ତରଣତୁଲ୍ୟା ମେ ଭବିଷ୍ୟନ୍ତି ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୭୪॥
ଅହଂ ତ୍ୱାଂ କ୍ଲେଶୟେ ନୈବ ଭବେୟଂ କାର୍ୟସାଧିନୀ ।
ବାଲ୍ୟେ ମାଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ କଶ୍ଚିନ୍ମାଂ ଜ୍ୟୋତିଃଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦଃ ॥ ୭୫॥
ପ୍ରାହ ତେ ବିପିନେ ବାସଃ ପତ୍ୟା ସହ ଭବିଷ୍ୟତି ।
ସତ୍ୟବାଦୀ ଦ୍ୱିଜୋ ଭୂୟାଦ୍ଗମିଷ୍ୟାମି ତ୍ୱୟା ସହ ॥ ୭୬॥
ଅନ୍ୟତ୍କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମାଂ ନୟ କାନନମ୍ ।
ରାମାୟଣାନି ବହୁଶଃ ଶ୍ରୁତାନି ବହୁଭିର୍ଦ୍ୱିଜୈଃ ॥ ୭୭॥
ସୀତାଂ ବିନା ବନଂ ରାମୋ ଗତଃ କିଂ କୁତ୍ରଚିଦ୍ୱଦ ।
ଅତସ୍ତ୍ୱୟା ଗମିଷ୍ୟାମି ସର୍ୱଥା ତ୍ୱତ୍ସହାୟିନୀ ॥ ୭୮॥
ଯଦି ଗଚ୍ଛସି ମାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟାମି ତେଽଗ୍ରତଃ ।
ଇତି ତଂ ନିଶ୍ଚୟଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସୀତାୟା ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୭୯॥
ଅବ୍ରବୀଦ୍ଦେବି ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ବନଂ ଶୀଘ୍ରଂ ମୟା ସହ ।
ଅରୁନ୍ଧତ୍ୟୈ ପ୍ରୟଚ୍ଛାଶୁ ହାରାନାଭରଣାନି ଚ ॥ ୮୦॥
ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟୋ ଧନଂ ସର୍ୱଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ଗଚ୍ଛାମହେ ବନମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଶୁ ଦ୍ୱିଜାନାହୂୟ ଭକ୍ତିତଃ ॥ ୮୧॥
ଦଦୌ ଗବାଂ ବୃନ୍ଦଶତଂ ଧନାନି
ବସ୍ତ୍ରାଣି ଦିବ୍ୟାନି ବିଭୂଷଣାନି ।
କୁଟୁମ୍ବବଦ୍ଭ୍ୟଃ ଶ୍ରୁତଶୀଲବଦ୍ଭ୍ୟୋ
ମୁଦା ଦ୍ୱିଜେଭ୍ୟୋ ରଘୁବଂଶକେତୁଃ ॥ ୮୨॥
ଅରୁନ୍ଧତ୍ୟୈ ଦଦୌ ସୀତା ମୁଖ୍ୟାନ୍ୟାଭରଣାନି ଚ ।
ରାମୋ ମାତୁଃ ସେବକେଭ୍ୟୋ ଦଦୌ ଧନମନେକଧା ॥ ୮୩॥
ସ୍ୱକାନ୍ତଃପୁରବାସିଭ୍ୟଃ ସେବକେଭ୍ୟସ୍ତଥୈବ ଚ ।
ପୌରଜାନପଦେଭ୍ୟଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟଃ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୮୪॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ସୁମିତ୍ରାଂ ତୁ କୌସଲ୍ୟାୟୈ ସମର୍ପୟତ୍ ।
ଧନୁଷ୍ପାଣିଃ ସମାଗତ୍ୟ ରାମସ୍ୟାଗ୍ରେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତଃ ॥ ୮୫॥
ରାମଃ ସୀତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଜଗ୍ମୁଃ ସର୍ୱେ ନୃପାଲୟମ୍ ॥ ୮୬॥
ଶ୍ରୀରାମଃ ସହ ସୀତୟା ନୃପପଥେ ଗଚ୍ଛନ୍ ଶନୈଃ ସାନୁଜଃ ।
ପୌରାନ୍ ଜାନପଦାନ୍ କୁତୂହଲଦୃଶଃ ସାନନ୍ଦମୁଦ୍ୱୀକ୍ଷୟନ୍ ।
ଶ୍ୟାମଃ କାମସହସ୍ରସୁନ୍ଦରବପୁଃ କାନ୍ତ୍ୟା ଦିଶୋ ଭାସୟନ୍ ।
ପାଦନ୍ୟାସପବିତ୍ରିତାଽଖିଲଜଗତ୍ ପ୍ରାପାଲୟଂ ତତ୍ପିତୁଃ ॥ ୮୭॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୪॥
॥ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଆୟାନ୍ତଂ ନାଗରା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମାର୍ଗେ ରାମଂ ସଜାନକୀମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ଊଚୁଃ ସର୍ୱେ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୧॥
କୈକେୟ୍ୟା ବରଦାନାଦି ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଦୁଃଖସମାବୃତାଃ ।
ବତ ରାଜା ଦଶରଥଃ ସତ୍ୟସନ୍ଧଂ ପ୍ରିୟଂ ସୁତମ୍ ॥ ୨॥
ସ୍ତ୍ରୀହେତୋରତ୍ୟଜତ୍କାମୀ ତସ୍ୟ ସତ୍ୟବତା କୁତଃ ।
କୈକେୟୀ ବା କଥଂ ଦୁଷ୍ଟା ରାମଂ ସତ୍ୟଂ ପ୍ରିୟଙ୍କରମ୍ ॥ ୩॥
ବିବାସୟାମାସ କଥଂ କ୍ରୂରକର୍ମାଽତିମୂଢଧୀଃ ।
ହେ ଜନା ନାତ୍ର ବସ୍ତବ୍ୟଂ ଗଚ୍ଛାମୋଽଦ୍ୟୈବ କାନନମ୍ ॥ ୪॥
ଯତ୍ର ରାମଃ ସଭାର୍ୟଶ୍ଚ ସାନୁଜୋ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛତି ।
ପଶ୍ୟନ୍ତୁ ଜାନକୀଂ ସର୍ୱେ ପାଦଚାରେଣ ଗଚ୍ଛତୀମ୍ ॥ ୫॥
ପୁମ୍ଭିଃ କଦାଚିଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବା ଜାନକୀ ଲୋକସୁନ୍ଦରୀ ।
ସାପି ପାଦେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତୀ ଜନସଙ୍ଘେଷ୍ୱନାବୃତା ॥ ୬॥
ରାମୋଽପି ପାଦଚାରେଣ ଗଜାଶ୍ୱାଦିବିବର୍ଜିତଃ ।
ଗଚ୍ଛତି ଦ୍ରକ୍ଷ୍ୟଥ ବିଭୁଂ ସର୍ୱଲୋକୈକସୁନ୍ଦରମ୍ ॥ ୭॥
ରାକ୍ଷସୀ କୈକେୟୀନାମ୍ନୀ ଜାତା ସର୍ୱବିନାଶିନୀ ।
ରାମସ୍ୟାପି ଭବେଦ୍ଦୁଃଖଂ ସୀତାୟାଃ ପାଦୟାନତଃ ॥ ୮॥
ବଲବାନ୍ ବିଧିରେବାତ୍ର ପୁମ୍ପ୍ରୟତ୍ନୋ ହି ଦୁର୍ବଲଃ ।
ଇତି ଦୁଃଖାକୁଲେ ବୃନ୍ଦେ ସାଧୂନାଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗବଃ ॥ ୯॥
ଅବ୍ରବୀଦ୍ୱାମଦେବୋଽଥ ସାଧୂନାଂ ସଙ୍ଘମଧ୍ୟଗଃ ।
ମାନୁଶୋଚଥ ରାମଂ ବା ସୀତାଂ ବା ବଚ୍ମି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ॥ ୧୦॥
ଏଷ ରମଃ ପରୋ ବିଷ୍ଣୁରାଦିନାରାୟଣଃ ସ୍ମୃତଃ ।
ଏଷା ସା ଜାନକୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ୟୋଗମାୟେତି ବିଶ୍ରୁତା ॥ ୧୧॥
ଅସୌ ଶେଷସ୍ତମନ୍ୱେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣାଖ୍ୟଶ୍ଚ ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ।
ଏଷ ମାୟାଗୁଣୈର୍ୟୁକ୍ତସ୍ତତ୍ତଦାକାରବାନିବ ॥ ୧୨॥
ଏଷ ଏବ ରଜୋୟୁକ୍ତୋ ବ୍ରହ୍ମାଭୂଦ୍ୱିଶ୍ୱଭାବନଃ ।
ସତ୍ତ୍ୱାବିଷ୍ଟସ୍ତଥା ବିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ରିଜଗତ୍ପ୍ରତିପାଲକଃ ॥ ୧୩॥
ଏଷ ରୁଦ୍ରସ୍ତାମସୋଽନ୍ତେ ଜଗତ୍ପ୍ରଲୟକାରଣମ୍ ।
ଏଷ ମତ୍ସ୍ୟଃ ପୁରା ଭୂତ୍ୱା ଭକ୍ତଂ ବୈବସ୍ୱତଂ ମନୁମ୍ ॥ ୧୪॥
ନାବ୍ୟାରୋପ୍ୟ ଲୟସ୍ୟାନ୍ତେ ପାଲୟାମାସ ରାଘବଃ ।
ସମୁଦ୍ରମଥନେ ପୂର୍ୱଂ ମନ୍ଦରେ ସୁତଲଂ ଗତେ ॥ ୧୫॥
ଅଧାରୟତ୍ସ୍ୱପୃଷ୍ଠେଽଦ୍ରିଂ କୂର୍ମରୂପୀ ରଘୂତ୍ତମଃ ।
ମହୀ ରସାତଲଂ ଯାତା ପ୍ରଲୟେ ସୂକରୋଽଭବତ୍ ॥ ୧୬॥
ତୋଲୟାମାସ ଦଂଷ୍ଟ୍ରାଗ୍ରେ ତାଂ କ୍ଷୋଣୀଂ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ନାରସିଂହଂ ବପୁଃ କୃତ୍ୱା ପ୍ରହ୍ଲାଦବରଦଃ ପୁରା ॥ ୧୭॥
ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟକଣ୍ଟକଂ ରକ୍ଷଃ ପାଟୟାମାସ ତନ୍ନଖୈଃ ।
ପୁତ୍ରରାଜ୍ୟଂ ହୃତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ହ୍ୟଦିତ୍ୟା ଯାଚିତଃ ପୁରା ॥ ୧୮॥
ବାମନତ୍ୱମୁପାଗମ୍ୟ ଯାଚ୍ଞୟା ଚାହରତ୍ପୁନଃ ।
ଦୁଷ୍ଟକ୍ଷତ୍ରିୟଭୂଭାରନିବୃତ୍ତ୍ୟୈ ଭାର୍ଗବୋଽଭବତ୍ ॥ ୧୯॥
ସ ଏବ ଜଗତାଂ ନାଥ ଇଦାନୀଂ ରାମତାଂ ଗତଃ ।
ରାବଣାଦୀନି ରକ୍ଷାଂସି କୋଟିଶୋ ନିହନିଷ୍ୟତି ॥ ୨୦॥
ମାନୁଷେଣୈବ ମରଣଂ ତସ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟଂ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ରାଜ୍ଞା ଦଶରଥେନାପି ତପସାରାଧିତୋ ହରିଃ ॥ ୨୧॥
ପୁତ୍ରତ୍ୱାକାଙ୍କ୍ଷୟା ବିଷ୍ଣୋସ୍ତଦା ପୁତ୍ରୋଽଭବଦ୍ଧରିଃ ।
ସ ଏବ ବିଷ୍ଣୁଃ ଶ୍ରୀରାମୋ ରାବଣାଦିବଧାୟ ହି ॥ ୨୨॥
ଗନ୍ତାଦ୍ୟୈବ ବନଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହାୟବାନ୍ ।
ଏଷା ସୀତା ହରେର୍ମାୟା ସୃଷ୍ଟିସ୍ଥିତ୍ୟନ୍ତକାରିଣୀ ॥ ୨୩॥
ରାଜା ବା କୈକେୟୀ ବାପି ନାତ୍ର କାରଣମଣ୍ୱପି ।
ପୂର୍ୱେଦ୍ୟୁର୍ନାରଦଃ ପ୍ରାହ ଭୂଭାରହରଣାୟ ଚ ॥ ୨୪॥
ରାମୋଽପ୍ୟାହ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାଚ୍ଛ୍ୱୋ ଗମିଷ୍ୟାମ୍ୟହଂ ବନମ୍ ।
ଅତୋ ରାମଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ୟ ଚିନ୍ତାଂ ତ୍ୟଜତ ବାଲିଶାଃ ॥ ୨୫॥
ରାମରାମେତି ଯେ ନିତ୍ୟଂ ଜପନ୍ତି ମନୁଜା ଭୁବି ।
ତେଷାଂ ମୃତ୍ୟୁଭୟାଦୀନି ନ ଭବନ୍ତି କଦାଚନ ॥ ୨୬॥
କା ପୁନସ୍ତସ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ଦୁଃଖଶଙ୍କା ମହାତ୍ମନଃ ।
ରାମନାମ୍ନୈବ ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ୟାତ୍କଲୌ ନାନ୍ୟେନ କେନଚିତ୍ ॥ ୨୭॥
ମାୟାମାନୁଷରୂପେଣ ବିଡମ୍ବୟତି ଲୋକକୃତ୍ ।
ଭକ୍ତାନାଂ ଭଜନାର୍ଥାୟ ରାବଣସ୍ୟ ବଧାୟ ଚ ॥ ୨୮॥
ରାଜ୍ଞଶ୍ଚାଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥଂ ମାନୁଷଂ ବପୁରାଶ୍ରିତଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ବିରରାମାଥ ବାମଦେବୋ ମାହାମୁନିଃ ॥ ୨୯॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତେଽପି ଦ୍ୱିଜାଃ ସର୍ୱେ ରାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ହରିଂ ବିଭୁମ୍ ।
ଜହୁର୍ହୃତ୍ସଂଶୟଗ୍ରନ୍ଥିଂ ରାମମେବାନ୍ୱଚିନ୍ତୟନ୍ ॥ ୩୦॥
ଯ ଇଦଂ ଚିନ୍ତୟେନ୍ନିତ୍ୟଂ ରହସ୍ୟଂ ରାମସୀତୟୋଃ ।
ତସ୍ୟ ରାମେ ଦୃଢା ଭକ୍ତିର୍ଭବେଦ୍ୱିଜ୍ଞାନପୂର୍ୱିକା ॥ ୩୧॥
ରହସ୍ୟଂ ଗୋପନୀୟଂ ବୋ ଯୂୟଂ ବୈ ରାଘବପ୍ରିୟାଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୟଯୌ ବିପ୍ରସ୍ତେଽପି ରାମଂ ପରଂ ବିଦୁଃ ॥ ୩୨॥
ତତୋ ରାମଃ ସମାବିଶ୍ୟ ପିତୃଗେହମବାରିତଃ ।
ସାନୁଜଃ ସୀତୟା ଗତ୍ୱା କୈକେୟୀମିଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୩॥
ଆଗତାଃ ସ୍ମୋ ବୟଂ ମାତସ୍ତ୍ରୟସ୍ତେ ସମ୍ମତଂ ବନମ୍ ।
ଗନ୍ତୁଂ କୃତଧିୟଃ ଶୀଘ୍ରମାଜ୍ଞାପୟତୁ ନଃ ପିତା ॥ ୩୪॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତା ସହସୋତ୍ଥାୟ ଚୀରାଣି ପ୍ରଦଦୌ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ରାମାୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣାୟାଥ ସୀତାୟୈ ଚ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ॥ ୩୫॥
ରାମସ୍ତୁ ବସ୍ତ୍ରାଣ୍ୟୁତ୍ସୃଜ୍ୟ ବନ୍ୟଚୀରାଣି ପର୍ୟଧାତ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ତଥା ଚକ୍ରେ ସୀତା ତନ୍ନ ବିଜାନତୀ ॥ ୩୬॥
ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ଲଜ୍ଜୟା ମୁଖମୈକ୍ଷତ ।
ରାମୋ ଗୃହୀତ୍ୱା ତଚ୍ଚୀରମଂଶୁକେ ପର୍ୟବେଷ୍ଟୟତ୍ ॥ ୩୭॥
ତଦ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରୁରୁଦୁଃ ସର୍ୱେ ରାଜଦାରାଃ ସମନ୍ତତଃ ।
ବସିଷ୍ଠସ୍ତୁ ତଦାକର୍ଣ୍ୟ ରୁଦିତଂ ଭର୍ତ୍ସୟନ୍ ରୁଷା ॥ ୩୮॥
କୈକେୟୀଂ ପ୍ରାହ ଦୁର୍ୱୃତ୍ତେ ରାମ ଏବ ତ୍ୱୟା ବୃତଃ ।
ବନବାସାୟ ଦୁଷ୍ଟେ ତ୍ୱଂ ସୀତାୟୈ କିଂ ପ୍ରୟଚ୍ଛସି ॥ ୩୯॥
ଯଦି ରାମଂ ସମନ୍ୱେତି ସୀତା ଭକ୍ତ୍ୟା ପତିବ୍ରତା ।
ଦିବ୍ୟାମ୍ବରଧରା ନିତ୍ୟଂ ସର୍ୱାଭରଣଭୂଷିତା ॥ ୪୦॥
ରମୟତ୍ୱନିଶଂ ରାମଂ ବନଦୁଃଖନିବାରିଣୀ ।
ରାଜା ଦଶରଥୋଽପ୍ୟାହ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ରଥମାନୟ ॥ ୪୧॥
ରଥମାରୁହ୍ୟ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ବନଂ ବନଚରପ୍ରିୟାଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରାମମାଲୋକ୍ୟ ସୀତାଂ ଚୈବ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ ୪୨॥
ଦୁଃଖାନ୍ନିପତିତୋ ଭୂମୌ ରୁରୋଦାଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଆରୁରୋହ ରଥଂ ସୀତା ଶୀଘ୍ରଂ ରାମସ୍ୟ ପଶ୍ୟତଃ ॥ ୪୩॥
ରାମଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ୱା ପିତରଂ ରଥମାରୁହତ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଖଡ୍ଗୟୁଗଲଂ ଧନୁସ୍ତୂଣୀୟୁଗଂ ତଥା ॥ ୪୪॥
ଗୃହୀତ୍ୱା ରଥମାରୁହ୍ୟ ନୋଦୟାମାସ ସାରଥିମ୍ ।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠ ସୁମନ୍ତ୍ରେତି ରାଜା ଦଶରଥୋଽବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୪୫॥
ଗଚ୍ଛ ଗଚ୍ଛେତି ରାମେଣ ନୋଦିତୋଽଚୋଦୟଦ୍ରଥମ୍ ।
ରାମେ ଦୂରଂ ଗତେ ରାଜା ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ପ୍ରାପତଦ୍ଭୁବି ॥ ୪୬॥
ପୌରାସ୍ତୁ ବାଲବୃଦ୍ଧାଶ୍ଚ ବୃଦ୍ଧା ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମାଃ ।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ରାମେତି କ୍ରୋଶନ୍ତୋ ରଥମନ୍ୱୟୁଃ ॥ ୪୭॥
ରାଜା ରୁଦିତ୍ୱା ସୁଚିରଂ ମାଂ ନୟନ୍ତୁ ଗୃହଂ ପ୍ରତି ।
କୌସଲ୍ୟାୟା ରାମମାତୁରିତ୍ୟାହ ପରିଚାରକାନ୍ ॥ ୪୮॥
କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ଭବେତ୍ତତ୍ର ଜୀବନଂ ଦୁଃଖିତସ୍ୟ ମେ ।
ଅତ ଊର୍ଧ୍ୱଂ ନ ଜୀବାମି ଚିରଂ ରାମଂ ବିନା କୃତଃ ॥ ୪୯॥
ତତୋ ଗୃହଂ ପ୍ରବିଶ୍ୟୈବ କୌସଲ୍ୟାୟାଃ ପପାତ ହ ।
ମୂର୍ଚ୍ଛିତଶ୍ଚ ଚିରାଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ୱା ତୂଷ୍ଣୀମେବାବତସ୍ଥିବାନ୍ ॥ ୫୦॥
ରାମସ୍ତୁ ତମସାତୀରଂ ଗତ୍ୱା ତତ୍ରାବସତ୍ସୁଖୀ ।
ଜଲଂ ପ୍ରାଶ୍ୟ ନିରାହାରୋ ବୃକ୍ଷମୂଲେଽସ୍ୱପଦ୍ୱିଭୁଃ ॥ ୫୧॥
ସୀତୟା ସହ ଧର୍ମାତ୍ମା ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ପାଲୟାମାସ ଧର୍ମଜ୍ଞଃ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୫୨॥
ପୌରାଃ ସର୍ୱେ ସମାଗତ୍ୟ ସ୍ଥିତାସ୍ତସ୍ୟାବିଦୂରତଃ ।
ଶକ୍ତା ରାମଂ ପୁରଂ ନେତୁଂ ନୋ ଚେଦ୍ଗଚ୍ଛାମହେ ବନମ୍ ॥ ୫୩॥
ଇତି ନିଶ୍ଚୟମାଜ୍ଞାୟ ତେଷାଂ ରାମୋଽତିବିସ୍ମିତଃ ।
ନାହଂ ଗଚ୍ଛାମି ନଗରମେତେ ବୈ କ୍ଲେଶଭାଗିନଃ ॥ ୫୪॥
ଭବିଷ୍ୟନ୍ତୀତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ସୁମନ୍ତ୍ରମିଦମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଇଦାନୀମେବ ଗଚ୍ଛାମଃ ସୁମନ୍ତ୍ର ରଥମାନୟ ॥ ୫୫॥
ଇତ୍ୟାଜ୍ଞପ୍ତଃ ସୁମନ୍ତ୍ରୋଽପି ରଥଂ ବାହୈରୟୋଜୟତ୍ ।
ଆରୁହ୍ୟ ରାମଃ ସୀତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ଯୟୁର୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୫୬॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଭିମୁଖଂ ଗତ୍ୱା କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୂରଂ ତତୋ ଯୟୁଃ ।
ତେଽପି ରାମମଦୃଷ୍ଟ୍ୱୈବ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାୟ ଦୁଃଖିତାଃ ॥ ୫୭॥
ରଥନେମିଗତଂ ମାର୍ଗଂ ପଶ୍ୟନ୍ତସ୍ତେ ପୁରଂ ଯୟୁଃ ।
ହୃଦି ରାମଂ ସସୀତଂ ତେ ଧ୍ୟାୟନ୍ତସ୍ତସ୍ଥୁରନ୍ୱହମ୍ ॥ ୫୮॥
ସୁମନ୍ତ୍ରୋଽପି ରଥଂ ଶୀଘ୍ରଂ ନୋଦୟାମାସ ସାଦରମ୍ ।
ସ୍ଫୀତାନ୍ ଜନପଦାନ୍ ପଶ୍ୟନ୍ ରାମଃ ସୀତାସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୫୯॥
ଗଙ୍ଗାତୀରଂ ସମାଗଚ୍ଛଚ୍ଛୃଙ୍ଗବେରାବିଦୂରତଃ ।
ଗଙ୍ଗାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ନମସ୍କୃତ୍ୟ ସ୍ନାତ୍ୱା ସାନନ୍ଦମାନସଃ ॥ ୬୦॥
ଶିଂଶପାବୃକ୍ଷମୂଲେ ସ ନିଷସାଦ ରଘୂତ୍ତମଃ ।
ତତୋ ଗୁହୋ ଜନୈଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମାଗମମହୋତ୍ସବମ୍ ॥ ୬୧॥
ସଖାୟଂ ସ୍ୱାମିନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହର୍ଷାତ୍ତୂର୍ଣଂ ସମାପତତ୍ ।
ଫଲାନି ମଧୁପୁଷ୍ପାଦି ଗୃହୀତ୍ୱା ଭକ୍ତିସଂୟୁତଃ ॥ ୬୨॥
ରାମସ୍ୟାଗ୍ରେ ବିନିକ୍ଷିପ୍ୟ ଦଣ୍ଡବତ୍ପ୍ରାପତଦ୍ଭୁବି ।
ଗୁହମୁତ୍ଥାପ୍ୟ ତଂ ତୂର୍ଣଂ ରାଘବଃ ପରିଷସ୍ୱଜେ ॥ ୬୩॥
ସମ୍ପୃଷ୍ଟକୁଶଲୋ ରାମଂ ଗୁହଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିରବ୍ରବୀତ୍ ।
ଧନ୍ୟୋଽହମଦ୍ୟ ମେ ଜନ୍ମ ନୈଷାଦଂ ଲୋକପାବନ ॥ ୬୪॥
ବଭୂବ ପରମାନନ୍ଦଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ତେଽଙ୍ଗଂ ରଘୂତ୍ତମ ।
ନୈଷାଦରାଜ୍ୟମେତତ୍ତେ କିଙ୍କରସ୍ୟ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୬୫॥
ତ୍ୱଦଧୀନଂ ବସନ୍ନତ୍ର ପାଲୟାସ୍ମାନ୍ ରଘୂଦ୍ୱହ ।
ଆଗଚ୍ଛ ଯାମୋ ନଗରଂ ପାବନଂ କୁରୁ ମେ ଗୃହମ୍ ॥ ୬୬॥
ଗୃହାଣ ଫଲମୂଲାନି ତ୍ୱଦର୍ଥଂ ସଞ୍ଚିତାନି ମେ ।
ଅନୁଗୃହ୍ଣୀଷ୍ୱ ଭଗବନ୍ ଦାସସ୍ତେଽହଂ ସୁରୋତ୍ତମ ॥ ୬୭॥
ରାମସ୍ତମାହ ସୁପ୍ରୀତୋ ବଚନଂ ଶୃଣୁ ମେ ସଖେ ।
ନ ବେକ୍ଷ୍ୟାମି ଗୃହଂ ଗ୍ରାମଂ ନବ ବର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ ॥ ୬୮॥
ଦତ୍ତମନ୍ୟେନ ନୋ ଭୁଞ୍ଜେ ଫଲମୂଲାଦି କିଞ୍ଚନ ।
ରାଜ୍ୟଂ ମମୈତତ୍ତେ ସର୍ୱଂ ତ୍ୱଂ ସଖା ମେଽତିବଲ୍ଲଭଃ ॥ ୬୯॥
ବଟକ୍ଷୀରଂ ସମାନାୟ୍ୟ ଜଟାମୁକୁଟମାଦରାତ୍ ।
ବବନ୍ଧ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଥ ସହିତୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୭୦॥
ଜଲମାତ୍ରଂ ତୁ ସମ୍ପ୍ରାଶ୍ୟ ସୀତୟା ସହ ରାଘବଃ ।
ଆସ୍ତୃତଂ କୁଶପର୍ଣାଦ୍ୟୈଃ ଶୟନଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ହି ॥ ୭୧॥
ଉବାସ ତତ୍ର ନଗରପ୍ରାସାଦାଗ୍ରେ ଯଥା ପୁରା ।
ସୁଷ୍ୱାପ ତତ୍ର ବୈଦେହ୍ୟା ପର୍ୟଙ୍କ ଇବ ସଂସ୍କୃତେ ॥ ୭୨॥
ତତୋଽବିଦୂରେ ପରିଗୃହ୍ୟ ଚାପଂ
ସବାଣତୂଣୀରଧନୁଃ ସ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ରରକ୍ଷ ରାମଂ ପରିତୋ ବିପଶ୍ୟନ୍
ଗୁହେନ ସାର୍ଧଂ ସଶରାସନେନ ॥ ୭୩॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫॥
॥ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥
ସୁପ୍ତଂ ରାମଂ ସମାଲୋକ୍ୟ ଗୁହଃ ସୋଽଶ୍ରୁପରିପ୍ଲୁତଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରାହ ବିନୟାଦ୍ ଭ୍ରାତଃ ପଶ୍ୟସି ରାଘବମ୍ ॥ ୧॥
ଶୟାନଂ କୁଶପତ୍ରୌଘସଂସ୍ତରେ ସୀତୟା ସହ ।
ଯଃ ଶେତେ ସ୍ୱର୍ଣପର୍ୟଙ୍କେ ସ୍ୱାସ୍ତୀର୍ଣେ ଭବନୋତ୍ତମେ ॥ ୨॥
କୈକେୟୀ ରାମଦୁଃଖସ୍ୟ କାରଣଂ ବିଧିନା କୃତା ।
ମନ୍ଥରାବୁଦ୍ଧିମାସ୍ଥାୟ କୈକେୟୀ ପାପମାଚରତ୍ ॥ ୩॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରାହ ସଖେ ଶୃଣୁ ବଚୋ ମମ ।
କଃ କସ୍ୟ ହେତୁର୍ଦୁଃଖସ୍ୟ କଶ୍ଚ ହେତୁଃ ସୁଖସ୍ୟ ଚ ॥ ୪॥
ସ୍ୱପୂର୍ୱାର୍ଜିତକର୍ମୈବ କାରଣଂ ସୁଖଦୁଃଖୟୋଃ ॥ ୫॥
ସୁଖସ୍ୟ ଦୁଃଖସ୍ୟ ନ କୋଽପି ଦାତା
ପରୋ ଦଦାତୀତି କୁବୁଦ୍ଧିରେଷା ।
ଅହଂ କରୋମୀତି ବୃଥାଭିମାନଃ
ସ୍ୱକର୍ମସୂତ୍ରଗ୍ରଥିତୋ ହି ଲୋକଃ ॥ ୬॥
ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରାର୍ୟୁଦାସୀନଦ୍ୱେଷ୍ୟମଧ୍ୟସ୍ଥବାନ୍ଧବାଃ ।
ସ୍ୱୟମେବାଚରନ୍ କର୍ମ ତଥା ତତ୍ର ବିଭାବ୍ୟତେ ॥ ୭॥
ସୁଖଂ ବା ଯଦି ବା ଦୁଃଖଂ ସ୍ୱକର୍ମବଶଗୋ ନରଃ ।
ଯଦ୍ୟଦ୍ୟଥାଗତଂ ତତ୍ତଦ୍ ଭୁକ୍ତ୍ୱା ସ୍ୱସ୍ଥମନା ଭବେତ୍ ॥ ୮॥
ନ ମେ ଭୋଗାଗମେ ବାଞ୍ଛା ନ ମେ ଭୋଗବିବର୍ଜନେ ।
ଆଗଚ୍ଛତ୍ୱଥ ମାଗଚ୍ଛତ୍ୱଭୋଗବଶଗୋ ଭବେତ୍ ॥ ୯॥
ସ୍ୱସ୍ମିନ୍ ଦେଶେ ଚ କାଲେ ଚ ଯସ୍ମାଦ୍ୱା ଯେନ କେନ ବା ।
କୃତଂ ଶୁଭାଶୁଭଂ କର୍ମ ଭୋଜ୍ୟଂ ତତ୍ତତ୍ର ନାନ୍ୟଥା ॥ ୧୦॥
ଅଲଂ ହର୍ଷବିଷାଦାଭ୍ୟାଂ ଶୁଭାଶୁଭଫଲୋଦୟେ ।
ବିଧାତ୍ରା ବିହିତଂ ଯଦ୍ୟତ୍ତଦଲଙ୍ଘ୍ୟଂ ସୁରାସୁରୈଃ ॥ ୧୧॥
ସର୍ୱଦା ସୁଖଦୁଃଖାଭ୍ୟାଂ ନରଃ ପ୍ରତ୍ୟବରୁଧ୍ୟତେ ।
ଶରୀରଂ ପୁଣ୍ୟପାପାଭ୍ୟାମୁତ୍ପନ୍ନଂ ସୁଖଦୁଃଖବତ୍ ॥ ୧୨॥
ସୁଖସ୍ୟାନନ୍ତରଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖସ୍ୟାନନ୍ତରଂ ସୁଖମ୍ ।
ଦ୍ୱୟମେତଦ୍ଧି ଜନ୍ତୂନାମଲଙ୍ଘ୍ୟଂ ଦିନରାତ୍ରିବତ୍ ॥ ୧୩॥
ସୁଖମଧ୍ୟେ ସ୍ଥିତଂ ଦୁଃଖଂ ଦୁଃଖମଧ୍ୟେ ସ୍ଥିତଂ ସୁଖମ୍ ।
ଦ୍ୱୟମନ୍ୟୋନ୍ୟସଂୟୁକ୍ତଂ ପ୍ରୋଚ୍ୟତେ ଜଲପଙ୍କବତ୍ ॥ ୧୪॥
ତସ୍ମାଦ୍ଧୈର୍ୟେଣ ବିଦ୍ୱାଂସ ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟୋପପତ୍ତିଷୁ ।
ନ ହୃଷ୍ୟନ୍ତି ନ ମୁହ୍ୟନ୍ତି ସମଂ ମାୟେତି ଭାବନାତ୍ ॥ ୧୫॥
ଗୁହଲକ୍ଷ୍ମଣୟୋରେବଂ ଭାଷତୋର୍ୱିମଲଂ ନଭଃ ।
ବଭୂବ ରାମଃ ସଲିଲଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ପ୍ରାତଃ ସମାହିତଃ ॥ ୧୬॥
ଉବାଚ ଶୀଘ୍ରଂ ସୁଦୃଢଂ ନାବମାନୟ ମେ ସଖେ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ନିଷାଦାଧିପତିର୍ଗୁହଃ ॥ ୧୭॥
ସ୍ୱୟମେବ ଦୃଢଂ ନାବମାନିନାୟ ସୁଲକ୍ଷଣାମ୍ ।
ସ୍ୱାମିନ୍ନାରୁହ୍ୟତାଂ ନୌକାଂ ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ॥ ୧୮॥
ବାହୟେ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସାର୍ଧମହମେବ ସମାହିତଃ ।
ତଥେତି ରାଘବଃ ସୀତାମାରୋପ୍ୟ ଶୁଭଲକ୍ଷଣାମ୍ ॥ ୧୯॥
ଗୁହସ୍ୟ ହସ୍ତାବାଲମ୍ବ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ ଚାରୋହଦଚ୍ୟୁତଃ ।
ଆୟୁଧାଦୀନ୍ ସମାରୋପ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପ୍ୟାରୁରୋହ ଚ ॥ ୨୦॥
ଗୁହସ୍ତାନ୍ ବାହୟାମାସ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସହିତଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ଗଙ୍ଗାମଧ୍ୟେ ଗତାଂ ଗଙ୍ଗାଂ ପ୍ରାର୍ଥୟାମାସ ଜାନକୀ ॥ ୨୧॥
ଦେବି ଗଙ୍ଗେ ନମସ୍ତୁଭ୍ୟଂ ନିବୃତ୍ତା ବନବାସତଃ ।
ରାମେଣ ସହିତାହଂ ତ୍ୱାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ପୂଜୟେ ॥ ୨୨॥
ସୁରାମାନ୍ସୋପହାରୈଶ୍ଚ ନାନାବଲିଭିରାଦୃତା ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପରକୂଲଂ ତୌ ଶନୈରୁତ୍ତୀର୍ୟ ଜଗ୍ମତୁଃ ॥ ୨୩॥
ଗୁହୋଽପି ରାଘବଂ ପ୍ରାହ ଗମିଷ୍ୟାମି ତ୍ୱୟା ସହ ।
ଅନୁଜ୍ଞାଂ ଦେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନୋ ଚେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟଜାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୨୪॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ନୈଷାଦିବଚନଂ ଶ୍ରୀରାମସ୍ତମଥାବ୍ରବୀତ୍ ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାଃ ସ୍ଥିତ୍ୱା ଦଣ୍ଡକେ ପୁନରପ୍ୟହମ୍ ॥ ୨୫॥
ଆୟାସ୍ୟାମ୍ୟୁଦିତଂ ସତ୍ୟଂ ନାସତ୍ୟଂ ରାମଭାଷିତମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ତଂ ଭକ୍ତଂ ସମାଶ୍ୱାସ୍ୟ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୨୬॥
ନିବର୍ତୟାମାସ ଗୁହଂ ସୋଽପି କୃଚ୍ଛ୍ରାଦ୍ୟଯୌ ଗୃହମ୍ ॥ ୨୭॥
ତତ୍ର ମେଧ୍ୟଂ ମୃଗଂ ହତ୍ୱା ପକ୍ତ୍ୱା ହୁତ୍ୱା ଚ ତେ ତ୍ରୟଃ ।
ଭୁକ୍ତ୍ୱା ବୃକ୍ଷତଲେ ସୁପ୍ତ୍ୱା ସୁଖମାସତ ତାଂ ନିଶାମ୍ ॥ ୨୮॥
ତତୋ ରାମସ୍ତୁ ବୈଦେହ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ଭରଦ୍ୱାଜାଶ୍ରମପଦଂ ଗତ୍ୱା ବହିରୁପସ୍ଥିତଃ ।
ତତ୍ରୈକଂ ବଟୁକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଃ ପ୍ରାହ ଚ ହେ ବଟୋ ॥ ୨୯॥
ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣାଭ୍ୟାଂ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ଆସ୍ତେ ବହିର୍ୱନସ୍ୟେତି ହ୍ୟୁଚ୍ୟତାଂ ମୁନିସନ୍ନିଧୌ ॥ ୩୦॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସହସା ଗତ୍ୱା ପାଦୟୋଃ ପତିତୋ ମୁନେଃ ।
ସ୍ୱାମିନ୍ ରାମଃ ସମାଗତ୍ୟ ବନାଦ୍ବହିରବସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୧॥
ସଭାର୍ୟଃ ସାନୁଜଃ ଶ୍ରୀମାନାହ ମାଂ ଦେବସନ୍ନିଭଃ ।
ଭରଦ୍ୱାଜାୟ ମୁନୟେ ଜ୍ଞାପୟସ୍ୱ ଯଥୋଚିତମ୍ ॥ ୩୨॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ସହସୋତ୍ଥାୟ ଭରଦ୍ୱାଜୋ ମୁନୀଶ୍ୱରଃ ।
ଗୃହୀତ୍ୱାର୍ଘ୍ୟଂ ଚ ପାଦ୍ୟଂ ଚ ରାମସାମୀପ୍ୟମାୟଯୌ ॥ ୩୩॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଂ ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ପୂଜୟିତ୍ୱା ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ।
ଆହ ମେ ପର୍ଣଶାଲାଂ ଭୋ ରାମ ରାଜୀବଲୋଚନ ॥ ୩୪॥
ଆଗଚ୍ଛ ପାଦରଜସା ପୁନୀହି ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱୋଟଜମାନୀୟ ସୀତୟା ସହ ରଘାବୌ ॥ ୩୫॥
ଭକ୍ତ୍ୟା ପୁନଃ ପୂଜୟିତ୍ୱା ଚକାରାତିଥ୍ୟମୁତ୍ତମମ୍ ।
ଅଦ୍ୟାହଂ ତପସଃ ପାରଂ ଗତୋଽସ୍ମି ତବ ସଙ୍ଗମାତ୍ ॥ ୩୬॥
ଜ୍ଞାତଂ ରାମ ତବୋଦନ୍ତଂ ଭୂତଂ ଚାଗାମିକଂ ଚ ଯତ୍ ।
ଜାନାମି ତ୍ୱାଂ ପରାତ୍ମାନଂ ମାୟଯା କାର୍ୟମାନୁଷମ୍ ॥ ୩୭॥
ଯଦର୍ଥମବତୀର୍ଣୋଽସି ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା ପୁରା ।
ଯଦର୍ଥଂ ବନବାସସ୍ତେ ଯତ୍କରିଷ୍ୟସି ବୈ ପୁରଃ ॥ ୩୮॥
ଜାନାମି ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟ୍ୟାହଂ ଜାତୟା ତ୍ୱଦୁପାସନାତ୍ ।
ଇତଃ ପରଂ ତ୍ୱାଂ କିଂ ବକ୍ଷ୍ୟେ କୃତାର୍ଥୋଽହଂ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୩୯॥
ଯସ୍ତ୍ୱାଂ ପଶ୍ୟାମି କାକୁତ୍ସ୍ଥଂ ପୁରୁଷଂ ପ୍ରକୃତେଃ ପରମ୍ ।
ରାମସ୍ତମଭିବାଦ୍ୟାହ ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣସଂୟୁତଃ ॥ ୪୦॥
ଅନୁଗ୍ରାହ୍ୟାସ୍ତ୍ୱୟା ବ୍ରହ୍ମନ୍ୱୟଂ କ୍ଷତ୍ରିୟବାନ୍ଧବାଃ ।
ଇତି ସମ୍ଭାଷ୍ୟ ତେଽନ୍ୟୋନ୍ୟମୁଷିତ୍ୱା ମୁନିସନ୍ନିଧୌ ॥ ୪୧॥
ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାୟ ଯମୁନାମୁତ୍ତୀର୍ୟ ମୁନିବାରକୈଃ ।
କୃତାପ୍ଲବେନ ମୁନିନା ଦୃଷ୍ଟମାର୍ଗେଣ ରାଘବଃ ॥ ୪୨॥
ପ୍ରୟଯୌ ଚିତ୍ରକୂଟାଦ୍ରିଂ ବାଲ୍ମୀକେର୍ୟତ୍ର ଚାଶ୍ରମଃ ।
ଗତ୍ୱା ରାମୋଽଥ ବାଲ୍ମୀକେରାଶ୍ରମଂ ଋଷିସଙ୍କୁଲମ୍ ॥ ୪୩॥
ନାନାମୃଗଦ୍ୱିଜାକୀର୍ଣଂ ନିତ୍ୟପୁଷ୍ପଫଲାକୁଲମ୍ ।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ସମାସୀନଂ ବାଲ୍ମୀକିଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍ ॥ ୪୪॥
ନନାମ ଶିରସା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ସୀତୟା ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଂ ରମାନାଥଂ ବାଲ୍ମୀକିର୍ଲୋକସୁନ୍ଦରମ୍ ॥ ୪୫॥
ଜାନକୀଲକ୍ଷ୍ମଣୋପେତଂ ଜଟାମୁକୁଟମଣ୍ଡିତମ୍ ।
କନ୍ଦର୍ପସଦୃଶାକାରଂ କମନୀୟାମ୍ବୁଜେକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୪୬॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱୈବ ସହସୋତ୍ତସ୍ଥୌ ବିସ୍ମୟାନିମିଷେକ୍ଷଣଃ ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପରମାନନ୍ଦଂ ରାମଂ ହର୍ଷାଶ୍ରୁଲୋଚନଃ ॥ ୪୭॥
ପୂଜୟିତ୍ୱା ଜଗତ୍ପୂଜ୍ୟଂ ଭକ୍ତ୍ୟାର୍ଘ୍ୟାଦିଭିରାଦୃତଃ ।
ଫଲମୂଲୈଃ ସ ମଧୁରୈର୍ଭୋଜୟିତ୍ୱା ଚ ଲାଲିତଃ ॥ ୪୮॥
ରାଘବଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାହ ବାଲ୍ମୀକିଂ ବିନୟାନ୍ୱିତଃ ।
ପିତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ଦଣ୍ଡକାନାଗତା ବୟମ୍ ॥ ୪୯॥
ଭବନ୍ତୋ ଯଦି ଜାନନ୍ତି କିଂ ବକ୍ଷ୍ୟାମୋଽତ୍ର କାରଣମ୍ ।
ଯତ୍ର ମେ ସୁଖବାସାୟ ଭବେତ୍ସ୍ଥାନଂ ବଦସ୍ୱ ତତ୍ ॥ ୫୦॥
ସୀତୟା ସହିତଃ କାଲଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତତ୍ର ନୟାମ୍ୟହମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ରାଘବେଣାସୌ ମୁନିଃ ସସ୍ମିତମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୫୧॥
ତ୍ୱମେବ ସର୍ୱଲୋକାନାଂ ନିବାସସ୍ଥାନମୁତ୍ତମମ୍ ।
ତବାପି ସର୍ୱଭୂତାନି ନିବାସସଦନାନି ହି ॥ ୫୨॥
ଏବଂ ସାଧାରଣଂ ସ୍ଥାନମୁକ୍ତଂ ତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ସୀତୟା ସହିତସ୍ୟେତି ବିଶେଷଂ ପୃଚ୍ଛତସ୍ତବ ।
ତଦ୍ୱକ୍ଷ୍ୟାମି ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯତ୍ତେ ନିୟତମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୫୩॥
ଶାନ୍ତାନାଂ ସମଦୃଷ୍ଟୀନାମଦ୍ୱେଷ୍ଟୄଣାଂ ଚ ଜନ୍ତୁଷୁ ।
ତ୍ୱାମେବ ଭଜତାଂ ନିତ୍ୟଂ ହୃଦୟଂ ତେଽଧିମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୫୪॥
ଧର୍ମାଧର୍ମାନ୍ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ତ୍ୱାମେବ ଭଜତୋଽନିଶମ୍ ।
ସୀତୟା ସହ ତେ ରାମ ତସ୍ୟ ହୃତ୍ସୁଖମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୫୫॥
ତ୍ୱନ୍ମନ୍ତ୍ରଜାପକୋ ଯସ୍ତୁ ତ୍ୱାମେବ ଶରଣଂ ଗତଃ ।
ନିର୍ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱୋ ନିଃସ୍ପୃହସ୍ତସ୍ୟ ହୃଦୟଂ ତେ ସୁମନ୍ଦିରମ୍ ॥ ୫୬॥
ନିରହଙ୍କାରିଣଃ ଶାନ୍ତା ଯେ ରାଗଦ୍ୱେଷବର୍ଜିତାଃ ।
ସମଲୋଷ୍ଟାଶ୍ମକନକାସ୍ତେଷାଂ ତେ ହୃଦୟଂ ଗୃହମ୍ ॥ ୫୭॥
ତ୍ୱୟି ଦତ୍ତମନୋବୁଦ୍ଧିର୍ୟଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟଃ ସଦା ଭବେତ୍ ।
ତ୍ୱୟି ସନ୍ତ୍ୟକ୍ତକର୍ମା ଯସ୍ତନ୍ମନସ୍ତେ ଶୁଭଂ ଗୃହମ୍ ॥ ୫୮॥
ଯୋ ନ ଦ୍ୱେଷ୍ଟ୍ୟପ୍ରିୟଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ପ୍ରିୟଂ ପ୍ରାପ୍ୟ ନ ହୃଷ୍ୟତି ।
ସର୍ୱଂ ମାୟେତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ତ୍ୱାଂ ଭଜେତ୍ତନ୍ମନୋ ଗୃହମ୍ ॥ ୫୯॥
ଷଡ୍ଭାବାଦିବିକାରାନ୍ ଯୋ ଦେହେ ପଶ୍ୟତି ନାତ୍ମନି ।
କ୍ଷୁତ୍ତୃଟ୍ ସୁଖଂ ଭୟଂ ଦୁଃଖଂ ପ୍ରାଣବୁଦ୍ଧ୍ୟୋର୍ନିରୀକ୍ଷତେ ॥ ୬୦॥
ସଂସାରଧର୍ମୈର୍ନିର୍ମୁକ୍ତସ୍ତସ୍ୟ ତେ ମାନସଂ ଗୃହମ୍ ॥ ୬୧॥
ପଶ୍ୟନ୍ତି ଯେ ସର୍ୱଗୁହାଶୟସ୍ଥଂ
ତ୍ୱାଂ ଚିଦ୍ଘନଂ ସତ୍ୟମନନ୍ତମେକମ୍ ।
ଅଲେପକଂ ସର୍ୱଗତଂ ବରେଣ୍ୟଂ
ତେଷାଂ ହୃଦବ୍ଜେ ସହ ସୀତୟା ବସ ॥ ୬୨॥
ନିରନ୍ତରାଭ୍ୟାସଦୃଢୀକୃତାତ୍ମନାଂ
ତ୍ୱତ୍ପାଦସେବାପରିନିଷ୍ଠିତାନାମ୍ ।
ତ୍ୱନ୍ନାମକୀର୍ତ୍ୟା ହତକଲ୍ମଷାଣାଂ
ସୀତାସମେତସ୍ୟ ଗୃହଂ ହୃଦବ୍ଜେ ॥ ୬୩॥
ରାମ ତ୍ୱନ୍ନାମମହିମା ବର୍ଣ୍ୟତେ କେନ ବା କଥମ୍ ।
ଯତ୍ପ୍ରଭାବାଦହଂ ରାମ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିତ୍ୱମବାପ୍ତବାନ୍ ॥ ୬୪॥
ଅହଂ ପୁରା କିରାତେଷୁ କିରାତୈଃ ସହ ବର୍ଧିତଃ ।
ଜନ୍ମମାତ୍ରଦ୍ୱିଜତ୍ୱଂ ମେ ଶୂଦ୍ରାଚାରରତଃ ସଦା ॥ ୬୫॥
ଶୂଦ୍ରାୟାଂ ବହବଃ ପୁତ୍ରା ଉତ୍ପନ୍ନା ମେଽଜିତାତ୍ମନଃ ।
ତତଶ୍ଚୋରୈଶ୍ଚ ସଙ୍ଗମ୍ୟ ଚୌରୋଽହମଭବଂ ପୁରା ॥ ୬୬॥
ଧନୁର୍ବାଣଧରୋ ନିତ୍ୟଂ ଜୀବାନାମନ୍ତକୋପମଃ ।
ଏକଦା ମୁନୟଃ ସପ୍ତ ଦୃଷ୍ଟା ମହତି କାନନେ ॥ ୬୭॥
ସାକ୍ଷାନ୍ମୟା ପ୍ରକାଶନ୍ତୋ ଜ୍ୱଲନାର୍କସମପ୍ରଭାଃ ।
ତାନନ୍ୱଧାବଂ ଲୋଭେନ ତେଷାଂ ସର୍ୱପରିଚ୍ଛଦାନ୍ ॥ ୬୮॥
ଗ୍ରହୀତୁକାମସ୍ତତ୍ରାହଂ ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରବମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମାଂ ମୁନୟୋଽପୃଚ୍ଛନ୍ କିମାୟାସି ଦ୍ୱିଜାଧମ ॥ ୬୯॥
ଅହଂ ତାନବ୍ରବଂ କିଞ୍ଚିଦାଦାତୁଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ ।
ପୁତ୍ରଦାରାଦୟଃ ସନ୍ତି ବହବୋ ମେ ବୁଭୁକ୍ଷିତାଃ ॥ ୭୦॥
ତେଷାଂ ସଂରକ୍ଷଣାର୍ଥାୟ ଚରାମି ଗିରିକାନନେ ।
ତତୋ ମାମୂଚୁରବ୍ୟଗ୍ରାଃ ପୃଚ୍ଛ ଗତ୍ୱା କୁଟୁମ୍ବକମ୍ ॥ ୭୧॥
ଯୋ ଯୋ ମୟା ପ୍ରତିଦିନଂ କ୍ରିୟତେ ପାପସଞ୍ଚୟଃ ।
ଯୂୟଂ ତଦ୍ଭାଗିନଃ କିଂ ବା ନେତି ବେତିପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ ॥ ୭୨॥
ବୟଂ ସ୍ଥାସ୍ୟାମହେ ତାବଦାଗମିଷ୍ୟସି ନିଶ୍ଚୟଃ ।
ତଥେତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଗୃହଂ ଗତ୍ୱା ମୁନିଭିର୍ୟଦୁଦୀରିତମ୍ ॥ ୭୩॥
ଅପୃଚ୍ଛଂ ପୁତ୍ରଦାରାଦୀନ୍ସ୍ତୈରୁକ୍ତୋଽହଂ ରଘୂତ୍ତମ ।
ପାପଂ ତବୈବ ତତ୍ସର୍ୱଂ ବୟଂ ତୁ ଫଲଭାଗିନଃ ॥ ୭୪॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଜାତନିର୍ୱେଦୋ ବିଚାର୍ୟ ପୁନରାଗମମ୍ ।
ମୁନୟୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠନ୍ତି କରୁଣାପୂର୍ଣମାନସାଃ ॥ ୭୫॥
ମୁନୀନାଂ ଦର୍ଶନାଦେବ ଶୁଦ୍ଧାନ୍ତଃକରଣୋଽଭବମ୍ ।
ଧନୁରାଦୀନ୍ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଦଣ୍ଡବତ୍ପତିତୋଽସ୍ମ୍ୟହମ୍ ॥ ୭୬॥
ରକ୍ଷଧ୍ୱଂ ମାଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠା ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ନିରୟାର୍ଣବମ୍ ।
ଇତ୍ୟଗ୍ରେ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମାମୂଚୁର୍ମୁନିସତ୍ତମାଃ ॥ ୭୭॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସଫଲଃ ସତ୍ସମାଗମଃ ।
ଉପଦେକ୍ଷ୍ୟାମହେ ତୁଭ୍ୟଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତେନୈବ ମୋକ୍ଷ୍ୟସେ ॥ ୭୮॥
ପରସ୍ପରଂ ସମାଲୋଚ୍ୟ ଦୁର୍ୱୃତ୍ତୋୟଂ ଦ୍ୱିଜାଧମଃ ।
ଉପେକ୍ଷ୍ୟ ଏବ ସଦ୍ୱୃତ୍ତୈସ୍ତଥାପି ଶରଣଂ ଗତଃ ।
ରକ୍ଷଣୀୟଃ ପ୍ରୟତ୍ନେନ ମୋକ୍ଷମାର୍ଗୋପଦେଶତଃ ॥ ୭୯॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରାମ ତେ ନାମ ବ୍ୟତ୍ୟସ୍ତାକ୍ଷରପୂର୍ୱକମ୍ ।
ଏକାଗ୍ରମନସାତ୍ରୈବ ମରେତି ଜପ ସର୍ୱଦା ॥ ୮୦॥
ଆଗଚ୍ଛାମଃ ପୁନର୍ୟାବତ୍ତାବଦୁକ୍ତଂ ସଦା ଜପ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୟଯୁଃ ସର୍ୱେ ମୁନୟୋ ଦିବ୍ୟଦର୍ଶନାଃ ॥ ୮୧॥
ଅହଂ ଯଥୋପଦିଷ୍ଟଂ ତୈସ୍ତଥାକରବମଞ୍ଜସା ।
ଜପନ୍ନେକାଗ୍ରମନସା ବାହ୍ୟଂ ବିସ୍ମୃତବାନହମ୍ ॥ ୮୨॥
ଏବଂ ବହୁତିଥେ କାଲେ ଗତେ ନିଶ୍ଚଲରୂପିଣଃ ।
ସର୍ୱସଙ୍ଗବିହୀନସ୍ୟ ବଲ୍ମୀକୋଽଭୂନ୍ମମୋପରି ॥ ୮୩॥
ତତୋ ଯୁଗସହସ୍ରାନ୍ତେ ଋଷୟଃ ପୁନରାଗମନ୍ ।
ମାମୂଚୁର୍ନିଷ୍କ୍ରମସ୍ୱେତି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ତୂର୍ଣମୁତ୍ଥିତଃ ॥ ୮୪॥
ବଲ୍ମୀକାନ୍ନିର୍ଗତଶ୍ଚାହଂ ନୀହାରାଦିବ ଭାସ୍କରଃ ।
ମାମପ୍ୟାହୁର୍ମୁନିଗଣା ବାଲ୍ମୀକିସ୍ତ୍ୱଂ ମୁନୀଶ୍ୱର ॥ ୮୫॥
ବଲ୍ମୀକାତ୍ସମ୍ଭବୋ ଯସ୍ମାଦ୍ ଦ୍ୱିତୀୟଂ ଜନ୍ମ ତେଽଭବତ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ତେ ଯୟୁର୍ଦିବ୍ୟଗତିଂ ରଘୁକୁଲୋତ୍ତମ ॥ ୮୬॥
ଅହଂ ତେ ରାମ ନାମ୍ନଶ୍ଚ ପ୍ରଭାବାଦୀଦୃଶୋଽଭବମ୍ ।
ଅଦ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍ପ୍ରପଶ୍ୟାମି ସସୀତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ॥ ୮୭॥
ରାମଂ ରାଜୀବପତ୍ରାକ୍ଷଂ ତ୍ୱାଂ ମୁକ୍ତୋ ନାତ୍ର ସଂଶୟଃ ।
ଆଗଚ୍ଛ ରାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ୍ଥଲଂ ବୈ ଦର୍ଶୟାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୮୮॥
ଏବମୁକ୍ତ୍ୱା ମୁନିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ଶିଷ୍ୟୈଃ ପରିବୃତୋ ଗତ୍ୱା ମଧ୍ୟେ ପର୍ୱତଗଙ୍ଗୟୋଃ ॥ ୮୯॥
ତତ୍ର ଶାଲାଂ ସୁବିସ୍ତୀର୍ଣାଂ କାରୟାମାସ ବାସଭୂଃ ।
ପ୍ରାକ୍ପଶ୍ଚିମଂ ଦକ୍ଷିଣୋଦକ୍ ଶୋଭନଂ ମନ୍ଦିରଦ୍ୱୟମ୍ ॥ ୯୦॥
ଜାନକ୍ୟା ସହିତୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ତତ୍ର ତେ ଦେବସଦୃଶା ହ୍ୟବସନ୍ ଭବନୋତ୍ତମେ ॥ ୯୧॥
ବାଲ୍ମୀକିନା ତତ୍ର ସୁପୂଜିତୋଽୟଂ
ରାମଃ ସସୀତଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ।
ଦେବୈର୍ମୁନୀଦ୍ରୈଃ ସହିତୋ ମୁଦାସ୍ତେ
ସ୍ୱର୍ଗେ ଯଥା ଦେବପତିଃ ସଶଚ୍ୟା ॥ ୯୨॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୬॥
॥ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ସୁମନ୍ତ୍ରୋଽପି ତଦାୟୋଧ୍ୟାଂ ଦିନାନ୍ତେ ପ୍ରବିବେଶ ହ ।
ବସ୍ତ୍ରେଣ ମୁଖମାଚ୍ଛାଦ୍ୟ ବାଷ୍ପାକୁଲିତଲୋଚନଃ ॥ ୧॥
ବହିରେବ ରଥଂ ସ୍ଥାପ୍ୟ ରାଜାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମାୟଯୌ ।
ଜୟଶବ୍ଦେନ ରାଜାନଂ ସ୍ତୁତ୍ୱା ତଂ ପ୍ରଣନାମ ହ ॥ ୨॥
ତତୋ ରାଜା ନମନ୍ତଂ ତଂ ସୁମନ୍ତ୍ରଂ ବିହ୍ୱଲୋଽବ୍ରବୀତ୍ ।
ସୁମନ୍ତ୍ର ରାମଃ କୁତ୍ରାସ୍ତେ ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ॥ ୩॥
କୁତ୍ର ତ୍ୟକ୍ତସ୍ତ୍ୱୟା ରାମଃ କିଂ ମାଂ ପାପିନମବ୍ରବୀତ୍ ।
ସୀତା ବା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ବାପି ନିର୍ଦୟଂ ମାଂ କିମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୪॥
ହା ରାମ ହା ଗୁଣନିଧେ ହା ସୀତେ ପ୍ରିୟବାଦିନି ।
ଦୁଃଖାର୍ଣବେ ନିମଗ୍ନଂ ମାଂ ମ୍ରିୟମାଣଂ ନ ପଶ୍ୟସି ॥ ୫॥
ବିଲପ୍ୟୈବଂ ଚିରଂ ରାଜା ନିମଗ୍ନୋ ଦୁଃଖସାଗରେ ।
ଏବଂ ମନ୍ତ୍ରୀ ରୁଦନ୍ତଂ ତଂ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ୱାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୬॥
ରାମଃ ସୀତା ଚ ସୌମିତ୍ରିର୍ମୟା ନୀତା ରଥେନ ତେ ।
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରାଭ୍ୟାଶେ ଗଙ୍ଗାକୂଲେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତାଃ ॥ ୭॥
ଗୁହେନ କିଞ୍ଚିଦାନୀତଂ ଫଲମୂଲାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ହସ୍ତେନ ସମ୍ପ୍ରୀତ୍ୟା ନାଗ୍ରହୀଦ୍ୱିସସର୍ଜ ତତ୍ ॥ ୮॥
ବଟକ୍ଷୀରଂ ସମାନାୟ୍ୟ ଗୁହେନ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ଜଟାମୁକୁଟମାବଦ୍ଧ୍ୟ ମାମାହ ନୃପତେ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୯॥
ସୁମନ୍ତ୍ର ବ୍ରୂହି ରାଜାନଂ ଶୋକସ୍ତେଽସ୍ତୁ ନ ମତ୍କୃତେ ।
ସାକେତାଦଧିକଂ ସୌଖ୍ୟଂ ବିପିନେ ନୋ ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୧୦॥
ମାତୁର୍ମେ ବନ୍ଦନଂ ବ୍ରୂହି ଶୋକଂ ତ୍ୟଜତୁ ମତ୍କୃତେ ।
ଆଶ୍ୱାସୟତୁ ରାଜାନଂ ବୃଦ୍ଧଂ ଶୋକପରିପ୍ଲୁତମ୍ ॥ ୧୧॥
ସୀତା ଚାଶ୍ରୁପରୀତାକ୍ଷୀ ମାମାହ ନୃପସତ୍ତମ ।
ଦୁଃଖଗଦ୍ଗଦୟା ବାଚା ରାମଂ କିଞ୍ଚିଦବେକ୍ଷତୀ ॥ ୧୨॥
ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ପ୍ରଣିପାତଂ ମେ ବ୍ରୂହି ଶ୍ୱଶ୍ର୍ୱୋଃ ପଦାମ୍ବୁଜେ ।
ଇତି ପ୍ରରୁଦତୀ ସୀତା ଗତା କିଞ୍ଚିଦବାଙ୍ମୁଖୀ ॥ ୧୩॥
ତତସ୍ତେଽଶ୍ରୁପରୀତାକ୍ଷା ନାବମାରୁରୁହୁସ୍ତଦା ।
ଯାବଦ୍ଗଙ୍ଗାଂ ସମୁତ୍ତୀର୍ୟ ଗତାସ୍ତାବଦହଂ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୧୪॥
ତତୋ ଦୁଃଖେନ ମହତା ପୁନରେବାହମାଗତଃ ।
ତତୋ ରୁଦନ୍ତୀ କୌସଲ୍ୟା ରାଜାନମିଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୫॥
କୈକେୟ୍ୟୈ ପ୍ରିୟଭାର୍ୟାୟୈ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଦତ୍ତବାନ୍ ବରମ୍ ।
ତ୍ୱଂ ରାଜ୍ୟଂ ଦେହି ତସ୍ୟୈବ ମତ୍ପୁତ୍ରଃ କିଂ ବିବାସିତଃ ॥ ୧୬॥
କୃତ୍ୱା ତ୍ୱମେବ ତତ୍ସର୍ୱମିଦାନୀଂ କିଂ ନୁ ରୋଦିଷି ।
କୌସଲ୍ୟାବଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କ୍ଷତେ ସ୍ପୃଷ୍ଟ ଇବାଗ୍ନିନା ॥ ୧୭॥
ପୁନଃ ଶୋକାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷଃ କୌସଲ୍ୟାମିଦମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଦୁଃଖେନ ମ୍ରିୟମାଣଂ ମାଂ କିଂ ପୁନର୍ଦୁଃଖୟସ୍ୟଲମ୍ ॥ ୧୮॥
ଇଦାନୀମେବ ମେ ପ୍ରାଣା ଉତ୍କ୍ରମିଷ୍ୟନ୍ତି ନିଶ୍ଚୟଃ ।
ଶପ୍ତୋଽହଂ ବାଲ୍ୟଭାବେନ କେନଚିନ୍ମୁନିନା ପୁରା ॥ ୧୯॥
ପୁରାହଂ ଯୌବନେ ଦୃପ୍ତଶ୍ଚାପବାଣଧରୋ ନିଶି ।
ଅଚରଂ ମୃଗୟାସକ୍ତୋ ନଦ୍ୟାସ୍ତୀରେ ମହାବନେ ॥ ୨୦॥
ତତ୍ରାର୍ଧରାତ୍ରସମୟେ ମୁନିଃ କଶ୍ଚିତ୍ତୃଷାର୍ଦିତଃ ।
ପିପାସାର୍ଦିତୟୋଃ ପିତ୍ରୋର୍ଜଲମାନେତୁମୁଦ୍ୟତଃ ।
ଅପୂରୟଜ୍ଜଲେ କୁମ୍ଭଂ ତଦା ଶବ୍ଦୋଽଭବନ୍ମହାନ୍ ॥ ୨୧॥
ଗଜଃ ପିବତି ପାନୀୟମିତି ମତ୍ୱା ମହାନିଶି ।
ବାଣଂ ଧନୁଷି ସନ୍ଧାୟ ଶବ୍ଦବେଧିନମକ୍ଷିପମ୍ ॥ ୨୨॥
ହା ହତୋଽସ୍ମୀତି ତତ୍ରାଭୂଚ୍ଛବ୍ଦୋ ମାନୁଷସୂଚକଃ ।
କସ୍ୟାପି ନ କୃତୋ ଦୋଷୋ ମୟା କେନ ହତୋ ବିଧେ ॥ ୨୩॥
ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ମାଂ ମାତା ଚ ପିତା ଚ ଜଲକାଙ୍କ୍ଷୟା ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଭୟସନ୍ତ୍ରସ୍ତସ୍ତତୋଽହଂ ପୌରୁଷଂ ବଚଃ ॥ ୨୪॥
ଶନୈର୍ଗତ୍ୱାଥ ତତ୍ପାର୍ଶ୍ୱଂ ସ୍ୱାମିନ୍ ଦଶରଥୋଽସ୍ମ୍ୟହମ୍ ।
ଅଜାନତା ମୟା ବିଦ୍ଧସ୍ତ୍ରାତୁମର୍ହସି ମାଂ ମୁନେ ॥ ୨୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପାଦୟୋସ୍ତସ୍ୟ ପତିତୋ ଗଦ୍ଗଦାକ୍ଷରଃ ।
ତଦା ମାମାହ ସ ମୁନିର୍ମା ଭୈଷୀର୍ନୃପସତ୍ତମ ॥ ୨୬॥
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ସ୍ପୃଶେନ୍ନ ତ୍ୱାଂ ବୈଶ୍ୟୋଽହଂ ତପସି ସ୍ଥିତଃ ।
ପିତରୌ ମାଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷେତେ କ୍ଷୁତ୍ତୃଡ୍ଭ୍ୟାଂ ପରିପୀଡିତୌ ॥ ୨୭॥
ତୟୋସ୍ତ୍ୱମୁଦକଂ ଦେହି ଶୀଘ୍ରମେବାବିଚାରୟନ୍ ।
ନ ଚେତ୍ତ୍ୱାଂ ଭସ୍ମସାତ୍କୁର୍ୟାତ୍ପିତା ମେ ଯଦି କୁପ୍ୟତି ॥ ୨୮॥
ଜଲଂ ଦତ୍ୱା ତୁ ତୌ ନତ୍ୱା କୃତଂ ସର୍ୱଂ ନିବେଦୟ ।
ଶଲ୍ୟମୁଦ୍ଧର ମେ ଦେହାତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟାମି ପୀଡିତଃ ॥ ୨୯॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ମୁନିନା ଶୀଘ୍ରଂ ବାଣମୁତ୍ପାଟ୍ୟ ଦେହତଃ ।
ସଜଲଂ କଲଶଂ ଧୃତ୍ୱା ଗତୋଽହଂ ଯତ୍ର ଦମ୍ପତୀ ॥ ୩୦॥
ଅତିବୃଦ୍ଧାବନ୍ଧଦୃଶୌ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାର୍ଦିତୌ ନିଶି ।
ନାୟାତି ସଲିଲଂ ଗୃହ୍ୟ ପୁତ୍ରଃ କିଂ ବାତ୍ର କାରଣମ୍ ॥ ୩୧॥
ଅନନ୍ୟଗତିକୌ ବୃଦ୍ଧୌ ଶୋଚ୍ୟୌ ତୃଟ୍ପରିପୀଡିତୌ ।
ଆବାମୁପେକ୍ଷତେ କିଂ ବା ଭକ୍ତିମାନାବୟୋଃ ସୁତଃ ॥ ୩୨॥
ଇତି ଚିନ୍ତାବ୍ୟାକୁଲୌ ତୌ ମତ୍ପାଦନ୍ୟାସଜଂ ଧ୍ୱନିମ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ପ୍ରାହ ପିତା ପୁତ୍ର କିଂ ବିଲମ୍ବଃ କୃତସ୍ତ୍ୱୟା ॥ ୩୩॥
ଦେହ୍ୟାବୟୋଃ ସୁପାନୀୟଂ ପିବ ତ୍ୱମପି ପୁତ୍ରକ ।
ଇତ୍ୟେବଂ ଲପତୋର୍ଭୀତ୍ୟା ସକାଶମଗମଂ ଶନୈଃ ॥ ୩୪॥
ପାଦୟୋଃ ପ୍ରଣିପତ୍ୟାହମବ୍ରବଂ ବିନୟାନ୍ୱିତଃ ।
ନାହଂ ପୁତ୍ରସ୍ତ୍ୱୟୋଧ୍ୟାୟା ରାଜା ଦଶରଥୋଽସ୍ମ୍ୟହମ୍ ॥ ୩୫॥
ପାପୋଽହଂ ମୃଗୟାସକ୍ତୋ ରାତ୍ରୌ ମୃଗବିହିଂସକଃ ।
ଜଲାବତାରାଦ୍ଦୂରେଽହଂ ସ୍ଥିତ୍ୱା ଜଲଗତଂ ଧ୍ୱନିମ୍ ॥ ୩୬॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱାହଂ ଶବ୍ଦବେଧିତ୍ୱାଦେକଂ ବାଣମଥାତ୍ୟଜମ୍ ।
ହତୋଽସ୍ମୀତି ଧ୍ୱନିଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଭୟାତ୍ତତ୍ରାହମାଗତଃ ॥ ୩୭॥
ଜଟାଂ ବିକୀର୍ୟ ପତିତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାହଂ ମୁନିଦାରକମ୍ ।
ଭୀତୋ ଗୃହୀତ୍ୱା ତତ୍ପାଦୌ ରକ୍ଷ ରକ୍ଷେତି ଚାବ୍ରବମ୍ ॥ ୩୮॥
ମା ଭୈଷୀରିତି ମାଂ ପ୍ରାହ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଭୟଂ ନ ତେ ।
ମତ୍ପିତ୍ରୋଃ ସଲିଲଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ନତ୍ୱା ପ୍ରାର୍ଥୟ ଜୀବିତମ୍ ॥ ୩୯॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋ ମୁନିନା ତେନ ହ୍ୟାଗତୋ ମୁନିହିଂସକଃ ।
ରକ୍ଷେତାଂ ମାଂ ଦୟାୟୁକ୍ତୌ ଯୁବାଂ ହି ଶରଣାଗତମ୍ ॥ ୪୦॥
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତୁ ଦୁଃଖାର୍ତୌ ବିଲପ୍ୟ ବହୁ ଶୋଚ୍ୟ ତମ୍ ।
ପତିତୋ ନୌ ସୁତୋ ଯତ୍ର ନୟ ତତ୍ରାବିଲମ୍ବୟନ୍ ॥ ୪୧॥
ତତୋ ନୀତୌ ସୁତୋ ଯତ୍ର ମୟା ତୌ ବୃଦ୍ଧଦମ୍ପତୀ ।
ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ସୁତଂ ତୌ ହସ୍ତାଭ୍ୟାଂ ବହୁଶୋଽଥ ବିଲେପତୁଃ ॥ ୪୨॥
ହାହେତି କ୍ରନ୍ଦମାନୌ ତୌ ପୁତ୍ର ପୁତ୍ରେତ୍ୟବୋଚତାମ୍ ।
ଜଲଂ ଦେହୀତି ପୁତ୍ରେତି କିମର୍ଥଂ ନ ଦଦାସ୍ୟଲମ୍ ॥ ୪୩॥
ତତୋ ମାମୂଚତୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ଚିତିଂ ରଚୟ ଭୂପତେ ।
ମୟା ତଦୈବ ରଚିତା ଚିତିସ୍ତତ୍ର ନିବେଶିତାଃ ।
ତ୍ରୟସ୍ତତ୍ରାଗ୍ନିରୁତ୍ସୃଷ୍ଟୋ ଦଗ୍ଧାସ୍ତେ ତ୍ରିଦିବଂ ଯୟୁଃ ॥ ୪୪॥
ତତ୍ର ବୃଦ୍ଧଃ ପିତା ପ୍ରାହ ତ୍ୱମପ୍ୟେବଂ ଭବିଷ୍ୟସି ।
ପୁତ୍ରଶୋକେନ ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସେ ବଚନାନ୍ମମ ॥ ୪୫॥
ସ ଇଦାନୀଂ ମମ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶାପକାଲୋଽନିବାରିତଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ବିଲଲାପାଥ ରାଜା ଶୋକସମାକୁଲଃ ॥ ୪୬॥
ହା ରାମ ପୁତ୍ର ହା ସୀତେ ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଗୁଣାକର ।
ତ୍ୱଦ୍ୱିୟୋଗାଦହଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମୃତ୍ୟୁଂ କୈକେୟିସମ୍ଭବମ୍ ॥ ୪୭॥
ବଦନ୍ନେବଂ ଦଶରଥଃ ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଦିବଂ ଗତଃ ।
କୌସଲ୍ୟା ଚ ସୁମିତ୍ରା ଚ ତଥାନ୍ୟା ରାଜୟୋଷିତଃ ॥ ୪୮॥
ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚ ବିଲେପୁଶ୍ଚ ଉରସ୍ତାଡନପୂର୍ୱକମ୍ ।
ବସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରୟଯୌ ତତ୍ର ପ୍ରାତର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିରାବୃତଃ ॥ ୪୯॥
ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ୟାଂ ଦଶରଥଂ କ୍ଷିପ୍ତ୍ୱା ଦୂତାନଥାବ୍ରବୀତ୍ ।
ଗଚ୍ଛତ ତ୍ୱରିତଂ ସାଶ୍ୱା ଯୁଧାଜିନ୍ନଗରଂ ପ୍ରତି ॥ ୫୦॥
ତତ୍ରାସ୍ତେ ଭରତଃ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନସହିତଃ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଉଚ୍ୟତାଂ ଭରତଃ ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛେତି ମମାଜ୍ଞୟା ॥ ୫୧॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଂ ପ୍ରତି ରାଜାନଂ କୈକେୟୀଂ ଚାପି ପଶ୍ୟତୁ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତାସ୍ତ୍ୱରିତଂ ଦୂତା ଗତ୍ୱା ଭରତମାତୁଲମ୍ ॥ ୫୨॥
ଯୁଧାଜିତଂ ପ୍ରଣମ୍ୟୋଚୁର୍ଭରତଂ ସାନୁଜଂ ପ୍ରତି ।
ବସିଷ୍ଠସ୍ତ୍ୱବ୍ରବୀଦ୍ରାଜନ୍ ଭରତଃ ସାନୁଜଃ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୫୩॥
ଶୀଘ୍ରମାଗଚ୍ଛତୁ ପୁରୀମୟୋଧ୍ୟାମବିଚାରୟନ୍ ।
ଇତ୍ୟାଜ୍ଞପ୍ତୋଽଥ ଭରତସ୍ତ୍ୱରିତଂ ଭୟବିହ୍ୱଲଃ ॥ ୫୪॥
ଆୟଯୌ ଗୁରୁଣାଦିଷ୍ଟଃ ସହ ଦୂତୈସ୍ତୁ ସାନୁଜଃ ।
ରାଜ୍ଞୋ ବା ରାଘବସ୍ୟାପି ଦୁଃଖଂ କିଞ୍ଚିଦୁପସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୫୫॥
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ମାର୍ଗେ ଚିନ୍ତୟନ୍ନଗରଂ ଯୟୌ ।
ନଗରଂ ଭ୍ରଷ୍ଟଲକ୍ଷ୍ମୀକଂ ଜନସମ୍ବାଧବର୍ଜିତମ୍ ॥ ୫୬॥
ଉତ୍ସବୈଶ୍ଚ ପରିତ୍ୟକ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଚିନ୍ତାପରୋଽଭବତ୍ ।
ପ୍ରବିଶ୍ୟ ରାଜଭବନଂ ରାଜଲକ୍ଷ୍ମୀବିବର୍ଜିତମ୍ ॥ ୫୭॥
ଅପଶ୍ୟତ୍କୈକେୟୀଂ ତତ୍ର ଏକାମେବାସନେ ସ୍ଥିତାମ୍ ।
ନନାମ ଶିରସା ପାଦୌ ମାତୁର୍ଭକ୍ତିସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୫୮॥
ଆଗତଂ ଭରତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କୈକେୟୀ ପ୍ରେମସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ।
ଉତ୍ଥାୟାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ରଭସା ସ୍ୱାଙ୍କମାରୋପ୍ୟ ସଂସ୍ଥିତା ॥ ୫୯॥
ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟବଘ୍ରାୟ ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ସ୍ୱକୁଲସ୍ୟ ସା ।
ପିତା ମେ କୁଶଲୋ ଭ୍ରାତା ମାତା ଚ ଶୁଭଲକ୍ଷଣା ॥ ୬୦॥
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ତ୍ୱମଦ୍ୟ କୁଶଲୀ ମୟା ଦୃଷ୍ଟୋଽସି ପୁତ୍ରକ ।
ଇତି ପୃଷ୍ଟଃ ସ ଭରତୋ ମାତ୍ରା ଚିନ୍ତାକୁଲେନ୍ଦ୍ରିୟଃ ॥ ୬୧॥
ଦୂୟମାନେନ ମନସା ମାତରଂ ସମପୃଚ୍ଛତ ।
ମାତଃ ପିତା ମେ କୁତ୍ରାସ୍ତେ ଏକା ତ୍ୱମିହ ସଂସ୍ଥିତା ॥ ୬୨॥
ତ୍ୱୟା ବିନା ନ ମେ ତାତଃ କଦାଚିଦ୍ରହସି ସ୍ଥିତଃ ।
ଇଦାନୀଂ ଦୃଶ୍ୟତେ ନୈବ କୁତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ମେ ବଦ ॥ ୬୩॥
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ପିତରଂ ମେଽଦ୍ୟ ଭୟଂ ଦୁଃଖଂ ଚ ଜାୟତେ ।
ଅଥାହ କୈକେୟୀ ପୁତ୍ର କିଂ ଦୁଃଖେନ ତବାନଘ ॥ ୬୪॥
ଯା ଗତିର୍ଧର୍ମଶୀଲାନାମଶ୍ୱମେଧାଦିୟାଜିନାମ୍ ।
ତାଂ ଗତିଂ ଗତବାନଦ୍ୟ ପିତା ତେ ପିତୃବତ୍ସଲ ॥ ୬୫॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ନିପପାତୋର୍ୱ୍ୟାଂ ଭରତଃ ଶୋକବିହ୍ୱଲଃ ।
ହା ତାତ କ୍ୱ ଗତୋଽସି ତ୍ୱଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ମାଂ ବୃଜିନାର୍ଣବେ ॥ ୬୬॥
ଅସମର୍ପ୍ୟୈବ ରାମାୟ ରାଜ୍ଞେ ମାଂ କ୍ୱ ଗତୋଽସି ଭୋଃ ।
ଇତି ବିଲପିତଂ ପୁତ୍ରଂ ପତିତଂ ମୁକ୍ତମୂର୍ଧଜମ୍ ॥ ୬୭॥
ଉତ୍ଥାପ୍ୟାମୃଜ୍ୟ ନୟନେ କୈକେୟୀ ପୁତ୍ରମବ୍ରବୀତ୍ ।
ସମାଶ୍ୱସିହି ଭଦ୍ରଂ ତେ ସର୍ୱଂ ସମ୍ପାଦିତଂ ମୟା ॥ ୬୮॥
ତାମାହ ଭରତସ୍ତାତୋ ମ୍ରିୟମାଣଃ କିମବ୍ରବୀତ୍ ।
ତମାହ କୈକେୟୀ ଦେବୀ ଭରତଂ ଭୟବର୍ଜିତା ॥ ୬୯॥
ହା ରାମ ରାମ ସୀତେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ବିଲପନ୍ନେବ ସୁଚିରଂ ଦେହଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଦିବଂ ଯୟୌ ॥ ୭୦॥
ତାମାହ ଭରତୋ ହେଽମ୍ବ ରାମଃ ସନ୍ନିହିତୋ ନ କିମ୍ ।
ତଦାନୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ବାପି ସୀତା ବା କୁତ୍ର ତେ ଗତାଃ ॥ ୭୧॥
ରାମସ୍ୟ ଯୌବରାଜ୍ୟାର୍ଥଂ ପିତ୍ରା ତେ ସମ୍ଭ୍ରମଃ କୃତଃ ।
ତବ ରାଜ୍ୟପ୍ରଦାନାୟ ତଦାହଂ ବିଘ୍ନମାଚରମ୍ ॥ ୭୨॥
ରାଜ୍ଞା ଦତ୍ତଂ ହି ମେ ପୂର୍ୱଂ ବରଦେନ ବରଦ୍ୱୟମ୍ ।
ଯାଚିତଂ ତଦିଦାନୀଂ ମେ ତୟୋରେକେନ ତେଽଖିଲମ୍ ॥ ୭୩॥
ରାଜ୍ୟଂ ରାମସ୍ୟ ଚୈକେନ ବନବାସୋ ମୁନିବ୍ରତମ୍ ।
ତତଃ ସତ୍ୟପରୋ ରାଜା ରାଜ୍ୟଂ ଦତ୍ତ୍ୱା ତବୈବ ହି ॥ ୭୪॥
ରାମଂ ସମ୍ପ୍ରେଷୟାମାସ ବନମେବ ପିତା ତବ ।
ସୀତାପ୍ୟନୁଗତା ରାମଂ ପାତିବ୍ରତ୍ୟମୁପାଶ୍ରିତା ॥ ୭୫॥
ସୌଭ୍ରାତ୍ରଂ ଦର୍ଶୟନ୍ ରାମମନୁୟାତୋଽପି ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ବନଂ ଗତେଷୁ ସର୍ୱେଷୁ ରାଜା ତାନେବ ଚିନ୍ତୟନ୍ ॥ ୭୬॥
ପ୍ରଲପନ୍ ରାମରାମେତି ମମାର ନୃପସତ୍ତମଃ ।
ଇତି ମାତୁର୍ୱଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ବଜ୍ରାହତ ଇବ ଦ୍ରୁମଃ ॥ ୭୭॥
ପପାତ ଭୂମୌ ନିଃସଞ୍ଜ୍ଞସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଦୁଃଖିତା ତଦା ।
କୈକେୟୀ ପୁନରପ୍ୟାହ ବତ୍ସ ଶୋକେନ କିଂ ତବ ॥ ୭୮॥
ରାଜ୍ୟେ ମହତି ସମ୍ପ୍ରାପ୍ତେ ଦୁଃଖସ୍ୟାବସରଃ କୁତଃ ।
ଇତି ବ୍ରୁବନ୍ତୀମାଲୋକ୍ୟ ମାତରଂ ପ୍ରଦହନ୍ନିବ ॥ ୭୯॥
ଅସମ୍ଭାଷ୍ୟାସି ପାପେ ମେ ଘୋରେ ତ୍ୱଂ ଭର୍ତୃଘାତିନୀ ।
ପାପେ ତ୍ୱଦ୍ଗର୍ଭଜାତୋଽହଂ ପାପବାନସ୍ମି ସାମ୍ପ୍ରତମ୍ ।
ଅହମଗ୍ନିଂ ପ୍ରବେକ୍ଷ୍ୟାମି ବିଷଂ ବା ଭକ୍ଷୟାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୮୦॥
ଖଡ୍ଗେନ ବାଥ ଚାତ୍ମାନଂ ହତ୍ୱା ଯାମି ଯମକ୍ଷୟମ୍ ।
ଭର୍ତୃଘାତିନି ଦୁଷ୍ଟେ ତ୍ୱଂ କୁମ୍ଭୀପାକଂ ଗମିଷ୍ୟସି ॥ ୮୧॥
ଇତି ନିର୍ଭର୍ତ୍ସ୍ୟ କୈକେୟୀଂ କୌସଲ୍ୟାଭବନଂ ଯୟୌ ।
ସାପି ତଂ ଭରତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମୁକ୍ତକଣ୍ଠା ରୁରୋଦ ହ ॥ ୮୨॥
ପାଦୟୋଃ ପତିତସ୍ତସ୍ୟା ଭରତୋଽପି ତଦାଽରୁଦତ୍ ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟ ଭରତଂ ସାଧ୍ୱୀ ରାମମାତା ଯଶସ୍ୱିନୀ ।
କୃଶାଽତିଦୀନବଦନା ସାଶ୍ରୁନେତ୍ରେଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୮୩॥
ପୁତ୍ର ତ୍ୱୟି ଗତେ ଦୂରମେବଂ ସର୍ୱମଭୂଦିଦମ୍ ।
ଉକ୍ତଂ ମାତ୍ରା ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ୱଂ ତ୍ୱୟା ତେ ମାତୃଚେଷ୍ଟିତମ୍ ॥ ୮୪॥
ପୁତ୍ରଃ ସଭାର୍ୟୋ ବନମେବ ଯାତଃ
ସଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ମେ ରଘୁରାମଚନ୍ଦ୍ରଃ ।
ଚୀରାମ୍ବରୋ ବଦ୍ଧଜଟାକଲାପଃ
ସନ୍ତ୍ୟଜ୍ୟ ମାଂ ଦୁଃଖସମୁଦ୍ରମଗ୍ନାମ୍ ॥ ୮୫॥
ହା ରାମ ହା ମେ ରଘୁବଂଶନାଥ
ଜାତୋଽସି ମେ ତ୍ୱଂ ପରତଃ ପରାତ୍ମା ।
ତଥାପି ଦୁଃଖଂ ନ ଜହାତି ମାଂ ବୈ
ବିଧିର୍ବଲୀୟାନିତି ମେ ମନୀଷା ॥ ୮୬॥
ସ ଏବଂ ଭରତୋ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ବିଲପନ୍ତୀଂ ଭୃଶଂ ଶୁଚା ।
ପାଦୌ ଗୃହୀତ୍ୱା ପ୍ରାହେଦଂ ଶୃଣୁ ମାତର୍ୱଚୋ ମମ ॥ ୮୭॥
କୈକେୟ୍ୟା ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ ରାମରାଜ୍ୟାଭିଷେଚନେ ।
ଅନ୍ୟଦ୍ୱା ଯଦି ଜାନାମି ସା ମୟା ନୋଦିତା ଯଦି ॥ ୮୮॥
ପାପଂ ମେଽସ୍ତୁ ତଦା ମାତର୍ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାଶତୋଦ୍ଭବମ୍ ।
ହତ୍ୱା ବସିଷ୍ଠଂ ଖଡ୍ଗେନ ଅରୁନ୍ଧତ୍ୟା ସମନ୍ୱିତମ୍ ॥ ୮୯॥
ଭୂୟାତ୍ତତ୍ପାପମଖିଲଂ ମମ ଜାନାମି ଯଦ୍ୟହମ୍ ।
ଇତ୍ୟେବଂ ଶପଥଂ କୃତ୍ୱା ରୁରୋଦ ଭରତସ୍ତଦା ॥ ୯୦॥
କୌସଲ୍ୟା ତମଥାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜାନାମି ମା ଶୁଚଃ ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତରେ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଭରତସ୍ୟ ସମାଗମମ୍ ॥ ୯୧॥
ବସିଷ୍ଠୋ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ପ୍ରୟଯୌ ରାଜମନ୍ଦିରମ୍ ।
ରୁଦନ୍ତଂ ଭରତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରାହ ସାଦରମ୍ ॥ ୯୨॥
ବୃଦ୍ଧୋ ରାଜା ଦଶରଥୋ ଜ୍ଞାନୀ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ।
ଭୁକ୍ତ୍ୱା ମର୍ତ୍ୟସୁଖଂ ସର୍ୱମିଷ୍ଟ୍ୱା ବିପୁଲଦକ୍ଷିଣୈଃ ॥ ୯୩॥
ଅଶ୍ୱମେଧାଦିଭିର୍ୟଜ୍ଞୈର୍ଲବ୍ଧ୍ୱା ରାମଂ ସୁତଂ ହରିମ୍ ।
ଅନ୍ତେ ଜଗାମ ତ୍ରିଦିବଂ ଦେବେନ୍ଦ୍ରାର୍ଦ୍ଧାସନଂ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୯୪॥
ତଂ ଶୋଚସି ବୃଥୈବ ତ୍ୱମଶୋଚ୍ୟଂ ମୋକ୍ଷଭାଜନମ୍ ।
ଆତ୍ମା ନିତ୍ୟୋଽବ୍ୟଯଃ ଶୁଦ୍ଧୋ ଜନ୍ମନାଶାଦିବର୍ଜିତଃ ॥ ୯୫॥
ଶରୀରଂ ଜଡମତ୍ୟର୍ଥମପବିତ୍ରଂ ବିନଶ୍ୱରମ୍ ।
ବିଚାର୍ୟମାଣେ ଶୋକସ୍ୟ ନାବକାଶଃ କଥଞ୍ଚନ ॥ ୯୬॥
ପିତା ବା ତନୟୋ ବାପି ଯଦି ମୃତ୍ୟୁବଶଂ ଗତଃ ।
ମୂଢାସ୍ତମନୁଶୋଚନ୍ତି ସ୍ୱାତ୍ମତାଡନପୂର୍ୱକମ୍ ॥ ୯୭॥
ନିଃସାରେ ଖଲୁ ସଂସାରେ ବିୟୋଗୋ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଯଦା ।
ଭବେଦ୍ୱୈରାଗ୍ୟହେତୁଃ ସ ଶାନ୍ତିସୌଖ୍ୟଂ ତନୋତି ଚ ॥ ୯୮॥
ଜନ୍ମବାନ୍ ଯଦି ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ସ୍ତର୍ହି ତଂ ମୃତ୍ୟୁରନ୍ୱଗାତ୍ ।
ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ୟୋଽୟଂ ମୃତ୍ୟୁର୍ଜନ୍ମବତାଂ ସଦା ॥ ୯୯॥
ସ୍ୱକର୍ମବଶତଃ ସର୍ୱଜନ୍ତୂନାଂ ପ୍ରଭବାପ୍ୟଯୌ ।
ବିଜାନନ୍ନପ୍ୟବିଦ୍ୱାନ୍ ଯଃ କଥଂ ଶୋଚତି ବାନ୍ଧବାନ୍ ॥ ୧୦୦॥
ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୋଟୟୋ ନଷ୍ଟାଃ ସୃଷ୍ଟୟୋ ବହୁଶୋ ଗତାଃ ।
ଶୁଷ୍ୟନ୍ତି ସାଗରାଃ ସର୍ୱେ କୈବାସ୍ଥା କ୍ଷଣଜୀବିତେ ॥ ୧୦୧॥
ଚଲପତ୍ରାନ୍ତଲଗ୍ନାମ୍ବୁବିନ୍ଦୁବତ୍କ୍ଷଣଭଙ୍ଗୁରମ୍ ।
ଆୟୁସ୍ତ୍ୟଜତ୍ୟବେଲାୟାଂ କସ୍ତତ୍ର ପ୍ରତ୍ୟଯସ୍ତବ ॥ ୧୦୨॥
ଦେହୀ ପ୍ରାକ୍ତନଦେହୋତ୍ଥକର୍ମଣା ଦେହବାନ୍ ପୁନଃ ।
ତଦ୍ଦେହୋତ୍ଥେନ ଚ ପୁନରେବଂ ଦେହଃ ସଦାତ୍ମନଃ ॥ ୧୦୩॥
ଯଥା ତ୍ୟଜତି ବୈ ଜୀର୍ଣଂ ବାସୋ ଗୃହ୍ଣାତି ନୂତନମ୍ ।
ତଥା ଜୀର୍ଣଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଦେହୀ ଦେହଂ ପୁନର୍ନବମ୍ ॥ ୧୦୪॥
ଭଜତ୍ୟେବ ସଦା ତତ୍ର ଶୋକସ୍ୟାବସରଃ କୁତଃ ।
ଆତ୍ମା ନ ମ୍ରିୟତେ ଜାତୁ ଜାୟତେ ନ ଚ ବର୍ଧତେ ॥ ୧୦୫॥
ଷଡ୍ଭାବରହିତୋଽନନ୍ତଃ ସତ୍ୟପ୍ରଜ୍ଞାନବିଗ୍ରହଃ ।
ଆନନ୍ଦରୂପୋ ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦିସାକ୍ଷୀ ଲୟବିବର୍ଜିତଃ ॥ ୧୦୬॥
ଏକ ଏବ ପରୋ ହ୍ୟାତ୍ମା ହ୍ୟଦ୍ୱିତୀୟଃ ସମଃ ସ୍ଥିତଃ ।
ଇତ୍ୟାତ୍ମାନଂ ଦୃଢଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ଶୋକଂ କୁରୁ କ୍ରିୟାମ୍ ॥ ୧୦୭॥
ତୈଲଦ୍ରୋଣ୍ୟାଃ ପିତୁର୍ଦେହମୁଦ୍ଧୃତ୍ୟ ସଚିବୈଃ ସହ ।
କୃତ୍ୟଂ କୁରୁ ଯଥାନ୍ୟାୟମସ୍ମାଭିଃ କୁଲନନ୍ଦନ ॥ ୧୦୮॥
ଇତି ସମ୍ବୋଧିତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଗୁରୁଣା ଭରତସ୍ତଦା ।
ବିସୃଜ୍ୟାଜ୍ଞାନଜଂ ଶୋକଂ ଚକ୍ରେ ସବିଧିବତ୍କ୍ରିୟାମ୍ ॥ ୧୦୯॥
ଗୁରୁଣୋକ୍ତପ୍ରକାରେଣ ଆହିତାଗ୍ନେର୍ୟଥାବିଧି ।
ସଂସ୍କୃତ୍ୟ ସ ପିତୁର୍ଦେହଂ ବିଧିଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ॥ ୧୧୦॥
ଏକାଦଶେଽହନି ପ୍ରାପ୍ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ ବେଦପାରଗାନ୍ ।
ଭୋଜୟାମାସ ବିଧିବଚ୍ଛତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ ॥ ୧୧୧॥
ଉଦ୍ଦିଶ୍ୟ ପିତରଂ ତତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ୟୋ ଧନଂ ବହୁ ।
ଦଦୌ ଗବାଂ ସହସ୍ରାଣି ଗ୍ରାମାନ୍ ରତ୍ନାମ୍ବରାଣି ଚ ॥ ୧୧୨॥
ଅବସତ୍ସ୍ୱଗୃହେ ଯତ୍ର ରାମମେବାନୁଚିନ୍ତୟନ୍ ।
ବସିଷ୍ଠେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପରିବାରିତଃ ॥ ୧୧୩॥
ରାମେଽରଣ୍ୟଂ ପ୍ରୟାତେ ସହ ଜନକସୁତାଲକ୍ଷ୍ମଣାଭ୍ୟାଂ ସୁଘୋରଂ
ମାତା ମେ ରାକ୍ଷସୀବ ପ୍ରଦହତି ହୃଦୟଂ ଦର୍ଶନାଦେବ ସଦ୍ୟଃ ।
ଗଚ୍ଛାମ୍ୟାରଣ୍ୟମଦ୍ୟ ସ୍ଥିରମତିରଖିଲଂ ଦୂରତୋଽପାସ୍ୟ ରାଜ୍ୟଂ
ରାମଂ ସୀତାସମେତଂ ସ୍ମିତରୁଚିରମୁଖଂ ନିତ୍ୟମେବାନୁସେବେ ॥ ୧୧୪॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୭॥
॥ ଅଷ୍ଟମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ବସିଷ୍ଠୋ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପରିବାରିତଃ ।
ରାଜ୍ଞଃ ସଭାଂ ଦେବସଭାସନ୍ନିଭାମବିଶଦ୍ୱିଭୁଃ ॥ ୧॥
ତତ୍ରାସନେ ସମାସୀନଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖ ଇବାପରଃ ।
ଆନୀୟ ଭରତଂ ତତ୍ର ଉପବେଶ୍ୟ ସହାନୁଜମ୍ ॥ ୨॥
ଅବ୍ରବୀଦ୍ୱଚନଂ ଦେଶକାଲୋଚିତମରିନ୍ଦମମ୍ ।
ବତ୍ସ ରାଜ୍ୟେଽଭିଷେକ୍ଷ୍ୟାମସ୍ତ୍ୱାମଦ୍ୟ ପିତୃଶାସନାତ୍ ॥ ୩॥
କୈକେୟ୍ୟା ଯାଚିତଂ ରାଜ୍ୟଂ ତ୍ୱଦର୍ଥେ ପୁରୁଷର୍ଷଭ ।
ସତ୍ୟସନ୍ଧୋ ଦଶରଥଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାୟ ଦଦୌ କିଲ ॥ ୪॥
ଅଭିଷେକୋ ଭବତ୍ୱଦ୍ୟ ମୁନିଭିର୍ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ୱକମ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଭରତୋଽପ୍ୟାହ ମମ ରାଜ୍ୟେନ କିଂ ମୁନେ ॥ ୫॥
ରାମୋ ରାଜାଧିରାଜଶ୍ଚ ବୟଂ ତସ୍ୟୈବ କିଙ୍କରାଃ ।
ଶ୍ୱଃ ପ୍ରଭାତେ ଗମିଷ୍ୟାମୋ ରାମମାନେତୁମଞ୍ଜସା ॥ ୬॥
ଅହଂ ଯୂୟଂ ମାତରଶ୍ଚ କୈକେୟୀଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ବିନା ।
ହନିଷ୍ୟାମ୍ୟଧୁନୈବାହଂ କୈକେୟୀଂ ମାତୃଗନ୍ଧିନୀମ୍ ॥ ୭॥
କିନ୍ତୁ ମାଂ ନୋ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଃ ସ୍ତ୍ରୀହନ୍ତାରଂ ସହିଷ୍ୟତେ ।
ତଚ୍ଛ୍ୱୋଭୂତେ ଗମିଷ୍ୟାମି ପାଦଚାରେଣ ଦଣ୍ଡକାନ୍ ॥ ୮॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯୂୟମାୟାତ ବା ନ ବା ।
ରାମୋ ଯଥା ବନେ ଯାତସ୍ତଥାହଂ ବଲ୍କଲାମ୍ବରଃ ॥ ୯॥
ଫଲମୂଲକୃତାହାରଃ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତୋ ମୁନେ ।
ଭୂମିଶାୟୀ ଜଟାଧାରୀ ଯାବଦ୍ରାମୋ ନିବର୍ତତେ ॥ ୧୦॥
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ଭରତସ୍ତୂଷ୍ଣୀମେବାବତସ୍ଥିବାନ୍ ।
ସାଧୁସାଧ୍ୱିତି ତଂ ସର୍ୱେ ପ୍ରଶଶଂସୁର୍ମୁଦାନ୍ୱିତାଃ ॥ ୧୧॥
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ଭରତଂ ଗଚ୍ଛନ୍ତଂ ସର୍ୱସୈନିକାଃ ।
ଅନୁଜଗ୍ମୁଃ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ନୋଦିତାଃ ସାଶ୍ୱକୁଞ୍ଜରାଃ ॥ ୧୨॥
କୌସଲ୍ୟାଦ୍ୟା ରାଜଦାରା ବସିଷ୍ଠପ୍ରମୁଖା ଦ୍ୱିଜାଃ ।
ଛାଦୟନ୍ତୋ ଭୁବଂ ସର୍ୱେ ପୃଷ୍ଠତଃ ପାର୍ଶ୍ୱତୋଽଗ୍ରତଃ ॥ ୧୩॥
ଶୃଙ୍ଗବେରପୁରଂ ଗତ୍ୱା ଗଙ୍ଗାକୂଲେ ସମନ୍ତତଃ ।
ଉବାସ ମହତୀ ସେନା ଶତ୍ରୁଘ୍ନପରିଚୋଦିତା ॥ ୧୪॥
ଆଗତଂ ଭରତଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଗୁହଃ ଶଙ୍କିତମାନସଃ ।
ମହତ୍ୟା ସେନୟା ସାର୍ଧମାଗତୋ ଭରତଃ କିଲ ॥ ୧୫॥
ପାପଂ କର୍ତୁଂ ନ ବା ଯାତି ରାମସ୍ୟାବିଦିତାତ୍ମନଃ ।
ଗତ୍ୱା ତଦ୍ଧୃଦୟଂ ଜ୍ଞେୟଂ ଯଦି ଶୁଦ୍ଧସ୍ତରିଷ୍ୟତି ॥ ୧୬॥
ଗଙ୍ଗା ନୋ ଚେତ୍ସମାକୃଷ୍ୟ ନାବସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତୁ ସାୟୁଧାଃ ।
ଜ୍ଞାତୟୋ ମେ ସମାୟତ୍ତାଃ ପଶ୍ୟନ୍ତଃ ସର୍ୱତୋଦିଶମ୍ ॥ ୧୭॥
ଇତି ସର୍ୱାନ୍ ସମାଦିଶ୍ୟ ଗୁହୋ ଭରତମାଗତଃ ।
ଉପାୟନାନି ସଙ୍ଗୃହ୍ୟ ବିବିଧାନି ବହୂନ୍ୟପି ॥ ୧୮॥
ପ୍ରୟଯୌ ଜ୍ଞାତିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ବହୁଭିର୍ୱିବିଧାୟୁଧୈଃ ।
ନିବେଦ୍ୟୋପାୟନାନ୍ୟଗ୍ରେ ଭରତସ୍ୟ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୧୯॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଭରତମାସୀନଂ ସାନୁଜଂ ସହ ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ।
ଚୀରାମ୍ବରଂ ଘନଶ୍ୟାମଂ ଜଟାମୁକୁଟଧାରିଣମ୍ ॥ ୨୦॥
ରାମମେବାନୁଶୋଚନ୍ତଂ ରାମରାମେତି ବାଦିନମ୍ ।
ନନାମ ଶିରସା ଭୂମୌ ଗୁହୋଽହମିତି ଚାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୧॥
ଶୀଘ୍ରମୁତ୍ଥାପ୍ୟ ଭରତୋ ଗାଢମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ସାଦରମ୍ ।
ପୃଷ୍ଟ୍ୱାଽନାମୟମବ୍ୟଗ୍ରଃ ସଖାୟମିଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୨॥
ଭ୍ରାତସ୍ତ୍ୱଂ ରାଘବେଣାତ୍ର ସମେତଃ ସମବସ୍ଥିତଃ ।
ରାମେଣାଲିଙ୍ଗିତଃ ସାର୍ଦ୍ରନୟନେନାମଲାତ୍ମନା ॥ ୨୩॥
ଧନ୍ୟୋଽସି କୃତକୃତ୍ୟୋଽସି ଯତ୍ତ୍ୱୟା ପରିଭାଷିତଃ ।
ରାମୋ ରାଜୀବପତ୍ରାକ୍ଷୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ସୀତୟା ॥ ୨୪॥
ଯତ୍ର ରାମସ୍ତ୍ୱୟା ଦୃଷ୍ଟସ୍ତତ୍ର ମାଂ ନୟ ସୁବ୍ରତ ।
ସୀତୟା ସହିତୋ ଯତ୍ର ସୁପ୍ତସ୍ତଦ୍ଦର୍ଶୟସ୍ୱ ମେ ॥ ୨୫॥
ତ୍ୱଂ ରାମସ୍ୟ ପ୍ରିୟତମୋ ଭକ୍ତିମାନସି ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ।
ଇତି ସଂସ୍ମୃତ୍ୟ ସଂସ୍ମୃତ୍ୟ ରାମଂ ସାଶ୍ରୁବିଲୋଚନଃ ॥ ୨୬॥
ଗୁହେନ ସହିତସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ର ରାମଃ ସ୍ଥିତୋ ନିଶି ।
ଯୟୌ ଦଦର୍ଶ ଶୟନସ୍ଥଲଂ କୁଶସମାସ୍ତୃତମ୍ ॥ ୨୭॥
ସୀତାଽଽଭରଣସଂଲଗ୍ନସ୍ୱର୍ଣବିନ୍ଦୁଭିରର୍ଚିତମ୍ ।
ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତହୃଦୟୋ ଭରତଃ ପର୍ୟଦେବୟତ୍ ॥ ୨୮॥
ଅହୋଽତିସୁକୁମାରୀ ଯା ସୀତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ।
ପ୍ରାସାଦେ ରତ୍ନପର୍ୟଙ୍କେ କୋମଲାସ୍ତରଣେ ଶୁଭେ ॥ ୨୯॥
ରାମେଣ ସହିତା ଶେତେ ସା କଥଂ କୁଶବିଷ୍ଟରେ ।
ସୀତା ରାମେଣ ସହିତା ଦୁଃଖେନ ମମ ଦୋଷତଃ ॥ ୩୦॥
ଧିଙ୍ମାଂ ଜାତୋଽସ୍ମି କୈକେୟ୍ୟା ପାପରାଶିସମାନତଃ ।
ମନ୍ନିମିତ୍ତମିଦଂ କ୍ଲେଶଂ ରାମସ୍ୟ ପରମାତ୍ମନଃ ॥ ୩୧॥
ଅହୋଽତିସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ।
ରାମମେବ ସଦାନ୍ୱେତି ବନସ୍ଥମପି ହୃଷ୍ଟଧୀଃ ॥ ୩୨॥
ଅହଂ ରାମସ୍ୟ ଦାସା ଯେ ତେଷାଂ ଦାସସ୍ୟ କିଙ୍କରଃ ।
ଯଦି ସ୍ୟାଂ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ମମ ଭୂୟାନ୍ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୩୩॥
ଭ୍ରାତର୍ଜାନାସି ଯଦି ତତ୍କଥୟସ୍ୱ ମମାଖିଲମ୍ ।
ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ତତ୍ରାହଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ୟାନେତୁମଞ୍ଜସା ॥ ୩୪॥
ଗୁହସ୍ତଂ ଶୁଦ୍ଧହୃଦୟଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସସ୍ନେହମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଦେବ ତ୍ୱମେବ ଧନ୍ୟୋଽସି ଯସ୍ୟ ତେ ଭକ୍ତିରୀଦୃଶୀ ॥ ୩୫॥
ରାମେ ରାଜୀବପତ୍ରାକ୍ଷେ ସୀତାୟାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେ ତଥା ।
ଚିତ୍ରକୂଟାଦ୍ରିନିକଟେ ମନ୍ଦାକିନ୍ୟବିଦୂରତଃ ॥ ୩୬॥
ମୁନୀନାମାଶ୍ରମପଦେ ରାମସ୍ତିଷ୍ଠତି ସାନୁଜଃ ।
ଜାନକ୍ୟା ସହିତୋ ନନ୍ଦାତ୍ସୁଖମାସ୍ତେ କିଲ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୭॥
ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମହେ ଶୀଘ୍ରଂ ଗଙ୍ଗାଂ ତର୍ତୁମିହାର୍ହସି ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ତ୍ୱରିତଂ ଗତ୍ୱା ନାବଃ ପଞ୍ଚଶତାନି ହ ॥ ୩୮॥
ସମାନୟତ୍ସସୈନ୍ୟସ୍ୟ ତର୍ତୁଂ ଗଙ୍ଗାଂ ମହାନଦୀମ୍ ।
ସ୍ୱୟମେବାନିନାୟୈକାଂ ରାଜନାବଂ ଗୁହସ୍ତଦା ॥ ୩୯॥
ଆରୋପ୍ୟ ଭରତଂ ତତ୍ର ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ରାମମାତରମ୍ ।
ବସିଷ୍ଠଂ ଚ ତଥାନ୍ୟତ୍ର କୈକେୟୀଂ ଚାନ୍ୟଯୋଷିତଃ ॥ ୪୦॥
ତୀର୍ତ୍ୱା ଗଙ୍ଗାଂ ଯୟୌ ଶୀଘ୍ରଂ ଭରଦ୍ୱାଜାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ।
ଦୂରେ ସ୍ଥାପ୍ୟ ମହାସୈନ୍ୟଂ ଭରତଃ ସାନୁଜୋ ଯୟୌ ॥ ୪୧॥
ଆଶ୍ରମେ ମୁନିମାସୀନଂ ଜ୍ୱଲନ୍ତମିବ ପାବକମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ନନାମ ଭରତଃ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗମତିଭକ୍ତିତଃ ॥ ୪୨॥
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ଦାଶରଥିଂ ପ୍ରୀତ୍ୟା ପୂଜୟାମାସ ମୌନିରାଟ୍ ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଜଟାବଲ୍କଲଧାରିଣମ୍ ॥ ୪୩॥
ରାଜ୍ୟଂ ପ୍ରଶାସତସ୍ତେଽଦ୍ୟ କିମେତଦ୍ୱଲ୍କଲାଦିକମ୍ ।
ଆଗତୋଽସି କିମର୍ଥଂ ତ୍ୱଂ ବିପିନଂ ମୁନିସେବିତମ୍ ॥ ୪୪॥
ଭରଦ୍ୱାଜବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଭରତଃ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନଃ ।
ସର୍ୱଂ ଜାନାସି ଭଗବନ୍ ସର୍ୱଭୂତାଶୟସ୍ଥିତଃ ॥ ୪୫॥
ତଥାପି ପୃଚ୍ଛସେ କିଞ୍ଚିତ୍ତଦନୁଗ୍ରହ ଏବ ମେ ।
କୈକେୟ୍ୟା ଯତ୍କୃତଂ କର୍ମ ରାମରାଜ୍ୟବିଘାତନମ୍ ॥ ୪୬॥
ବନବାସାଦିକଂ ବାପି ନ ହି ଜାନାମି କିଞ୍ଚନ ।
ଭବତ୍ପାଦୟୁଗଂ ମେଽଦ୍ୟ ପ୍ରମାଣଂ ମୁନିସତ୍ତମ ॥ ୪୭॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପାଦୟୁଗଲଂ ମୁନେଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱାଽର୍ତ୍ତମାନସଃ ।
ଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ମାଂ ଦେବ ଶୁଦ୍ଧୋ ବାଽଶୁଦ୍ଧ ଏବ ବା ॥ ୪୮॥
ମମ ରାଜ୍ୟେନ କିଂ ସ୍ୱାମିନ୍ ରାମେ ତିଷ୍ଠତି ରାଜନି ।
କିଙ୍କରୋଽହଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଚନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତଃ ॥ ୪୯॥
ଅତୋ ଗତ୍ୱା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମସ୍ୟ ଚରଣାନ୍ତିକେ ।
ପତିତ୍ୱା ରାଜ୍ୟସମ୍ଭାରାନ୍ ସମର୍ପ୍ୟାତ୍ରୈବ ରାଘବମ୍ ॥ ୫୦॥
ଅଭିଷେକ୍ଷ୍ୟେ ବସିଷ୍ଠାଦ୍ୟୈଃ ପୌରଜାନପଦୈଃ ସହ ।
ନେଷ୍ୟେଽୟୋଧ୍ୟାଂ ରମାନାଥଂ ଦାସଃ ସେବେଽତିନୀଚବତ୍ ॥ ୫୧॥
ଇତ୍ୟୁଦୀରିତମାକର୍ଣ୍ୟ ଭରତସ୍ୟ ବଚୋ ମୁନିଃ ।
ଆଲିଙ୍ଗ୍ୟ ମୂର୍ଧ୍ନ୍ୟବଘ୍ରାୟ ପ୍ରଶଶଂସ ସବିସ୍ମୟଃ ॥ ୫୨॥
ବତ୍ସ ଜ୍ଞାତଂ ପୁରୈବୈତଦ୍ଭବିଷ୍ୟଂ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁଷା ।
ମା ଶୁଚସ୍ତ୍ୱଂ ପରୋ ଭକ୍ତଃ ଶ୍ରୀରାମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଦପି ॥ ୫୩॥
ଆତିଥ୍ୟଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛାମି ସସୈନ୍ୟସ୍ୟ ତବାନଘ ।
ଅଦ୍ୟ ଭୁକ୍ତ୍ୱା ସସୈନ୍ୟସ୍ତ୍ୱଂ ଶ୍ୱୋ ଗନ୍ତା ରାମସନ୍ନିଧିମ୍ ॥ ୫୪॥
ଯଥାଽଽଜ୍ଞାପୟତି ଭବାନ୍ସ୍ତଥେତି ଭରତୋଽବ୍ରବୀତ୍ ।
ଭରଦ୍ୱାଜସ୍ତ୍ୱପଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ୱା ମୌନୀ ହୋମଗୃହେ ସ୍ଥିତଃ ॥ ୫୫॥
ଦଧ୍ୟୌ କାମଦୁଘାଂ କାମବର୍ଷିଣୀଂ କାମଦୋ ମୁନିଃ ।
ଅସୃଜତ୍କାମଧୁକ୍ ସର୍ୱଂ ଯଥାକାମମଲୌକିକମ୍ ॥ ୫୬॥
ଭରତସ୍ୟ ସସୈନ୍ୟସ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟଂ ଚ ମନୋରଥମ୍ ।
ଯଥା ବବର୍ଷ ସକଲଂ ତୃପ୍ତାସ୍ତେ ସର୍ୱସୈନିକାଃ ॥ ୫୭॥
ବସିଷ୍ଠଂ ପୂଜୟିତ୍ୱାଗ୍ରେ ଶାସ୍ତ୍ରଦୃଷ୍ଟେନ କର୍ମଣା ।
ପଶ୍ଚାତ୍ସସୈନ୍ୟଂ ଭରତଂ ତର୍ପୟାମାସ ଯୋଗିରାଟ୍ ॥ ୫୮॥
ଉଷିତ୍ୱା ଦିନମେକଂ ତୁ ଆଶ୍ରମେ ସ୍ୱର୍ଗସନ୍ନିଭେ ।
ଅଭିବାଦ୍ୟ ପୁନଃ ପ୍ରାତର୍ଭରଦ୍ୱାଜଂ ସହାନୁଜଃ ॥ ୫୯॥
ଭରତସ୍ତୁ କୃତାନୁଜ୍ଞଃ ପ୍ରୟଯୌ ରାମସନ୍ନିଧିମ୍ ।
ଚିତ୍ରକୂଟମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ଦୂରେ ସଂସ୍ଥାପ୍ୟ ସୈନିକାନ୍ ।
ରାମସନ୍ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ପ୍ରୟଯୌ ଭରତଃ ସ୍ୱୟମ୍ ॥ ୬୦॥
ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ସୁମନ୍ତ୍ରେଣ ଗୁହେନ ଚ ପରନ୍ତପଃ ।
ତପସ୍ୱିମଣ୍ଡଲଂ ସର୍ୱଂ ବିଚିନ୍ୱାନୋ ନ୍ୟବର୍ତତ ॥ ୬୧॥
ଅଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଭବନମପୃଚ୍ଛଦୃଷିମଣ୍ଡଲମ୍ ।
କୁତ୍ରାସ୍ତେ ସୀତୟା ସାର୍ଧଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ରଘୂତ୍ତମଃ ॥ ୬୨॥
ଊଚୁରଗ୍ରେ ଗିରେଃ ପଶ୍ଚାଦ୍ଗଙ୍ଗାୟା ଉତ୍ତରେ ତଟେ ।
ବିବିକ୍ତଂ ରାମସଦନଂ ରମ୍ୟଂ କାନନମଣ୍ଡିତମ୍ ॥ ୬୩॥
ସଫଲୈରାମ୍ରପନସୈଃ କଦଲୀଖଣ୍ଡସମ୍ବୃତମ୍ ।
ଚମ୍ପକୈଃ କୋବିଦାରୈଶ୍ଚ ପୁନ୍ନାଗୈର୍ୱିପୁଲୈସ୍ତଥା ॥ ୬୪॥
ଏବଂ ଦର୍ଶିତମାଲୋକ୍ୟ ମୁନିଭିର୍ଭରତୋଽଗ୍ରତଃ ।
ହର୍ଷାଦ୍ୟଯୌ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଭବନଂ ମନ୍ତ୍ରିଣା ସହ ॥ ୬୫॥
ଦଦର୍ଶ ଦୂରାଦତିଭାସୁରଂ ଶୁଭଂ
ରାମସ୍ୟ ଗେହଂ ମୁନିବୃନ୍ଦସେବିତମ୍ ।
ବୃକ୍ଷାଗ୍ରସଂଲଗ୍ନସୁବଲ୍କଲାଜିନଂ
ରାମାଭିରାମଂ ଭରତଃ ସହାନୁଜଃ ॥ ୬୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୮॥
॥ ନବମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଅଥ ଗତ୍ୱାଽଽଶ୍ରମପଦସମୀପଂ ଭରତୋ ମୁଦା ।
ସୀତାରାମପଦୈର୍ୟୁକ୍ତଂ ପବିତ୍ରମତିଶୋଭନମ୍ ॥ ୧॥
ସ ତତ୍ର ବଜ୍ରାଙ୍କୁଶବାରିଜାଞ୍ଚିତ-
ଧ୍ୱଜାଦିଚିହ୍ନାନି ପଦାନି ସର୍ୱତଃ ।
ଦଦର୍ଶ ରାମସ୍ୟ ଭୁବୋଽତିମଙ୍ଗଲାନି
ଅଚେଷ୍ଟୟତ୍ପାଦରଜଃସୁ ସାନୁଜଃ ॥ ୨॥
ଅହୋ ସୁଧନ୍ୟୋଽହମମୂନି
ରାମପାଦାରବିନ୍ଦାଙ୍କିତଭୂତଲାନି ।
ପଶ୍ୟାମି ଯତ୍ପାଦରଜୋ ବିମୃଗ୍ୟଂ
ବ୍ରହ୍ମାଦିଦେବୈଃ ଶ୍ରୁତିଭିଶ୍ଚ ନିତ୍ୟମ୍ ॥ ୩॥
ଇତ୍ୟଦ୍ଭୁତପ୍ରେମରସାପ୍ଲୁତାଶୟୋ
ବିଗାଢଚେତା ରଘୁନାଥଭାବନେ ।
ଆନନ୍ଦଜାଶ୍ରୁସ୍ନପିତସ୍ତନାନ୍ତରଃ
ଶନୈରବାପାଶ୍ରମସନ୍ନିଧିଂ ହରେଃ ॥ ୪॥
ସ ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରଘୁନାଥମାସ୍ଥିତଂ
ଦୂର୍ୱାଦଲଶ୍ୟାମଲମାୟତେକ୍ଷଣମ୍ ।
ଜଟାକିରୀଟଂ ନବବଲ୍କଲାମ୍ବରଂ
ପ୍ରସନ୍ନବକ୍ତ୍ରଂ ତରୁଣାରୁଣଦ୍ୟୁତିମ୍ ॥ ୫॥
ବିଲୋକୟନ୍ତଂ ଜନକାତ୍ମଜାଂ ଶୁଭାଂ
ସୌମିତ୍ରିଣା ସେବିତପାଦପଙ୍କଜମ୍ ।
ତଦାଭିଦୁଦ୍ରାବ ରଘୂତ୍ତମଂ ଶୁଚା
ହର୍ଷାଚ୍ଚ ତତ୍ପାଦୟୁଗଂ ତ୍ୱରାଗ୍ରହୀତ୍ ॥ ୬॥
ରାମସ୍ତମାକୃଷ୍ୟ ସୁଦୀର୍ଘବାହୁର୍ଦୋର୍ଭ୍ୟାଂ
ପରିଷ୍ୱଜ୍ୟ ସିଷିଞ୍ଚ ନେତ୍ରଜୈଃ ।
ଜଲୈରଥାଙ୍କୋପରି ସନ୍ନ୍ୟବେଶୟତ୍
ପୁନଃ ପୁନଃ ସମ୍ପରିଷସ୍ୱଜେ ବିଭୁଃ ॥ ୭॥
ଅଥ ତା ମାତରଃ ସର୍ୱାଃ ସମାଜଗ୍ମୁସ୍ତ୍ୱରାନ୍ୱିତାଃ ।
ରାଘବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମାସ୍ତାସ୍ତୃଷାର୍ତା ଗୌର୍ୟଥା ଜଲମ୍ ॥ ୮॥
ରାମଃ ସ୍ୱମାତରଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ଦ୍ରୁତମୁତ୍ଥାୟ ପାଦୟୋଃ ।
ବବନ୍ଦେ ସାଶ୍ରୁ ସା ପୁତ୍ରମାଲିଙ୍ଗ୍ୟାତୀବ ଦୁଃଖିତା ॥ ୯॥
ଇତରାଶ୍ଚ ତଥା ନତ୍ୱା ଜନନୀ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ତତଃ ସମାଗତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବସିଷ୍ଠଂ ମୁନିପୁଙ୍ଗବମ୍ ॥ ୧୦॥
ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ପ୍ରଣିପତ୍ୟାହ ଧନ୍ୟୋଽସ୍ମୀତି ପୁନଃ ପୁନଃ ।
ଯଥାର୍ହମୁପବେଶ୍ୟାହ ସର୍ୱାନେବ ରଘୂଦ୍ୱହଃ ॥ ୧୧॥
ପିତା ମେ କୁଶଲୀ କିଂ ବା ମାଂ କିମାହାତିଦୁଃଖିତଃ ।
ବସିଷ୍ଠସ୍ତମୁବାଚେଦଂ ପିତା ତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୧୨॥
ତ୍ୱଦ୍ୱିୟୋଗାଭିତପ୍ତାତ୍ମା ତ୍ୱାମେବ ପରିଚିନ୍ତୟନ୍ ।
ରାମରାମେତି ସୀତେତି ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ମମାର ହ ॥ ୧୩॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତତ୍କର୍ଣଶୂଲାଭଂ ଗୁରୋର୍ୱଚନମଞ୍ଜସା ।
ହା ହତୋଽସ୍ମୀତି ପତିତୋ ରୁଦନ୍ ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ॥ ୧୪॥
ତତୋଽନୁରୁରୁଦୁଃ ସର୍ୱା ମାତରଶ୍ଚ ତଥାପରେ ।
ହା ତାତ ମାଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ କ୍ୱ ଗତୋଽସି ଘୃଣାକର ॥ ୧୫॥
ଅନାଥୋଽସ୍ମି ମହାବାହୋ ମାଂ କୋ ବା ଲାଲୟେଦିତଃ ।
ସୀତା ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚୈବ ବିଲେପତୁରତୋ ଭୃଶମ୍ ॥ ୧୬॥
ବସିଷ୍ଠଃ ଶାନ୍ତବଚନୈଃ ଶମୟାମାସ ତାଂ ଶୁଚମ୍ ।
ତତୋ ମନ୍ଦାକିନୀଂ ଗତ୍ୱା ସ୍ନାତ୍ୱା ତେ ବୀତକଲ୍ମଷାଃ ॥ ୧୭॥
ରାଜ୍ଞେ ଦଦୁର୍ଜଲଂ ତତ୍ର ସର୍ୱେ ତେ ଜଲକାଙ୍କ୍ଷିଣେ ।
ପିଣ୍ଡାନ୍ନିର୍ୱାପୟାମାସ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣସଂୟୁତଃ ॥ ୧୮॥
ଇଙ୍ଗୁଦୀଫଲପିଣ୍ୟାକରଚିତାନ୍ମଧୁସମ୍ପ୍ଲୁତାନ୍ ।
ବୟଂ ଯଦନ୍ନାଃ ପିତରସ୍ତଦନ୍ନାଃ ସ୍ମୃତିନୋଦିତାଃ ॥ ୧୯॥
ଇତି ଦୁଖାଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷଃ ପୁନଃ ସ୍ନାତ୍ୱା ଗୃହଂ ଯୟୌ ।
ସର୍ୱେ ରୁଦିତ୍ୱା ସୁଚିରଂ ସ୍ନାତ୍ୱା ଜଗ୍ମୁସ୍ତଦାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୨୦॥
ତସ୍ମିନ୍ସ୍ତୁ ଦିବସେ ସର୍ୱେ ଉପବାସଂ ପ୍ରଚକ୍ରିରେ ।
ତତଃ ପରେଦ୍ୟୁର୍ୱିମଲେ ସ୍ନାତ୍ୱା ମନ୍ଦାକିନୀଜଲେ ॥ ୨୧॥
ଉପବିଷ୍ଟଂ ସମାଗମ୍ୟ ଭରତୋ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ।
ରାମ ରାମ ମହାଭାଗ ସ୍ୱାତ୍ମାନମଭିଷେଚୟ ॥ ୨୨॥
ରାଜ୍ୟଂ ପାଲୟ ପିତ୍ର୍ୟଂ ତେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ତ୍ୱଂ ମେ ପିତା ତଥା ।
କ୍ଷତ୍ରିୟାଣାମୟଂ ଧର୍ମୋ ଯତ୍ପ୍ରଜାପରିପାଲନମ୍ ॥ ୨୩॥
ଇଷ୍ଟ୍ୱା ଯଜ୍ଞୈର୍ବହୁବିଧୈଃ ପୁତ୍ରାନୁତ୍ପାଦ୍ୟ ତନ୍ତବେ ।
ରାଜ୍ୟେ ପୁତ୍ରଂ ସମାରୋପ୍ୟ ଗମିଷ୍ୟସି ତତୋ ବନମ୍ ॥ ୨୪॥
ଇଦାନୀଂ ବନବାସସ୍ୟ କାଲୋ ନୈବ ପ୍ରସୀଦ ମେ ।
ମାତୁର୍ମେ ଦୁଷ୍କୃତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ସ୍ମର୍ତୁଂ ନାର୍ହସି ପାହି ନଃ ॥ ୨୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ଚରଣୌ ଭ୍ରାତୁଃ ଶିରସ୍ୟାଧାୟ ଭକ୍ତିତଃ ।
ରାମସ୍ୟ ପୁରତଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଦଣ୍ଡବତ୍ପତିତୋ ଭୁବି ॥ ୨୬॥
ଉତ୍ଥାପ୍ୟ ରାଘବଃ ଶୀଘ୍ରମାରୋପ୍ୟାଙ୍କେଽତିଭକ୍ତିତଃ ।
ଉବାଚ ଭରତଂ ରାମଃ ସ୍ନେହାର୍ଦ୍ରନୟନଃ ଶନୈଃ ॥ ୨୭॥
ଶୃଣୁ ବତ୍ସ ପ୍ରବକ୍ଷ୍ୟାମି ତ୍ୱୟୋକ୍ତଂ ଯତ୍ତଥୈବ ତତ୍ ।
କିନ୍ତୁ ମାମବ୍ରବୀତ୍ତାତୋ ନବ ବର୍ଷାଣି ପଞ୍ଚ ଚ ॥ ୨୮॥
ଉଷିତ୍ୱା ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟେ ପୁରଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସମାବିଶ ।
ଇଦାନୀଂ ଭରତାୟେଦଂ ରାଜ୍ୟଂ ଦତ୍ତଂ ମୟାଖିଲମ୍ ॥ ୨୯॥
ତତଃ ପିତ୍ରୈବ ସୁବ୍ୟକ୍ତଂ ରାଜ୍ୟଂ ଦତ୍ତଂ ତବୈବ ହି ।
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟରାଜ୍ୟଂ ମେ ଦତ୍ତଂ ପିତ୍ରା ତଥୈବ ଚ ॥ ୩୦॥
ଅତଃ ପିତୁର୍ୱଚଃ କାର୍ୟମାବାଭ୍ୟାମତିୟତ୍ନତଃ ।
ପିତୁର୍ୱଚନମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରୋ ଯସ୍ତୁ ବର୍ତତେ ॥ ୩୧॥
ସ ଜୀବନ୍ନେବ ମୃତକୋ ଦେହାନ୍ତେ ନିରୟଂ ବ୍ରଜେତ୍ ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ପ୍ରଶାଧି ତ୍ୱଂ ବୟଂ ଦଣ୍ଡକପାଲକାଃ ॥ ୩୨॥
ଭରତସ୍ତ୍ୱବ୍ରବୀଦ୍ରାମଂ କାମୁକୋ ମୂଢଧୀଃ ପିତା ।
ସ୍ତ୍ରୀଜିତୋ ଭ୍ରାନ୍ତହୃଦୟ ଉନ୍ମତ୍ତୋ ଯଦି ବକ୍ଷ୍ୟତି ।
ତତ୍ସତ୍ୟମିତି ନ ଗ୍ରାହ୍ୟଂ ଭ୍ରାନ୍ତବାକ୍ୟଂ ଯଥା ସୁଧୀଃ ॥ ୩୩॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ
ନ ସ୍ତ୍ରୀଜିତଃ ପିତା ବ୍ରୂୟାନ୍ନ କାମୀ ନୈବ ମୂଢଧୀଃ ।
ପୂର୍ୱଂ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତଂ ତସ୍ୟ ସତ୍ୟବାଦୀ ଦଦୌ ଭୟାତ୍ ॥ ୩୪॥
ଅସତ୍ୟାଦ୍ଭୀତିରଧିକା ମହତାଂ ନରକାଦପି ।
କରୋମୀତ୍ୟହମପ୍ୟେତତ୍ସତ୍ୟଂ ତସ୍ୟୈ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତମ୍ ॥ ୩୫॥
କଥଂ ବାକ୍ୟମହଂ କୁର୍ୟାମସତ୍ୟଂ ରାଘବୋ ହି ସନ୍ ।
ଇତ୍ୟୁଦୀରିତମାକର୍ଣ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ଭରତୋଽବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୩୬॥
ଶ୍ରୀଭରତ ଉବାଚ
ତଥୈବ ଚୀରବସନୋ ବନେ ବତ୍ସ୍ୟାମି ସୁବ୍ରତ ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତ୍ୱଂ ତୁ ରାଜ୍ୟଂ କୁରୁ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ ୩୭॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ
ପିତ୍ରା ଦତ୍ତଂ ତବୈବୈତଦ୍ରାଜ୍ୟଂ ମହ୍ୟଂ ବନଂ ଦଦୌ ।
ବ୍ୟତ୍ୟଯଂ ଯଦ୍ୟହଂ କୁର୍ୟାମସତ୍ୟଂ ପୂର୍ୱବତ୍ ସ୍ଥିତମ୍ ॥ ୩୮॥
ଅହମପ୍ୟାଗମିଷ୍ୟାମି ସେବେ ତ୍ୱାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଯଥା ।
ନୋଚେତ୍ପ୍ରାୟୋପବେଶେନ ତ୍ୟଜାମ୍ୟେତତ୍କଲେବରମ୍ ॥ ୩୯॥
ଇତ୍ୟେବଂ ନିଶ୍ଚୟଂ କୃତ୍ୱା ଦର୍ଭାନାସ୍ତୀର୍ୟ ଚାତପେ ।
ମନସାପି ବିନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ପ୍ରାଙ୍ମୁଖୋପବିବେଶ ସଃ ॥ ୪୦॥
ଭରତସ୍ୟାପି ନିର୍ବନ୍ଧଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମୋଽତିବିସ୍ମିତଃ ।
ନେତ୍ରାନ୍ତସଞ୍ଜ୍ଞାଂ ଗୁରବେ ଚକାର ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୪୧॥
ଏକାନ୍ତେ ଭରତଂ ପ୍ରାହ ବସିଷ୍ଠୋ ଜ୍ଞାନିନାଂ ବରଃ ।
ବତ୍ସ ଗୁହ୍ୟଂ ଶୃଣୁଷ୍ୱେଦଂ ମମ ବାକ୍ୟାତ୍ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ ॥ ୪୨॥
ରାମୋ ନାରାୟଣଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣା ଯାଚିତଃ ପୁରା ।
ରାବଣସ୍ୟ ବଧାର୍ଥାୟ ଜାତୋ ଦଶରଥାତ୍ମଜଃ ॥ ୪୩॥
ଯୋଗମାୟାପି ସୀତେତି ଜାତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ।
ଶେଷୋଽପି ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଜାତୋ ରାମମନ୍ୱେତି ସର୍ୱଦା ॥ ୪୪॥
ରାବଣଂ ହନ୍ତୁକାମାସ୍ତେ ଗମିଷ୍ୟନ୍ତି ନ ସଂଶୟଃ ।
କୈକେୟ୍ୟା ବରଦାନାଦି ଯଦ୍ୟନ୍ନିଷ୍ଠୁରଭାଷଣମ୍ ॥ ୪୫॥
ସର୍ୱଂ ଦେବକୃତଂ ନୋ ଚେଦେବଂ ସା ଭାଷୟେତ୍କଥମ୍ ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ୟଜାଽଽଗ୍ରହଂ ତାତ ରାମସ୍ୟ ବିନିବର୍ତନେ ॥ ୪୬॥
ନିବର୍ତସ୍ୱ ମହାସୈନ୍ୟୈର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହିତଃ ପୁରମ୍ ।
ରାବଣଂ ସକୁଲଂ ହତ୍ୱା ଶୀଘ୍ରମେବାଗମିଷ୍ୟତି ॥ ୪୭॥
ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ୱା ଗୁରୋର୍ୱାକ୍ୟଂ ଭରତୋ ବିସ୍ମୟାନ୍ୱିତଃ ।
ଗତ୍ୱା ସମୀପଂ ରାମସ୍ୟ ବିସ୍ମୟୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ ॥ ୪୮॥
ପାଦୁକେ ଦେହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ରାଜ୍ୟାୟ ତବ ପୂଜିତେ ।
ତୟୋଃ ସେବାଂ କରୋମ୍ୟେବ ଯାବଦାଗମନଂ ତବ ॥ ୪୯॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପାଦୁକେ ଦିବ୍ୟେ ଯୋଜୟାମାସ ପାଦୟୋଃ ।
ରାମସ୍ୟ ତେ ଦଦୌ ରାମୋ ଭରତାୟାତିଭକ୍ତିତଃ ॥ ୫୦॥
ଗୃହୀତ୍ୱା ପାଦୁକେ ଦିବ୍ୟେ ଭରତୋ ରତ୍ନଭୂଷିତେ ।
ରାମଂ ପୁନଃ ପରିକ୍ରମ୍ୟ ପ୍ରଣନାମ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୫୧॥
ଭରତଃ ପୁନରାହେଦଂ ଭକ୍ତ୍ୟା ଗଦ୍ଗଦୟା ଗିରା ।
ନବପଞ୍ଚସମାନ୍ତେ ତୁ ପ୍ରଥମେ ଦିବସେ ଯଦି ॥ ୫୨॥
ନାଗମିଷ୍ୟସି ଚେଦ୍ରାମ ପ୍ରବିଶାମି ମହାନଲମ୍ ।
ବାଢମିତ୍ୟେବ ତଂ ରାମୋ ଭରତଂ ସନ୍ନ୍ୟବର୍ତୟତ୍ ॥ ୫୩॥
ସସୈନ୍ୟଃ ସବସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତଃ ସୁଧୀଃ ।
ମାତୃଭିର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଗମନାୟୋପଚକ୍ରମେ ॥ ୫୪॥
କୈକେୟୀ ରାମମେକାନ୍ତେ ସ୍ରବନ୍ନେତ୍ରଜଲାକୁଲା ।
ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାହ ହେ ରାମ ତବ ରାଜ୍ୟବିଘାତନମ୍ ॥ ୫୫॥
କୃତଂ ମୟା ଦୁଷ୍ଟଧିୟା ମାୟାମୋହିତଚେତସା ।
କ୍ଷମସ୍ୱ ମମ ଦୌରାତ୍ମ୍ୟଂ କ୍ଷମାସାରା ହି ସାଧବଃ ॥ ୫୬॥
ତ୍ୱଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ୱିଷ୍ଣୁରବ୍ୟକ୍ତଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ ।
ମାୟାମାନୁଷରୂପେଣ ମୋହୟସ୍ୟଖିଲଂ ଜଗତ୍ ।
ତ୍ୱୟୈବ ପ୍ରେରିତୋ ଲୋକଃ କୁରୁତେ ସାଧ୍ୱସାଧୁ ବା ॥ ୫୭॥
ତ୍ୱଦଧୀନମିଦଂ ବିଶ୍ୱମସ୍ୱତନ୍ତ୍ରଂ କରୋତି କିମ୍ ।
ଯଥା କୃତ୍ରିମନର୍ତକ୍ୟୋ ନୃତ୍ୟନ୍ତି କୁହକେଚ୍ଛୟା ॥ ୫୮॥
ତ୍ୱଦଧୀନା ତଥା ମାୟା ନର୍ତକୀ ବହୁରୂପିଣୀ ।
ତ୍ୱୟୈବ ପ୍ରେରିତାହଂ ଚ ଦେବକାର୍ୟଂ କରିଷ୍ୟତା ॥ ୫୯॥
ପାପିଷ୍ଠଂ ପାପମନସା କର୍ମାଚରମରିନ୍ଦମ ।
ଅଦ୍ୟ ପ୍ରତୀତୋଽସି ମମ ଦେବାନାମପ୍ୟଗୋଚରଃ ॥ ୬୦॥
ପାହି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରାନନ୍ତ ଜଗନ୍ନାଥ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ।
ଛିନ୍ଧି ସ୍ନେହମୟଂ ପାଶଂ ପୁତ୍ରବିତ୍ତାଦିଗୋଚରମ୍ ॥ ୬୧॥
ତ୍ୱଜ୍ଜ୍ଞାନାନଲଖଡ୍ଗେନ ତ୍ୱାମହଂ ଶରଣଂ ଗତା ।
କୈକେୟ୍ୟା ବଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମଃ ସସ୍ମିତମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୬୨॥
ଯଦାହ ମାଂ ମହାଭାଗେ ନାନୃତଂ ସତ୍ୟମେବ ତତ୍ ।
ମୟୈବ ପ୍ରେରିତା ବାଣୀ ତବ ବକ୍ତ୍ରାଦ୍ୱିନିର୍ଗତା ॥ ୬୩॥
ଦେବକାର୍ୟାର୍ଥସିଦ୍ଧ୍ୟର୍ଥମତ୍ର ଦୋଷଃ କୁତସ୍ତବ ।
ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ହୃଦି ମାଂ ନିତ୍ୟଂ ଭାବୟନ୍ତୀ ଦିବାନିଶମ୍ ॥ ୬୪॥
ସର୍ୱତ୍ର ବିଗତସ୍ନେହା ମଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟା ମୋକ୍ଷ୍ୟସେଽଚିରାତ୍ ।
ଅହଂ ସର୍ୱତ୍ର ସମଦୃଗ୍ ଦ୍ୱେଷ୍ୟୋ ବା ପ୍ରିୟ ଏବ ବା ॥ ୬୫॥
ନାସ୍ତି ମେ କଲ୍ପକସ୍ୟେବ ଭଜତୋଽନୁଭଜାମ୍ୟହମ୍ ।
ମନ୍ମାୟାମୋହିତଧିୟୋ ମାମମ୍ବ ମନୁଜାକୃତିମ୍ ॥ ୬୬॥
ସୁଖଦୁଃଖାଦ୍ୟନୁଗତଂ ଜାନନ୍ତି ନ ତୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ।
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ମଦ୍ଗୋଚରଂ ଜ୍ଞାନମୁତ୍ପନ୍ନଂ ତେ ଭବାପହମ୍ ॥ ୬୭॥
ସ୍ମରନ୍ତୀ ତିଷ୍ଠ ଭବନେ ଲିପ୍ୟସେ ନ ଚ କର୍ମଭିଃ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତା ସା ପରିକ୍ରମ୍ୟ ରାମଂ ସାନନ୍ଦବିସ୍ମୟା ॥ ୬୮॥
ପ୍ରଣମ୍ୟ ଶତଶୋ ଭୂମୌ ଯୟୌ ଗେହଂ ମୁଦାନ୍ୱିତା ।
ଭରତସ୍ତୁ ସହାମାତ୍ୟୈର୍ମାତୃଭିର୍ଗୁରୁଣା ସହ ॥ ୬୯॥
ଅୟୋଧ୍ୟାମଗମଚ୍ଛ୍ରୀଘ୍ରଂ ରାମମେବାନୁଚିନ୍ତୟନ୍ ।
ପୌରଜାନପଦାନ୍ ସର୍ୱାନୟୋଧ୍ୟାୟାମୁଦାରଧୀଃ ॥ ୭୦॥
ସ୍ଥାପୟିତ୍ୱା ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ନନ୍ଦିଗ୍ରାମଂ ଯୟୌ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ତତ୍ର ସିଂହାସନେ ନିତ୍ୟଂ ପାଦୁକେ ସ୍ଥାପ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ॥ ୭୧॥
ପୂଜୟିତ୍ୱା ଯଥା ରାମଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାକ୍ଷତାଦିଭିଃ ।
ରାଜୋପଚାରୈରଖିଲୈଃ ପ୍ରତ୍ୟହଂ ନିୟତବ୍ରତଃ ॥ ୭୨॥
ଫଲମୂଲାଶନୋ ଦାନ୍ତୋ ଜଟାବଲ୍କଲଧାରକଃ ।
ଅଧଃଶାୟୀ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଶତ୍ରୁଘ୍ନସହିତସ୍ତଦା ॥ ୭୩॥
ରାଜକାର୍ୟାଣି ସର୍ୱାଣି ଯାବନ୍ତି ପୃଥିବୀତଲେ ।
ତାନି ପାଦୁକୟୋଃ ସମ୍ୟଙ୍ନିବେଦୟତି ରାଘବଃ ॥ ୭୪॥
ଗଣୟନ୍ ଦିବସାନ୍ୟେବ ରାମାଗମନକାଙ୍କ୍ଷୟା ।
ସ୍ଥିତୋ ରାମାର୍ପିତମନାଃସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମମୁନିର୍ୟଥା ॥ ୭୫॥
ରାମସ୍ତୁ ଚିତ୍ରକୂଟାଦ୍ରୌ ବସନ୍ମୁନିଭିରାବୃତଃ ।
ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାପି କିଞ୍ଚିତ୍କାଲମୁପାବସତ୍ ॥ ୭୬॥
ନାଗରାଶ୍ଚ ସଦା ଯାନ୍ତି ରାମଦର୍ଶନଲାଲସାଃ ।
ଚିତ୍ରକୂଟସ୍ଥିତଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ॥ ୭୭॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତଜ୍ଜନସମ୍ବାଧଂ ରାମସ୍ତତ୍ୟାଜ ତଂ ଗିରିମ୍ ।
ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟଗମନେ କାର୍ୟମପ୍ୟନୁଚିନ୍ତୟନ୍ ॥ ୭୮॥
ଅନ୍ୱଗାତ୍ସୀତୟା ଭ୍ରାତ୍ରା ହ୍ୟତ୍ରେରାଶ୍ରମମୁତ୍ତମମ୍ ।
ସର୍ୱତ୍ର ସୁଖସମ୍ବାସଂ ଜନସମ୍ବାଧବର୍ଜିତମ୍ ॥ ୭୯॥
ଗତ୍ୱା ମୁନିମୁପାସୀନଂ ଭାସୟନ୍ତଂ ତପୋବନମ୍ ।
ଦଣ୍ଡବତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ୟାହ ରାମୋଽହମଭିବାଦୟେ ॥ ୮୦॥
ପିତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ଦଣ୍ଡକାନନମାଗତଃ ।
ବନବାସମିଷେଣାପି ଧନ୍ୟୋଽହଂ ଦର୍ଶନାତ୍ତବ ॥ ୮୧॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ରାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ହରିଂ ପରମ୍ ।
ପୂଜୟାମାସ ବିଧିବଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟା ପରମୟା ମୁନିଃ ॥ ୮୨॥
ବନ୍ୟୈଃ ଫଲୈଃ କୃତାତିଥ୍ୟମୁପବିଷ୍ଟଂ ରଘୂତ୍ତମମ୍ ।
ସୀତାଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈବ ସନ୍ତୁଷ୍ଟୋ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୮୩॥
ଭାର୍ୟା ମେଽତୀବ ସମ୍ବୃଦ୍ଧା ହ୍ୟନସୂୟେତି ବିଶ୍ରୁତା ।
ତପଶ୍ଚରନ୍ତୀ ସୁଚିରଂ ଧର୍ମଜ୍ଞା ଧର୍ମବତ୍ସଲା ॥ ୮୪॥
ଅନ୍ତସ୍ତିଷ୍ଠତି ତାଂ ସୀତା ପଶ୍ୟତ୍ୱରିନିଷୂଦନ ।
ତଥେତି ଜାନକୀଂ ପ୍ରାହ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ॥ ୮୫॥
ଗଚ୍ଛ ଦେବୀଂ ନମସ୍କୃତ୍ୟ ଶୀଘ୍ରମେହି ପୁନଃ ଶୁଭେ ।
ତଥେତି ରାମବଚନଂ ସୀତା ଚାପି ତଥାକରୋତ୍ ॥ ୮୬॥
ଦଣ୍ଡବତ୍ପତିତାମଗ୍ରେ ସୀତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାତିହୃଷ୍ଟଧୀଃ ।
ଅନସୂୟା ସମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ବତ୍ସେ ସୀତେତି ସାଦରମ୍ ॥ ୮୭॥
ଦିବ୍ୟେ ଦଦୌ କୁଣ୍ଡଲେ ଦ୍ୱେ ନିର୍ମିତେ ବିଶ୍ୱକର୍ମଣା ।
ଦୁକୂଲେ ଦ୍ୱେ ଦଦୌ ତସ୍ୟୈ ନିର୍ମଲେ ଭକ୍ତିସଂୟୁତା ॥ ୮୮॥
ଅଙ୍ଗରାଗଂ ଚ ସୀତାୟୈ ଦଦୌ ଦିବ୍ୟଂ ଶୁଭାନନା ।
ନ ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟତେଽଙ୍ଗରାଗେଣ ଶୋଭା ତ୍ୱାଂ କମଲାନନେ ॥ ୮୯॥
ପାତିବ୍ରତ୍ୟଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ରାମମନ୍ୱେହି ଜାନକି ।
କୁଶଲୀ ରାଘବୋ ଯାତୁ ତ୍ୱୟା ସହ ପୁନର୍ଗୃହମ୍ ॥ ୯୦॥
ଭୋଜୟିତ୍ୱା ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ରାମଂ ସୀତାସମନ୍ୱିତମ୍ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚ ତଦା ରାମଂ ପୁନଃ ପ୍ରାହ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୯୧॥
ରାମ ତ୍ୱମେବ ଭୁବନାନି ବିଧାୟ ତେଷାଂ
ସଂରକ୍ଷଣାୟ ସୁରମାନୁଷତିର୍ୟଗାଦୀନ୍ ।
ଦେହାନ୍ ବିଭର୍ଷି ନ ଚ ଦେହଗୁଣୈର୍ୱିଲିପ୍ତସ୍-
ତ୍ୱତ୍ତୋ ବିଭେତ୍ୟଖିଲମୋହକରୀ ଚ ମାୟା ॥ ୯୩॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡେ ନବମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୯॥
ସମାପ୍ତମିଦମୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣମାହାତ୍ମ୍ୟମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପୁରାଣେ
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 2 ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 3 ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 4 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 5 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 6 ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 7 ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟାଣାଧିଷ୍ଠିତା ଶ୍ରୀରାମନାମାବଲିଃ
.
Comments
Post a Comment