ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 3 ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍
॥ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ଅଥ ତତ୍ର ଦିନଂ ସ୍ଥିତ୍ୱା ପ୍ରଭାତେ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ସ୍ନାତ୍ୱା ମୁନିଂ ସମାମନ୍ତ୍ର୍ୟ ପ୍ରୟାଣାୟୋପଚକ୍ରମେ ॥ ୧॥
ମୁନେ ଗଚ୍ଛାମହେ ସର୍ୱେ ମୁନିମଣ୍ଡଲମଣ୍ଡିତମ୍ ।
ବିପିନଂ ଦଣ୍ଡକଂ ଯତ୍ର ତ୍ୱମାଜ୍ଞାତୁମିହାର୍ହସି ॥ ୨॥
ମାର୍ଗପ୍ରଦର୍ଶନାର୍ଥାୟ ଶିଷ୍ୟାନାଜ୍ଞପ୍ତୁମର୍ହସି ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ପ୍ରହସ୍ୟାତ୍ରିର୍ମହାୟଶାଃ ।
ପ୍ରାହ ତତ୍ର ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ରାମ ରାମ ସୁରାଶ୍ରୟ ॥ ୩॥
ସର୍ୱସ୍ୟ ମାର୍ଗଦ୍ରଷ୍ଟା ତ୍ୱଂ ତବ କୋ ମାର୍ଗଦର୍ଶକଃ ।
ତଥାପି ଦର୍ଶୟିଷ୍ୟନ୍ତି ତବ ଲୋକାନୁସାରିଣଃ ॥ ୪॥
ଇତି ଶିଷ୍ୟାନ୍ ସମାଦିଶ୍ୟ ସ୍ୱୟଂ କିଞ୍ଚିତ୍ତମନ୍ୱଗାତ୍ ।
ରାମେଣ ବାରିତଃ ପ୍ରୀତ୍ୟା ଅତ୍ରିଃ ସ୍ୱଭବନଂ ଯୟୌ ॥ ୫॥
କ୍ରୋଶମାତ୍ରଂ ତତୋ ଗତ୍ୱା ଦଦର୍ଶ ମହତୀଂ ନଦୀମ୍ ।
ଅତ୍ରେଃ ଶିଷ୍ୟାନୁବାଚେଦଂ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ॥ ୬॥
ନଦ୍ୟାଃ ସନ୍ତରଣେ କଶ୍ଚିଦୁପାୟୋ ବିଦ୍ୟତେ ନ ବା ।
ଊଚୁସ୍ତେ ବିଦ୍ୟତେ ନୌକା ସୁଦୃଢା ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୭॥
ତାରୟିଷ୍ୟାମହେ ଯୁଷ୍ମାନ୍ ବୟମେବ କ୍ଷଣାଦିହ ।
ତତୋ ନାବି ସମାରୋପ୍ୟ ସୀତାଂ ରାଘବଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ॥ ୮॥
କ୍ଷଣାତ୍ସନ୍ତାରୟାମାସୁର୍ନଦୀଂ ମୁନିକୁମାରକାଃ ।
ରାମାଭିନନ୍ଦିତାଃ ସର୍ୱେ ଜଗ୍ମୁରତ୍ରେରଥାଶ୍ରମମ୍ ॥ ୯॥
ତାବେତ୍ୟ ବିପିନଂ ଘୋରଂ ଝିଲ୍ଲୀଝଙ୍କାରନାଦିତମ୍ ।
ନାନାମୃଗଗଣାକୀର୍ଣଂ ସିଂହବ୍ୟାଘ୍ରାଦିଭୀଷଣମ୍ ॥ ୧୦॥
ରାକ୍ଷସୈର୍ଘୋରରୂପୈଶ୍ଚ ସେବିତଂ ରୋମହର୍ଷଣମ୍ ।
ପ୍ରବିଶ୍ୟ ବିପିନଂ ଘୋରଂ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୧॥
ଇତଃ ପରଂ ପ୍ରୟତ୍ନେନ ଗନ୍ତବ୍ୟଂ ସହିତେନ ମେ ।
ଧନୁର୍ଗୁଣେନ ସଂୟୋଜ୍ୟ ଶରାନପି କରେ ଦଧତ୍ ॥ ୧୨॥
ଅଗ୍ରେ ଯାସ୍ୟାମ୍ୟହଂ ପଶ୍ଚାତ୍ତ୍ୱମନ୍ୱେହି ଧନୁର୍ଧର ।
ଆବୟୋର୍ମଧ୍ୟଗା ସୀତା ମାୟେବାତ୍ମପରାତ୍ମନୋଃ ॥ ୧୩॥
ଚକ୍ଷୁଶ୍ଚାରୟ ସର୍ୱତ୍ର ଦୃଷ୍ଟଂ ରକ୍ଷୋଭୟଂ ମହତ୍ ।
ବିଦ୍ୟତେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟେ ଶ୍ରୁତପୂର୍ୱମରିନ୍ଦମ ॥ ୧୪॥
ଇତ୍ୟେବଂ ଭାଷମାଣୌ ତୌ ଜଗ୍ମତୁଃ ସାର୍ଧୟୋଜନମ୍ ।
ତତ୍ରୈକା ପୁଷ୍କରିଣ୍ୟାସ୍ତେ କଲ୍ହାରକୁମୁଦୋତ୍ପଲୈଃ ॥ ୧୫॥
ଅମ୍ବୁଜୈଃ ଶୀତଲୋଦେନ ଶୋଭମାନା ବ୍ୟଦୃଶ୍ୟତ ।
ତତ୍ସମୀପମଥୋ ଗତ୍ୱା ପୀତ୍ୱା ତତ୍ସଲିଲଂ ଶୁଭମ୍ ॥ ୧୬॥
ଊଷୁସ୍ତେ ସଲିଲାଭ୍ୟାଶେ କ୍ଷଣଂ ଛାୟାମୁପାଶ୍ରିତାଃ ।
ତତୋ ଦଦୃଶୁରାୟାନ୍ତଂ ମହାସତ୍ତ୍ୱଂ ଭୟାନକମ୍ ॥ ୧୭॥
କରାଲଦଂଷ୍ଟ୍ରବଦନଂ ଭୀଷୟନ୍ତଂ ସ୍ୱଗର୍ଜିତୈଃ ।
ବାମାଂସେ ନ୍ୟସ୍ତଶୂଲାଗ୍ରଗ୍ରଥିତାନେକମାନୁଷମ୍ ॥ ୧୮॥
ଭକ୍ଷୟନ୍ତଂ ଗଜବ୍ୟାଘ୍ରମହିଷଂ ବନଗୋଚରମ୍ ।
ଜ୍ୟାରୋପିତଂ ଧନୁର୍ଧୃତ୍ୱା ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୯॥
ପଶ୍ୟ ଭ୍ରାତର୍ମହାକାୟୋ ରାକ୍ଷସୋଽୟମୁପାଗତଃ ।
ଆୟାତ୍ୟଭିମୁଖଂ ନୋଽଗ୍ରେ ଭୀରୂଣାଂ ଭୟମାବହନ୍ ॥ ୨୦॥
ସଜ୍ଜୀକୃତଧନୁସ୍ତିଷ୍ଠ ମା ଭୈର୍ଜନକନନ୍ଦିନି ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ବାଣମାଦାୟ ସ୍ଥିତୋ ରାମ ଇବାଚଲଃ ॥ ୨୧॥
ସ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରମାନାଥଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଜାନକୀଂ ତଦା ।
ଅଟ୍ଟହାସଂ ତତଃ କୃତ୍ୱା ଭୀଷୟନ୍ନିଦମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୨॥
କୌ ଯୁବାଂ ବାଣତୂଣୀରଜଟାବଲ୍କଲଧାରିଣୌ ।
ମୁନିବେଷଧରୌ ବାଲୌ ସ୍ତ୍ରୀସହାୟୌ ସୁଦୁର୍ମଦୌ ॥ ୨୩॥
ସୁନ୍ଦରୌ ବତ ମେ ବକ୍ତ୍ରପ୍ରବିଷ୍ଟକବଲୋପମୌ ।
କିମର୍ଥମାଗତୌ ଘୋରଂ ବନଂ ବ୍ୟାଲନିଷେବିତମ୍ ॥ ୨୪॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରକ୍ଷୋବଚୋ ରାମଃ ସ୍ମୟମାନ ଉବାଚ ତମ୍ ।
ଅହଂ ରାମସ୍ତ୍ୱୟଂ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ମମ ସମ୍ମତଃ ॥ ୨୫॥
ଏଷା ସୀତା ମମ ପ୍ରାଣବଲ୍ଲଭା ବୟମାଗତାଃ ।
ପିତୃବାକ୍ୟଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ଶିକ୍ଷଣାର୍ଥଂ ଭବାଦୃଶାମ୍ ॥ ୨୬॥
ଶୃତ୍ୱା ତଦ୍ରାମବଚନମଟ୍ଟହାସମଥାକରୋତ୍ ।
ବ୍ୟାଦାୟ ବକ୍ତ୍ରଂ ବାହୁଭ୍ୟାଂ ଶୂଲମାଦାୟ ସତ୍ୱରଃ ॥ ୨୭॥
ମାଂ ନ ଜାନାସି ରାମ ତ୍ୱଂ ବିରାଧଂ ଲୋକବିଶ୍ରୁତମ୍ ।
ମଦ୍ଭୟାନ୍ମୁନୟଃ ସର୍ୱେ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ବନମିତୋ ଗତାଃ ॥ ୨୮॥
ଯଦି ଜୀବିତୁମିଚ୍ଛାସ୍ତି ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ସୀତାଂ ନିରାୟୁଧୌ ।
ପଲାୟତ ନ ଚେଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ଭକ୍ଷୟାମି ଯୁବାମହମ୍ ॥ ୨୯॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରାକ୍ଷସଃ ସୀତାମାଦାତୁମଭିଦୁଦ୍ରୁବେ ।
ରାମଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ତଦ୍ବାହୂ ଶରେଣ ପ୍ରହସନ୍ନିବ ॥ ୩୦॥
ତତଃ କ୍ରୋଧପରୀତାତ୍ମା ବ୍ୟାଦାୟ ବିକଟଂ ମୁଖମ୍ ।
ରାମମଭ୍ୟଦ୍ରବଦ୍ରାମଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ପରିଧାବତଃ ॥ ୩୧॥
ପଦଦ୍ୱୟଂ ବିରାଧସ୍ୟ ତଦଦ୍ଭୁତମିବାଭବତ୍ ॥ ୩୨॥
ତତଃ ସର୍ପ ଇବାସ୍ୟେନ ଗ୍ରସିତୁଂ ରାମମାପତତ୍ ।
ତତୋଽର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରାକାରେଣ ବାଣେନାସ୍ୟ ମହଚ୍ଛିରଃ ॥ ୩୩॥
ଚିଚ୍ଛେଦ ରୁଧିରୌଘେଣ ପପାତ ଧରଣୀତଲେ ।
ତତଃ ସୀତା ସମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପ୍ରଶଶଂସ ରଘୂତ୍ତମମ୍ ॥ ୩୪॥
ତତୋ ଦୁନ୍ଦୁଭୟୋ ନେଦୁର୍ଦିବି ଦେବଗଣେରିତାଃ ।
ନନୃତୁଶ୍ଚାପ୍ସରା ହୃଷ୍ଟା ଜଗୁର୍ଗନ୍ଧର୍ୱକିନ୍ନରାଃ ॥ ୩୫॥
ବିରାଧକାୟାଦତିସୁନ୍ଦରାକୃତିଃ
ବିଭ୍ରାଜମାନୋ ବିମଲାମ୍ବରାବୃତଃ ।
ପ୍ରତପ୍ତଚାମୀକରଚାରୁଭୂଷଣୋ
ବ୍ୟଦୃଶ୍ୟତାଗ୍ରେ ଗଗନେ ରବିର୍ୟଥା ॥ ୩୬॥
ପ୍ରଣମ୍ୟ ରାମଂ ପ୍ରଣତାର୍ତିହାରିଣଂ
ଭବପ୍ରବାହୋପରମଂ ଘୃଣାକରମ୍ ।
ପ୍ରଣମ୍ୟ ଭୂୟଃ ପ୍ରଣନାମ ଦଣ୍ଡବତ୍
ପ୍ରପନ୍ନସର୍ୱାର୍ତିହରଂ ପ୍ରସନ୍ନଧୀଃ ॥ ୩୭॥
ବିରାଧ ଉବାଚ
ଶ୍ରୀରାମ ରାଜୀବଦଲାୟତାକ୍ଷ
ବିଦ୍ୟାଧରୋଽହଂ ବିମଲପ୍ରକାଶଃ ।
ଦୁର୍ୱାସସାକାରଣକୋପମୂର୍ତିନା
ଶପ୍ତଃ ପୁରା ସୋଽଦ୍ୟ ବିମୋଚିତସ୍ତ୍ୱୟା ॥ ୩୮॥
ଇତଃ ପରଂ ତ୍ୱଚ୍ଚରଣାରବିନ୍ଦୟୋଃ
ସ୍ମୃତିଃ ସଦା ମେଽସ୍ତୁ ଭବୋପଶାନ୍ତୟେ ।
ତ୍ୱନ୍ନାମସଙ୍କୀର୍ତନମେବ ବାଣୀ
କରୋତୁ ମେ କର୍ଣପୁଟଂ ତ୍ୱଦୀୟମ୍ ॥ ୩୯॥
କଥାମୃତଂ ପାତୁ କରଦ୍ୱୟଂ ତେ
ପାଦାରବିନ୍ଦାର୍ଚନମେବ କୁର୍ୟାତ୍ ।
ଶିରଶ୍ଚ ତେ ପାଦୟୁଗପ୍ରଣାମଂ
କରୋତୁ ନିତ୍ୟଂ ଭବଦୀୟମେବମ୍ ॥ ୪୦॥
ନମସ୍ତୁଭ୍ୟଂ ଭଗବତେ ବିଶୁଦ୍ଧଜ୍ଞାନମୂର୍ତୟେ ।
ଆତ୍ମାରାମାୟ ରାମାୟ ସୀତାରାମାୟ ବେଧସେ ॥ ୪୧॥
ପ୍ରପନ୍ନଂ ପାହି ମାଂ ରାମ ଯାସ୍ୟାମି ତ୍ୱଦନୁଜ୍ଞୟା ।
ଦେବଲୋକଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାୟା ମାଂ ମା ବୃଣୋତୁ ତେ ॥ ୪୨॥
ଇତି ବିଜ୍ଞାପିତସ୍ତେନ ପ୍ରସନ୍ନୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ଦଦୌ ବରଂ ତଦା ପ୍ରୀତୋ ବିରାଧାୟ ମହାମତିଃ ॥ ୪୩॥
ଗଚ୍ଛ ବିଦ୍ୟାଧରାଶେଷମାୟାଦୋଷଗୁଣା ଜିତାଃ ।
ତ୍ୱୟା ମଦ୍ଦର୍ଶନାତ୍ସଦ୍ୟୋ ମୁକ୍ତୋ ଜ୍ଞାନବତାଂ ବରଃ ॥ ୪୪॥
ମଦ୍ଭକ୍ତିର୍ଦୁର୍ଲଭା ଲୋକେ ଜାତା ଚେନ୍ମୁକ୍ତିଦା ଯତଃ ।
ଅତସ୍ତ୍ୱଂ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନଃ ପରଂ ଯାହି ମମାଜ୍ଞୟା ॥ ୪୫॥
ରାମେଣ ରକ୍ଷୋନିଧନଂ ସୁଘୋରଂ
ଶାପାଦ୍ୱିମୁକ୍ତିର୍ୱରଦାନମେବମ୍ ।
ବିଦ୍ୟାଧରତ୍ୱଂ ପୁନରେବ ଲବ୍ଧଂ
ରାମଂ ଗୃଣନ୍ନେତି ନରୋଽଖିଲାର୍ଥାନ୍ ॥ ୪୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୧॥
॥ ଦ୍ୱିତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ବିରାଧେ ସ୍ୱର୍ଗତେ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ସୀତୟା ।
ଜଗାମ ଶରଭଙ୍ଗସ୍ୟ ବନଂ ସର୍ୱସୁଖାବହମ୍ ॥ ୧॥
ଶରଭଙ୍ଗସ୍ତତୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମଂ ସୌମିତ୍ରିଣା ସହ ।
ଆୟାନ୍ତଂ ସୀତୟା ସାର୍ଧଂ ସମ୍ଭ୍ରମାଦୁତ୍ଥିତଃ ସୁଧୀଃ ॥ ୨॥
ଅଭିଗମ୍ୟ ସୁସମ୍ପୂଜ୍ୟ ବିଷ୍ଟରେଷୂପବେଶୟତ୍ ।
ଆତିଥ୍ୟମକରୋତ୍ତେଷାଂ କନ୍ଦମୂଲଫଲାଦିଭିଃ ॥ ୩॥
ପ୍ରୀତ୍ୟାଽଽହ ଶରଭଙ୍ଗୋଽପି ରାମଂ ଭକ୍ତିପରାୟଣମ୍ ।
ବହୁକାଲମିହୈବାଽଽସଂ ତପସେ କୃତନିଶ୍ଚୟଃ ॥ ୪॥
ଅଦ୍ୟ ମତ୍ତପସା ସିଦ୍ଧଂ ଯତ୍ପୁଣ୍ୟଂ ବହୁ ବିଦ୍ୟତେ ।
ତତ୍ସର୍ୱଂ ତବ ଦାସ୍ୟାମି ତତୋ ମୁକ୍ତିଂ ବ୍ରଜାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୫॥
ସମର୍ପ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ମହତ୍ସୁପୁଣ୍ୟଫଲଂ
ବିରକ୍ତଃ ଶରଭଙ୍ଗୟୋଗୀ ।
ଚିତିଂ ସମାରୋହୟଦପ୍ରମେୟଂ
ରାମଂ ସସୀତଂ ସହସା ପ୍ରଣମ୍ୟ ॥ ୬॥
ଧ୍ୟାୟନ୍ଶ୍ଚିରଂ ରାମମଶେଷହୃତ୍ସ୍ଥଂ
ଦୂର୍ୱାଦଲଶ୍ୟାମଲମମ୍ବୁଜାକ୍ଷମ୍ ।
ଚୀରାମ୍ବରଂ ସ୍ନିଗ୍ଧଜଟାକଲାପଂ
ସୀତାସହାୟଂ ସହଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତମ୍ ॥ ୭॥
କୋ ବା ଦୟାଲୁଃ ସ୍ମୃତକାମଧେନୁରନ୍ୟୋ
ଜଗତ୍ୟାଂ ରଘୁନାୟକାଦହୋ ।
ସ୍ମୃତୋ ମୟା ନିତ୍ୟମନନ୍ୟଭାଜା
ଜ୍ଞାତ୍ୱା ସ୍ମୃତିଂ ମେ ସ୍ୱୟମେବ ଯାତଃ ॥ ୮॥
ପଶ୍ୟତ୍ୱିଦାନୀଂ ଦେବେଶୋ ରାମୋ ଦାଶରଥିଃ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଦଗ୍ଧ୍ୱା ସ୍ୱଦେହଂ ଗଚ୍ଛାମି ବ୍ରହ୍ମଲୋକମକଲ୍ମଷଃ ॥ ୯॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତିର୍ମେଽସ୍ତୁ ହୃଦୟେ ରାଘବଃ ସଦା ।
ଯଦ୍ୱାମାଙ୍କେ ସ୍ଥିତା ସୀତା ମେଘସ୍ୟେବ ତଟିଲ୍ଲତା ॥ ୧୦॥
ଇତି ରାମଂ ଚିରଂ ଧ୍ୟାତ୍ୱା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଚ ପୁରତଃ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ପ୍ରଜ୍ୱାଲ୍ୟ ସହସା ବହ୍ନିଂ ଦଗ୍ଧ୍ୱା ପଞ୍ଚାତ୍ମକଂ ବପୁଃ ॥ ୧୧॥
ଦିବ୍ୟଦେହଧରଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ୟଯୌ ଲୋକପତେଃ ପଦମ୍ ।
ତତୋ ମୁନିଗଣାଃ ସର୍ୱେ ଦଣ୍ଡକାରଣ୍ୟବାସିନଃ ।
ଆଜଗ୍ମୂ ରାଘବଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶରଭଙ୍ଗନିବେଶନମ୍ ॥ ୧୨॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ମୁନିସମୂହଂ ତଂ ଜାନକୀରାମଲକ୍ଷ୍ମଣାଃ ।
ପ୍ରଣେମୁଃ ସହସା ଭୂମୌ ମାୟାମାନୁଷରୂପିଣଃ ॥୧୩॥
ଆଶୀର୍ଭିରଭିନନ୍ଦ୍ୟାଥ ରାମଂ ସର୍ୱହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍ ।
ଊଚୁଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲୟଃ ସର୍ୱେ ଧନୁର୍ବାଣଧରଂ ହରିମ୍ ॥ ୧୪॥
ଭୂମେର୍ଭାରାବତାରାୟ ଜାତୋଽସି ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତଃ ।
ଜାନୀମସ୍ତ୍ୱାଂ ହରିଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଜାନକୀଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତଥା ॥ ୧୫॥
ଶେଷାଂଶଂ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରେ ଦ୍ୱେ ଭରତଂ ସାନୁଜଂ ତଥା ।
ଅତଶ୍ଚାଦୌ ଋଷୀଣାଂ ତ୍ୱଂ ଦୁଃଖଂ ମୋକ୍ତୁମିହାର୍ହସି ॥ ୧୬॥
ଆଗଚ୍ଛ ଯାମୋ ମୁନିସେବିତାନି
ବନାନି ସର୍ୱାଣି ରଘୂତ୍ତମ କ୍ରମାତ୍ ।
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସୁମିତ୍ରାସୁତଜାନକୀଭ୍ୟାଂ
ତଦା ଦୟାଽସ୍ମାସୁ ଦୃଢା ଭବିଷ୍ୟତି ॥ ୧୭॥
ଇତି ବିଜ୍ଞାପିତୋ ରାମଃ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୈର୍ୱିଭୁଃ ।
ଜଗାମ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମୁନିବନାନି ସଃ ॥ ୧୮॥
ଦଦର୍ଶ ତତ୍ର ପତିତାନ୍ୟନେକାନି ଶିରାଂସି ସଃ ।
ଅସ୍ଥିଭୂତାନି ସର୍ୱତ୍ର ରାମୋ ବଚନମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୯॥
ଅସ୍ଥୀନି କେଷାମେତାନି କିମର୍ଥଂ ପତିତାନି ବୈ ।
ତମୂଚୁର୍ମୁନୟୋ ରାମ ଋଷୀଣାଂ ମସ୍ତକାନି ହି ॥ ୨୦॥
ରାକ୍ଷସୈର୍ଭକ୍ଷିତାନୀଶ ପ୍ରମତ୍ତାନାଂ ସମାଧିତଃ ॥
ଅନ୍ତରାୟଂ ମୁନୀନାଂ ତେ ପଶ୍ୟନ୍ତୋଽନୁଚରନ୍ତି ହି ॥ ୨୧॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ବାକ୍ୟଂ ମୁନୀନାଂ ସ ଭୟଦୈନ୍ୟସମନ୍ୱିତମ୍ ।
ପ୍ରତିଜ୍ଞାମକରୋଦ୍ରାମୋ ବଧାୟାଶେଷରକ୍ଷସାମ୍ ॥ ୨୨॥
ପୂଜ୍ୟମାନଃ ସଦା ତତ୍ର ମୁନିଭିର୍ୱନବାସିଭିଃ ।
ଜାନକ୍ୟା ସହିତୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ॥ ୨୩॥
ଉବାସ କତିଚିତ୍ତତ୍ର ବର୍ଷାଣି ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ଏବଂ କ୍ରମେଣ ସମ୍ପଶ୍ୟନ୍ନୃଷୀଣାମାଶ୍ରମାନ୍ ବିଭୁଃ ॥ ୨୪॥
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣସ୍ୟାଶ୍ରମଂ ପ୍ରାଗାତ୍ପ୍ରଖ୍ୟାତମୃଷିସଙ୍କୁଲମ୍ ।
ସର୍ୱର୍ତୁଗୁଣସମ୍ପନ୍ନଂ ସର୍ୱକାଲସୁଖାବହମ୍ ॥ ୨୫॥
ରାମମାଗତମାକର୍ଣ୍ୟ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ସ୍ୱୟମାଗତଃ ।
ଅଗସ୍ତ୍ୟଶିଷ୍ୟୋ ରାମସ୍ୟ ମନ୍ତ୍ରୋପାସନତତ୍ପରଃ ।
ବିଧିବତ୍ପୂଜୟାମାସ ଭକ୍ତ୍ୟୁତ୍କଣ୍ଠିତଲୋଚନଃ ॥ ୨୬॥
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଉବାଚ
ତ୍ୱନ୍ମନ୍ତ୍ରଜାପ୍ୟହମନନ୍ତଗୁଣାପ୍ରମେୟ
ସୀତାପତେ ଶିବବିରିଞ୍ଚିସମାଶ୍ରିତାଙ୍ଘ୍ରେ ।
ସଂସାରସିନ୍ଧୁତରଣାମଲପୋତପାଦ
ରାମାଭିରାମ ସତତଂ ତବ ଦାସଦାସଃ ॥ ୨୭॥
ମାମଦ୍ୟ ସର୍ୱଜଗତାମବିଗୋଚରସ୍ତ୍ୱଂ
ତ୍ୱନ୍ମାୟଯା ସୁତକଲତ୍ରଗୃହାନ୍ଧକୂପେ ।
ମଗ୍ନଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ୟ ମଲପୁଦ୍ଗଲପିଣ୍ଡମୋହ-
ପାଶାନୁବଦ୍ଧହୃଦୟଂ ସ୍ୱୟମାଗତୋଽସି ॥ ୨୮॥
ତ୍ୱଂ ସର୍ୱଭୂତହୃଦୟେଷୁ କୃତାଲୟୋଽପି
ତ୍ୱନ୍ମନ୍ତ୍ରଜାପ୍ୟବିମୁଖେଷୁ ତନୋଷି ମାୟାମ୍ ।
ତ୍ୱନ୍ମନ୍ତ୍ରସାଧନପରେଷ୍ୱପୟାତି ମାୟା
ସେବାନୁରୂପଫଲଦୋଽସି ଯଥା ମହୀପଃ ॥ ୨୯॥
ବିଶ୍ୱସ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିଲୟସଂସ୍ଥିତିହେତୁରେକଃ
ତ୍ୱଂ ମାୟଯା ତ୍ରିଗୁଣୟା ବିଧିରୀଶବିଷ୍ଣୂ ।
ଭାସୀଶ ମୋହିତଧିୟାଂ ବିବିଧାକୃତିସ୍ତ୍ୱଂ
ଯଦ୍ୱଦ୍ରବିଃ ସଲିଲପାତ୍ରଗତୋ ହ୍ୟନେକଃ ॥ ୩୦॥
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷତୋଽଦ୍ୟ ଭବତଶ୍ଚରଣାରବିନ୍ଦଂ
ପଶ୍ୟାମି ରାମ ତମସଃ ପରତଃ ସ୍ଥିତସ୍ୟ ।
ଦୃଗ୍ରୂପତସ୍ତ୍ୱମସତାମବିଗୋଚରୋଽପି
ତ୍ୱନ୍ମନ୍ତ୍ରପୂତହୃଦୟେଷୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନଃ ॥ ୩୧॥
ପଶ୍ୟାମି ରାମ ତବ ରୂପମରୂପିଣୋଽପି
ମାୟାବିଡମ୍ବନକୃତଂ ସୁମନୁଷ୍ୟବେଷମ୍ ।
କନ୍ଦର୍ପକୋଟିସୁଭଗଂ କମନୀୟଚାପବାଣଂ
ଦୟାର୍ଦ୍ରହୃଦୟଂ ସ୍ମିତଚାରୁବକ୍ତ୍ରମ୍ ॥ ୩୨॥
ସୀତାସମେତମଜିନାମ୍ବରମପ୍ରଧୃଷ୍ୟଂ
ସୌମିତ୍ରିଣା ନିୟତସେବିତପାଦପଦ୍ମମ୍ ।
ନୀଲୋତ୍ପଲଦ୍ୟୁତିମନନ୍ତଗୁଣଂ ପ୍ରଶାନ୍ତଂ
ମଦ୍ଭାଗଧେୟମନିଶଂ ପ୍ରଣମାମି ରାମମ୍ ॥ ୩୩॥
ଜାନନ୍ତୁ ରାମ ତବ ରୂପମଶେଷଦେଶ-
କାଲାଦ୍ୟୁପାଧିରହିତଂ ଘନଚିତ୍ପ୍ରକାଶମ୍ ।
ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷତୋଽଦ୍ୟ ମମ ଗୋଚରମେତଦେବ
ରୂପଂ ବିଭାତୁ ହୃଦୟେ ନ ପରଂ ବିକାଙ୍କ୍ଷେ ॥ ୩୪॥
ଇତ୍ୟେବଂ ସ୍ତୁବତସ୍ତସ୍ୟ ରାମଃ ସସ୍ମିତମବ୍ରବୀତ୍ ।
ମୁନେ ଜାନାମି ତେ ଚିତ୍ତଂ ନିର୍ମଲଂ ମଦୁପାସନାତ୍ ॥ ୩୫॥
ଅତୋଽହମାଗତୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ମଦୃତେ ନାନ୍ୟସାଧନମ୍ ।
ମନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକା ଲୋକେ ମାମେବ ଶରଣଂ ଗତାଃ ॥ ୩୬॥
ନିରପେକ୍ଷା ନାନ୍ୟଗତାସ୍ତେଷାଂ ଦୃଶ୍ୟୋଽହମନ୍ୱହମ୍ ।
ସ୍ତୋତ୍ରମେତତ୍ପଠେଦ୍ୟସ୍ତୁ ତ୍ୱତ୍କୃତଂ ମତ୍ପ୍ରିୟଂ ସଦା ॥ ୩୭॥
ସଦ୍ଭକ୍ତିର୍ମେ ଭବେତ୍ତସ୍ୟ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ବିମଲଂ ଭବେତ୍ ।
ତ୍ୱଂ ମମୋପାସନାଦେବ ବିମୁକ୍ତୋଽସୀହ ସର୍ୱତଃ ॥ ୩୮॥
ଦେହାନ୍ତେ ମମ ସାୟୂଜ୍ୟଂ ଲପ୍ସ୍ୟସେ ନାତ୍ର ସଂଶୟଃ ।
ଗୁରୁଂ ତେ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମିଚ୍ଛାମି ହ୍ୟଗସ୍ତ୍ୟଂ ମୁନିନାୟକମ୍ ।
କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ତତ୍ର ବସ୍ତୁଂ ମନୋ ମେ ତ୍ୱରୟତ୍ୟଲମ୍ ॥ ୩୯॥
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣୋଽପି ତଥେତ୍ୟାହ ଶ୍ୱୋ ଗମିଷ୍ୟସି ରାଘବ ।
ଅହମପ୍ୟାଗମିଷ୍ୟାମି ଚିରାଦ୍ ଦୃଷ୍ଟୋ ମହାମୁନିଃ ॥ ୪୦॥
ଅଥ ପ୍ରଭାତେ ମୁନିନା ସମେତୋ
ରାମଃ ସସୀତଃ ସହ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ।
ଅଗସ୍ତ୍ୟସମ୍ଭାଷଣଲୋଲମାନସଃ
ଶନୈରଗସ୍ତ୍ୟାନୁଜମନ୍ଦିରଂ ଯୟୌ ॥ ୪୧॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ଦ୍ୱିତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୨॥
॥ ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଅଥ ରାମଃ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ଜାନକ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ।
ଅଗସ୍ତ୍ୟସ୍ୟାନୁଜସ୍ଥାନଂ ମଧ୍ୟାହ୍ନେ ସମପଦ୍ୟତ ॥ ୧॥
ତେନ ସମ୍ପୂଜିତଃ ସମ୍ୟଗ୍ଭୁକ୍ତ୍ୱା ମୂଲଫଲାଦିକମ୍ ।
ପରେଦ୍ୟୁଃ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାୟ ଜଗ୍ମୁସ୍ତେଽଗସ୍ତ୍ୟମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୨॥
ସର୍ୱର୍ତୁଫଲପୁଷ୍ପାଢ୍ୟଂ ନାନାମୃଗଗଣୈର୍ୟୁତମ୍ ।
ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ବିବିଧୈର୍ନାଦିତଂ ନନ୍ଦନୋପମମ୍ ॥ ୩॥
ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଭିର୍ଦେବର୍ଷିଭିଃ ସେବିତଂ ମୁନିମନ୍ଦିରୈଃ ।
ସର୍ୱତୋଽଲଙ୍କୃତଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମିବାପରମ୍ ॥ ୪॥
ବହିରେବାଶ୍ରମସ୍ୟାଥ ସ୍ଥିତ୍ୱା ରାମୋଽବ୍ରବୀନ୍ମୁନିମ୍ ।
ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣ ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ଶୀଘ୍ରମାଗତଂ ମାଂ ନିବେଦୟ ॥ ୫॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟମୁନିବର୍ୟାୟ ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ।
ମହାପ୍ରସାଦ ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ପ୍ରୟଯୌ ଗୁରୋଃ ॥ ୬॥
ଆଶ୍ରମଂ ତ୍ୱରୟା ତତ୍ର ଋଷିସଙ୍ଘସମାବୃତମ୍ ।
ଉପବିଷ୍ଟଂ ରାମଭକ୍ତୈର୍ୱିଶେଷେଣ ସମାୟୁତମ୍ ॥ ୭॥
ବ୍ୟାଖ୍ୟାତରାମମନ୍ତ୍ରାର୍ଥଂ ଶିଷ୍ୟେଭ୍ୟଶ୍ଚାତିଭକ୍ତିତଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱାଗସ୍ତ୍ୟଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣଃ ପ୍ରୟଯୌ ମୁନେଃ ॥ ୮॥
ଦଣ୍ଡବତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ୟାହ ବିନୟାବନତଃ ସୁଧୀଃ ।
ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଚ ।
ଆଗତୋ ଦର୍ଶନାର୍ଥଂ ତେ ବହିସ୍ତିଷ୍ଠତି ସାଞ୍ଜଲିଃ ॥ ୯॥
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଉବାଚ
ଶୀଘ୍ରମାନୟ ଭଦ୍ରଂ ତେ ରାମଂ ମମ ହୃଦିସ୍ଥିତମ୍ ।
ତମେବ ଧ୍ୟାୟମାନୋଽହଂ କାଙ୍କ୍ଷମାଣୋଽତ୍ର ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୧୦॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ସ୍ୱୟମୁତ୍ଥାୟ ମୁନିଭିଃ ସହିତୋ ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ଅଭ୍ୟଗାତ୍ପରୟା ଭକ୍ତ୍ୟା ଗତ୍ୱା ରାମମଥାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୧॥
ଆଗଚ୍ଛ ରାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ତେଽଦ୍ୟ ସମାଗମଃ ।
ପ୍ରିୟାତିଥିର୍ମମ ପ୍ରାପ୍ତୋଽସ୍ୟଦ୍ୟ ମେ ସଫଲଂ ଦିନମ୍ ॥ ୧୨॥
ରାମୋଽପି ମୁନିମାୟାନ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ହର୍ଷସମାକୁଲଃ ।
ସୀତୟା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାପି ଦଣ୍ଡବତ୍ପତିତୋ ଭୁବି ॥ ୧୩॥
ଦ୍ରୁତମୁତ୍ଥାପ୍ୟ ମୁନିରାଡ୍ ରାମମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ।
ତଦ୍ଗାତ୍ରସ୍ପର୍ଶଜାହ୍ଲାଦସ୍ରବନ୍ନେତ୍ରଜଲାକୁଲଃ ॥ ୧୪॥
ଗୃହୀତ୍ୱା କରମେକେନ କରେଣ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ।
ଜଗାମ ସ୍ୱାଶ୍ରମଂ ହୃଷ୍ଟୋ ମନସା ମୁନିପୁଙ୍ଗବଃ ॥ ୧୫॥
ସୁଖୋପବିଷ୍ଟଂ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ପୂଜୟା ବହୁବିସ୍ତରମ୍ ।
ଭୋଜୟିତ୍ୱା ଯଥାନ୍ୟାୟଂ ଭୋଜ୍ୟୈର୍ୱନ୍ୟୈରନେକଧା ॥ ୧୬॥
ସୁଖୋପବିଷ୍ଟମେକାନ୍ତେ ରାମଂ ଶଶିନିଭାନନମ୍ ।
କୃତାଞ୍ଜଲିରୁବାଚେଦମଗସ୍ତ୍ୟୋ ଭଗବାନୃଷିଃ ॥ ୧୭॥
ତ୍ୱଦାଗମନମେବାହଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ ସମବସ୍ଥିତଃ ।
ଯଦା କ୍ଷୀରସମୁଦ୍ରାନ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣା ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୁରା ॥ ୧୮॥
ଭୂମେର୍ଭାରାପନୁତ୍ତ୍ୟର୍ଥଂ ରାବଣସ୍ୟ ବଧାୟ ଚ ।
ତଦାଦି ଦର୍ଶନାକାଙ୍କ୍ଷୀ ତବ ରାମ ତପଶ୍ଚରନ୍ ।
ବସାମି ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ତ୍ୱାମେବ ପରିଚିନ୍ତୟନ୍ ॥ ୧୯॥
ସୃଷ୍ଟେଃ ପ୍ରାଗେକ ଏବାସୀର୍ନିର୍ୱିକଲ୍ପୋଽନୁପାଧିକଃ ।
ତ୍ୱଦାଶ୍ରୟା ତ୍ୱଦ୍ୱିଷୟା ମାୟା ତେ ଶକ୍ତିରୁଚ୍ୟତେ ॥ ୨୦॥
ତ୍ୱାମେବ ନିର୍ଗୁଣଂ ଶକ୍ତିରାବୃଣୋତି ଯଦା ତଦା ।
ଅବ୍ୟାକୃତମିତି ପ୍ରାହୁର୍ୱେଦାନ୍ତପରିନିଷ୍ଠିତାଃ ॥ ୨୧॥
ମୂଲପ୍ରକୃତିରିତ୍ୟେକେ ପ୍ରାହୁର୍ମାୟେତି କେଚନ ।
ଅବିଦ୍ୟା ସଂସୃତିର୍ବନ୍ଧ ଇତ୍ୟାଦି ବହୁଧୋଚ୍ୟତେ ॥ ୨୨॥
ତ୍ୱୟା ସଙ୍କ୍ଷୋଭ୍ୟମାଣା ସା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱଂ ପ୍ରସୂୟତେ ।
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱାଦହଙ୍କାରସ୍ତ୍ୱୟା ସଞ୍ଚୋଦିତାଦଭୂତ୍ ॥ ୨୩॥
ଅହଙ୍କାରୋ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱସମ୍ବୃତସ୍ତ୍ରିବିଧୋଽଭବତ୍ ।
ସାତ୍ତ୍ୱିକୋ ରାଜସଶ୍ଚୈବ ତାମସଶ୍ଚେତି ଭଣ୍ୟତେ ॥ ୨୪॥
ତାମସାତ୍ସୂକ୍ଷ୍ମତନ୍ମାତ୍ରାଣ୍ୟାସନ୍ ଭୂତାନ୍ୟତଃ ପରମ୍ ।
ସ୍ଥୂଲାନି କ୍ରମଶୋ ରାମ କ୍ରମୋତ୍ତରଗୁଣାନି ହ ॥ ୨୫॥
ରାଜସାନୀନ୍ଦ୍ରିୟାଣ୍ୟେବ ସାତ୍ତ୍ୱିକା ଦେବତା ମନଃ ।
ତେଭ୍ୟୋଽଭବତ୍ସୂତ୍ରରୂପଂ ଲିଙ୍ଗଂ ସର୍ୱଗତଂ ମହତ୍ ॥ ୨୬॥
ତତୋ ବିରାଟ୍ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଥୂଲାଦ୍ଭୂତକଦମ୍ବକାତ୍ ।
ବିରାଜଃ ପୁରୁଷାତ୍ସର୍ୱଂ ଜଗତ୍ସ୍ଥାବରଜଙ୍ଗମମ୍ ॥ ୨୭॥
ଦେବତିର୍ୟଙ୍ମନୁଷ୍ୟାଶ୍ଚ କାଲକର୍ମକ୍ରମେଣ ତୁ ।
ତ୍ୱଂ ରଜୋଗୁଣତୋ ବ୍ରହ୍ମା ଜଗତଃ ସର୍ୱକାରଣମ୍ ॥ ୨୮॥
ସତ୍ତ୍ୱାଦ୍ୱିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ୱମେବାସ୍ୟ ପାଲକଃ ସଦ୍ଭିରୁଚ୍ୟତେ ।
ଲୟେ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ୱମେବାସ୍ୟ ତ୍ୱନ୍ମାୟାଗୁଣଭେଦତଃ ॥ ୨୯॥
ଜାଗ୍ରତ୍ସ୍ୱପ୍ନସୁଷୁପ୍ତ୍ୟାଖ୍ୟା ବୃତ୍ତୟୋ ବୁଦ୍ଧିଜୈର୍ଗୁଣୈଃ ।
ତାସାଂ ବିଲକ୍ଷଣୋ ରାମ ତ୍ୱଂ ସାକ୍ଷୀ ଚିନ୍ମୟୋଽବ୍ୟଯଃ ॥ ୩୦॥
ସୃଷ୍ଟିଲୀଲାଂ ଯଦା କର୍ତୁମୀହସେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ଅଙ୍ଗୀକରୋଷି ମାୟାଂ ତ୍ୱଂ ତଦା ବୈ ଗୁଣବାନିବ ॥ ୩୧॥
ରାମ ମାୟା ଦ୍ୱିଧା ଭାତି ବିଦ୍ୟାଽବିଦ୍ୟେତି ତେ ସଦା ।
ପ୍ରବୃତ୍ତିମାର୍ଗନିରତା ଅବିଦ୍ୟାବଶବର୍ତିନଃ ।
ନିବୃତ୍ତିମାର୍ଗନିରତା ବେଦାନ୍ତାର୍ଥବିଚାରକାଃ ॥ ୩୨॥
ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିନିରତା ଯେ ଚ ତେ ବୈ ବିଦ୍ୟାମୟାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।
ଅବିଦ୍ୟାବଶଗା ଯେ ତୁ ନିତ୍ୟଂ ସଂସାରିଣଶ୍ଚ ତେ ।
ବିଦ୍ୟାଭ୍ୟାସରତା ଯେ ତୁ ନିତ୍ୟମୁକ୍ତାସ୍ତ ଏବ ହି ॥ ୩୩॥
ଲୋକେ ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିନିରତାସ୍ତ୍ୱନ୍ମନ୍ତ୍ରୋପାସକାଶ୍ଚ ଯେ ।
ବିଦ୍ୟା ପ୍ରାଦୁର୍ଭବେତ୍ତେଷାଂ ନେତରେଷାଂ କଦାଚନ ॥ ୩୪॥
ଅତସ୍ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନା ମୁକ୍ତା ଏବ ନ ସଂଶୟଃ ।
ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟମୃତହୀନାନାଂ ମୋକ୍ଷଃ ସ୍ୱପ୍ନେଽପି ନୋ ଭବେତ୍ ॥ ୩୫॥
କିଂ ରାମ ବହୁନୋକ୍ତେନ ସାରଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ବ୍ରବୀମି ତେ ।
ସାଧୁସଙ୍ଗତିରେବାତ୍ର ମୋକ୍ଷହେତୁରୁଦାହୃତା ॥ ୩୬॥
ସାଧବଃ ସମଚିତ୍ତା ଯେ ନିଃସ୍ପୃହା ବିଗତୈଷିଣଃ ।
ଦାନ୍ତାଃ ପ୍ରଶାନ୍ତାସ୍ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତା ନିବୃତ୍ତାଖିଲକାମନାଃ ॥ ୩୭॥
ଇଷ୍ଟପ୍ରାପ୍ତିବିପତ୍ତ୍ୟୋଶ୍ଚ ସମାଃ ସଙ୍ଗବିବର୍ଜିତାଃ ।
ସନ୍ନ୍ୟସ୍ତାଖିଲକର୍ମାଣଃ ସର୍ୱଦା ବ୍ରହ୍ମତତ୍ପରାଃ ॥ ୩୮॥
ଯମାଦିଗୁଣସମ୍ପନ୍ନାଃ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ଯେନ କେନଚିତ୍ ।
ସତ୍ସଙ୍ଗମୋ ଭବେଦ୍ୟର୍ହି ତ୍ୱତ୍କଥାଶ୍ରବଣେ ରତିଃ ॥ ୩୯॥
ସମୁଦେତି ତତୋ ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ୱୟି ରାମ ସନାତନେ ।
ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତାବୁପପନ୍ନାୟାଂ ବିଜ୍ଞାନଂ ବିପୁଲଂ ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ ୪୦॥
ଉଦେତି ମୁକ୍ତିମାର୍ଗୋଽୟମାଦ୍ୟଶ୍ଚତୁରସେବିତଃ ।
ତସ୍ମାଦ୍ରାଘବ ସଦ୍ଭକ୍ତିସ୍ତ୍ୱୟି ମେ ପ୍ରେମଲକ୍ଷଣା ॥ ୪୧॥
ସଦା ଭୂୟାଦ୍ଧରେ ସଙ୍ଗସ୍ତ୍ୱଦ୍ଭକ୍ତେଷୁ ବିଶେଷତଃ ।
ଅଦ୍ୟ ମେ ସଫଲଂ ଜନ୍ମ ଭବତ୍ସନ୍ଦର୍ଶନାଦଭୂତ୍ ॥ ୪୨॥
ଅଦ୍ୟ ମେ କ୍ରତବଃ ସର୍ୱେ ବଭୂବୁଃ ସଫଲାଃ ପ୍ରଭୋ ।
ଦୀର୍ଘକାଲଂ ମୟା ତପ୍ତମନନ୍ୟମତିନା ତପଃ ।
ତସ୍ୟେହ ତପସୋ ରାମ ଫଲଂ ତବ ଯଦର୍ଚନମ୍ ॥ ୪୩॥
ସଦା ମେ ସୀତୟା ସାର୍ଧଂ ହୃଦୟେ ବସ ରାଘବ ।
ଗଚ୍ଛତସ୍ତିଷ୍ଠତୋ ବାପି ସ୍ମୃତିଃ ସ୍ୟାନ୍ମେ ସଦା ତ୍ୱୟି ॥ ୪୪॥
ଇତି ସ୍ତୁତ୍ୱା ରମାନାଥମଗସ୍ତ୍ୟୋ ମୁନିସତ୍ତମଃ ।
ଦଦୌ ଚାପଂ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣ ରାମାର୍ଥେ ସ୍ଥାପିତଂ ପୁରା ॥ ୪୫॥
ଅକ୍ଷୟ୍ୟୌ ବାଣତୂଣୀରୌ ଖଡ୍ଗୋ ରତ୍ନବିଭୂଷିତଃ ।
ଜହି ରାଘବ ଭୂଭାରଭୂତଂ ରାକ୍ଷସମଣ୍ଡଲମ୍ ॥ ୪୬॥
ଯଦର୍ଥମବତୀର୍ଣୋଽସି ମାୟଯା ମନୁଜାକୃତିଃ ।
ଇତୋ ଯୋଜନୟୁଗ୍ମେ ତୁ ପୁଣ୍ୟକାନନମଣ୍ଡିତଃ ॥ ୪୭॥
ଅସ୍ତି ପଞ୍ଚବଟୀନାମ୍ନା ଆଶ୍ରମୋ ଗୌତମୀତଟେ ।
ନେତବ୍ୟସ୍ତତ୍ର ତେ କାଲଃ ଶେଷୋ ରଘୁକୁଲୋଦ୍ୱହ ॥ ୪୮॥
ତତ୍ରୈବ ବହୁକାର୍ୟାଣି ଦେବାନାଂ କୁରୁ ସତ୍ପତେ ॥ ୪୯॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦାଗସ୍ତ୍ୟସୁଭାଷିତଂ ବଚଃ
ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଚ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥସମନ୍ୱିତଂ ବିଭୁଃ ।
ମୁନିଂ ସମାଭାଷ୍ୟ ମୁଦାନ୍ୱିତୋ ଯୟୌ
ପ୍ରଦର୍ଶିତଂ ମାର୍ଗମଶେଷବିଦ୍ଧରିଃ ॥ ୫୦॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ତୃତୀୟଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୩॥
॥ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀ ମହାଦେବ ଉବାଚ
ମାର୍ଗେ ବ୍ରଜନ୍ ଦଦର୍ଶାଥ ଶୈଲଶୃଙ୍ଗମିବ ସ୍ଥିତମ୍ ।
ବୃଦ୍ଧଂ ଜଟାୟୁଷଂ ରାମଃ କିମେତଦିତି ବିସ୍ମିତଃ ॥ ୧॥
ଧନୁରାନୟ ସୌମିତ୍ରେ ରାକ୍ଷସୋଽୟଂ ପୁରଃ ସ୍ଥିତଃ ।
ଇତ୍ୟାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ରାମୋ ହନିଷ୍ୟାମ୍ୟୃଷିଭକ୍ଷକମ୍ ॥ ୨॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାମବଚନଂ ଗୃଧ୍ରରାଡ୍ ଭୟପୀଡିତଃ ।
ବଧାର୍ହୋଽହଂ ନ ତେ ରାମ ପିତୁସ୍ତେଽହଂ ପ୍ରିୟଃ ସଖା ॥ ୩॥
ଜଟାୟୁର୍ନାମ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଗୃଧ୍ରୋଽହଂ ପ୍ରିୟକୃତ୍ତବ ॥ ୪॥
ପଞ୍ଚବଟ୍ୟାମହଂ ବତ୍ସ୍ୟେ ତବୈବ ପ୍ରିୟକାମ୍ୟଯା ।
ମୃଗୟାୟାଂ କଦାଚିତ୍ତୁ ପ୍ରୟାତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେଽପି ଚ ॥ ୫॥
ସୀତା ଜନକକନ୍ୟା ମେ ରକ୍ଷିତବ୍ୟା ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ଗୃଧ୍ରବଚନଂ ରାମଃ ସସ୍ନେହମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୬॥
ସାଧୁ ଗୃଧ୍ର ମହାରାଜ ତଥୈବ କୁରୁ ମେ ପ୍ରିୟମ୍ ।
ଅତ୍ରୈବ ମେ ସମୀପସ୍ଥୋ ନାତିଦୂରେ ବନେ ବସନ୍ ॥ ୭॥
ଇତ୍ୟାମନ୍ତ୍ରିତମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ଯୟୌ ପଞ୍ଚବଟୀଂ ପ୍ରଭୁଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହ ଭ୍ରାତ୍ରା ସୀତୟା ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୮॥
ଗତ୍ୱା ତେ ଗୌତମୀତୀରଂ ପଞ୍ଚବଟ୍ୟାଂ ସୁବିସ୍ତରମ୍ ।
ମନ୍ଦିରଂ କାରୟାମାସ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସୁବୁଦ୍ଧିନା ॥ ୯॥
ତତ୍ର ତେ ନ୍ୟବସନ୍ ସର୍ୱେ ଗଙ୍ଗାୟା ଉତ୍ତରେ ତଟେ ।
କଦମ୍ବପନସାମ୍ରାଦିଫଲବୃକ୍ଷସମାକୁଲେ ॥ ୧୦॥
ବିବିକ୍ତେ ଜନସମ୍ବାଧବର୍ଜିତେ ନୀରୁଜସ୍ଥଲେ ।
ବିନୋଦୟନ୍ ଜନକଜାଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ବିପଶ୍ଚିତା ॥ ୧୧॥
ଅଧ୍ୟୁବାସ ସୁଖଂ ରାମୋ ଦେବଲୋକ ଇବାପରଃ ।
କନ୍ଦମୂଲଫଲାଦୀନି ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽନୁଦିନଂ ତୟୋଃ ॥ ୧୨॥
ଆନୀୟ ପ୍ରଦଦୌ ରାମସେବାତତ୍ପରମାନସଃ ।
ଧନୁର୍ବାଣଧରୋ ନିତ୍ୟଂ ରାତ୍ରୌ ଜାଗର୍ତି ସର୍ୱତଃ ॥ ୧୩॥
ସ୍ନାନଂ କୁର୍ୱନ୍ତ୍ୟନୁଦିନଂ ତ୍ରୟସ୍ତେ ଗୌତମୀଜଲେ ।
ଉଭୟୋର୍ମଧ୍ୟଗା ସୀତା କୁରୁତେ ଚ ଗମାଗମୌ ॥ ୧୪॥
ଆନୀୟ ସଲିଲଂ ନିତ୍ୟଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରୀତମାନସଃ ।
ସେବତେଽହରହଃ ପ୍ରୀତ୍ୟା ଏବମାସନ୍ ସୁଖଂ ତ୍ରୟଃ ॥ ୧୫॥
ଏକଦା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମମେକାନ୍ତେ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।
ବିନୟାବନତୋ ଭୂତ୍ୱା ପପ୍ରଚ୍ଛ ପରମେଶ୍ୱରମ୍ ॥ ୧୬॥
ଭଗବନ୍ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ମୋକ୍ଷସ୍ୟୈକାନ୍ତିକୀଂ ଗତିମ୍ ।
ତ୍ୱତ୍ତଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷ ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ୱକ୍ତୁମର୍ହସି ॥ ୧୭॥
ଜ୍ଞାନଂ ବିଜ୍ଞାନସହିତଂ ଭକ୍ତିବୈରାଗ୍ୟବୃଂହିତମ୍ ।
ଆଚକ୍ଷ୍ୱ ମେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ବକ୍ତା ନାନ୍ୟୋଽସ୍ତି ଭୂତଲେ ॥ ୧୮॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ
ଶୃଣୁ ବକ୍ଷ୍ୟାମି ତେ ବତ୍ସ ଗୁହ୍ୟାଦ୍ଗୁହ୍ୟତରଂ ପରମ୍ ।
ଯଦ୍ୱିଜ୍ଞାୟ ନରୋ ଜହ୍ୟାତ୍ସଦ୍ୟୋ ବୈକଲ୍ପକଂ ଭ୍ରମମ୍ ॥ ୧୯॥
ଆଦୌ ମାୟାସ୍ୱରୂପଂ ତେ ବକ୍ଷ୍ୟାମି ତଦନନ୍ତରମ୍ ।
ଜ୍ଞାନସ୍ୟ ସାଧନଂ ପଶ୍ଚାଜ୍ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନସଂୟୁତମ୍ ॥ ୨୦॥
ଜ୍ଞେୟଂ ଚ ପରମାତ୍ମାନଂ ଯଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ୱା ମୁଚ୍ୟତେ ଭୟାତ୍ ।
ଅନାତ୍ମନି ଶରୀରାଦାବାତ୍ମବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଯା ଭବେତ୍ ॥ ୨୧॥
ସୈବ ମାୟା ତୟୈବାସୌ ସଂସାରଃ ପରିକଲ୍ପ୍ୟତେ ।
ରୂପେ ଦ୍ୱେ ନିଶ୍ଚିତେ ପୂର୍ୱେ ମାୟାୟାଃ କୁଲନନ୍ଦନ ॥ ୨୨॥
ବିକ୍ଷେପାବରଣେ ତତ୍ର ପ୍ରଥମଂ କଲ୍ପୟେଜ୍ଜଗତ୍ ।
ଲିଙ୍ଗାଦ୍ୟବ୍ରହ୍ମପର୍ୟନ୍ତଂ ସ୍ଥୂଲସୂକ୍ଷ୍ମବିଭେଦତଃ ॥ ୨୩॥
ଅପରଂ ତ୍ୱଖିଲଂ ଜ୍ଞାନରୂପମାବୃତ୍ୟ ତିଷ୍ଠତି ।
ମାୟଯା କଲ୍ପିତଂ ବିଶ୍ୱଂ ପରମାତ୍ମନି କେବଲେ ॥ ୨୪॥
ରଜ୍ଜୌ ଭୁଜଙ୍ଗବଦ୍ଭ୍ରାନ୍ତ୍ୟା ବିଚାରେ ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚନ ।
ଶ୍ରୂୟତେ ଦୃଶ୍ୟତେ ଯଦ୍ୟତ୍ସ୍ମର୍ୟତେ ବା ନରୈଃ ସଦା ॥ ୨୫॥
ଅସଦେବ ହି ତତ୍ସର୍ୱଂ ଯଥା ସ୍ୱପ୍ନମନୋରଥୌ ।
ଦେହ ଏବ ହି ସଂସାରବୃକ୍ଷମୂଲଂ ଦୃଢଂ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୨୬॥
ତନ୍ମୂଲଃ ପୁତ୍ରଦାରାଦିବନ୍ଧଃ କିଂ ତେଽନ୍ୟଥାତ୍ମନଃ ॥ ୨୭॥
ଦେହସ୍ତୁ ସ୍ଥୂଲଭୂତାନାଂ ପଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରପଞ୍ଚକମ୍ ।
ଅହଙ୍କାରଶ୍ଚ ବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟାଣି ତଥା ଦଶ ॥ ୨୮॥
ଚିଦାଭାସୋ ମନଶ୍ଚୈବ ମୂଲପ୍ରକୃତିରେବ ଚ ।
ଏତତ୍କ୍ଷେତ୍ରମିତି ଜ୍ଞେୟଂ ଦେହ ଇତ୍ୟଭିଧୀୟତେ ॥ ୨୯॥
ଏତୈର୍ୱିଲକ୍ଷଣୋ ଜୀବଃ ପରମାତ୍ମା ନିରାମୟଃ ।
ତସ୍ୟ ଜୀବସ୍ୟ ବିଜ୍ଞାନେ ସାଧନାନ୍ୟପି ମେ ଶୃଣୁ ॥ ୩୦॥
ଜୀବଶ୍ଚ ପରମାତ୍ମା ଚ ପର୍ୟାୟୋ ନାତ୍ର ଭେଦଧୀଃ ।
ମାନାଭାବସ୍ତଥା ଦମ୍ଭହିଂସାଦିପରିବର୍ଜନମ୍ ॥ ୩୧॥
ପରାକ୍ଷେପାଦିସହନଂ ସର୍ୱତ୍ରାବକ୍ରତା ତଥା ।
ମନୋବାକ୍କାୟସଦ୍ଭକ୍ତ୍ୟା ସଦ୍ଗୁରୋଃ ପରିସେବନମ୍ ॥ ୩୨॥
ବାହ୍ୟାଭ୍ୟନ୍ତରସଂଶୁଦ୍ଧିଃ ସ୍ଥିରତା ସତ୍କ୍ରିୟାଦିଷୁ ।
ମନୋବାକ୍କାୟଦଣ୍ଡଶ୍ଚ ବିଷୟେଷୁ ନିରୀହତା ॥ ୩୩॥
ନିରହଙ୍କାରତା ଜନ୍ମଜରାଦ୍ୟାଲୋଚନଂ ତଥା ।
ଅସକ୍ତିଃ ସ୍ନେହଶୂନ୍ୟତ୍ୱଂ ପୁତ୍ରଦାରଧନାଦିଷୁ ॥ ୩୪॥
ଇଷ୍ଟାନିଷ୍ଟାଗମେ ନିତ୍ୟଂ ଚିତ୍ତସ୍ୟ ସମତା ତଥା ।
ମୟି ସର୍ୱାତ୍ମକେ ରାମେ ହ୍ୟନନ୍ୟବିଷୟା ମତିଃ ॥ ୩୫॥
ଜନସମ୍ବାଧରହିତଶୁଦ୍ଧଦେଶନିଷେବଣମ୍ ।
ପ୍ରାକୃତୈର୍ଜନସଙ୍ଘୈଶ୍ଚ ହ୍ୟରତିଃ ସର୍ୱଦା ଭବେତ୍ ॥ ୩୬॥
ଆତ୍ମଜ୍ଞାନେ ସଦୋଦ୍ୟୋଗୋ ବେଦାନ୍ତାର୍ଥାବଲୋକନମ୍ ।
ଉକ୍ତୈରେତୈର୍ଭବେଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ବିପରୀତୈର୍ୱିପର୍ୟଯଃ ॥ ୩୭॥
ବୁଦ୍ଧିପ୍ରାଣମନୋଦେହାହଙ୍କୃତିଭ୍ୟୋ ବିଲକ୍ଷଣଃ ।
ଚିଦାତ୍ମାହଂ ନିତ୍ୟଶୁଦ୍ଧୋ ବୁଦ୍ଧ ଏବେତି ନିଶ୍ଚୟମ୍ ॥ ୩୮॥
ଯେନ ଜ୍ଞାନେନ ସମ୍ବିତ୍ତେ ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ନିଶ୍ଚିତଂ ଚ ମେ ।
ବିଜ୍ଞାନଂ ଚ ତଦୈବୈତତ୍ସାକ୍ଷାଦନୁଭବେଦ୍ୟଦା ॥ ୩୯॥
ଆତ୍ମା ସର୍ୱତ୍ର ପୂର୍ଣଃ ସ୍ୟାଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦାତ୍ମକୋଽବ୍ୟଯଃ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦ୍ୟୁପାଧିରହିତଃ ପରିଣାମାଦିବର୍ଜିତଃ ॥ ୪୦॥
ସ୍ୱପ୍ରକାଶେନ ଦେହାଦୀନ୍ ଭାସୟନ୍ନନପାବୃତଃ ।
ଏକ ଏବାଦ୍ୱିତୀୟଶ୍ଚ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନାଦିଲକ୍ଷଣଃ ॥ ୪୧॥
ଅସଙ୍ଗଃ ସ୍ୱପ୍ରଭୋ ଦ୍ରଷ୍ଟା ବିଜ୍ଞାନେନାବଗମ୍ୟତେ ।
ଆଚାର୍ୟଶାସ୍ତ୍ରୋପଦେଶାଦ୍ୟୈକ୍ୟଜ୍ଞାନଂ ଯଦା ଭବେତ୍ ॥ ୪୨॥
ଆତ୍ମନୋର୍ଜୀବପରୟୋର୍ମୂଲାବିଦ୍ୟା ତଦୈବ ହି ।
ଲୀୟତେ କାର୍ୟକରଣୈଃ ସହୈବ ପରମାତ୍ମନି ॥ ୪୩॥
ସାବସ୍ଥା ମୁକ୍ତିରିତ୍ୟୁକ୍ତା ହ୍ୟୁପଚାରୋଽୟମାତ୍ମନି ।
ଇଦଂ ମୋକ୍ଷସ୍ୱରୂପଂ ତେ କଥିତଂ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୪୪॥
ଜ୍ଞାନବିଜ୍ଞାନବୈରାଗ୍ୟସହିତଂ ମେ ପରାତ୍ମନଃ ।
କିନ୍ତ୍ୱେତଦ୍ଦୁର୍ଲଭଂ ମନ୍ୟେ ମଦ୍ଭକ୍ତିବିମୁଖାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୪୫॥
ଚକ୍ଷୁଷ୍ମତାମପି ତଥା ରାତ୍ରୌ ସମ୍ୟଙ୍ ନ ଦୃଶ୍ୟତେ ।
ପଦଂ ଦୀପସମେତାନାଂ ଦୃଶ୍ୟତେ ସମ୍ୟଗେବ ହି ॥ ୪୬॥
ଏବଂ ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୁକ୍ତାନାମାତ୍ମା ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରକାଶତେ ।
ମଦ୍ଭକ୍ତେଃ କାରଣଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ୱକ୍ଷ୍ୟାମି ଶୃଣୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ॥ ୪୭॥
ମଦ୍ଭକ୍ତସଙ୍ଗୋ ମତ୍ସେବା ମଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ନିରନ୍ତରମ୍ ।
ଏକାଦଶ୍ୟୁପବାସାଦି ମମ ପର୍ୱାନୁମୋଦନମ୍ ॥ ୪୮॥
ମତ୍କଥାଶ୍ରବଣେ ପାଠେ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନେ ସର୍ୱଦା ରତିଃ ।
ମତ୍ପୂଜାପରିନିଷ୍ଠା ଚ ମମ ନାମାନୁକୀର୍ତନମ୍ ॥ ୪୯॥
ଏବଂ ସତତୟୁକ୍ତାନାଂ ଭକ୍ତିରବ୍ୟଭିଚାରିଣୀ ।
ମୟି ସଞ୍ଜାୟତେ ନିତ୍ୟଂ ତତଃ କିମବଶିଷ୍ୟତେ ॥ ୫୦॥
ଅତୋ ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୁକ୍ତସ୍ୟ ଜ୍ଞାନଂ ବିଜ୍ଞାନମେବ ଚ ।
ବୈରାଗ୍ୟଂ ଚ ଭବେଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ତତୋ ମୁକ୍ତିମବାପ୍ନୁୟାତ୍ ॥ ୫୧॥
କଥିତଂ ସର୍ୱମେତତ୍ତେ ତବ ପ୍ରଶ୍ନାନୁସାରତଃ ।
ଅସ୍ମିନ୍ମନଃ ସମାଧାୟ ଯସ୍ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ତୁ ମୁକ୍ତିଭାକ୍ ॥ ୫୨॥
ନ ବକ୍ତବ୍ୟମିଦଂ ଯତ୍ନାନ୍ମଦ୍ଭକ୍ତିବିମୁଖାୟ ହି ।
ମଦ୍ଭକ୍ତାୟ ପ୍ରଦାତବ୍ୟମାହୂୟାପି ପ୍ରୟତ୍ନତଃ ॥ ୫୩॥
ଯ ଇଦଂ ତୁ ପଠେନ୍ନିତ୍ୟଂ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିସମନ୍ୱିତଃ ।
ଅଜ୍ଞାନପଟଲଧ୍ୱାନ୍ତଂ ବିଧୂୟ ପରିମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୫୪॥
ଭକ୍ତାନାଂ ମମ ଯୋଗିନାଂ ସୁବିମଲସ୍ୱାନ୍ତାତିଶାନ୍ତାତ୍ମନାଂ
ମତ୍ସେବାଭିରତାତ୍ମନାଂ ଚ ବିମଲଜ୍ଞାନାତ୍ମନାଂ ସର୍ୱଦା ।
ସଙ୍ଗଂ ଯଃ କୁରୁତେ ସଦୋଦ୍ୟତମତିସ୍ତତ୍ସେବନାନନ୍ୟଧୀଃ
ମୋକ୍ଷସ୍ତସ୍ୟ କରେ ସ୍ଥିତୋଽହମନିଶଂ ଦୃଶ୍ୟୋ ଭବେ ନାନ୍ୟଥା ॥ ୫୫॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ଚତୁର୍ଥଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୪॥
॥ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀ ମହାଦେବ ଉବାଚ
ତସ୍ମିନ୍ କାଲେ ମହାରଣ୍ୟେ ରାକ୍ଷସୀ କାମରୂପିଣୀ ।
ବିଚଚାର ମହାସତ୍ତ୍ୱା ଜନସ୍ଥାନନିବାସିନୀ ॥ ୧॥
ଏକଦା ଗୌତମୀତୀରେ ପଞ୍ଚବଟ୍ୟାଂ ସମୀପତଃ ।
ପଦ୍ମବଜ୍ରାଙ୍କୁଶାଙ୍କାନି ପଦାନି ଜଗତୀପତେଃ ॥ ୨॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କାମପରୀତାତ୍ମା ପାଦସୌନ୍ଦର୍ୟମୋହିତା ।
ପଶ୍ୟନ୍ତୀ ସା ଶନୈରାୟାଦ୍ରାଘବସ୍ୟ ନିବେଶନମ୍ ॥ ୩॥
ତତ୍ର ସା ତଂ ରମାନାଥଂ ସୀତୟା ସହ ସଂସ୍ଥିତମ୍ ।
କନ୍ଦର୍ପସଦୃଶଂ ରାମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କାମବିମୋହିତା ॥ ୪॥
ରାକ୍ଷସୀ ରାଘବଂ ପ୍ରାହ କସ୍ୟ ତ୍ୱଂ କଃ କିମାଶ୍ରମେ ।
ଯୁକ୍ତୋ ଜଟାବଲ୍କଲାଦ୍ୟୈଃ ସାଧ୍ୟଂ କିଂ ତେଽତ୍ର ମେ ବଦ ॥ ୫॥
ଅହଂ ଶୂର୍ପଣଖା ନାମ ରାକ୍ଷସୀ କାମରୂପିଣୀ ।
ଭଗିନୀ ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ ରାବଣସ୍ୟ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୬॥
ଖରେଣ ସହିତା ଭ୍ରାତ୍ରା ବସାମ୍ୟତ୍ରୈବ କାନନେ ।
ରାଜ୍ଞା ଦତ୍ତଂ ଚ ମେ ସର୍ୱଂ ମୁନିଭକ୍ଷା ବସାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୭॥
ତ୍ୱାଂ ତୁ ବେଦିତୁମିଚ୍ଛାମି ବଦ ମେ ବଦତାଂ ବର ।
ତାମାହ ରାମନାମାହମୟୋଧ୍ୟାଧିପତେଃ ସୁତଃ ॥ ୮॥
ଏଷା ମେ ସୁନ୍ଦରୀ ଭାର୍ୟା ସୀତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ।
ସ ତୁ ଭ୍ରାତା କନୀୟାନ୍ ମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽତୀବସୁନ୍ଦରଃ ॥ ୯॥
କିଂ କୃତ୍ୟଂ ତେ ମୟା ବ୍ରୂହି କାର୍ୟଂ ଭୁବନସୁନ୍ଦରି ।
ଇତି ରାମବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା କାମାର୍ତା ସାବ୍ରବୀଦିଦମ୍ ॥ ୧୦॥
ଏହି ରାମ ମୟା ସାର୍ଧଂ ରମସ୍ୱ ଗିରିକାନନେ ।
କାମାର୍ତାହଂ ନ ଶକ୍ନୋମି ତ୍ୟକ୍ତୁଂ ତ୍ୱାଂ କମଲେକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧୧॥
ରାମଃ ସୀତାଂ କଟାକ୍ଷେଣ ପଶ୍ୟନ୍ ସସ୍ମିତମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଭାର୍ୟା ମମୈଷା କଲ୍ୟାଣୀ ବିଦ୍ୟତେ ହ୍ୟନପାୟିନୀ ॥ ୧୨॥
ତ୍ୱଂ ତୁ ସାପତ୍ନ୍ୟଦୁଃଖେନ କଥଂ ସ୍ଥାସ୍ୟସି ସୁନ୍ଦରି ।
ବହିରାସ୍ତେ ମମ ଭ୍ରାତା ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽତୀବ ସୁନ୍ଦରଃ ॥ ୧୩॥
ତବାନୁରୂପୋ ଭବିତା ପତିସ୍ତେନୈବ ସଞ୍ଚର ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରାହ ପତିର୍ମେ ଭବ ସୁନ୍ଦର ॥ ୧୪॥
ଭ୍ରାତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ସଙ୍ଗଚ୍ଛାବୋଽଦ୍ୟ ମା ଚିରମ୍ ।
ଇତ୍ୟାହ ରାକ୍ଷସୀ ଘୋରା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ କାମମୋହିତା ॥ ୧୫॥
ତାମାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସାଧ୍ୱି ଦାସୋଽହଂ ତସ୍ୟ ଧୀମତଃ ।
ଦାସୀ ଭବିଷ୍ୟସି ତ୍ୱଂ ତୁ ତତୋ ଦୁଃଖତରଂ ନୁ କିମ୍ ॥ ୧୬॥
ତମେବ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ସ ତୁ ରାଜାଖିଲେଶ୍ୱରଃ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ପୁନରପ୍ୟାଗାଦ୍ରାଘବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନସା ॥ ୧୭॥
କ୍ରୋଧାଦ୍ରାମ କିମର୍ଥଂ ମାଂ ଭ୍ରାମୟସ୍ୟନବସ୍ଥିତଃ ।
ଇଦାନୀମେବ ତାଂ ସୀତାଂ ଭକ୍ଷୟାମି ତବାଗ୍ରତଃ ॥ ୧୮॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ବିକଟାକାରା ଜାନକୀମନୁଧାବତି ।
ତତୋ ରାମାଜ୍ଞୟା ଖଡ୍ଗମାଦାୟ ପରିଗୃହ୍ୟ ତାମ୍ ॥ ୧୯॥
ଚିଚ୍ଛେଦ ନାସାଂ କର୍ଣୌ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଲଘୁବିକ୍ରମଃ ।
ତତୋ ଘୋରଧ୍ୱନିଂ କୃତ୍ୱା ରୁଧିରାକ୍ତବପୁର୍ଦ୍ରୁତମ୍ ॥ ୨୦॥
କ୍ରନ୍ଦମାନା ପପାତାଗ୍ରେ ଖରସ୍ୟ ପରୁଷାକ୍ଷରା ।
କିମେତଦିତି ତାମାହ ଖରଃ ଖରତରାକ୍ଷରଃ ॥ ୨୧॥
କେନୈବଂ କାରିତାସି ତ୍ୱଂ ମୃତ୍ୟୋର୍ୱକ୍ତ୍ରାନୁବର୍ତିନା ।
ବଦ ମେ ତଂ ବଧିଷ୍ୟାମି କାଲକଲ୍ପମପି କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୨୨॥
ତମାହ ରାକ୍ଷସୀ ରାମଃ ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣସଂୟୁତଃ ।
ଦଣ୍ଡକଂ ନିର୍ଭୟଂ କୁର୍ୱନ୍ନାସ୍ତେ ଗୋଦାବରୀତଟେ ॥ ୨୩॥
ମାମେବଂ କୃତବାନ୍ସ୍ତସ୍ୟ ଭ୍ରାତା ତେନୈବ ଚୋଦିତଃ ।
ଯଦି ତ୍ୱଂ କୁଲଜାତୋଽସି ବୀରୋଽସି ଜହି ତୌ ରିପୂ ॥ ୨୪॥
ତୟୋସ୍ତୁ ରୁଧିରଂ ପାସ୍ୟେ ଭକ୍ଷୟୈତୌ ସୁଦୁର୍ମଦୌ ।
ନୋ ଚେତ୍ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଯାସ୍ୟାମି ଯମସାଦନମ୍ ॥ ୨୫॥
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ତ୍ୱରିତଂ ପ୍ରାଗାତ୍ଖରଃ କ୍ରୋଧେନ ମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ରକ୍ଷସାଂ ଭୀମକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୨୬॥
ଚୋଦୟାମାସ ରାମସ୍ୟ ସମୀପଂ ବଧକାଙ୍କ୍ଷୟା ।
ଖରଶ୍ଚ ତ୍ରିଶିରାଶ୍ଚୈବ ଦୂଷଣଶ୍ଚୈବ ରାକ୍ଷସଃ ॥ ୨୭॥
ସର୍ୱେ ରାମଂ ଯୟୁଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନାନାପ୍ରହରଣୋଦ୍ୟତାଃ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା କୋଲାହଲଂ ତେଷାଂ ରାମଃ ସୌମିତ୍ରିମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୮॥
ଶ୍ରୂୟତେ ବିପୁଲଃ ଶବ୍ଦୋ ନୂନମାୟାନ୍ତି ରାକ୍ଷସାଃ ।
ଭବିଷ୍ୟତି ମହଦ୍ୟୁଦ୍ଧଂ ନୂନମଦ୍ୟ ମୟା ସହ ॥ ୨୯॥
ସୀତାଂ ନୀତ୍ୱା ଗୁହାଂ ଗତ୍ୱା ତତ୍ର ତିଷ୍ଠ ମହାବଲ ।
ହନ୍ତୁମିଚ୍ଛାମ୍ୟହଂ ସର୍ୱାନ୍ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଘୋରରୂପିଣଃ ॥ ୩୦॥
ଅତ୍ର କିଞ୍ଚିନ୍ନ ବକ୍ତବ୍ୟଂ ଶାପିତୋଽସି ମମୋପରି ।
ତଥେତି ସୀତାମାଦାୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଗହ୍ୱରଂ ଯୟୌ ॥ ୩୧॥
ରାମଃ ପରିକରଂ ବଦ୍ଧ୍ୱା ଧନୁରାଦାୟ ନିଷ୍ଠୁରମ୍ ।
ତୂଣୀରାବକ୍ଷୟଶରୌ ବଦ୍ଧ୍ୱାୟତ୍ତୋଽଭବତ୍ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩୨॥
ତତ ଆଗତ୍ୟ ରକ୍ଷାଂସି ରାମସ୍ୟୋପରି ଚିକ୍ଷିପୁଃ ।
ଆୟୁଧାନି ବିଚିତ୍ରାଣି ପାଷାଣାନ୍ ପାଦପାନପି ॥ ୩୩॥
ତାନି ଚିଚ୍ଛେଦ ରାମୋଽପି ଲୀଲୟା ତିଲଶଃ କ୍ଷଣାତ୍ ।
ତତୋ ବାଣସହସ୍ରେଣ ହତ୍ୱା ତାନ୍ ସର୍ୱରାକ୍ଷସାନ୍ ॥ ୩୪॥
ଖରଂ ତ୍ରିଶିରସଂ ଚୈବ ଦୂଷଣଂ ଚୈବ ରାକ୍ଷସମ୍ ।
ଜଘାନ ପ୍ରହରାର୍ଧେନ ସର୍ୱାନେବ ରଘୂତ୍ତମଃ ॥ ୩୫॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ଗୁହାମଧ୍ୟାତ୍ସୀତାମାଦାୟ ରାଘବେ ।
ସମର୍ପ୍ୟ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ହତାନ୍ ବିସ୍ମୟମାୟଯୌ ॥ ୩୬॥
ସୀତା ରାମଂ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନମୁଖପଙ୍କଜା ।
ଶସ୍ତ୍ରବ୍ରଣାନି ଚାଙ୍ଗେଷୁ ମମାର୍ଜ ଜନକାତ୍ମଜା ॥ ୩୭॥
ସାପି ଦୁଦ୍ରାବ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତାନ୍ ହତାନ୍ ରାକ୍ଷସପୁଙ୍ଗବାନ୍ ।
ଲଙ୍କାଂ ଗତ୍ୱା ସଭାମଧ୍ୟେ କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ପାଦସନ୍ନିଧୌ ॥ ୩୮॥
ରାବଣସ୍ୟ ପପାତୋର୍ୱ୍ୟାଂ ଭଗିନୀ ତସ୍ୟ ରକ୍ଷସଃ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତାଂ ରାବଣଃ ପ୍ରାହ ଭଗିନୀଂ ଭୟବିହ୍ୱଲାମ୍ ॥ ୩୯॥
ଉତ୍ତିଷ୍ଠୋତ୍ତିଷ୍ଠ ବତ୍ସେ ତ୍ୱଂ ବିରୂପକରଣଂ ତବ ।
କୃତଂ ଶକ୍ରେଣ ବା ଭଦ୍ରେ ଯମେନ ବରୁଣେନ ବା ॥ ୪୦॥
କୁବେରେଣାଥବା ବ୍ରୂହି ଭସ୍ମୀକୁର୍ୟାଂ କ୍ଷଣେନ ତମ୍ ।
ରାକ୍ଷସୀ ତମୁବାଚେଦଂ ତ୍ୱଂ ପ୍ରମତ୍ତୋ ବିମୂଢଧୀଃ ॥ ୪୧॥
ପାନାସକ୍ତଃ ସ୍ତ୍ରୀବିଜିତଃ ଷଣ୍ଢଃ ସର୍ୱତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ୟସେ ।
ଚାରଚକ୍ଷୁର୍ୱିହୀନସ୍ତ୍ୱଂ କଥଂ ରାଜା ଭବିଷ୍ୟସି ॥ ୪୨॥
ଖରଶ୍ଚ ନିହତଃ ସଙ୍ଖ୍ୟେ ଦୂଷଣସ୍ତ୍ରିଶିରାସ୍ତଥା ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସହସ୍ରାଣି ରାକ୍ଷସାନାଂ ମହାତ୍ମନାମ୍ ॥ ୪୩॥
ନିହତାନି କ୍ଷଣେନୈବ ରାମେଣାସୁରଶତ୍ରୁଣା ।
ଜନସ୍ଥାନମଶେଷେଣ ମୁନୀନାଂ ନିର୍ଭୟଂ କୃତମ୍ ।
ନ ଜାନାସି ବିମୂଢସ୍ତ୍ୱମତ ଏବ ମୟୋଚ୍ୟତେ ॥ ୪୪॥
ରାବଣ ଉବାଚ
କୋ ବା ରାମଃ କିମର୍ଥଂ ବା କଥଂ ତେନାସୁରା ହତାଃ ।
ସମ୍ୟକ୍କଥୟ ମେ ତେଷାଂ ମୂଲଘାତଂ କରୋମ୍ୟହମ୍ ॥ ୪୫॥
ଶୂର୍ପଣଖୋବାଚ
ଜନସ୍ଥାନାଦହଂ ଯାତା କଦାଚିତ୍ ଗୌତମୀତଟେ ।
ତତ୍ର ପଞ୍ଚବଟୀ ନାମ ପୁରା ମୁନିଜନାଶ୍ରୟା ॥ ୪୬॥
ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ମୟା ଦୃଷ୍ଟୋ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ।
ଧନୁର୍ବାଣଧରଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ଜଟାବଲ୍କଲମଣ୍ଡିତଃ ॥ ୪୭॥
କନୀୟାନନୁଜସ୍ତସ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋଽପି ତଥାବିଧଃ ।
ତସ୍ୟ ଭାର୍ୟା ବିଶାଲାକ୍ଷୀ ରୂପିଣୀ ଶ୍ରୀରିବାପରା ॥ ୪୮॥
ଦେବଗନ୍ଧର୍ୱନାଗାନାଂ ମନୁଷ୍ୟାଣାଂ ତଥାବିଧା ।
ନ ଦୃଷ୍ଟା ନ ଶ୍ରୁତା ରାଜନ୍ ଦ୍ୟୋତୟନ୍ତୀ ବନଂ ଶୁଭା ॥ ୪୯॥
ଆନେତୁମହମୁଦ୍ୟୁକ୍ତା ତାଂ ଭାର୍ୟାର୍ଥଂ ତବାନଘ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ନାମ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ଚିଚ୍ଛେଦ ମମ ନାସିକାମ୍ ॥ ୫୦॥
କର୍ଣୌ ଚ ନୋଦିତସ୍ତେନ ରାମେଣ ସ ମହାବଲଃ ।
ତତୋଽହମତିଦୁଃଖେନ ରୁଦତୀ ଖରମନ୍ୱଗାମ୍ ॥ ୫୧॥
ସୋଽପି ରାମଂ ସମାସାଦ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧଂ ରାକ୍ଷସୟୂଥପୈଃ ।
ଅତଃ କ୍ଷଣେନ ରାମେଣ ତେନୈବ ବଲଶାଲିନା ॥ ୫୨॥
ସର୍ୱେ ତେନ ବିନଷ୍ଟା ବୈ ରାକ୍ଷସା ଭୀମବିକ୍ରମାଃ ।
ଯଦି ରାମୋ ମନଃ କୁର୍ୟାତ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟଂ ନିମିଷାର୍ଧତଃ ॥ ୫୩॥
ଭସ୍ମୀକୁର୍ୟାନ୍ନ ସନ୍ଦେହ ଇତି ଭାତି ମମ ପ୍ରଭୋ ।
ଯଦି ସା ତବ ଭାର୍ୟା ସ୍ୟାତ୍ସଫଲଂ ତବ ଜୀବିତମ୍ ॥ ୫୪॥
ଅତୋ ଯତସ୍ୱ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯଥା ତେ ବଲ୍ଲଭା ଭବେତ୍ ।
ସୀତା ରାଜୀବପତ୍ରାକ୍ଷୀ ସର୍ୱଲୋକୈକସୁନ୍ଦରୀ ॥ ୫୫॥
ସାକ୍ଷାଦ୍ରାମସ୍ୟ ପୁରତଃ ସ୍ଥାତୁଂ ତ୍ୱଂ ନ କ୍ଷମଃ ପ୍ରଭୋ ।
ମାୟଯା ମୋହୟିତ୍ୱା ତୁ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସେ ତାଂ ରଘୂତ୍ତମମ୍ ॥ ୫୬॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତତ୍ସୂକ୍ତବାକ୍ୟୈଶ୍ଚ ଦାନମାନାଦିଭିସ୍ତଥା ।
ଆଶ୍ୱାସ୍ୟ ଭଗିନୀଂ ରାଜା ପ୍ରବିବେଶ ସ୍ୱକଂ ଗୃହମ୍ ।
ତତ୍ର ଚିନ୍ତାପରୋ ଭୂତ୍ୱା ନିଦ୍ରାଂ ରାତ୍ରୌ ନ ଲବ୍ଧବାନ୍ ॥ ୫୭॥
ଏକେନ ରାମେଣ କଥଂ ମନୁଷ୍ୟମାତ୍ରେଣ
ନଷ୍ଟଃ ସବଲଃ ଖରୋ ମେ ।
ଭ୍ରାତା କଥଂ ମେ ବଲବୀର୍ୟଦର୍ପ-
ଯୁତୋ ବିନଷ୍ଟୋ ବତ ରାଘବେଣ ॥ ୫୮॥
ଯଦ୍ୱା ନ ରାମୋ ମନୁଜଃ ପରେଶୋ
ମାଂ ହନ୍ତୁକାମଃ ସବଲଂ ବଲୌଘୈଃ ।
ସମ୍ପ୍ରାର୍ଥିତୋଽୟଂ ଦ୍ରୁହିଣେନ ପୂର୍ୱଂ
ମନୁଷ୍ୟରୂପୋଽଦ୍ୟ ରଘୋଃ କୁଲେଽଭୂତ୍ ॥ ୫୯॥
ବଧ୍ୟୋ ଯଦି ସ୍ୟାଂ ପରମାତ୍ମନାହଂ
ବୈକୁଣ୍ଠରାଜ୍ୟଂ ପରିପାଲୟେଽହମ୍ ।
ନୋ ଚେଦିଦଂ ରାକ୍ଷସରାଜ୍ୟମେବ
ଭୋକ୍ଷ୍ୟେ ଚିରଂ ରାମମତୋ ବ୍ରଜାମି ॥ ୬୦॥
ଇତ୍ଥଂ ବିଚିନ୍ତ୍ୟାଖିଲରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ରୋ
ରାମଂ ବିଦିତ୍ୱା ପରମେଶ୍ୱରଂ ହରିମ୍ ।
ବିରୋଧବୁଦ୍ଧ୍ୟୈବ ହରିଂ ପ୍ରୟାମି
ଦ୍ରୁତଂ ନ ଭକ୍ତ୍ୟା ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସୀଦେତ୍ ॥ ୬୧॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ପଞ୍ଚମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୫॥
॥ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥
ବିଚିନ୍ତ୍ୟୈବଂ ନିଶାୟାଂ ସ ପ୍ରଭାତେ ରଥମାସ୍ଥିତଃ ।
ରାବଣୋ ମନସା କାର୍ୟମେକଂ ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ॥ ୧॥
ଯୟୌ ମାରୀଚସଦନଂ ପରଂ ପାରମୁଦନ୍ୱତଃ ।
ମାରୀଚସ୍ତତ୍ର ମୁନିବଜ୍ଜଟାବଲ୍କଲଧାରକଃ ॥ ୨॥
ଧ୍ୟାୟନ୍ ହୃଦି ପରାତ୍ମାନଂ ନିର୍ଗୁଣଂ ଗୁଣଭାସକମ୍ ।
ସମାଧିବିରମେଽପଶ୍ୟଦ୍ରାବଣଂ ଗୃହମାଗତମ୍ ॥ ୩॥
ଦ୍ରୁତମୁତ୍ଥାୟ ଚାଲିଙ୍ଗ୍ୟ ପୂଜୟିତ୍ୱା ଯଥାବିଧି ।
କୃତାତିଥ୍ୟଂ ସୁଖାସୀନଂ ମାରୀଚୋ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୪॥
ସମାଗମନମେତତ୍ତେ ରଥେନୈକେନ ରାବଣ ।
ଚିନ୍ତାପର ଇବାଭାସି ହୃଦି କାର୍ୟଂ ବିଚିନ୍ତୟନ୍ ॥ ୫॥
ବ୍ରୂହି ମେ ନ ହି ଗୋପ୍ୟଂ ଚେତ୍କରବାଣି ତବ ପ୍ରିୟମ୍ ।
ନ୍ୟାୟ୍ୟଂ ଚେଦ୍ବ୍ରୂହି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ବୃଜିନଂ ମାଂ ସ୍ପୃଶେନ୍ନ ହି ॥ ୬॥
ରାବଣ ଉବାଚ
ଅସ୍ତି ରାଜା ଦଶରଥଃ ସାକେତାଧିପତିଃ କିଲ ।
ରାମନାମା ସୁତସ୍ତସ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଃ ସତ୍ୟପରାକ୍ରମଃ ॥ ୭॥
ବିବାସୟାମାସ ସୁତଂ ବନଂ ବନଜନପ୍ରିୟମ୍ ।
ଭାର୍ୟଯା ସହିତଂ ଭ୍ରାତ୍ରା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତମ୍ ॥ ୮॥
ସ ଆସ୍ତେ ବିପିନେ ଘୋରେ ପଞ୍ଚବଟ୍ୟାଶ୍ରମେ ଶୁଭେ ।
ତସ୍ୟ ଭାର୍ୟା ବିଶାଲାକ୍ଷୀ ସୀତା ଲୋକବିମୋହିନୀ ॥ ୯॥
ରାମୋ ନିରପରାଧାନ୍ମେ ରାକ୍ଷସାନ୍ ଭୀମବିକ୍ରମାନ୍ ।
ଖରଂ ଚ ହତ୍ୱା ବିପିନେ ସୁଖମାସ୍ତେଽତିନିର୍ଭୟଃ ॥ ୧୦॥
ଭଗିନ୍ୟାଃ ଶୂର୍ପଣଖାୟା ନିର୍ଦୋଷାୟାଶ୍ଚ ନାସିକାମ୍ ।
କର୍ଣୌ ଚିଚ୍ଛେଦ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ବନେ ତିଷ୍ଠତି ନିର୍ଭୟଃ ॥ ୧୧॥
ଅତସ୍ତ୍ୱୟା ସହାୟେନ ଗତ୍ୱା ତତ୍ପ୍ରାଣବଲ୍ଲଭାମ୍ ।
ଆନୟିଷ୍ୟାମି ବିପିନେ ରହିତେ ରାଘବେଣ ତାମ୍ ॥ ୧୨॥
ତ୍ୱଂ ତୁ ମାୟାମୃଗୋ ଭୂତ୍ୱା ହ୍ୟାଶ୍ରମାଦପନେଷ୍ୟସି ।
ରାମଂ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଚୈବ ତଦା ସୀତାଂ ହରାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୧୩॥
ତ୍ୱଂ ତୁ ତାବତ୍ସହାୟଂ ମେ କୃତ୍ୱା ସ୍ଥାସ୍ୟସି ପୂର୍ୱବତ୍ ।
ଇତ୍ୟେବଂ ଭାଷମାଣଂ ତଂ ରାବଣଂ ବୀକ୍ଷ୍ୟ ବିସ୍ମିତଃ ॥ ୧୪॥
କେନେଦମୁପଦିଷ୍ଟଂ ତେ ମୂଲଘାତକରଂ ବଚଃ ।
ସ ଏବ ଶତ୍ରୁର୍ୱଧ୍ୟଶ୍ଚ ଯସ୍ତ୍ୱନ୍ନାଶଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ ॥ ୧୫॥
ରାମସ୍ୟ ପୌରୁଷଂ ସ୍ମୃତ୍ୱା ଚିତ୍ତମଦ୍ୟାପି ରାବଣ ।
ବାଲୋଽପି ମାଂ କୌଶିକସ୍ୟ ଯଜ୍ଞସଂରକ୍ଷଣାୟ ସଃ ॥ ୧୬॥
ଆଗତସ୍ତ୍ୱିଷୁଣୈକେନ ପାତୟାମାସ ସାଗରେ ।
ଯୋଜନାନାଂ ଶତଂ ରାମସ୍ତଦାଦି ଭୟବିହ୍ୱଲଃ ॥ ୧୭॥
ସ୍ମୃତ୍ୱା ସ୍ମୃତ୍ୱା ତଦେବାହଂ ରାମଂ ପଶ୍ୟାମି ସର୍ୱତଃ ॥ ୧୮॥
ଦଣ୍ଡକେଽପି ପୁନରପ୍ୟହଂ ବନେ
ପୂର୍ୱବୈରମନୁଚିନ୍ତୟନ୍ ହୃଦି ।
ତୀକ୍ଷ୍ଣଶୃଙ୍ଗମୃଗରୂପମେକଦା
ମାଦୃଶୈର୍ବହୁଭିରାବୃତୋଽଭ୍ୟଯାମ୍ ॥ ୧୯॥
ରାଘବଂ ଜନକଜାସମନ୍ୱିତଂ
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସହିତଂ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତଃ ।
ଆଗତୋଽହମଥ ହନ୍ତୁମୁଦ୍ୟତୋ
ମାଂ ବିଲୋକ୍ୟ ଶରମେକମକ୍ଷିପତ୍ ॥ ୨୦॥
ତେନ ବିଦ୍ଧହୃଦୟୋଽହମୁଦ୍ଭ୍ରମନ୍
ରାକ୍ଷସେନ୍ଦ୍ର ପତିତୋଽସ୍ମି ସାଗରେ ।
ତତ୍ପ୍ରଭୃତ୍ୟହମିଦଂ ସମାଶ୍ରିତଃ
ସ୍ଥାନମୂର୍ଜିତମିଦଂ ଭୟାର୍ଦିତଃ ॥ ୨୧॥
ରାମମେବ ସତତଂ ବିଭାବୟେ
ଭୀତଭୀତ ଇବ ଭୋଗରାଶିତଃ ।
ରାଜରତ୍ନରମଣୀରଥାଦିକଂ
ଶ୍ରୋତ୍ରୟୋର୍ୟଦି ଗତଂ ଭୟଂ ଭବେତ୍ ॥ ୨୨॥
ରାମ ଆଗତ ଇହେତିଶଙ୍କୟା
ବାହ୍ୟକାର୍ୟମପି ସର୍ୱମତ୍ୟଜମ୍ ।
ନିଦ୍ରୟା ପରିବୃତୋ ଯଦା ସ୍ୱପେ
ରାମମେବ ମନସାନୁଚିନ୍ତୟନ୍ ॥ ୨୩॥
ସ୍ୱପ୍ନଦୃଷ୍ଟିଗତରାଘବଂ ତଦା
ବୋଧିତୋ ବିଗତନିଦ୍ର ଆସ୍ଥିତଃ ।
ତଦ୍ଭବାନପି ବିମୁଚ୍ୟ ଚାଗ୍ରହଂ
ରାଘବଂ ପ୍ରତି ଗୃହଂ ପ୍ରୟାହି ଭୋଃ ॥ ୨୪॥
ରକ୍ଷ ରାକ୍ଷସକୁଲଂ ଚିରାଗତଂ
ତତ୍ସ୍ମୃତୌ ସକଲମେବ ନଶ୍ୟତି ।
ତବ ହିତଂ ବଦତୋ ମମ ଭାଷିତଂ
ପରିଗୃହାଣ ପରାତ୍ମନି ରାଘବେ ।
ତ୍ୟଜ ବିରୋଧମତିଂ ଭଜ ଭକ୍ତିତଃ
ପରମକାରୁଣିକୋ ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୨୫॥
ଅହମଶେଷମିଦଂ ମୁନିବାକ୍ୟତଃ
ଅଶୃଣବମାଦିୟୁଗେ ପରମେଶ୍ୱରଃ ।
ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତ ଉବାଚ ତଂ ହରିଃ
କିଂ ତବେପ୍ସିତମହଂ କରବାଣି ତତ୍ ॥ ୨୬॥
ବ୍ରହ୍ମଣୋକ୍ତମରବିନ୍ଦଲୋଚନ
ତ୍ୱଂ ପ୍ରୟାହି ଭୁବି ମାନୁଷଂ ବପୁଃ ।
ଦଶରଥାତ୍ମଜଭାବମଞ୍ଜସା
ଜହି ରିପୁଂ ଦଶକନ୍ଧରଂ ହରେ ॥ ୨୭॥
ଅତୋ ନ ମାନୁଷୋ ରାମଃ ସାକ୍ଷାନ୍ନାରାୟଣୋଽବ୍ୟଯଃ ।
ମାୟାମାନୁଷବେଷେଣ ବନଂ ଯାତୋଽତିନିର୍ଭୟଃ ॥ ୨୮॥
ଭୂଭାରହରଣାର୍ଥାୟ ଗଚ୍ଛ ତାତ ଗୃହଂ ସୁଖମ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମାରୀଚବଚନଂ ରାବଣଃ ପ୍ରତ୍ୟଭାଷତ ॥ ୨୯॥
ପରମାତ୍ମା ଯଦା ରାମଃ ପ୍ରାର୍ଥିତୋ ବ୍ରହ୍ମଣା କିଲ ।
ମାଂ ହନ୍ତୁଂ ମାନୁଷୋ ଭୂତ୍ୱା ଯତ୍ନାଦିହ ସମାଗତଃ ॥ ୩୦॥
କରିଷ୍ୟତ୍ୟଚିରାଦେବ ସତ୍ୟସଙ୍କଲ୍ପ ଈଶ୍ୱରଃ ।
ଅତୋଽହଂ ଯତ୍ନତଃ ସୀତାମାନେଷ୍ୟାମ୍ୟେବ ରାଘବାତ୍ ॥ ୩୧॥
ବଧେ ପ୍ରାପ୍ତେ ରଣେ ବୀର ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟାମି ପରମଂ ପଦମ୍ ।
ଯଦ୍ୱା ରାମଂ ରଣେ ହତ୍ୱା ସୀତାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟାମି ନିର୍ଭୟଃ ॥ ୩୨॥
ତଦୁତ୍ତିଷ୍ଠ ମହାଭାଗ ବିଚିତ୍ରମୃଗରୂପଧୃକ୍ ।
ରାମଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଶୀଘ୍ରମାଶ୍ରମାଦତିଦୂରତଃ ॥ ୩୩॥
ଆକ୍ରମ୍ୟ ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ଶୀଘ୍ରଂ ସୁଖଂ ତିଷ୍ଠ ଯଥା ପୁରା ।
ଅତଃ ପରଂ ଚେଦ୍ୟତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଭାଷସେ ମଦ୍ୱିଭୀଷଣମ୍ ॥ ୩୪॥
ହନିଷ୍ୟାମ୍ୟସିନାନେନ ତ୍ୱାମତ୍ରୈବ ନ ସଂଶୟଃ ।
ମାରୀଚସ୍ତଦ୍ୱଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ସ୍ୱାତ୍ମନ୍ୟେବାନ୍ୱଚିନ୍ତୟତ୍ ॥ ୩୫॥
ଯଦି ମାଂ ରାଘବୋ ହନ୍ୟାତ୍ତଦା ମୁକ୍ତୋ ଭବାର୍ଣବାତ୍ ।
ମାଂ ହନ୍ୟାଦ୍ୟଦି ଚେଦ୍ଦୁଷ୍ଟସ୍ତଦା ମେ ନିରୟୋ ଧ୍ରୁବମ୍ ॥ ୩୬॥
ଇତି ନିଶ୍ଚିତ୍ୟ ମରଣଂ ରାମାଦୁତ୍ଥାୟ ବେଗତଃ ।
ଅବ୍ରବୀଦ୍ରାବଣଂ ରାଜନ୍ କରୋମ୍ୟାଜ୍ଞାଂ ତବ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୭॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରଥମାସ୍ଥାୟ ଗତୋ ରାମାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି ।
ଶୁଦ୍ଧଜାମ୍ବୂନଦପ୍ରଖ୍ୟୋ ମୃଗୋଽଭୂଦ୍ରୌପ୍ୟବିନ୍ଦୁକଃ ॥ ୩୮॥
ରତ୍ନଶୃଙ୍ଗୋ ମଣିଖୁରୋ ନୀଲରତ୍ନବିଲୋଚନଃ ।
ବିଦ୍ୟୁତ୍ପ୍ରଭୋ ବିମୁଗ୍ଧାସ୍ୟୋ ବିଚଚାର ବନାନ୍ତରେ ॥ ୩୯॥
ରାମାଶ୍ରମପଦସ୍ୟାନ୍ତେ ସୀତାଦୃଷ୍ଟିପଥେ ଚରନ୍ ॥ ୪୦॥
କ୍ଷଣଂ ଚ ଧାବତ୍ୟବତିଷ୍ଠତେ କ୍ଷଣଂ
ସମୀପମାଗତ୍ୟ ପୁନର୍ଭୟାବୃତଃ ।
ଏବଂ ସ ମାୟାମୃଗବେଷରୂପଧୃକ୍
ଚଚାର ସୀତାଂ ପରିମୋହୟନ୍ ଖଲଃ ॥ ୪୧॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ଷଷ୍ଠଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୬॥
॥ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ଅଥ ରାମୋଽପି ତତ୍ସର୍ୱଂ ଜ୍ଞାତ୍ୱା ରାବଣଚେଷ୍ଟିତମ୍ ।
ଉବାଚ ସୀତାମେକାନ୍ତେ ଶୃଣୁ ଜାନକି ମେ ବଚଃ ॥ ୧॥
ରାବଣୋ ଭିକ୍ଷୁରୂପେଣ ଆଗମିଷ୍ୟତି ତେଽନ୍ତିକମ୍ ।
ତ୍ୱଂ ତୁ ଛାୟାଂ ତ୍ୱଦାକାରାଂ ସ୍ଥାପୟିତ୍ୱୋଟଜେ ବିଶ ॥ ୨॥
ଅଗ୍ନାବଦୃଶ୍ୟରୂପେଣ ବର୍ଷଂ ତିଷ୍ଠ ମମାଜ୍ଞୟା ।
ରାବଣସ୍ୟ ବଧାନ୍ତେ ମାଂ ପୂର୍ୱବତ୍ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସେ ଶୁଭେ ॥ ୩॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାମୋଦିତଂ ବାକ୍ୟଂ ସାପି ତତ୍ର ତଥାକରୋତ୍ ।
ମାୟାସୀତାଂ ବହିଃ ସ୍ଥାପ୍ୟ ସ୍ୱୟମନ୍ତର୍ଦଧେଽନଲେ ॥ ୪॥
ମାୟାସୀତା ତଦାଽପଶ୍ୟନ୍ମୃଗଂ ମାୟାବିନିର୍ମିତମ୍ ।
ହସନ୍ତୀ ରାମମଭ୍ୟେତ୍ୟ ପ୍ରୋବାଚ ବିନୟାନ୍ୱିତା ॥ ୫॥
ପଶ୍ୟ ରାମ ମୃଗଂ ଚିତ୍ରଂ କାନକଂ ରତ୍ନଭୂଷିତମ୍ ।
ବିଚିତ୍ରବିନ୍ଦୁଭିର୍ୟୁକ୍ତଂ ଚରନ୍ତମକୁତୋଭୟମ୍ ।
ବଦ୍ଧ୍ୱା ଦେହି ମମ କ୍ରୀଡାମୃଗୋ ଭବତୁ ସୁନ୍ଦରଃ ॥ ୬॥
ତଥେତି ଧନୁରାଦାୟ ଗଚ୍ଛନ୍ ଲକ୍ଷ୍ମଣମବ୍ରବୀତ୍ ।
ରକ୍ଷ ତ୍ୱମତିୟତ୍ନେନ ସୀତାଂ ମତ୍ପ୍ରାଣବଲ୍ଲଭାମ୍ ॥ ୭॥
ମାୟିନଃ ସନ୍ତି ବିପିନେ ରାକ୍ଷସା ଘୋରଦର୍ଶନାଃ ।
ଅତୋଽତ୍ରାବହିତଃ ସାଧ୍ୱୀଂ ରକ୍ଷ ସୀତାମନିନ୍ଦିତାମ୍ ॥ ୮॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ରାମମାହେଦଂ ଦେବାୟଂ ମୃଗରୂପଧୃକ୍ ।
ମାରୀଚୋଽତ୍ର ନ ସନ୍ଦେହ ଏବମ୍ଭୂତୋ ମୃଗଃ କୁତଃ ॥ ୯॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ
ଯଦି ମାରୀଚ ଏବାୟଂ ତଦା ହନ୍ମି ନ ସଂଶୟଃ ।
ମୃଗଶ୍ଚେଦାନୟିଷ୍ୟାମି ସୀତାବିଶ୍ରମହେତବେ ॥ ୧୦॥
ଗମିଷ୍ୟାମି ମୃଗଂ ବଦ୍ଧ୍ୱା ହ୍ୟାନୟିଷ୍ୟାମି ସତ୍ୱରଃ ।
ତ୍ୱଂ ପ୍ରୟତ୍ନେନ ସନ୍ତିଷ୍ଠ ସୀତାସଂରକ୍ଷଣୋଦ୍ୟତଃ ॥ ୧୧॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୟଯୌ ରାମୋ ମାୟାମୃଗମନୁଦ୍ରୁତଃ ।
ମାୟା ଯଦାଶ୍ରୟା ଲୋକମୋହିନୀ ଜଗଦାକୃତିଃ ॥ ୧୨॥
ନିର୍ୱିକାରଶ୍ଚିଦାତ୍ମାପି ପୂର୍ଣୋଽପି ମୃଗମନ୍ୱଗାତ୍ ।
ଭକ୍ତାନୁକମ୍ପୀ ଭଗବାନିତି ସତ୍ୟଂ ବଚୋ ହରିଃ ॥ ୧୩॥
କର୍ତୁଂ ସୀତାପ୍ରିୟାର୍ଥାୟ ଜାନନ୍ନପି ମୃଗଂ ଯୟୌ ।
ଅନ୍ୟଥା ପୂର୍ଣକାମସ୍ୟ ରାମସ୍ୟ ବିଦିତାତ୍ମନଃ ॥ ୧୪॥
ମୃଗେଣ ବା ସ୍ତ୍ରିୟା ବାପି କିଂ କାର୍ୟଂ ପରମାତ୍ମନଃ ॥ ୧୫॥
କଦାଚିଦ୍ ଦୃଶ୍ୟତେଽଭ୍ୟାଶେ କ୍ଷଣଂ ଧାବତି ଲୀୟତେ ।
ଦୃଶ୍ୟତେ ଚ ତତୋ ଦୂରାଦେବଂ ରାମମପାହରତ୍ ।
ତତୋ ରାମୋଽପି ବିଜ୍ଞାୟ ରାକ୍ଷସୋଽୟମିତି ସ୍ଫୁଟମ୍ ॥ ୧୬॥
ବିବ୍ୟାଧ ଶରମାଦାୟ ରାକ୍ଷସଂ ମୃଗରୂପିଣମ୍ ।
ପପାତ ରୁଧିରାକ୍ତାସ୍ୟୋ ମାରୀଚଃ ପୂର୍ୱରୂପଧୃକ୍ ॥ ୧୭॥
ହା ହତୋଽସ୍ମି ମହାବାହୋ ତ୍ରାହି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମାଂ ଦ୍ରୁତମ୍ ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରାମବଦ୍ୱାଚା ପପାତ ରୁଧିରାଶନଃ ॥ ୧୮॥
ଯନ୍ନାମାଜ୍ଞୋଽପି ମରଣେ ସ୍ମୃତ୍ୱା ତତ୍ସାମ୍ୟମାପ୍ନୁୟାତ୍ ।
କିମୁତାଗ୍ରେ ହରିଂ ପଶ୍ୟନ୍ସ୍ତେନୈବ ନିହତୋଽସୁରଃ ॥ ୧୯॥
ତଦ୍ଦେହାଦୁତ୍ଥିତଂ ତେଜଃ ସର୍ୱଲୋକସ୍ୟ ପଶ୍ୟତଃ ।
ରାମମେବାବିଶଦ୍ଦେବା ବିସ୍ମୟଂ ପରମଂ ଯୟୁଃ ॥ ୨୦॥
କିଂ କର୍ମ କୃତ୍ୱା କିଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାତକୀ ମୁନିହିଂସକଃ ।
ଅଥବା ରାଘବସ୍ୟାୟଂ ମହିମା ନାତ୍ର ସଂଶୟଃ ॥ ୨୧॥
ରାମବାଣେନ ସମ୍ବିଦ୍ଧଃ ପୂର୍ୱଂ ରାମମନୁସ୍ମରନ୍ ।
ଭୟାତ୍ସର୍ୱଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଗୃହବିତ୍ତାଦିକଂ ଚ ଯତ୍ ॥ ୨୨॥
ହୃଦି ରାମଂ ସଦା ଧ୍ୟାତ୍ୱା ନିର୍ଧୂତାଶେଷକଲ୍ମଷଃ ।
ଅନ୍ତେ ରାମେଣ ନିହତଃ ପଶ୍ୟନ୍ ରାମମବାପ ସଃ ॥ ୨୩॥
ଦ୍ୱିଜୋ ବା ରାକ୍ଷସୋ ବାପି ପାପୀ ବା ଧାର୍ମିକୋଽପି ବା ।
ତ୍ୟଜନ୍ କଲେବରଂ ରାମଂ ସ୍ମୃତ୍ୱା ଯାତି ପରଂ ପଦମ୍ ॥ ୨୪॥
ଇତି ତେଽନ୍ୟୋନ୍ୟମାଭାଷ୍ୟ ତତୋ ଦେବା ଦିବଂ ଯୟୁଃ ॥ ୨୫॥
ରାମସ୍ତଚ୍ଚିନ୍ତୟାମାସ ମ୍ରିୟମାଣୋଽସୁରାଧମଃ ।
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ମଦ୍ୱାକ୍ୟମନୁକୁର୍ୱନ୍ମମାର କିମ୍ ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମଦ୍ୱାକ୍ୟସଦୃଶଂ ବାକ୍ୟଂ ସୀତାପି କିଂ ଭବେତ୍ ॥ ୨୬॥
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୀତାତ୍ମା ରାମୋ ଦୂରାନ୍ନ୍ୟବର୍ତତ ॥ ୨୭॥
ସୀତା ତଦ୍ଭାଷିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମାରୀଚସ୍ୟ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।
ଭୀତାତିଦୁଃଖସମ୍ବିଗ୍ନା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ତ୍ୱିଦମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଗଚ୍ଛ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବେଗେନ ଭ୍ରାତା ତେଽସୁରପୀଡିତଃ ॥ ୨୮॥
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ବଚନଂ ଭ୍ରାତୁସ୍ତେ ନ ଶୃଣୋଷି କିମ୍ ।
ତାମାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଦେବି ରାମବାକ୍ୟଂ ନ ତଦ୍ଭବେତ୍ ॥ ୨୯॥
ଯଃ କଶ୍ଚିଦ୍ରାକ୍ଷସୋ ଦେବି ମ୍ରିୟମାଣୋଽବ୍ରବୀଦ୍ୱଚଃ ।
ରାମସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟମପି ଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ନାଶୟତି କ୍ଷଣାତ୍ ॥ ୩୦॥
ସ କଥଂ ଦୀନବଚନଂ ଭାଷତେଽମରପୂଜିତଃ ।
କ୍ରୁଦ୍ଧା ଲକ୍ଷ୍ମଣମାଲୋକ୍ୟ ସୀତା ବାଷ୍ପବିଲୋଚନା ॥ ୩୧॥
ପ୍ରାହ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଭ୍ରାତୁର୍ୱ୍ୟସନମିଚ୍ଛସି ।
ପ୍ରେଷିତୋ ଭରତେନୈବ ରାମନାଶାଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣା ॥ ୩୨॥
ମାଂ ନେତୁମାଗତୋଽସି ତ୍ୱଂ ରାମନାଶ ଉପସ୍ଥିତେ ।
ନ ପ୍ରାପ୍ସ୍ୟସେ ତ୍ୱଂ ମାମଦ୍ୟ ପଶ୍ୟ ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟଜାମ୍ୟହମ୍ ॥ ୩୩॥
ନ ଜାନାତୀଦୃଶଂ ରାମସ୍ତ୍ୱାଂ ଭାର୍ୟାହରଣୋଦ୍ୟତମ୍ ।
ରାମାଦନ୍ୟଂ ନ ସ୍ପୃଶାମି ତ୍ୱାଂ ବା ଭରତମେବ ବା ॥ ୩୪॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ବଧ୍ୟମାନା ସା ସ୍ୱବାହୁଭ୍ୟାଂ ରୁରୋଦ ହ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ କର୍ଣୌ ପିଧାୟାତୀବ ଦୁଃଖିତଃ ॥ ୩୫॥
ମାମେବଂ ଭାଷସେ ଚଣ୍ଡି ଧିକ୍ ତ୍ୱାଂ ନାଶମୁପୈଷ୍ୟସି ।
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ବନଦେବୀଭ୍ୟଃ ସମର୍ପ୍ୟ ଜନକାତ୍ମଜାମ୍ ॥ ୩୬॥
ଯୟୌ ଦୁଃଖାତିସମ୍ବିଗ୍ନୋ ରାମମେବ ଶନୈଃ ଶନୈଃ ।
ତତୋଽନ୍ତରଂ ସମାଲୋକ୍ୟ ରାବଣୋ ଭିକ୍ଷୁବେଷଧୃକ୍ ॥ ୩୭॥
ସୀତାସମୀପମଗମତ୍ ସ୍ଫୁରଦ୍ଦଣ୍ଡକମଣ୍ଡଲୁଃ ।
ସୀତା ତମବଲୋକ୍ୟାଶୁ ନତ୍ୱା ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ॥ ୩୮॥
କନ୍ଦମୂଲଫଲାଦୀନି ଦତ୍ତ୍ୱା ସ୍ୱାଗତମବ୍ରବୀତ୍ ।
ମୁନେ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ୱ ଫଲାଦୀନି ବିଶ୍ରମସ୍ୱ ଯଥାସୁଖମ୍ ॥ ୩୯॥
ଇଦାନୀମେବ ଭର୍ତା ମେ ହ୍ୟାଗମିଷ୍ୟତି ତେ ପ୍ରିୟମ୍ ।
କରିଷ୍ୟତି ବିଶେଷେଣ ତିଷ୍ଠ ତ୍ୱଂ ଯଦି ରୋଚତେ ॥ ୪୦॥
ଭିକ୍ଷୁରୁବାଚ
କା ତ୍ୱଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷି କୋ ବା ଭର୍ତା ତବାନଘେ ।
କିମର୍ଥମତ୍ର ତେ ବାସୋ ବନେ ରାକ୍ଷସସେବିତେ ।
ବ୍ରୂହି ଭଦ୍ରେ ତତଃ ସର୍ୱଂ ସ୍ୱବୃତ୍ତାନ୍ତଂ ନିବେଦୟେ ॥ ୪୧॥
ସୀତୋବାଚ
ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଦଶରଥୋ ମହାନ୍ ।
ତସ୍ୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠଃ ସୁତୋ ରାମଃ ସର୍ୱଲକ୍ଷଣଲକ୍ଷିତଃ ॥ ୪୨॥
ତସ୍ୟାହଂ ଧର୍ମତଃ ପତ୍ନୀ ସୀତା ଜନକନନ୍ଦିନୀ ।
ତସ୍ୟ ଭ୍ରାତା କନୀୟାନ୍ଶ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଲଃ ॥ ୪୩॥
ପିତୁରାଜ୍ଞାଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ୟ ଦଣ୍ଡକେ ବସ୍ତୁମାଗତଃ ।
ଚତୁର୍ଦଶ ସମାସ୍ତ୍ୱାଂ ତୁ ଜ୍ଞାତୁମିଚ୍ଛାମି ମେ ବଦ ॥ ୪୪॥
ଭିକ୍ଷୁରୁବାଚ
ପୌଲସ୍ତ୍ୟତନୟୋଽହଂ ତୁ ରାବଣୋ ରାକ୍ଷସାଧିପଃ ।
ତ୍ୱତ୍କାମପରିତପ୍ତୋଽହଂ ତ୍ୱାଂ ନେତୁଂ ପୁରମାଗତଃ ॥ ୪୫॥
ମୁନିବେଷେଣ ରାମେଣ କିଂ କରିଷ୍ୟସି ମାଂ ଭଜ ।
ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ୱ ଭୋଗାନ୍ ମୟା ସାର୍ଧଂ ତ୍ୟଜ ଦୁଃଖଂ ବନୋଦ୍ଭବମ୍ ॥ ୪୬॥
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତଦ୍ୱଚନଂ ସୀତା ଭୀତା କିଞ୍ଚିଦୁବାଚ ତମ୍ ।
ଯଦ୍ୟେବଂ ଭାଷସେ ମାଂ ତ୍ୱଂ ନାଶମେଷ୍ୟସି ରାଘବାତ୍ ॥ ୪୭॥
ଆଗମିଷ୍ୟତି ରାମୋଽପି କ୍ଷଣଂ ତିଷ୍ଠ ସହାନୁଜଃ ।
ମାଂ କୋ ଧର୍ଷୟିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ହରେର୍ଭାର୍ୟାଂ ଶଶୋ ଯଥା ॥ ୪୮॥
ରାମବାଣୈର୍ୱିଭିନ୍ନସ୍ତ୍ୱଂ ପତିଷ୍ୟସି ମହୀତଲେ ॥ ୪୯॥
ଇତି ସୀତାବଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ରାବଣଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ ।
ସ୍ୱରୂପଂ ଦର୍ଶୟାମାସ ମହାପର୍ୱତସନ୍ନିଭମ୍ ।
ଦଶାସ୍ୟଂ ବିଂଶତିଭୁଜଂ କାଲମେଘସମଦ୍ୟୁତିମ୍ ॥ ୫୦॥
ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ବନଦେବ୍ୟଶ୍ଚ ଭୂତାନି ଚ ବିତତ୍ରସୁଃ ।
ତତୋ ବିଦାର୍ୟ ଧରଣୀଂ ନଖୈରୁଦ୍ଧୃତ୍ୟ ବାହୁଭିଃ ॥ ୫୧॥
ତୋଲୟିତ୍ୱା ରଥେ କ୍ଷିପ୍ତ୍ୱା ଯୟୌ କ୍ଷିପ୍ରଂ ବିହାୟସା ।
ହା ରାମ ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ରୁଦତୀ ଜନକାତ୍ମଜା ॥ ୫୨॥
ଭୟୋଦ୍ୱିଗ୍ନମନା ଦୀନା ପଶ୍ୟନ୍ତୀ ଭୁବମେବ ସା ।
ଶ୍ରୁତ୍ୱା ତତ୍କ୍ରନ୍ଦିତଂ ଦୀନଂ ସୀତାୟାଃ ପକ୍ଷିସତ୍ତମଃ ॥ ୫୩॥
ଜଟାୟୁରୁତ୍ଥିତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ନଗାଗ୍ରାତ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଣ୍ଡକଃ ।
ତିଷ୍ଠ ତିଷ୍ଠେତି ତଂ ପ୍ରାହ କୋ ଗଚ୍ଛତି ମମାଗ୍ରତଃ ॥ ୫୪॥
ମୁଷିତ୍ୱା ଲୋକନାଥସ୍ୟ ଭାର୍ୟାଂ ଶୂନ୍ୟାଦ୍ୱନାଲୟାତ୍ ।
ଶୁନକୋ ମନ୍ତ୍ରପୂତଂ ତ୍ୱଂ ପୁରୋଡାଶମିବାଧ୍ୱରେ ॥ ୫୫॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ତୀକ୍ଷ୍ଣତୁଣ୍ଡେନ ଚୂର୍ଣୟାମାସ ତଦ୍ରଥମ୍ ।
ବାହାନ୍ ବିଭେଦ ପାଦାଭ୍ୟାଂ ଚୂର୍ଣୟାମାସ ତଦ୍ଧନୁଃ ॥ ୫୬॥
ତତଃ ସୀତାଂ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ରାବଣଃ ଖଡ୍ଗମାଦଦେ ।
ଚିଚ୍ଛେଦ ପକ୍ଷୌ ସାମର୍ଷଃ ପକ୍ଷିରାଜସ୍ୟ ଧୀମତଃ ॥ ୫୭॥
ପପାତ କିଞ୍ଚିଚ୍ଛେଷେଣ ପ୍ରାଣେନ ଭୁବି ପକ୍ଷିରାଟ୍ ।
ପୁନରନ୍ୟରଥେନାଶୁ ସୀତାମାଦାୟ ରାବଣଃ ॥ ୫୮॥
କ୍ରୋଶନ୍ତୀ ରାମରାମେତି ତ୍ରାତାରଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତି ।
ହା ରାମ ହା ଜଗନ୍ନାଥ ମାଂ ନ ପଶ୍ୟସି ଦୁଃଖିତାମ୍ ॥ ୫୯॥
ରକ୍ଷସା ନୀୟମାନାଂ ସ୍ୱାଂ ଭାର୍ୟାଂ ମୋଚୟ ରାଘବ ।
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମହାଭାଗ ତ୍ରାହି ମାମପରାଧିନୀମ୍ ॥ ୬୦॥
ବାକ୍ଶରେଣ ହତସ୍ତ୍ୱଂ ମେ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି ଦେବର ।
ଇତ୍ୟେବଂ କ୍ରୋଶମାନାଂ ତାଂ ରାମାଗମନଶଙ୍କୟା ॥ ୬୧॥
ଜଗାମ ବାୟୁବେଗେନ ସୀତାମାଦାୟ ସତ୍ୱରଃ ॥ ୬୨॥
ବିହାୟସା ନୀୟମାନା ସୀତାପଶ୍ୟଦଧୋମୁଖୀ ।
ପର୍ୱତାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତାନ୍ ପଞ୍ଚ ବାନରାନ୍ ବାରିଜାନନା ।
ଉତ୍ତରୀୟାର୍ଧଖଣ୍ଡେନ ବିମୁଚ୍ୟାଭରଣାଦିକମ୍ ॥ ୬୩॥
ବଦ୍ଧ୍ୱା ଚିକ୍ଷେପ ରାମାୟ କଥୟନ୍ତ୍ୱିତି ପର୍ୱତେ ॥ ୬୪॥
ତତଃ ସମୁଦ୍ରମୁଲ୍ଲଙ୍ଘ୍ୟ ଲଙ୍କାଂ ଗତ୍ୱା ସ ରାବଣଃ ।
ସ୍ୱାନ୍ତଃପୁରେ ରହସ୍ୟେ ତାମଶୋକବିପିନେଽକ୍ଷିପତ୍ ।
ରାକ୍ଷସୀଭିଃ ପରିବୃତାଂ ମାତୃବୁଦ୍ଧ୍ୟାନ୍ୱପାଲୟତ୍ ॥ ୬୫॥
କୃଶାଽତିଦୀନା ପରିକର୍ମବର୍ଜିତା
ଦୁଃଖେନ ଶୁଷ୍ୟଦ୍ୱଦନାଽତିବିହ୍ୱଲା ।
ହା ରାମ ରାମେତି ବିଲପ୍ୟମାନା
ସୀତା ସ୍ଥିତା ରାକ୍ଷସବୃନ୍ଦମଧ୍ୟେ ॥ ୬୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ସପ୍ତମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୭॥
॥ ଅଷ୍ଟମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ରାମୋ ମାୟାବିନଂ ହତ୍ୱା ରାକ୍ଷସଂ କାମରୂପିଣମ୍ ।
ପ୍ରତସ୍ଥେ ସ୍ୱାଶ୍ରମଂ ଗନ୍ତୁଂ ତତୋ ଦୂରାଦ୍ଦଦର୍ଶ ତମ୍ ॥ ୧॥
ଆୟାନ୍ତଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ଦୀନଂ ମୁଖେନ ପରିଶୁଷ୍ୟତା ।
ରାଘବଶ୍ଚିନ୍ତୟାମାସ ସ୍ୱାତ୍ମନ୍ୟେବ ମହାମତିଃ ॥ ୨॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତନ୍ନ ଜାନାତି ମାୟାସୀତାଂ ମୟା କୃତାମ୍ ।
ଜ୍ଞାତ୍ୱାପ୍ୟେନଂ ବଞ୍ଚୟିତ୍ୱା ଶୋଚାମି ପ୍ରାକୃତୋ ଯଥା ॥ ୩॥
ଯଦ୍ୟହଂ ବିରତୋ ଭୂତ୍ୱା ତୂଷ୍ଣୀଂ ସ୍ଥାସ୍ୟାମି ମନ୍ଦିରେ ।
ତଦା ରାକ୍ଷସକୋଟୀନାଂ ବଧୋପାୟଃ କଥଂ ଭବେତ୍ ॥ ୪॥
ଯଦି ଶୋଚାମି ତାଂ ଦୁଃଖସନ୍ତପ୍ତଃ କାମୁକୋ ଯଥା ।
ତଦା କ୍ରମେଣାନୁଚିନ୍ୱନ୍ ସୀତାଂ ଯାସ୍ୟେଽସୁରାଲୟମ୍ ।
ରାବଣଂ ସକୁଲଂ ହତ୍ୱା ସୀତାମଗ୍ନୌ ସ୍ଥିତାଂ ପୁନଃ ॥ ୫॥
ମୟୈବ ସ୍ଥାପିତାଂ ନୀତ୍ୱା ଯାତାୟୋଧ୍ୟାମତନ୍ଦ୍ରିତଃ ॥ ୬॥
ଅହଂ ମନୁଷ୍ୟଭାବେନ ଜାତୋଽସ୍ମି ବ୍ରହ୍ମଣାର୍ଥିତଃ ।
ମନୁଷ୍ୟଭାବମାପନ୍ନଃ କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ବସାମି କୌ ।
ତତୋ ମାୟାମନୁଷ୍ୟସ୍ୟ ଚରିତଂ ମେଽନୁଶୃଣ୍ୱତାମ୍ ॥ ୭॥
ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ୟାଦପ୍ରୟାସେନ ଭକ୍ତିମାର୍ଗାନୁବର୍ତିନାମ୍ ।
ନିଶ୍ଚିତ୍ୟୈବଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ବାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୮॥
କିମର୍ଥମାଗତୋଽସି ତ୍ୱଂ ସୀତାଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ମମ ପ୍ରିୟାମ୍ ।
ନୀତା ବା ଭକ୍ଷିତା ବାପି ରାକ୍ଷସୈର୍ଜନକାତ୍ମଜା ॥ ୯॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରାହ ସୀତାୟା ଦୁର୍ୱଚୋ ରୁଦନ୍ ।
ହା ଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ବଚନଂ ରାକ୍ଷସୋକ୍ତଂ ଶ୍ରୁତଂ ତୟା ॥ ୧୦॥
ତ୍ୱଦ୍ୱାକ୍ୟସଦୃଶଂ ଶ୍ରୁତ୍ୱା ମାଂ ଗଚ୍ଛେତି ତ୍ୱରାବ୍ରବୀତ୍ ।
ରୁଦନ୍ତୀ ସା ମୟା ପ୍ରୋକ୍ତା ଦେବି ରାକ୍ଷସଭାଷିତମ୍ ।
ନେଦଂ ରାମସ୍ୟ ବଚନଂ ସ୍ୱସ୍ଥା ଭବ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ॥ ୧୧॥
ଇତ୍ୟେବଂ ସାନ୍ତ୍ୱିତା ସାଧ୍ୱୀ ମୟା ପ୍ରୋବାଚ ମାଂ ପୁନଃ ।
ଯଦୁକ୍ତଂ ଦୁର୍ୱଚୋ ରାମ ନ ବାଚ୍ୟଂ ପୁରତସ୍ତବ ॥ ୧୨॥
କର୍ଣୌ ପିଧାୟ ନିର୍ଗତ୍ୟ ଯାତୋଽହଂ ତ୍ୱାଂ ସମୀକ୍ଷିତୁମ୍ ॥ ୧୩॥
ରାମସ୍ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣଂ ପ୍ରାହ ତଥାପ୍ୟନୁଚିତଂ କୃତମ୍ ।
ତ୍ୱୟା ସ୍ତ୍ରୀଭାଷିତଂ ସତ୍ୟଂ କୃତ୍ୱା ତ୍ୟକ୍ତା ଶୁଭାନନା ।
ନୀତା ବା ଭକ୍ଷିତା ବାପି ରାକ୍ଷସୈର୍ନାତ୍ର ସଂଶୟଃ ॥ ୧୪॥
ଇତି ଚିନ୍ତାପରୋ ରାମଃ ସ୍ୱାଶ୍ରମଂ ତ୍ୱରିତୋ ଯୟୌ ।
ତତ୍ରାଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଜନକଜାଂ ବିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ ॥ ୧୫॥
ହା ପ୍ରିୟେ କ୍ୱ ଗତାସି ତ୍ୱଂ ନାସି ପୂର୍ୱବଦାଶ୍ରମେ ।
ଅଥବା ମଦ୍ୱିମୋହାର୍ଥଂ ଲୀଲୟା କ୍ୱ ବିଲୀୟସେ ॥ ୧୬॥
ଇତ୍ୟାଚିନ୍ୱନ୍ ବନଂ ସର୍ୱଂ ନାପଶ୍ୟଜ୍ଜାନକୀଂ ତଦା ।
ବନଦେବ୍ୟଃ କୁତଃ ସୀତାଂ ବ୍ରୁବନ୍ତୁ ମମ ବଲ୍ଲଭାମ୍ ॥ ୧୭॥
ମୃଗାଶ୍ଚ ପକ୍ଷିଣୋ ବୃକ୍ଷା ଦର୍ଶୟନ୍ତୁ ମମ ପ୍ରିୟାମ୍ ।
ଇତ୍ୟେବଂ ବିଲପନ୍ନେବ ରାମଃ ସୀତାଂ ନ କୁତ୍ରଚିତ୍ ॥ ୧୮॥
ସର୍ୱଜ୍ଞଃ ସର୍ୱଥା କ୍ୱାପି ନାପଶ୍ୟଦ୍ରଘୁନନ୍ଦନଃ ।
ଆନନ୍ଦୋଽପ୍ୟନ୍ୱଶୋଚତ୍ତାମଚଲୋଽପ୍ୟନୁଧାବତି ॥ ୧୯॥
ନିର୍ମମୋ ନିରହଙ୍କାରୋଽପ୍ୟଖଣ୍ଡାନନ୍ଦରୂପବାନ୍ ।
ମମ ଜାୟେତି ସୀତେତି ବିଲଲାପାତିଦୁଃଖିତଃ ॥ ୨୦॥
ଏବଂ ମାୟାମନୁଚରନ୍ନସକ୍ତୋଽପି ରଘୂତ୍ତମଃ ।
ଆସକ୍ତ ଇବ ମୂଢାନାଂ ଭାତି ତତ୍ତ୍ୱବିଦାଂ ନ ହି ॥ ୨୧॥
ଏବଂ ବିଚିନ୍ୱନ୍ ସକଲଂ ବନଂ ରାମଃ ସଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ।
ଭଗ୍ନଂ ରଥଂ ଛତ୍ରଚାପଂ କୂବରଂ ପତିତଂ ଭୁବି ॥ ୨୨॥
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ଲକ୍ଷ୍ମଣମାହେଦଂ ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କେନଚିତ୍ ।
ନୀୟମାନାଂ ଜନକଜାଂ ତଂ ଜିତ୍ୱାନ୍ୟୋ ଜହାର ତାମ୍ ॥ ୨୩॥
ତତଃ କଞ୍ଚିଦ୍ଭୁବୋ ଭାଗଂ ଗତ୍ୱା ପର୍ୱତସନ୍ନିଭମ୍ ।
ରୁଧିରାକ୍ତବପୁର୍ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ରାମୋ ବାକ୍ୟମଥାବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୨୪॥
ଏଷ ବୈ ଭକ୍ଷୟିତ୍ୱା ତାଂ ଜାନକୀଂ ଶୁଭଦର୍ଶନାମ୍ ।
ଶେତେ ବିବିକ୍ତେଽତିତୃପ୍ତଃ ପଶ୍ୟ ହନ୍ମି ନିଶାଚରମ୍ ॥ ୨୫॥
ଚାପମାନୟ ଶୀଘ୍ରଂ ମେ ବାଣଂ ଚ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାମବଚନଂ ଜଟାୟୁଃ ପ୍ରାହ ଭୀତବତ୍ ॥ ୨୬॥
ମାଂ ନ ମାରୟ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମ୍ରିୟମାଣଂ ସ୍ୱକର୍ମଣା ।
ଅହଂ ଜଟାୟୁସ୍ତେ ଭାର୍ୟାହାରିଣଂ ସମନୁଦ୍ରୁତଃ ॥ ୨୭॥
ରାବଣଂ ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଂ ମେ ବଭୂବାରିବିମର୍ଦନ ।
ତସ୍ୟ ବାହାନ୍ ରଥଂ ଚାପଂ ଛିତ୍ତ୍ୱାହଂ ତେନ ଘାତିତଃ ॥ ୨୮॥
ପତିତୋଽସ୍ମି ଜଗନ୍ନାଥ ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟାମି ପଶ୍ୟ ମାମ୍ ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ୱା ରାଘବୋ ଦୀନଂ କଣ୍ଠପ୍ରାଣଂ ଦଦର୍ଶ ହ ॥ ୨୯॥
ହସ୍ତାଭ୍ୟାଂ ସଂସ୍ପୃଶନ୍ ରାମୋ ଦୁଃଖାଶ୍ରୁବୃତଲୋଚନଃ ॥ ୩୦॥
ଜଟାୟୋ ବ୍ରୂହି ମେ ଭାର୍ୟା କେନ ନୀତା ଶୁଭାନନା ।
ମତ୍କାର୍ୟାର୍ଥଂ ହତୋଽସି ତ୍ୱମତୋ ମେ ପ୍ରିୟବାନ୍ଧବଃ ॥ ୩୧॥
ଜଟାୟୁଃ ସନ୍ନୟା ବାଚା ବକ୍ତ୍ରାଦ୍ରକ୍ତଂ ସମୁଦ୍ୱମନ୍ ।
ଉବାଚ ରାବଣୋ ରାମ ରାକ୍ଷସୋ ଭୀମବିକ୍ରମଃ ॥ ୩୨॥
ଆଦାୟ ମୈଥିଲୀଂ ସୀତାଂ ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୋ ଯୟୌ ।
ଇତୋ ବକ୍ତୁଂ ନ ମେ ଶକ୍ତିଃ ପ୍ରାଣାନ୍ସ୍ତ୍ୟକ୍ଷ୍ୟାମି ତେଽଗ୍ରତଃ ॥ ୩୩॥
ଦିଷ୍ଟ୍ୟା ଦୃଷ୍ଟୋଽସି ରାମ ତ୍ୱଂ ମ୍ରିୟମାଣେନ ମେଽନଘ ।
ପରମାତ୍ମାସି ବିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ୱଂ ମାୟାମନୁଜରୂପଧୃକ୍ ॥ ୩୪॥
ଅନ୍ତକାଲେଽପି ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା ତ୍ୱାଂ ମୁକ୍ତୋଽହଂ ରଘୁସତ୍ତମ ।
ହସ୍ତାଭ୍ୟାଂ ସ୍ପୃଶ ମାଂ ରାମ ପୁନର୍ୟାସ୍ୟାମି ତେ ପଦମ୍ ॥ ୩୫॥
ତଥେତି ରାମଃ ପସ୍ପର୍ଶ ତଦଙ୍ଗଂ ପାଣିନା ସ୍ମୟନ୍ ।
ତତଃ ପ୍ରାଣାନ୍ ପରିତ୍ୟଜ୍ୟ ଜଟାୟୁଃ ପତିତୋ ଭୁବି ॥ ୩୬॥
ରାମସ୍ତମନୁଶୋଚିତ୍ୱା ବନ୍ଧୁବତ୍ ସାଶ୍ରୁଲୋଚନଃ ।
ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମାନାୟ୍ୟ କାଷ୍ଠାନି ପ୍ରଦଦାହ ତମ୍ ॥୩୭॥
ସ୍ନାତ୍ୱା ଦୁଃଖେନ ରାମୋଽପି ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତଃ ।
ହତ୍ୱା ବନେ ମୃଗଂ ତତ୍ର ମାଂସଖଣ୍ଡାନ୍ ସମନ୍ତତଃ ॥ ୩୮॥
ଶାଦ୍ୱଲେ ପ୍ରାକ୍ଷିପଦ୍ରାମଃ ପୃଥକ୍ ପୃଥଗନେକଧା ।
ଭକ୍ଷନ୍ତୁ ପକ୍ଷିଣଃ ସର୍ୱେ ତୃପ୍ତୋ ଭବତୁ ପକ୍ଷିରାଟ୍ ॥ ୩୯॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ରାଘବଃ ପ୍ରାହ ଜଟାୟୋ ଗଚ୍ଛ ମତ୍ପଦମ୍ ।
ମତ୍ସାରୂପ୍ୟଂ ଭଜସ୍ୱାଦ୍ୟ ସର୍ୱଲୋକସ୍ୟ ପଶ୍ୟତଃ ॥ ୪୦॥
ତତୋଽନନ୍ତରମେବାସୌ ଦିବ୍ୟରୂପଧରଃ ଶୁଭଃ ।
ବିମାନବରମାରୁହ୍ୟ ଭାସ୍ୱରଂ ଭାନୁସନ୍ନିଭମ୍ ॥ ୪୧॥
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମକିରୀଟବରଭୂଷଣୈଃ ।
ଦ୍ୟୋତୟନ୍ ସ୍ୱପ୍ରକାଶେନ ପୀତାମ୍ବରଧରୋଽମଲଃ ॥ ୪୨॥
ଚତୁର୍ଭିଃ ପାର୍ଷଦୈର୍ୱିଷ୍ଣୋସ୍ତାଦୃଶୈରଭିପୂଜିତଃ ।
ସ୍ତୂୟମାନୋ ଯୋଗିଗଣୈଃ ରାମମାଭାଷ୍ୟ ସତ୍ୱରଃ ।
କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟୋ ଭୂତ୍ୱା ତୁଷ୍ଟାବ ରଘୁନନ୍ଦନମ୍ ॥ ୪୩॥
ଜଟାୟୁରୁବାଚ
ଅଗଣିତଗୁଣମପ୍ରମେୟମାଦ୍ୟଂ
ସକଲଜଗତ୍ସ୍ଥିତିସଂୟମାଦିହେତୁମ୍ ।
ଉପରମପରମଂ ପରାତ୍ମଭୂତଂ
ସତତମହଂ ପ୍ରଣତୋଽସ୍ମି ରାମଚନ୍ଦ୍ରମ୍ ॥ ୪୪॥
ନିରବଧିସୁଖମିନ୍ଦିରାକଟାକ୍ଷଂ
କ୍ଷପିତସୁରେନ୍ଦ୍ରଚତୁର୍ମୁଖାଦିଦୁଃଖମ୍ ।
ନରବରମନିଶଂ ନତୋଽସ୍ମି ରାମଂ
ବରଦମହଂ ବରଚାପବାଣହସ୍ତମ୍ ॥ ୪୫॥
ତ୍ରିଭୁବନକମନୀୟରୂପମୀଡ୍ୟଂ
ରବିଶତଭାସୁରମୀହିତପ୍ରଦାନମ୍ ।
ଶରଣଦମନିଶଂ ସୁରାଗମୂଲେ
କୃତନିଲୟଂ ରଘୁନନ୍ଦନଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୪୬॥
ଭବବିପିନଦବାଗ୍ନିନାମଧେୟଂ
ଭବମୁଖଦୈବତଦୈବତଂ ଦୟାଲୁମ୍ ।
ଦନୁଜପତିସହସ୍ରକୋଟିନାଶଂ
ରବିତନୟାସଦୃଶଂ ହରିଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୪୭॥
ଅବିରତଭବଭାବନାତିଦୂରଂ
ଭବବିମୁଖୈର୍ମୁନିଭିଃ ସଦୈବ ଦୃଶ୍ୟମ୍ ।
ଭବଜଲଧିସୁତାରଣାଙ୍ଘ୍ରିପୋତଂ
ଶରଣମହଂ ରଘୁନନ୍ଦନଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୪୮॥
ଗିରିଶଗିରିସୁତାମନୋନିବାସଂ
ଗିରିବରଧାରିଣମୀହିତାଭିରାମମ୍ ।
ସୁରବରଦନୁଜେନ୍ଦ୍ରସେବିତାଙ୍ଘ୍ରିଂ
ସୁରବରଦଂ ରଘୁନାୟକଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୪୯॥
ପରଧନପରଦାରବର୍ଜିତାନାଂ
ପରଗୁଣଭୂତିଷୁ ତୁଷ୍ଟମାନସାନାମ୍ ।
ପରହିତନିରତାତ୍ମନାଂ ସୁସେବ୍ୟଂ
ରଘୁବରମମ୍ବୁଜଲୋଚନଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୫୦॥
ସ୍ମିତରୁଚିରବିକାସିତାନନାବ୍ଜ-
ମତିସୁଲଭଂ ସୁରରାଜନୀଲନୀଲମ୍ ।
ସିତଜଲରୁହଚାରୁନେତ୍ରଶୋଭଂ
ରଘୁପତିମୀଶଗୁରୋର୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୫୧॥
ହରିକମଲଜଶମ୍ଭୁରୂପଭେଦାତ୍-
ତ୍ୱମିହ ବିଭାସି ଗୁଣତ୍ରୟାନୁବୃତ୍ତଃ ।
ରବିରିବ ଜଲପୂରିତୋଦପାତ୍ରେ-
ଷ୍ୱମରପତିସ୍ତୁତିପାତ୍ରମୀଶମୀଡେ ॥ ୫୨॥
ରତିପତିଶତକୋଟିସୁନ୍ଦରାଙ୍ଗଂ
ଶତପଥଗୋଚରଭାବନାବିଦୂରମ୍ ।
ଯତିପତିହୃଦୟେ ସଦା ବିଭାତଂ
ରଘୁପତିମାର୍ତିହରଂ ପ୍ରଭୁଂ ପ୍ରପଦ୍ୟେ ॥ ୫୩॥
ଇତ୍ୟେବଂ ସ୍ତୁବତସ୍ତସ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନୋଽଭୂଦ୍ରଘୂତ୍ତମଃ ।
ଉବାଚ ଗଚ୍ଛ ଭଦ୍ରଂ ତେ ମମ ବିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ ॥ ୫୪॥
ଶୃଣୋତି ଯ ଇଦଂ ସ୍ତୋତ୍ରଂ ଲିଖେଦ୍ୱା ନିୟତଃ ପଠେତ୍ ।
ସ ଯାତି ମମ ସାରୂପ୍ୟଂ ମରଣେ ମତ୍ସ୍ମୃତିଂ ଲଭେତ୍ ॥ ୫୫॥
ଇତି ରାଘବଭାଷିତଂ ତଦା
ଶ୍ରୁତବାନ୍ ହର୍ଷସମାକୁଲୋ ଦ୍ୱିଜଃ ।
ରଘୁନନ୍ଦନସାମ୍ୟମାସ୍ଥିତଃ
ପ୍ରୟଯୌ ବ୍ରହ୍ମସୁପୂଜିତଂ ପଦମ୍ ॥ ୫୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ଅଷ୍ଟମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୮॥
॥ ନବମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ତତୋ ରାମୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ଜଗାମ ବିପିନାନ୍ତରମ୍ ।
ପୁନର୍ଦୁଃଖଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ୟ ସୀତାନ୍ୱେଷଣତତ୍ପରଃ ॥ ୧॥
ତତ୍ରାଦ୍ଭୁତସମାକାରୋ ରାକ୍ଷସଃ ପ୍ରତ୍ୟଦୃଶ୍ୟତ ।
ବକ୍ଷସ୍ୟେବ ମହାବକ୍ତ୍ରଶ୍ଚକ୍ଷୁରାଦିବିବର୍ଜିତଃ ॥ ୨॥
ବାହୂ ଯୋଜନମାତ୍ରେଣ ବ୍ୟାପୃତୌ ତସ୍ୟ ରକ୍ଷସଃ ।
କବନ୍ଧୋ ନାମ ଦୈତ୍ୟେନ୍ଦ୍ରଃ ସର୍ୱସତ୍ତ୍ୱବିହିଂସକଃ ॥ ୩॥
ତଦ୍ବାହ୍ୱୋର୍ମଧ୍ୟଦେଶେ ତୌ ଚରନ୍ତୌ ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୌ ।
ଦଦର୍ଶତୁର୍ମହାସତ୍ତ୍ୱଂ ତଦ୍ବାହୁପରିବେଷ୍ଟିତୌ ॥ ୪॥
ରାମଃ ପ୍ରୋବାଚ ବିହସନ୍ ପଶ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାକ୍ଷସମ୍ ।
ଶିରଃପାଦବିହୀନୋଽୟଂ ଯସ୍ୟ ବକ୍ଷସି ଚାନନମ୍ ॥ ୫॥
ବାହୁଭ୍ୟାଂ ଲଭ୍ୟତେ ଯଦ୍ୟତ୍ତତ୍ତଦ୍ଭକ୍ଷନ୍ ସ୍ଥିତୋ ଧ୍ରୁବମ୍ ।
ଆବାମପ୍ୟେତୟୋର୍ବାହ୍ୱୋର୍ମଧ୍ୟେ ସଙ୍କଲିତୌ ଧ୍ରୁବମ୍ ॥ ୬॥
ଗନ୍ତୁମନ୍ୟତ୍ର ମାର୍ଗୋ ନ ଦୃଶ୍ୟତେ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
କିଂ କର୍ତବ୍ୟମିତୋଽସ୍ମାଭିରିଦାନୀଂ ଭକ୍ଷୟେତ୍ସ ନୌ ॥ ୭॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତମୁବାଚେଦଂ କିଂ ବିଚାରେଣ ରାଘବ ।
ଆବାମେକୈକମବ୍ୟଗ୍ରୌ ଛିନ୍ଦ୍ୟାବାସ୍ୟ ଭୁଜୌ ଧ୍ରୁବମ୍ ॥ ୮॥
ତଥେତି ରାମଃ ଖଡ୍ଗେନ ଭୁଜଂ ଦକ୍ଷିଣମଚ୍ଛିନତ୍ ।
ତଥୈବ ଲକ୍ଷ୍ମଣୋ ବାମଂ ଚିଚ୍ଛେଦ ଭୁଜମଞ୍ଜସା ॥ ୯॥
ତତୋଽତିବିସ୍ମିତୋ ଦୈତ୍ୟଃ କୌ ଯୁବାଂ ସୁରପୁଙ୍ଗବୌ ।
ମଦ୍ବାହୁଚ୍ଛେଦକୌ ଲୋକେ ଦିବି ଦେବେଷୁ ବା କୁତଃ ॥ ୧୦॥
ତତୋଽବ୍ରବୀଦ୍ଧସନ୍ନେବ ରାମୋ ରାଜୀବଲୋଚନଃ ।
ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତିଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ ରାଜା ଦଶରଥୋ ମହାନ୍ ॥ ୧୧॥
ରାମୋଽହଂ ତସ୍ୟ ପୁତ୍ରୋଽସୌ ଭ୍ରାତା ମେ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ସୁଧୀଃ ।
ମମ ଭାର୍ୟା ଜନକଜା ସୀତା ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟସୁନ୍ଦରୀ ॥ ୧୨॥
ଆବାଂ ମୃଗୟଯା ଯାତୌ ତଦା କେନାପି ରକ୍ଷସା ।
ନୀତାଂ ସୀତାଂ ବିଚିନ୍ୱନ୍ତୌ ଚାଗତୌ ଘୋରକାନନେ ॥ ୧୩॥
ବାହୁଭ୍ୟାଂ ବେଷ୍ଟିତାବତ୍ର ତବ ପ୍ରାଣରିରକ୍ଷୟା ।
ଛିନ୍ନୌ ତବ ଭୁଜୌ ତ୍ୱଂ ଚ କୋ ବା ବିକଟରୂପଧୃକ୍ ॥ ୧୪॥
କବନ୍ଧ ଉବାଚ
ଧନ୍ୟୋଽହଂ ଯଦି ରାମସ୍ତ୍ୱମାଗତୋଽସି ମମାନ୍ତିକମ୍ ।
ପୁରା ଗନ୍ଧର୍ୱରାଜୋଽହଂ ରୂପୟୌବନଦର୍ପିତଃ ॥ ୧୫॥
ବିଚରନ୍ଲ୍ଲୋକମଖିଲଂ ବରନାରୀମନୋହରଃ ।
ତପସା ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଲବ୍ଧମବଧ୍ୟତ୍ୱଂ ରଘୂତ୍ତମ ॥ ୧୬॥
ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଂ ମୁନିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ୱା କଦାଚିଦହସଂ ପୁରା ।
କ୍ରୁଦ୍ଧୋଽସାବାହ ଦୁଷ୍ଟ ତ୍ୱଂ ରାକ୍ଷସୋ ଭବ ଦୁର୍ମତେ ॥ ୧୭॥
ଅଷ୍ଟାବକ୍ରଃ ପୁନଃ ପ୍ରାହ ବନ୍ଦିତୋ ମେ ଦୟାପରଃ ।
ଶାପସ୍ୟାନ୍ତଂ ଚ ମେ ପ୍ରାହ ତପସା ଦ୍ୟୋତିତପ୍ରଭଃ ॥ ୧୮॥
ତ୍ରେତାୟୁଗେ ଦାଶରଥିର୍ଭୂତ୍ୱା ନାରାୟଣଃ ସ୍ୱୟମ୍ ।
ଆଗମିଷ୍ୟତି ତେ ବାହୂ ଛିଦ୍ୟେତେ ଯୋଜନାୟତୌ ॥ ୧୯॥
ତେନ ଶାପାଦ୍ୱିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଭବିଷ୍ୟସି ଯଥା ପୁରା ।
ଇତି ଶପ୍ତୋଽହମଦ୍ରାକ୍ଷଂ ରାକ୍ଷସୀଂ ତନୁମାତ୍ମନଃ ॥ ୨୦॥
କଦାଚିଦ୍ଦେବରାଜାନମଭ୍ୟଦ୍ରବମହଂ ରୁଷା ।
ସୋଽପି ବଜ୍ରେଣ ମାଂ ରାମ ଶିରୋଦେଶେଽଭ୍ୟତାଡୟତ୍ ॥ ୨୧॥
ତଦା ଶିରୋ ଗତଂ କୁକ୍ଷିଂ ପାଦୌ ଚ ରଘୁନନ୍ଦନ ।
ବ୍ରହ୍ମଦତ୍ତବରାନ୍ମୃତ୍ୟୁର୍ନାଭୂନ୍ମେ ବଜ୍ରତାଡନାତ୍ ॥ ୨୨॥
ମୁଖାଭାବେ କଥଂ ଜୀବେଦୟମିତ୍ୟମରାଧିପମ୍ ।
ଊଚୁଃ ସର୍ୱେ ଦୟାବିଷ୍ଟା ମାଂ ବିଲୋକ୍ୟାଽଽସ୍ୟବର୍ଜିତମ୍ ॥ ୨୩॥
ତତୋ ମାଂ ପ୍ରାହ ମଘବା ଜଠରେ ତେ ମୁଖଂ ଭବେତ୍ ।
ବାହୂ ତେ ଯୋଜନାୟାମୌ ଭବିଷ୍ୟତ ଇତୋ ବ୍ରଜ ॥ ୨୪॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତୋଽତ୍ର ବସନ୍ନିତ୍ୟଂ ବାହୁଭ୍ୟାଂ ବନଗୋଚରାନ୍ ।
ଭକ୍ଷୟାମ୍ୟଧୁନା ବାହୂ ଖଣ୍ଡିତୌ ମେ ତ୍ୱୟାନଘ ॥ ୨୫॥
ଇତଃ ପରଂ ମାଂ ଶ୍ୱଭ୍ରାସ୍ୟେ ନିକ୍ଷିପାଗ୍ନୀନ୍ଧନାବୃତେ ।
ଅଗ୍ନିନା ଦହ୍ୟମାନୋଽହଂ ତ୍ୱୟା ରଘୁକୁଲୋତ୍ତମ ॥ ୨୬॥
ପୂର୍ୱରୂପମନୁପ୍ରାପ୍ୟ ଭାର୍ୟାମାର୍ଗଂ ବଦାମି ତେ ॥ ୨୭॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତେ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନାଶୁ ଶ୍ୱଭ୍ରଂ ନିର୍ମିତ୍ୟ ତତ୍ର ତମ୍ ।
ନିକ୍ଷିପ୍ୟ ପ୍ରାଦହତ୍କାଷ୍ଠୈସ୍ତତୋ ଦେହାତ୍ସମୁତ୍ଥିତଃ ।
କନ୍ଦର୍ପସଦୃଶାକାରଃ ସର୍ୱାଭରଣଭୂଷିତଃ ॥ ୨୮॥
ରାମଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ୱା ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ପ୍ରଣିପତ୍ୟ ଚ ।
କୃତାଞ୍ଜଲିରୁବାଚେଦଂ ଭକ୍ତିଗଦ୍ଗଦୟା ଗିରା ॥ ୨୯॥
ଗନ୍ଧର୍ୱ ଉବାଚ
ସ୍ତୋତୁମୁତ୍ସହତେ ମେଽଦ୍ୟ ମନୋ ରାମାତିସମ୍ଭ୍ରମାତ୍ ।
ତ୍ୱାମନନ୍ତମନାଦ୍ୟନ୍ତଂ ମନୋବାଚାମଗୋଚରମ୍ ॥ ୩୦॥
ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତେ ରୂପମବ୍ୟକ୍ତଂ ଦେହଦ୍ୱୟବିଲକ୍ଷଣମ୍ ।
ଦୃଗ୍ରୂପମିତରତ୍ସର୍ୱଂ ଦୃଶ୍ୟଂ ଜଡମନାତ୍ମକମ୍ ।
ତତ୍କଥଂ ତ୍ୱାଂ ବିଜାନୀୟାଦ୍ୱ୍ୟତିରିକ୍ତଂ ମନଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୧॥
ବୁଦ୍ଧ୍ୟାତ୍ମାଭାସୟୋରୈକ୍ୟଂ ଜୀବ ଇତ୍ୟଭିଧୀୟତେ ।
ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଦି ସାକ୍ଷୀ ବ୍ରହ୍ମୈବ ତସ୍ମିନ୍ନିର୍ୱିଷୟେଽଖିଲମ୍ ॥ ୩୨॥
ଆରୋପ୍ୟତେଽଜ୍ଞାନବଶାନ୍ନିର୍ୱିକାରେଽଖିଲାତ୍ମନି ।
ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭସ୍ତେ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ଦେହଂ ସ୍ଥୂଲଂ ବିରାଟ୍ ସ୍ମୃତମ୍ ॥ ୩୩॥
ଭାବନାବିଷୟୋ ରାମ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ତେ ଧ୍ୟାତୃମଙ୍ଗଲମ୍ ।
ଭୂତଂ ଭବ୍ୟଂ ଭବିଷ୍ୟଚ୍ଚ ଯତ୍ରେଦଂ ଦୃଶ୍ୟତେ ଜଗତ୍ ॥ ୩୪॥
ସ୍ଥୂଲେଽଣ୍ଡକୋଶେ ଦେହେ ତେ ମହଦାଦିଭିରାବୃତେ ।
ସପ୍ତଭିରୁତ୍ତରଗୁଣୈର୍ୱୈରାଜୋ ଧାରଣାଶ୍ରୟଃ ॥ ୩୫॥
ତ୍ୱମେବ ସର୍ୱକୈବଲ୍ୟଂ ଲୋକାସ୍ତେଽବୟବାଃ ସ୍ମୃତାଃ ।
ପାତାଲଂ ତେ ପାଦମୂଲଂ ପାର୍ଷ୍ଣିସ୍ତବ ମହାତଲମ୍ ॥ ୩୬॥
ରସାତଲଂ ତେ ଗୁଲ୍ଫୌ ତୁ ତଲାତଲମିତୀର୍ୟତେ ।
ଜାନୁନୀ ସୁତଲଂ ରାମ ଊରୂ ତେ ବିତଲଂ ତଥା ॥ ୩୭॥
ଅତଲଂ ଚ ମହୀ ରାମ ଜଘନଂ ନାଭିଗଂ ନଭଃ ।
ଉରଃସ୍ଥଲଂ ତେ ଜ୍ୟୋତୀଂଷି ଗ୍ରୀବା ତେ ମହ ଉଚ୍ୟତେ ॥ ୩୮॥
ବଦନଂ ଜନଲୋକସ୍ତେ ତପସ୍ତେ ଶଙ୍ଖଦେଶଗମ୍ ।
ସତ୍ୟଲୋକୋ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୀର୍ଷଣ୍ୟାସ୍ତେ ସଦା ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୯॥
ଇନ୍ଦ୍ରାଦୟୋ ଲୋକପାଲା ବାହବସ୍ତେ ଦିଶଃ ଶ୍ରୁତୀ ।
ଅଶ୍ୱିନୌ ନାସିକେ ରାମ ବକ୍ତ୍ରଂ ତେଽଗ୍ନିରୁଦାହୃତଃ ॥ ୪୦॥
ଚକ୍ଷୁସ୍ତେ ସବିତା ରାମ ମନଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦାହୃତଃ ।
ଭ୍ରୂଭଙ୍ଗ ଏବ କାଲସ୍ତେ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେ ବାକ୍ପତିର୍ଭବେତ୍ ॥ ୪୧॥
ରୁଦ୍ରୋଽହଙ୍କାରରୂପସ୍ତେ ବାଚଶ୍ଛନ୍ଦାଂସି ତେଽବ୍ୟଯ ।
ଯମସ୍ତେ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଦେଶସ୍ଥୋ ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଦ୍ୱିଜାଲୟଃ ॥ ୪୨॥
ହାସୋ ମୋହକରୀ ମାୟା ସୃଷ୍ଟିସ୍ତେଽପାଙ୍ଗମୋକ୍ଷଣମ୍ ।
ଧର୍ମଃ ପୁରସ୍ତେଽଧର୍ମଶ୍ଚ ପୃଷ୍ଠଭାଗ ଉଦୀରିତଃ ॥ ୪୩॥
ନିମିଷୋନ୍ମେଷଣେ ରାତ୍ରିର୍ଦିବା ଚୈବ ରଘୂତ୍ତମ ।
ସମୁଦ୍ରାଃ ସପ୍ତ ତେ କୁକ୍ଷିର୍ନାଡ୍ୟୋ ନଦ୍ୟସ୍ତବ ପ୍ରଭୋ ॥ ୪୪॥
ରୋମାଣି ବୃକ୍ଷୌଷଧୟୋ ରେତୋ ବୃଷ୍ଟିସ୍ତବ ପ୍ରଭୋ ।
ମହିମା ଜ୍ଞାନଶକ୍ତିସ୍ତେ ଏବଂ ସ୍ଥୂଲଂ ବପୁସ୍ତବ ॥ ୪୫॥
ଯଦସ୍ମିନ୍ ସ୍ଥୂଲରୂପେ ତେ ମନଃ ସନ୍ଧାର୍ୟତେ ନରୈଃ ।
ଅନାୟାସେନ ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ୟାଦତୋଽନ୍ୟନ୍ନହି କିଞ୍ଚନ ॥ ୪୬॥
ଅତୋଽହଂ ରାମ ରୂପଂ ତେ ସ୍ଥୂଲମେବାନୁଭାବୟେ ।
ଯସ୍ମିନ୍ ଧ୍ୟାତେ ପ୍ରେମରସଃ ସରୋମପୁଲକୋ ଭବେତ୍ ॥ ୪୭॥
ତଦୈବ ମୁକ୍ତିଃ ସ୍ୟାଦ୍ରାମ ଯଦା ତେ ସ୍ଥୂଲଭାବକଃ ।
ତଦପ୍ୟାସ୍ତାଂ ତବୈବାହମେତଦ୍ରୂପଂ ବିଚିନ୍ତୟେ ॥ ୪୮॥
ଧନୁର୍ବାଣଧରଂ ଶ୍ୟାମଂ ଜଟାବଲ୍କଲଭୂଷିତମ୍ ।
ଅପୀଚ୍ୟବୟସଂ ସୀତାଂ ବିଚିନ୍ୱନ୍ତଂ ସଲକ୍ଷ୍ମଣମ୍ ॥ ୪୯॥
ଇଦମେବ ସଦା ମେ ସ୍ୟାନ୍ମାନସେ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୫୦॥
ସର୍ୱଜ୍ଞଃ ଶଙ୍କରଃ ସାକ୍ଷାତ୍ପାର୍ୱତ୍ୟା ସହିତଃ ସଦା ।
ତ୍ୱଦ୍ରୂପମେବ ସତତଂ ଧ୍ୟାୟନ୍ନାସ୍ତେ ରଘୂତ୍ତମ ।
ମୁମୂର୍ଷୂଣାଂ ତଦା କାଶ୍ୟାଂ ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମବାଚକମ୍ ॥ ୫୧॥
ରାମରାମେତ୍ୟୁପଦିଶନ୍ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟମାନସଃ ।
ଅତସ୍ତ୍ୱଂ ଜାନକୀନାଥ ପରମାତ୍ମା ସୁନିଶ୍ଚିତଃ ॥ ୫୨॥
ସର୍ୱେ ତେ ମାୟଯା ମୂଢାସ୍ତ୍ୱାଂ ନ ଜାନନ୍ତି ତତ୍ତ୍ୱତଃ ।
ନମସ୍ତେ ରାମଭଦ୍ରାୟ ବେଧସେ ପରମାତ୍ମନେ ॥ ୫୩॥
ଅୟୋଧ୍ୟାଧିପତେ ତୁଭ୍ୟଂ ନମଃ ସୌମିତ୍ରିସେବିତ ।
ତ୍ରାହି ତ୍ରାହି ଜଗନ୍ନାଥ ମାଂ ମାୟା ନାବୃଣୋତୁ ତେ ॥ ୫୪॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ
ତୁଷ୍ଟୋଽହଂ ଦେବଗନ୍ଧର୍ୱ ଭକ୍ତ୍ୟା ସ୍ତୁତ୍ୟା ଚ ତେଽନଘ ।
ଯାହି ମେ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଯୋଗିଗମ୍ୟଂ ସନାତନମ୍ ॥ ୫୫॥
ଜପନ୍ତି ଯେ ନିତ୍ୟମନନ୍ୟବୁଦ୍ଧ୍ୟା
ଭକ୍ତ୍ୟା ତ୍ୱଦୁକ୍ତଂ ସ୍ତବମାଗମୋକ୍ତମ୍ ।
ତେଽଜ୍ଞାନସମ୍ଭୂତଭବଂ ବିହାୟ
ମାଂ ଯାନ୍ତି ନିତ୍ୟାନୁଭବାନୁମେୟମ୍ ॥ ୫୬॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ନବମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୯॥
॥ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥
ଶ୍ରୀମହାଦେବ ଉବାଚ
ଲବ୍ଧ୍ୱା ବରଂ ସ ଗନ୍ଧର୍ୱଃ ପ୍ରୟାସ୍ୟନ୍ ରାମମବ୍ରବୀତ୍ ।
ଶବର୍ୟାସ୍ତେ ପୁରୋଭାଗେ ଆଶ୍ରମେ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୧॥
ଭକ୍ତ୍ୟା ତ୍ୱତ୍ପାଦକମଲେ ଭକ୍ତିମାର୍ଗବିଶାରଦା ।
ତାଂ ପ୍ରୟାହି ମହାଭାଗ ସର୍ୱଂ ତେ କଥୟିଷ୍ୟତି ॥ ୨॥
ଇତ୍ୟୁକ୍ତ୍ୱା ପ୍ରୟଯୌ ସୋଽପି ବିମାନେନାର୍କବର୍ଚସା ।
ବିଷ୍ଣୋଃ ପଦଂ ରାମନାମସ୍ମରଣେ ଫଲମୀଦୃଶମ୍ ॥ ୩॥
ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ତଦ୍ୱିପିନଂ ଘୋରଂ ସିଂହବ୍ୟାଘ୍ରାଦିଦୂଷିତମ୍ ।
ଶନୈରଥାଶ୍ରମପଦଂ ଶବର୍ୟା ରଘୁନନ୍ଦନଃ ॥ ୪॥
ଶବରୀ ରାମମାଲୋକ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ୱିତମ୍ ।
ଆୟାନ୍ତମାରାଦ୍ଧର୍ଷେଣ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ଥାୟାଚିରେଣ ସା ॥ ୫॥
ପତିତ୍ୱା ପାଦୟୋରଗ୍ରେ ହର୍ଷପୂର୍ଣାଶ୍ରୁଲୋଚନା ।
ସ୍ୱାଗତେନାଭିନନ୍ଦ୍ୟାଥ ସ୍ୱାସନେ ସନ୍ନ୍ୟବେଶୟତ୍ ॥ ୬॥
ରାମଲକ୍ଷ୍ମଣୟୋଃ ସମ୍ୟକ୍ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ୟ ଭକ୍ତିତଃ ।
ତଜ୍ଜଲେନାଭିଷିଚ୍ୟାଙ୍ଗମଥାର୍ଘ୍ୟାଦିଭିରାଦୃତା ॥ ୭॥
ସମ୍ପୂଜ୍ୟ ବିଧିବଦ୍ରାମଂ ସସୌମିତ୍ରିଂ ସପର୍ୟଯା ।
ସଙ୍ଗୃହୀତାନି ଦିବ୍ୟାନି ରାମାର୍ଥଂ ଶବରୀ ମୁଦା ॥ ୮॥
ଫଲାନ୍ୟମୃତକଲ୍ପାନି ଦଦୌ ରାମାୟ ଭକ୍ତିତଃ ।
ପାଦୌ ସମ୍ପୂଜ୍ୟ କୁସୁମୈଃ ସୁଗନ୍ଧୈଃ ସାନୁଲେପନୈଃ ॥ ୯॥
କୃତାତିଥ୍ୟଂ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠମୁପବିଷ୍ଟଂ ସହାନୁଜମ୍ ।
ଶବରୀ ଭକ୍ତିସମ୍ପନ୍ନା ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ୱାକ୍ୟମବ୍ରବୀତ୍ ॥ ୧୦॥
ଅତ୍ରାଶ୍ରମେ ରଘୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁରବୋ ମେ ମହର୍ଷୟଃ ।
ସ୍ଥିତାଃ ଶୁଶ୍ରୂଷଣଂ ତେଷାଂ କୁର୍ୱତୀ ସମୁପସ୍ଥିତା ॥ ୧୧॥
ବହୁବର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଗତାସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍ ।
ଗମିଷ୍ୟନ୍ତୋଽବ୍ରୁବନ୍ମାଂ ତ୍ୱଂ ବସାତ୍ରୈବ ସମାହିତା ॥ ୧୨॥
ରାମୋ ଦାଶରଥିର୍ଜାତଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ ।
ରାକ୍ଷସାନାଂ ବଧାର୍ଥାୟ ଋଷୀଣାଂ ରକ୍ଷଣାୟ ଚ ॥ ୧୩॥
ଆଗମିଷ୍ୟତି ଚୈକାଗ୍ରଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠା ସ୍ଥିରା ଭବ ।
ଇଦାନୀଂ ଚିତ୍ରକୂଟାଦ୍ରାବାଶ୍ରମେ ବସତି ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୧୪॥
ଯାବଦାଗମନଂ ତସ୍ୟ ତାବଦ୍ରକ୍ଷ କଲେବରମ୍ ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ୱୈବ ରାଘବଂ ଦଗ୍ଧ୍ୱା ଦେହଂ ଯାସ୍ୟସି ତତ୍ପଦମ୍ ॥ ୧୫॥
ତଥୈବାକରବଂ ରାମ ତ୍ୱଦ୍ଧ୍ୟାନୈକପରାୟଣା ।
ପ୍ରତୀକ୍ଷ୍ୟାଗମନଂ ତେଽଦ୍ୟ ସଫଲଂ ଗୁରୁଭାଷିତମ୍ ॥ ୧୬॥
ତବ ସନ୍ଦର୍ଶନଂ ରାମ ଗୁରୂଣାମପି ମେ ନ ହି ।
ଯୋଷିନ୍ମୂଢାଽପ୍ରମେୟାତ୍ମନ୍ ହୀନଜାତିସମୁଦ୍ଭବା ॥ ୧୭॥
ତବ ଦାସସ୍ୟ ଦାସାନାଂ ଶତସଙ୍ଖ୍ୟୋତ୍ତରସ୍ୟ ବା ।
ଦାସୀତ୍ୱେ ନାଧିକାରୋଽସ୍ତି କୁତଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତବୈବ ହି ॥ ୧୮॥
କଥଂ ରାମାଦ୍ୟ ମେ ଦୃଷ୍ଟସ୍ତ୍ୱଂ ମନୋବାଗଗୋଚରଃ ।
ସ୍ତୋତୁଂ ନ ଜାନେ ଦେବେଶ କିଂ କରୋମି ପ୍ରସୀଦ ମେ ॥ ୧୯॥
ଶ୍ରୀରାମ ଉବାଚ
ପୁଂସ୍ତ୍ୱେ ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱେ ବିଶେଷୋ ବା ଜାତିନାମାଶ୍ରମାଦୟଃ ।
ନ କାରଣଂ ମଦ୍ଭଜନେ ଭକ୍ତିରେବ ହି କାରଣମ୍ ॥ ୨୦॥
ଯଜ୍ଞଦାନତପୋଭିର୍ୱା ବେଦାଧ୍ୟଯନକର୍ମଭିଃ ।
ନୈବ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମହଂ ଶକ୍ୟୋ ମଦ୍ଭକ୍ତିବିମୁଖୈଃ ସଦା ॥ ୨୧॥
ତସ୍ମାଦ୍ଭାମିନି ସଙ୍କ୍ଷେପାଦ୍ୱକ୍ଷ୍ୟେଽହଂ ଭକ୍ତିସାଧନମ୍ ॥ ୨୨॥
ସତାଂ ସଙ୍ଗତିରେବାତ୍ର ସାଧନଂ ପ୍ରଥମଂ ସ୍ମୃତମ୍ ।
ଦ୍ୱିତୀୟଂ ମତ୍କଥାଲାପସ୍ତୃତୀୟଂ ମଦ୍ଗୁଣେରଣମ୍ ।
ବ୍ୟାଖ୍ୟାତୃତ୍ୱଂ ମଦ୍ୱଚସାଂ ଚତୁର୍ଥଂ ସାଧନଂ ଭବେତ୍ ॥ ୨୩॥
ଆଚାର୍ୟୋପାସନଂ ଭଦ୍ରେ ମଦ୍ବୁଦ୍ଧ୍ୟାଽମାୟଯା ସଦା ।
ପଞ୍ଚମଂ ପୁଣ୍ୟଶୀଲତ୍ୱଂ ଯମାଦି ନିୟମାଦି ଚ ॥ ୨୪॥
ନିଷ୍ଠା ମତ୍ପୂଜନେ ନିତ୍ୟଂ ଷଷ୍ଠଂ ସାଧନମୀରିତମ୍ ।
ମମ ମନ୍ତ୍ରୋପାସକତ୍ୱଂ ସାଙ୍ଗଂ ସପ୍ତମମୁଚ୍ୟତେ ॥ ୨୫॥
ମଦ୍ଭକ୍ତେଷ୍ୱଧିକା ପୂଜା ସର୍ୱଭୂତେଷୁ ମନ୍ମତିଃ ।
ବାହ୍ୟାର୍ଥେଷୁ ବିରାଗିତ୍ୱଂ ଶମାଦିସହିତଂ ତଥା ॥ ୨୬॥
ଅଷ୍ଟମଂ ନବମଂ ତତ୍ତ୍ୱବିଚାରୋ ମମ ଭାମିନି ।
ଏବଂ ନବବିଧା ଭକ୍ତିଃ ସାଧନଂ ଯସ୍ୟ କସ୍ୟ ବା ॥ ୨୭॥
ସ୍ତ୍ରିୟୋ ବା ପୁରୁଷସ୍ୟାପି ତିର୍ୟଗ୍ୟୋନିଗତସ୍ୟ ବା ।
ଭକ୍ତିଃ ସଞ୍ଜାୟତେ ପ୍ରେମଲକ୍ଷଣା ଶୁଭଲକ୍ଷଣେ ॥ ୨୮॥
ଭକ୍ତୌ ସଞ୍ଜାତମାତ୍ରାୟାଂ ମତ୍ତତ୍ତ୍ୱାନୁଭବସ୍ତଦା ।
ମମାନୁଭବସିଦ୍ଧସ୍ୟ ମୁକ୍ତିସ୍ତତ୍ରୈବ ଜନ୍ମନି ॥ ୨୯॥
ସ୍ୟାତ୍ତସ୍ମାତ୍କାରଣଂ ଭକ୍ତିର୍ମୋକ୍ଷସ୍ୟେତି ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ ।
ପ୍ରଥମଂ ସାଧନଂ ଯସ୍ୟ ଭବେତ୍ତସ୍ୟ କ୍ରମେଣ ତୁ ॥ ୩୦॥
ଭବେତ୍ସର୍ୱଂ ତତୋ ଭକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିରେବ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ ।
ଯସ୍ମାନ୍ମଦ୍ଭକ୍ତିୟୁକ୍ତା ତ୍ୱଂ ତତୋଽହଂ ତ୍ୱାମୁପସ୍ଥିତଃ ॥ ୩୧॥
ଇତୋ ମଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ମୁକ୍ତିସ୍ତବ ନାସ୍ତ୍ୟତ୍ର ସଂଶୟଃ ।
ଯଦି ଜାନାସି ମେ ବ୍ରୂହି ସୀତା କମଲଲୋଚନା ॥ ୩୨॥
କୁତ୍ରାସ୍ତେ କେନ ବା ନୀତା ପ୍ରିୟା ମେ ପ୍ରିୟଦର୍ଶନା ॥ ୩୩॥
ଶବର୍ୟୁବାଚ
ଦେବ ଜାନାସି ସର୍ୱଜ୍ଞ ସର୍ୱଂ ତ୍ୱଂ ବିଶ୍ୱଭାବନ ।
ତଥାଽପି ପୃଚ୍ଛସେ ଯନ୍ମାଂ ଲୋକାନନୁସୃତଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୪॥
ତତୋଽହମଭିଧାସ୍ୟାମି ସୀତା ଯତ୍ରାଧୁନା ସ୍ଥିତା ।
ରାବଣେନ ହୃତା ସୀତା ଲଙ୍କାୟାଂ ବର୍ତତେଽଧୁନା ॥ ୩୫॥
ଇତଃ ସମୀପେ ରାମାଽଽସ୍ତେ ପମ୍ପାନାମ ସରୋବରମ୍ ।
ଋଷ୍ୟମୂକଗିରିର୍ନାମ ତତ୍ସମୀପେ ମହାନଗଃ ॥ ୩୬॥
ଚତୁର୍ଭିର୍ମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ସୁଗ୍ରୀବୋ ବାନରାଧିପଃ ।
ଭୀତଭୀତଃ ସଦା ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠତ୍ୟତୁଲବିକ୍ରମଃ ॥ ୩୭॥
ବାଲିନଶ୍ଚ ଭୟାଦ୍ ଭ୍ରାତୁସ୍ତଦଗମ୍ୟମୃଷେର୍ଭୟାତ୍ ।
ବାଲିନସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛ ତ୍ୱଂ ତେନ ସଖ୍ୟଂ କୁରୁ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୮॥
ସୁଗ୍ରୀବେଣ ସ ସର୍ୱଂ ତେ କାର୍ୟଂ ସମ୍ପାଦୟିଷ୍ୟତି ।
ଅହମଗ୍ନିଂ ପ୍ରବେକ୍ଷ୍ୟାମି ତବାଗ୍ରେ ରଘୁନନ୍ଦନ ॥ ୩୯॥
ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯାବଦ୍ଦଗ୍ଧ୍ୱା କଲେବରମ୍ ।
ଯାସ୍ୟାମି ଭଗବନ୍ ରାମ ତବ ବିଷ୍ଣୋଃ ପରଂ ପଦମ୍ ॥ ୪୦॥
ଇତି ରାମଂ ସମାମନ୍ତ୍ର୍ୟ ପ୍ରବିବେଶ ହୁତାଶନମ୍ ।
କ୍ଷଣାନ୍ନିର୍ଧୂୟ ସକଲମବିଦ୍ୟାକୃତବନ୍ଧନମ୍ ।
ରାମପ୍ରସାଦାଚ୍ଛବରୀ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପାତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୪୧॥
କିଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଜଗନ୍ନାଥେ ଶ୍ରୀରାମେ ଭକ୍ତବତ୍ସଲେ ।
ପ୍ରସନ୍ନେଽଧମଜନ୍ମାପି ଶବରୀ ମୁକ୍ତିମାପ ସା ॥ ୪୨॥
କିଂ ପୁନର୍ବ୍ରାହ୍ମଣା ମୁଖ୍ୟାଃ ପୁଣ୍ୟାଃ ଶ୍ରୀରାମଚିନ୍ତକାଃ ।
ମୁକ୍ତିଂ ଯାନ୍ତୀତି ତଦ୍ଭକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିରେବ ନ ସଂଶୟଃ ॥ ୪୩॥
ଭକ୍ତିର୍ମୁକ୍ତିବିଧାୟିନୀ ଭଗବତଃ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରସ୍ୟ ହେ
ଲୋକାଃ କାମଦୁଘାଙ୍ଘ୍ରିପଦ୍ମୟୁଗଲଂ ସେବଧ୍ୱମତ୍ୟୁତ୍ସୁକାଃ ।
ନାନାଜ୍ଞାନବିଶେଷମନ୍ତ୍ରବିତତିଂ ତ୍ୟକ୍ତ୍ୱା ସୁଦୂରେ ଭୃଶଂ
ରାମଂ ଶ୍ୟାମତନୁଂ ସ୍ମରାରିହୃଦୟେ ଭାନ୍ତଂ ଭଜଧ୍ୱଂ ବୁଧାଃ ॥ ୪୪॥
ଇତି ଶ୍ରୀମଦଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ ଉମାମହେଶ୍ୱରସମ୍ବାଦେ
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡେ ଦଶମଃ ସର୍ଗଃ ॥ ୧୦॥
ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍ ସମାପ୍ତମ୍ ॥
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣମାହାତ୍ମ୍ୟମ୍ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡପୁରାଣେ
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 2 ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 3 ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 4 କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 5 ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 6 ଯୁଦ୍ଧକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟଣେ 7 ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡମ୍
ଅଧ୍ୟାତ୍ମରାମାୟାଣାଧିଷ୍ଠିତା ଶ୍ରୀରାମନାମାବଲିଃ
.
Comments
Post a Comment