ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଲସୀଦାସ କୃତ କବିତାବଲୀ

 ଗୋସ୍ୱାମୀ ତୁଲସୀଦାସ କୃତ କବିତାବଲୀ 

                ।୧।  

                ଓଁ

             ଶ୍ରୀସୀତାରାମଭ୍ୟାଂ ନମଃ

               କବିତାବଲୀ

               ବାଲକାଣ୍ଡ

         ରେଫ ଆତ୍ମଚିନ୍ମୟ ଅକଲ, ପରବ୍ରହ୍ମ ପରରୂପ।

         ହରି-ହର-ଅଜ-ବନ୍ଦିତ-ଚରନ,ଅଗୁଣ ଅନୀହ ଅନୂପ॥୧॥

         ବାଲକେଲି ଦଶରଥ-ଅଜିର,କରତ ସୋ ଫିରତ ସଭାୟ।

         ପଦନଖେନ୍ଦୁ ତେହି ଧ୍ୟାନ ଧରି ବିଚରତ ତିଲକ ବନାୟ॥୨॥

         ଅନିଲସୁବନ ପଦପଦ୍ମରଜ,ପ୍ରେମ ସହିତ ଶିର ଧାର ।

         ଇନ୍ଦ୍ରଦେବ ଟୀକା ରଚତ, କବିତାବଲୀ ଉଦାର ॥୩॥

         ବନ୍ଦୌଂ ଶ୍ରୀତୁଲସୀଚରନ ନଖ, ଅନୂପ ଦୁତିମାଲ ।

         କବିତାବଲି-ଟୀକା ଲସୈ କବିତାବଲି-ବରଭାଲ ॥୪॥

             ବାଲରୂପକୀ ଝାଁକୀ

ଅବଧେସକେ ଦ୍ୱାରେଂ ସକାରେଂ ଗଈ ସୁତ ଗୋଦ କୈ ଭୂପତି ଲୈ ନିକସେ।

ଅବଲୋକି ହୌଂ ସୋଚ ବିମୋଚନକୋ ଠଗି-ସୀ ରହୀ,ଜେ ନ ଠଗେ ଧିକ-ସେ॥

 

ତୁଲସୀ ମନ-ରଞ୍ଜନ ରଞ୍ଜିତ-ଅଞ୍ଜନ ନୈନ ସୁଖଞ୍ଜନ-ଜାତକ-ସେ।

ସଜନୀ ସସିମେଂ ସମସୀଲ ଉଭୈ ନବନୀଲ ସରୋରୁହ-ସେ ବିକସେ॥

ପଗ ନୂପୁର ଔ ପହୁଁଚୀ କରକଞ୍ଜନି ମଞ୍ଜୁ ବନୀ ମନିମାଲ ହିଏଁ।

ନବନୀଲ କଲେବର ପୀତ ଝଁଗା ଝଲକୈ ପୁଲକୈଂ ନୃପୁ ଗୋଦ ଲିଏଁ॥

ଅରବିନ୍ଦୁ ସୋ ଆନନୁ ରୂପ ମରନ୍ଦୁ ଅନନ୍ଦିତ ଲୋଚନ-ବୃଙ୍ଗ ପିଏଁ।

ମନମୋ ନ ବସ୍ୟୋ ଅସ ବାଲକୁ ଜୌଂ ତୁଲସୀ ଜଗମେଂ ଫଲୁ କୌନ ଜିଏଁ॥

             ୨        

ତନକୀ ଦୁତି ସ୍ୟାମ ସରୋରୁହ ଲୋଚନ କଞ୍ଚକୀ ମଞ୍ଜୁଲତାଈ ହରୈଂ।

ଅତି ସୁନ୍ଦର ସୋହତ ଧୂରି ଭରେ ଛବି ଭୂରି ଅନଙ୍ଗକୀ ଦୂରି ଧରୈଂ॥

ଦମକୈଂ ଦଁତିୟାଁ ଦୁତି ଦାମିନି-ଜ୍ୟୌଂ କିଲକୈଂ କଲ ବାଲ-ବିନୋଦ କରୈଂ।

ଅବଧେସକେ ବାଲକ ଚାରି ସଦା ତୁଲସୀ-ମନ-ମନ୍ଦିରମେଂ ବିହରୈଂ॥

           ବାଲଲୀଲା

କବହୂଁ ସସି ମାଗତ ଆରି କରୈଂ କବହୂଁ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ନିହାରି ଡରୈଂ।

କବହୂଁ କରତାଲ ବଜାଇକୈ ନାଚତ ମାତୁ ସବୈ ମନ ମୋଦ ଭରୈଂ ॥

କବହୂଁ ରିସିଆଇ କହୈଂ ହଠିକୈ ପୁନି ଲେତ ସୋଈ ଜେହି ଲାଗି ଅରୈଂ।

ଅବଧେସକେ ବାଲକ ଚାରି ସଦା ତୁଲସୀ-ମନ-ମନ୍ଦିରମେଂ ବିହରୈଂ ॥

ବର ଦନ୍ତକୀ ପଙ୍ଗତି କନ୍ଦକଲୀ ଅଧରାଧର-ପଲ୍ଲବ ଖୋଲନକୀ ।

ଚପଲା ଚମକୈଂ ଘନ ବୀଚ ଜଗୈଂ ଛବି ମୋତିନ ମାଲ ଅମୋଲନକୀ॥

             ୩

ଘୁଁଘୁରାରି ଲଟୈଂ ଲଟକୈଂ ମୁଖ ଊପର କୁଣ୍ଡଲ ଲୋଲ କପୋଲନକୀ ।

ନେବଛାବରି ପ୍ରାନ କରୈ ତୁଲସୀ ବଲି ଜାଉଁ ଲଲା ଇନ ବୋଲନକୀ॥

 

ପଦକଞ୍ଜନି ମଞ୍ଜୁ ବନୀଂ ପନହୀଂ ଧନୁହୀଂ ସର ପଙ୍କଜ-ପାନି ଲିଏଁ।

ଲରିକା ସଁଗ ଖେଲତ ଡୋଲତ ହୈଂ ସରଜୂ-ତଟ ଚୌହଟ ହାଟ ହିଏଁ॥

ତୁଲସୀ ଅସ ବାଲକ-ସୋଂ ନହି ନେହୁ କହା ଜପ ଜୋଗ ସମାଧି କିଏଁ।

ନର ବେ ଖର ସୂକର ସ୍ୱାନ ସମାନ କହୌ ଜଗମେଂ ଫଲୁ କୌନ ଜିଏଁ॥

ସରଜୂ ବର ତୀରହିଂ ତୀର ଫିରୈଂ ରଘୁବୀର ସଖା ଅରୁ ବୀର ସବୈ।

ଧନୁହୀଂ କର ତୀର, ନିଷଙ୍ଗ କସେଂ କଟି ପୀତ ଦୁକୂଲ ନବୀନ ଫବୈ॥

ତୁଲସୀ ତେହି ଔସର ଲାବନିତା ଦସ ଚାରି ନୌ ତୀନ ଇକୀସ ସବୈ।

ମତି ଭାରତି ପଙ୍ଗୁ ଭଈ ଜୋ ନିହାରି ବିଚାରି ଫିରୀ ଉପମା ନ ପବୈ॥

             ୪

            ଧନୁର୍ୟଜ୍ଞ

ଛୋନୀମେଙ୍କେ ଛୋନୀପତି ଛାଜୈ ଜିନ୍ହୈ ଛତ୍ରଛାୟା

      ଛୋନୀ-ଛୋନୀ ଛାଏ ଛିତି ଆଏ ନିମିରାଜକେ।

ପ୍ରବଲ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବରିବଣ୍ଡ ବର ବେଷ ବପୁ

      ବରିବେକୋଂ ବୋଲେ ବୈଦେହୀ ବର କାଜକେ॥

ବୋଲେ ବନ୍ଦୀ ବିରୁଦ ବଜାଇ ବର ବାଜନେଊ

       ବାଜେ-ବାଜେ ବୀର ବାହୁ ଧୁନତ ସମାଜକେ।

ତୁଲସୀ ମୁଦିତ ମନ ପୁର ନର-ନାରି ଜେତେ

       ବାର-ବାର ହେରୈଂ ମୁଖ ଔଧ-ମୃଗରାଜକେ॥

           ୫

ସିୟକେଂ ସ୍ୱୟମ୍ବର ସମାଜୁ ଜହାଁ ରାଜନିକୋ

       ରାଜନକେ ରାଜା ମହାରାଜା ଜାନୈ ନାମ କୋ।

ପବନୁ, ପୁରନ୍ଦରୁ, କୃସାନୁ, ଭାନୁ, ଧନଦୁ-ସେ,

       ଗୁନକେ ନିଧାନ ରୂପଧାମ ସୋମୁ କାମୁ କୋ॥

ବାନ ବଲବାନ ଜାତୁଧାନପ ସରୀଖେ ସୂର

       ଜିନ୍ହକେଂ ଗୁମାନ ସଦା ସାଲିମ ସଙ୍ଗ୍ରାମକୋ।

ତହାଁ ଦସରତ୍ଥକେଂ ସମତ୍ଥ ନାଥ ତୁଲସୀକେ

       ଚପରି ଚଢ଼ାୟୌ ଚାପୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଲଲାମକୋ॥

 

ମୟନମହନୁ ପୁରଦହନୁ ଗହନ ଜାନି

        ଆନିକୈ ସବୈକୋ ସାରୁ ଧନୁଷ ଗଢ଼ାୟୋ ହୈ।

ଜନକସଦସି ଜେତେ ଭଲେ-ଭଲେ ଭୂମିପାଲ

        କିୟେ ବଲହୀନ, ବଲ ଆପନୋ ବଢ଼ାୟୋ ହୈ॥

କୁଲିସ-କଠୋର କୂର୍ମପୀଠତେଂ କଠିନ ଅତି

        ହଠି ନ ପିନାକୁ କାହୂଁ ଚପରି ଚଢ଼ାୟୋ ହୈ। 

ତୁଲସୀ ସୋ ରାମକେ ସରୋଜ-ପାନି ପରସତ ହୀ

         ଟୂଟ୍ୟୌ ମାନୋ ବାରେ ତେ ପୁରାରି ହୀ ପଢ଼ାୟୋ ହୈ॥

           ୬

ଡିଗତି ଉର୍ୱି ଅତି ଗୁର୍ୱି ସର୍ବ ପବ୍ବୈ ସମୁଦ୍ର-ସର।

ବ୍ୟାଲ ବଧିର ତେହି କାଲ, ବିକଲ ଦିଗପାଲ ଚରାଚର॥

ଦିଗ୍ଗୟନ୍ଦ ଲରଖରତ ପରତ ଦସକନ୍ଧୁ ମୁକ୍ଖ ଭର।

ସୁର-ବିମାନ ହିମଭାନୁ ଭାନୁ ସଙ୍ଘଟତ ପରସପର॥

ଚୌଙ୍କେ ବିରଞ୍ଚି ସଙ୍କର ସହିତ, କୋଲୁ କମଠୁ ଅହି କଲମଲ୍ୟୌ। 

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡ କିୟୋ ଚଣ୍ଡ ଧୁନି ଜବହିଂ ରାମ ସିବଧନୁ ଦଲ୍ୟୌ॥

ଲୋଚନାଭିରାମ ଘନସ୍ୟାମ ରାମରୂପ ସିସୁ,

      ସଖୀ କହୈ ସଖୀସୋଂ ତୂଁ ପ୍ରେମପୟ ପାଲି, ରୀ।

ବାଲକ ନୃପାଲଜୂକେଂ ଖ୍ୟାଲ ହୀ ପିନାକୁ ତୋର୍ ଯୋ,

        ମଣ୍ଡଲୀକ-ମଣ୍ଡଲୀ-ପ୍ରତାପ-ଦାପୁ ଦାଲି ରୀ॥

ଜନକକୋ,ସିୟାକୋ,ହମାରୋ,ତେରୋ,ତୁଲସୀକୋ,

       ସବକୋ ଭାବତୀ ହ୍ୱୈହୈ, ମୈଂ ଜୋ କହ୍ୟୋ କାଲି ,ରୀ।

କୌସିଲାକୀ କୋଖିପର ତୋଷି ତନ ବାରିୟେ,ରୀ

        ରାୟ ଦଶରତ୍ଥକୀ ବଲୈୟା ଲିଜୈ ଆଲି ରୀ॥ 

           ୭

ଦୂବ ଦଧି ରୋଚନୁ କନକ ଥାର ଭରି ଭରି

       ଆରତି ସଁବାରି ବର ନାରି ଚଲୀଂ ଗାବତୀ।

ଲୀନ୍ହେଂ ଜୟମାଲ କରକଞ୍ଜ ସୋହୈଂ ଜାନକୀକେ

        ପହିରାବୋ ରାଘୋଜୂକୋ ସଖିୟାଁ ସିଖାବତୀଂ॥

ତୁଲସୀ ମୁଦିତ ମନ ଜନକନଗର-ଜନ

        ଝାଁକତୀଂ ଝରୋଖେଂ ଲାଗୀଂ ସୋଭା ରାନୀଂ ପାବତୀଂ।

ମନହୁଁ ଚକୋରୀଂ ଚାରୁ ବୈଠୀଂ ନିଜ ନିଜ ନୀଡ

         ଚନ୍ଦକୀ କିରନି ପୀବୈଂ ପଲକୌ ନ ଲାବତୀଂ

ନଗର ନିସାନ ବର ବାଜୈଂ ବ୍ୟୋମ ଦୁନ୍ଦୁଭୀଂ 

       ବିମାନ ଚଢ଼ି ଗାନ କୈକେ ସୁରନାରି ନାଚହୀଂ।

ଜୟତି ଜୟ ତିହୁଁ ପୁର ଜୟମାଲ ରାମ ଉର

       ବରଷୈଂ ସୁମନ ସୁର ରୂରେ ରୂପ ରାଚହୀଂ॥

ଜନକକୋ ପନୁ ଜୟୋ, ସବକୋ ଭାବତୋ ଭୟୋ

       ତୁଲସୀ ମୁଦିତ ରୋମ-ରୋମ ମୋଦ ମାଚହୀଂ।

ସାବଁରୋ କିସୋର ଗୋରୀ ସୌଭାପର ତୃନ ତୋରୀ

        ଜୋରୀ ଜିୟୋ ଜୁଗ-ଜୁଗ ଜୁବତୀ-ଜନ ଜାଚହୀଂ॥

           ୮

ଭଲେ ଭୂପ କହତ ଭଲେଂ ଭଦେସ ଭୂପନି ସୋଂ

       ଲୋକ ଲଖି ବୋଲିୟେ ପୁନୀତ ରୀତି ମାରିଷୀ।

ଜଗଦମ୍ବା ଜାନକୀ ଜଗତପିତୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, 

       ଜାନି ଜିୟଁ ଜୋହୌ ଜୋ ନ ଲାଗୈ ମୁଁହ କାରଖୀ॥

ଦେଖେ ହୈଂ ଅନେକ ବ୍ୟାହ, ସୁନେ ହୈଂ ପୁରାନ ବେଦ

        ବୂଝେ ହୈଂ ସୁଜାନ ସାଧୁ ନର-ନାରି ପାରିଖୀ।

ଐସେ ସମ ସମଧୀ ସମାଜ ନ ବିରାଜମାନ,

        ରାମୁ-ସେ ନ ବର ଦୁଲହୀ ନ ସିୟ-ସାରିଖୀ॥

ବାନୀ ବିଧି ଗୌରୀ ହର ସେସହୂଁ ଗନେସ କହୀ,

       ସହୀ ଭରୀ ଲୋମସ ଭୁସୁଣ୍ଡି ବହୁବାରିଷୋ ।

ଚାରିଦସ ଭୁବନ ନିହାରି ନର-ନାରି ସବ

        ନାରଦସୋଂ ପରଦା ନ ନାରଦୁ ସୋ ପାରିଖୋ।

ତିନ୍ହ କହୀ ଜଗମେଂ ଜଗମଗତି ଜୋରୀ ଏକ

        ଦୂଜୋ କୋ କହୈୟା ଔ ସୁନୈୟା ଚଷ ଚାରଖୋ।

ରମା ରମାରମନ ସୁଜାନ ହନୁମାନ କହୀ

        ସୀୟ-ସୀ ନ ତୀୟ ନ ପୁରୁଷ ରାମ-ସାରିଖୋ॥

             ୯

ଦୂଲହ ଶ୍ରୀରଘୁନାଥୁ ବନେ ଦୁଲହୀ ସିୟ ସୁନ୍ଦର ମନ୍ଦିର ମାହୀଂ।

ଗାବତି ଗୀତ ସବୈ ମିଲି ସୁନ୍ଦରି ବେଦ ଜୁବା ଜୁରି ବିପ୍ର ପଢ଼ାହୀଂ॥

ରାମକୋ ରୂପ ନିହାରତି ଜାନକୀ କଙ୍କନକେ ନଗକୀ ପରଛାହୀଂ।

ଯାତେଂ ସବୈ ସୁଧି ଭୂଲି ଗଈ କର ଟେକି ରହୀ ପଲ ଟାରତ ନାହୀଂ॥

         ପରଶୁରାମ-ଲକ୍ଷ୍ମଣ-ସମ୍ବାଦ

ଭୂପମଣ୍ଡଲୀ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଚଣ୍ଡୀସ-କୋଦଣ୍ଡୁ ଖଣ୍ଡ୍ୟୋ,

      ଚଣ୍ଡ ବାହୁଦଣ୍ଡୁ ଜାକୋ ତାହୀସୋଂ କହତୁ ହୌଂ।

କଠିନ କୁଠାର-ଧାର ଧରିବେକୋ ଧୀର ତାହି,

       ବୀରତା ବିଦିତ ତାକୋ ଦେଖିୟେ ଚହତୁ ହୌଂ॥

ତୁଲସୀ ସମାଜୁ ରାଜ ତଜି ସୋ ବିରାଜୈ ଆଜୁ, 

        ଗାଜ୍ୟୌ ମୃଗରାଜୁ ଗଜରାଜୁ ଜ୍ୟୋଂ ଗହତୁ ହୌଂ।

ଛୋନୀମେଂ ନ ଛାଡ୍ୟୌ ଛପ୍ୟୋ ଛୋନିପକୋ ଛୋନା ଛୋଟୋ,

ଛୋନିପ ଛପନ ବାଁକୋ ବୁରୁଦ ବହତୁ ହୌଂ॥

         ୧୦

ନିପଟ ନିଦରି ବୋଲେ ବଚନ କୁଠାରପାନି, 

       ମାନୀ ତ୍ରାସ ଔନିପନି ମାନୋ ମୌନତା ଗହୀ।

ରୋଷ ମାଖେ ଲଖନୁ ଅକନି ଅନଖୋହୀ ବାତୈଂ,

       ତୁଲସୀ ବିନୀତ ବାନୀ ବିହସି ଐସୀ କହୀ॥

ସୁଜସ ତିହାରେଂ ଭରେ ଭୁଅନ ଭୃଗୁତିଲକ,

        ପ୍ରଗଟ ପ୍ରତାପୁ ଆପୁ କହ୍ୟୋ ସୋ ସବୈ ସହୀ।

ଟୂଟ୍ୟୌ ସୋ ନ ଜୁରୈଗୋ ସରାସନୁ ମହେସଜୂକୋ,

        ରାବରୀ ପିନାକମେଂ ସରୀକତା କହାଁ ରହୀ॥

ଗର୍ଭକେ ଅର୍ଭକ କାଟନକୋଂ ପଟୁ ଧାର କୁଠାରୁ କରାଲ ହୈ ଜାକୋ।

ସୋଈ ହୌଂ ବୂଝତ ରାଜସଭା 'ଧନୁ କୋ ଦଲ୍ୟୌ' ହୌଂ ଦଲିହୌ ବଲୁ ତାକୋ॥

ଲଘୁ ଆନନ ଉତ୍ତର ଦେତ ବଡ଼େ ଲରିହୈ ମରିହୈ କରିହୈ କଛୁ ସାକୋ।

ଗୋରୋ ଗରୂର ଗୁମାନ ଭର୍ ଯୋ କହୌ କୌସିକ ଛୋଟୋ-ସୋ ଢୋଟୋ ହୈ କାକୋ॥

           

ମଖୁ ରାଖିବେକେ କାଜ ରାଜା ମେରେ ସଙ୍ଗ ଦଏ, 

       ଦଲେ ଜାତୁଧାନ ଜେ ଜିତୈୟା ବିବୁଧେସକେ।

          ୧୧

ଗୌତମକୀ ତୀୟ ତାରୀ, ମେଟେ ଅଘ ଭୂରି ଭାର, 

       ଲୋଚନ-ଅତିଥି ଭଏ ଜନକ ଜନେସକେ॥

ଚଣ୍ଡ ବାହୁଦଣ୍ଡ-ବଲ ଚଣ୍ଡୀସ-କୋଦଣ୍ଡୁ ଖଣ୍ଡ୍ୟୋ

 

       ବ୍ୟାହୀ ଜାନକୀ, ଜୀତେ ନରେସ ଦେସ-ଦେସକେ।

ସାଁବରେ-ଗୋରେ ସରୀର ଧୀର ମହାବୀର ଦୋଊ,

ନାମ ରାମୁ ଲଖନୁ କୁମାର କୋସଲେସକେ॥

କାଲ କରାଲ ନୃପାଲନ୍ହକେ ଧନୁଭଙ୍ଗୁ ସୁନୈ ଫରସା ଲିଏଁ ଧାଏ।

ଲକ୍ଖନୁ ରାମୁ ବିଲୋକି ସପ୍ରେମ ମହାରିସତେଂ ଫିରି ଆଁଖି ଦିଖାଏ॥

ଧୀରସିରୋମନି ବୀର ବଡ଼େ ବିନୟୀ ବିଜୟୀ ରଘୁନାଥୁ ସୁହାଏ।

ଲାୟକ ହେ ଭୃଗୁନାୟକୁ, ସେ ଧନୁ-ସାୟକ ସୌମ୍ପି ସୁଭାୟଁ ସିଧାଏ॥

           (ଇତି ବାଲକାଣ୍ଡ)

------------------------------------------------------------

          

            ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡ

            ୧୨

             

           ବନ-ଗମନ   

                                                                   

କୀରକେ କାଗର ଜ୍ୟୋଂ ନୃପଚୀର, ବିଭୂଷନ ଉପ୍ପମ ଅଙ୍ଗନି ପାଈ।

ଔଧ ତଜୀ ମଗବାସକେ ରୂଖ ଜ୍ୟୋଂ ପନ୍ଥକେ ସାଥ ଜ୍ୟୋଂ ଲୋଗ ଲୋଗାଈ॥

ସଙ୍ଗ ସୁବନ୍ଧୁ,ପୁନୀତ ପ୍ରିୟା, ମନୋ ଧର୍ମୁ କ୍ରିୟା ଧରି ଦେହ ସୁହାଈ।

ରାଜିବଲୋଚନ ରାମୁ ଚଲେ ତଜି ବାପକୋ ରାଜୁ ବଟାଉ କୀଂ ନାଈଂ॥

             

କାଗର କୀର ଜ୍ୟୋଂ ଭୂଷନ-ଚୀର ସରୀରୁ ଲସ୍ୟୋ ତଜି ନୀରୁ ଜ୍ୟୋଂ କାଈ।

ମାତୁ-ପିତା ପ୍ରିୟ ଲୋଗ ସବୈ ସନମାନି ସୁଭାୟଁ ସନେହ ସଗାଈ॥

ସଙ୍ଗ ସୁଭାମିନି, ଭାଇ ଭଲୋ, ଦିନ ଦ୍ୱୈ ଜନୁ ଔଧ ହୁତେ ପହୁନାଈ।

ରାଜିବଲୋଚନ ରାମୁ ଚଲେ ତଜି ବାପକୋ ରାଜୁ ବଟାଉ କୀଂ ନାଈଂ॥

            ୧୩

ସିଥିଲ ସନେହ କହୈଂ କୌସିଲା ସୁମିତ୍ରାଜୂ ସୋଂ,

       ମୈଂ ନ ଲଖୀ ସୌତି, ସଖୀ ! ଭଗିନୀ ଜ୍ୟୋଂ ସେଈ ହୈ।

କହୈ ମୋହି ମୈୟା, କହୌଂ-ମୈଂ ନ ମୈୟା, ଭରତକୀ,

       ବଲୈୟା ଲେହୌଂ ଭୈୟା, ତେରୀ ମୈୟା କୈକେଈ ହୈ॥

ତୁଲସୀ ସରଲ ଭାୟଁ ରଘୁରାୟଁ ମାୟ ମାନୀ,

        କାୟ-ମନ-ବାନୀହୂଁ ନ ଜାନୀ କୈ ମତେଈ ହୈ।

ବାମ ବିଧି ମେରୋ ସୁଖୁ ସିରିସ-ସୁମନ-ସମ,

         ତାକୋ ଛଲ-ଛୁରୀ କୋହ-କୁଲିସ ଲୈ ଟେଈ ହୈ॥

କୀଜୈ କହା,ଜୀଜୀ ଜୂ! ସୁମିତ୍ରା ପରି ପାୟଁ କହୈ,

       ତୁଲସୀ ସହାବୈ ବିଧି, ସୋଈ ସହିୟତୁ ହୈ 

ରାବରୋ ସୁଭାଊ ରାମଜନ୍ମ ହୀ ତେଂ ଜାନିୟତ,

       ଭରତକୀ ମାତୁ କୋ କି ଐସୋ ଚହିୟତୁ ହୈ॥

ଜାଈ ରାଜଘର, ବ୍ୟାହି ଆଈ ରାଜଘର ମାହଁ

        ରାଜ-ପୂତୁ ପାଏହୂଁ ନ ସୁଖୁ ଲହିୟତୁ ହୈ।

ଦେହ ସୁଧାଗେହ, ତାହି ମୃଗହୂଁ ମଲୀନ କିୟୋ,

        ତାହୂ ପର ବାହୁ ବିନୁ ରାହୁ ଗହିୟତୁ ହୈ॥

           

            ୧୪

             

          ଗୁହକା ପାଦପ୍ରକ୍ଷାଲନ

ନାମ ଅଜାମିଲ-ସେ ଖଲ କୋଟି ଅପାର ନଦୀଂ ଭବ ବୂଢ଼ତ କାଢ଼େ।

ଜୋ ସୁମିରେଂ ଗିରି ମେରୁ ସିଲାକନ ହୋତ, ଅଜାଖୁର ବାରିଧି ବାଢ଼େ॥

ତୁଲସୀ ଜେହି କେ ପଦ ପଙ୍କଜ ତେଂ ପ୍ରଗଟୀ ତଟିନୀ, ଜୋ ହରୈ ଅଘ ଗାଢ଼େ।

ତେ ପ୍ରଭୂ ଯା ସରିତା ତରିବେ କହୁଁ ମାଗତ ନାବ କରାରେ ହ୍ୱୈ ଠାଢ଼େ॥

ଏହି ଘାଟତେଂ ଥୋରିକ ଦୂରି ଅହୈ କଟି ଲୌଂ ଜଲୁ ଥାହ ଦେଖାଇହୌଂ ଜୂ।

ପରସେଂ ପଗଧୂରି ତରୈ ତରନୀ, ଘରନୀ ଘର କ୍ୟୋଂ ସମୁଝାଇହୌଂ ଜୂ॥

ତୁଲସୀ ଅବଲମ୍ବୁ ନ ଔର କଛୂ, ଲରିକା କେହି ଭାଁତି ଜିଆଇହୌଞ୍ଜୂ।

ବରୁ ମାରିଏ ମୋହି, ବିନା ପଗ ଧୋଏଁ ହୌଂ ନାଥ ନ ନାବ ଚଢ଼ାଇହୌଂ ଜୂ॥

ରାବରେ ଦୋଷୁ ନ ପାୟନକୋ, ପଗଧୂରିକୋ ଭୂରି ପ୍ରଭାଉ ମହା ହୈ।

ପାହନ ତେଂ ବନ-ବାହନ କାଠକୋ କୋମଲ ହୈ, ଜଲୁ ଖାଇ ରହା ହୈ ।

              ୧୫

ପାବନ ପାୟ ପଖାରି କୈ ନାବ ଚଢ଼ାଇହୌଂ, ଆୟସୁ ହୋତ କହା ହୈ।

ତୁଲସୀ ସୁନି କେବଟକେ ବର ବୈନ ହଁସେ ପ୍ରଭୁ ଜାନକୀ ଓର ହହା ହୈ॥

             

ପାତ ଭରୀ ସହରୀ, ସକଲ ସୁତ ବାରେ-ବାରେ,

       କେବଟକୀ ଜାତି, କଛୁ ବେଦ ନ ପଢ଼ାଇହୌଂ।

ସବୂ ପରିବାରୁ ମେରୋ ଯାହି ଲାଗି, ରାଜା ଜୂ,

        ହୌଂ ଦୀନ ବିତ୍ତହୀନ, କୈସେଂ ଦୂସରୀ ଗଢ଼ାଇହୌଂ॥

ଗୌତମକୀ ଘରନୀ ଜ୍ୟୋଂ ତରନୀ ତରୈଗୀ ମେରୀ, 

        ପ୍ରଭୁସୋଂ ନିଷାଦୁ ହ୍ୱୈ କୈ ବାଦୁ ନା ବଢ଼ାଇହୌଂ।

ତୁଲସୀକେ ଈସ ରାମ, ରାବରେ ସୋଂ ସାଁଚୀ କହୌଂ,

        ବିନା ପଗ ଧୋଁଏଁ ନାଥ, ନାବ ନା ଚଢ଼ାଇହୌଂ॥

ଜିନ୍ହକୋ ପୁନୀତ ବାରି ଧାରୈଂ ସରପୈ ପୁରାରି,

       ତ୍ରିପଥଗାମିନି ଜସୁ ବେଦ କହୈଂ ଗାଇକୈ।

ଜିନ୍ହକୋ ଜୋଗୀଂନ୍ଦ୍ର ମୁନିବୃନ୍ଦ ଦେବ ଦେହ ଦମି,

        କରତ ବିବିଧ ଜୋଗ-ଜପ ମନୁ ଲାଇକୈ॥

          ୧୬

ତୁଲସୀ ଜିନ୍ହକୀ ଧୂରି ପରସି ଅହଲ୍ୟା ତରୀ,

       ଗୌତମ ସିଧାରେ ଗୃହ ଗୌନୋ ସୋ ଲେବାଇକୈ।

ତେଈ ପାୟ ପାଇକୈ ଚଢ଼ାଇ ନାବ ଧୋଏ ବିନୁ,

 

       ଖ୍ୱୈହୌଂ ନ ପଠାବନୀ କୈ ହ୍ୱୈହୌଂ ନ ହଁସାଇ କୈ॥

ପ୍ରଭୁରୁଖ ପାଇ କୈ, ବୋଲାଇ ବାଲକ ଘରନିହି,

      ବନ୍ଦି କୈ ଚରନ ଚହୂଁ ଦିସି ବୈଠେ ଘେରି-ଘେରି।

ଛୋଟୋ-ସୋ କଠୌତା ଭରି ଆନି ପାନୀ ଗଙ୍ଗାଜୂକୋ,

      ଧୋଇ ପାୟ ପୀଅତ ପୁନୀତ ବାରି ଫେରି-ଫେରି॥

ତୁଲସୀ ସରାହୈଂ ତାକୋ ଭାଗୁ, ସାନୁରାଗ ସୁର

       ବରଷୈଂ ସୁମନ, ଜୟ-ଜୟ କହୈଂ ଟେରି ଟେରି।

ବିବିଧ ସନେହ-ସାନୀ ବାନୀ ଅସୟାନୀ ସୁନି,

        ହଁସୈ ରାଘୌ ଜାନକୀ-ଲଖନ ତନ ହେରି-ହେରି॥

           ବନକେ ମାର୍ଗମେଂ

ପୁରତେଂ ନିକସୀ ରଘୁବୀରବଧୂ ଧରି ଧୀର ଦଏ ମଗମେଂ ଡଗ ଦ୍ୱୈ।

ଝଲକୀଂ ଭରି ଭାଲ କନୀଂ ଜଲକୀ, ପୁଟ ସୂଖି ଗଏ ମଧୂରାଧର ବୈ॥

             ୧୭

ଫିରି ବୂଝତି ହୈ, ଚଲନୋ ଅବ କେତିକ, ପର୍ନକୁଟୀ କରିହୌ କିତେ ହ୍ୱୈ?

ତିୟକୀ ଲଖି ଆତୁରତା ପିୟକୀ ଅଁଖିୟାଁ ଅତି ଚାରୁ ଚଲୀଂ ଜଲ ଚ୍ୱୈ॥

             

ଜଲକୋ ଗଏ ଲକ୍ଖନୁ, ହୈଂ ଲରିକା

      ପରିଖୌ, ପିୟ! ଛାଁହ ଘରୀକ ହ୍ୱୈ ଠାଢ଼େ।

         

ପୋଞ୍ଛି ପସେଉ ବୟାରି କରୌଂ, 

      ଅରୁ ପାୟ ପଖାରିହୌଂ ଭୂଭୁରି-ଡାଢ଼େ॥

ତୁଲସୀ ରଘୁବୀର ପ୍ରିୟାଶ୍ରମ ଜାନି କୈ

       ବୈଠି ବିଲମ୍ବ ଲୌଂ କଣ୍ଟକ କାଢ଼େ।

ଜାନକୀଂ ନାହକୋ ନେହୁ ଲଖ୍ୟୋ,

ପୁଲକୋ ତନୁ, ବାରି ବିଲୋଚନ ବାଢ଼େ॥

ଠାଢ଼େ ହୈଂ ନବଦ୍ରୁମଡାର ଗହେଂ,

      ଧନୁ କାଁଧେ ଧରେଂ , କର ସାୟକୁ ଲୈ।

ବିକଟୀ ଭୃକୁଟୀ, ବଡ଼ରୀ ଅଁଖିୟାଁ,

      ଅନମୋଲ କପୋଲନ କୀ ଛବି ହୈ॥

ତୁଲସୀ ଅସ ମୂରତି ଆନୁ ହିଏଁ, 

       ଜଡ! ଡାରୁ ଧୌଂ ପ୍ରାନ ନିଛାବରି କୈ।

         ୧୮

ଶ୍ରମ ସୀକର ସାଁବରି ଦେହ ଲସୈ,

       ମନୋ ରାସି ମହା ତମ ତାରକମୈ॥

        

ଜଲଜନୟନ ,ଜଲଜାନନ ଜଟା ହୈ ସିର, 

      ଜୌବନ-ଉମଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗ ଉଦିତ ଉଦାର ହୈଂ

ସାଁବରେ-ଗୋରେକେ ବୀଚ ଭାମିନୀ ସୁଦାମିନୀ-ସୀ,

       ମୁନିପଟ ଧାରୈଂ, ଉର ଫୂଲନିକେ ହାର ହୈଂ॥

କରନି ସରାସନ ସିଲୀମୁଖ, ନିଷଙ୍ଗ କଟି,

        ଅତି ହୀ ଅନୂପ କାହୂ ଭୂପକେ କୁମାର ହୈଂ।

ତୁଲସୀ ବିଲୋକି କୈ ତିଲୋକକେ ତିଲକ ତୀନି

         ରହେ ନରନାରି ଜ୍ୟୋଂ ଚିତେରେ ଚିତ୍ରସାର ହୈଂ॥

ଆଗେଂ ସୋହୈ ସାଁବରୋ କୁଁବରୁ ଗୋରୋ ପାଛେଂ-ପାଛେଂ,

      ଆଛେ ମୁନିବେଷ ଧରେଂ, ଲାଜତ ଅନଙ୍ଗ ହୈଂ।

ବାନ ବିସିଷାସନ, ବସନ ବନହୀ କେ କଟି

       କସେ ହୈଂ ବନାଇ, ନୀକେ ରାଜତ ନିଷଙ୍ଗ ହୈଂ॥

             ୧୯

ସାଥ ନିସିନାଥମୁଖୀ ପାଥନାଥନନ୍ଦିନୀ-ସୀ,

      ତୁଲସୀ ବିଲୋକେଂ ଚିତୁ ଲାଇ ଲେତ ସଙ୍ଗ ହୈଂ।

ଆନନ୍ଦ ଉମଙ୍ଗ ମନ,ଜୌବନ-ଉମଙ୍ଗ ତନ,

       ରୂପକୀ ଉମଙ୍ଗ ଉମଗତ ଅଙ୍ଗ -ଅଙ୍ଗ ହୈ॥

ସୁନ୍ଦର ବଦନ, ସରସୀରୁହ ସୁହାଏ ନୈନ,

      ମଞ୍ଜୁଲ ପ୍ରସୂନ ମାଥେଂ ମୁକୁଟ ଜଟନି କେ।

ଅଂସନି ସରାସନ,ଲସତ ସୁଚି ସର କର,

       ତୂନ କଟି ମୁନିପଟ ଲୂଟକ ପଟନି କେ॥

ନାରି ସୁକୁମାରି ସଙ୍ଗ, ଜାକେ ଅଙ୍ଗ ଉବଟି କୈ,

        ବିଧି ବିରଚୈଂ ବରୂଥ ବିଦ୍ୟୁତଛଟନି କେ।

ଗୋରେକୋ ବରନୁ ଦେଖେଂ ସୋନୋ ନ ସଲୋନୋ ଲାଗେ,

         ସାଁବରେ ବିଲୋକେଂ ଗର୍ବ ଘଟତ ଘଟନି କେ॥ 

ବଲକଲ-ବସନ, ଧନୁ-ବାନ ପାନି, ତୂନ କଟି,

        ରୂପକେ ନିଧାନ ଘନ-ଦାମିନୀ-ବରନ ହୈଂ।

ତୁଲସୀ ସୁତୀୟ ସଙ୍ଗ ,ସହଜ ସୁହାଏ ଅଙ୍ଗ, 

         ନବଲ କଁବଲହୂ ତେଂ କୋମଲ ଚରନ ହୈଂ॥

        

           ୨୦

ଔରୈ ସୋ ବସନ୍ତୁ, ଔର ରତି, ଔରୈ ରତିପତି,

       ମୂରତି ବିଲୋକେଂ ତନ-ମନକେ ହରନ ହୈଂ।

ତାପସ ବେଷୈ ବନାଇ ପଥିକ ପଥେଂ ସୁହାଇ,

       ଚଲେ ଲୋକଲୋଚନନି ସୁଫଲ କରନ ହୈଂ॥

ବନିତା ବନୀ ସ୍ୟାମଲ ଗୌରକେ ବୀଚ,

       ବିଲୋକହୁ, ରୀ ସଖି! ମୋହି-ସୀ ହ୍ୱୈ।

ମଗଜୋଗୁ ନ କୋମଲ, କ୍ୟୋଂ ଚଲିହୈ,

       ସକୁଚାତି ମହୀ ପଦପଙ୍କଜ ଛ୍ୱୈ॥

ତୁଲସୀ ସୁନି ଗ୍ରାମବଧୂ ବିଥକୀଂ,

        ପୁଲକୀଂ ତନ, ଔ ଚଲେ ଲୋଚନ ଚ୍ୱୈ।

ସବ ଭାଁତି ମନୋହର ମୋହନରୂପ

         ଅନୂପ ହୈଂ ଭୂପକେ ବାଲକ ଦ୍ୱୈ॥

ସାଁବରେ-ଗୋରେ ସଲୋନେ ସୁଭାୟଁ, ମନୋହରତାଁ ଜିତି ମୈନୁ ଲିୟୋ ହୈ।

ବାନ-କମାନ, ନିଷଙ୍ଗ କସେଂ, ସିର ସୋହୈଂ ଜଟା, ମୁନିବେଷ କିୟୋ ହୈ॥

              ୨୧

ସଙ୍ଗ ଲିଏଁ ବିଧୁବୈନୀ ବଧୂ, ରତିକୋ ଜେହି ରଞ୍ଚକ ରୁପୁ ଦିୟୋ ହୈ।

ପାୟନ ତୌ ପନହୀଂ ନ, ପୟାଦେଂହି କ୍ୟୋଂ ଚଲିହୈଂ, ସକୁଚାତ ହିୟୋ ହୈ॥

ରାନୀ ମୈଂ ଜାନୀ ଅୟାନୀ ମହା, ପବି-ପାହନହୂ ତେଂ କଠୋର ହିୟୋ ହୈ।

ରାଜହୁଁ କାଜୁ ଅକାଜୁ ନ ଜାନ୍ୟୋ, କହ୍ୟୋ ତିୟକୋ ଜେହିଂ କାନ କିୟୋ ହୈ॥

ଐସୀ ମନୋହର ମୂରତି ଏ,ବିଛୁରେଂ କୈସେ ପ୍ରୀତମ ଲୋଗୁ ଜିୟୋ ହୈ।

ଆଁଖିନମେଂ ସଖି! ରାଖିବେ ଜୋଗୁ, ଇନ୍ହୈଂ କିମି କୈ ବନବାସୁ ଦିୟୋ ହୈ॥

ସୀସ ଜଟା, ଉର- ବାହୁ ବିସାଲ, ବିଲୋଚନ ଲାଲ, ତିରୀଛୀ ସୀ ଭୌହୈଂ।

ତୂନ ସରାସନ-ବାନ ଧରେଂ ତୁଲସୀ ବନ-ମାରଗମେଂ ସୁଠି ସୋହୈଂ॥

ସାଦର ବାରହିଂ ବାର ସୁଭାୟଁ ଚିତୈ ତୁମ୍ହ ତ୍ୟୋଂ ହମରୋ,ମନୁ ମୋହୈଂ।

ପୂଁଛତ ଗ୍ରାମବଧୂ ସିୟ ସୋଂ, କହୌ, ସାଁବରେ-ସେ ସଖି! ରାବରେ କୋ ହୈଂ॥

ସୁନି ସୁନ୍ଦର ବୈନ ସୁଧାରସ-ସାନେ ସୟାନୀ ହୈଂ ଜାନକୀଂ ଜାନୀ ଭଲୀ।

ତିରଛେ କରି ନୈନ, ଦୈ ସୈନ ତିନ୍ହୈଂ ସମୁଝାଇ କଛୂ ମୁସୁକାଇ ଚଲୀ॥

             ୨୨

ତୁଲସୀ ତେହି ଔସର ସୋହୈଂ ସବୈ ଅବଲୋକତି ଲୋଚନଲାହୁ ଅଲୀଂ।

ଅନୁରାଗ-ତଡ଼ାଗମେଂ ଭାନୁ ଉଦୈଂ ବିଗସୀ ମନୋ ମଞ୍ଜୁଲ କଞ୍ଜକଲୀଂ

            

ଧରି ଧୀର କହୈଂ, ଚଲୁ,ଦେଖିଅ ଜାଇ, ଜହାଁ ସଜନୀ! ରଜନୀ ରହିହୈଂ।

କହିହୈ ଜଗୁ ପୋଚ, ନ ସୋଚୁ କଛୂ, ଫଲୁ ଲୋଚନ ଆପନ ତୌ ଲହିହୈଂ 

                           

ସୁଖୁ ପାଇହୈଂ କାନ ସୁନେଂ ବତିୟାଁ କଲ, ଆପୁସମେଂ କଛୁ ପୈ କହିହୈଂ।

ତୁଲସୀ ଅତି ପ୍ରେମ ଲଗୀଂ ପଲକୈଂ, ପୁଲକୀଂ ଲଖୀ ରାମୁ ହିଏ ମହି ହୈଂ॥

ପଦ କୋମଲ, ସ୍ୟାମଲ-ଗୌର କଲେବର ରାଜତ କୋଟି ମନୋଜ ଲଜାଏଁ।

କର ବାନ-ସରାସନ, ସୀସ ଜଟା, ସରସୀରୁହ-ଲୋଚନ ସୋନ ସୁହାଏଁ॥

ଜିନ୍ହ ଦେଖେ ସଖୀ! ସତିଭାୟହୁ ତେଂ ତୁଲସୀ ତିନ୍ହ ତୌ ମନ ଫେରି ନ ପାଏ।

ଏହିଂ ମାରଗ ଆଜୁ କିସୋର ବଧୂ ବିଧୁବୈନୀ ସମେତ ସୁଭାୟଁ ସିଧାଏ॥

              ୨୩

ମୁଖପଙ୍କଜ, କଞ୍ଜବିଲୋଚନ ମଞ୍ଜୁ, ମନିଜ-ସରାସନ-ସୀ ବନୀ ଭୌହୈଂ।

କମନୀୟ କଲେବର କୋମଲ ସ୍ୟାମଲ-ଗୌର କିସୋର, ଜଟା ସିର ସୋହୈଂ॥

ତୁଲସୀ କଟି ତୂନ, ଧରେଂ ଧନୁ ବାନ, ଅଚାନକ ଦିଷ୍ଟି ପରୀ ତିରଛୌହୈଂ।

କେହି ଭାଁତି କହୌଂ ସଜନୀ! ତୋହି ସୋଂ ମୃଦୁ ମୂରତି ଦ୍ୱୈ ନିବସୀଂ ମନ ମୋହୈଂ॥

             ବନମେଂ

ପ୍ରେମ ସୋଂ ପୀଛେଂ ତିରୀଛେଂ ପ୍ରୟାହି ଚିତୈ ଚିତୁ ଦୈ ଚଲେ ଲୈ ଚିତୁ ଚୋରୈଂ।

ସ୍ୟାମ ସରୀର ପସେଉ ଲସୈ ହୁଲସୈ 'ତୁଲସୀ' ଛବି ସୋ ମନ ମୋରୈଂ॥

ଲୋଚନ ଲୋଲ, ବଲୈ ଭୃକୁଟୀ କଲ କାମ କମାନହୁ ସୋ ତୃନୁ ତୋରୈ।

ରାଜତ ରାମୁ କୁରଙ୍ଗକେ ସଙ୍ଗ ନିଷଙ୍ଗୁ କସେ ଧନୁସୋଂ ସରୁ ଜୋରୈଂ॥

ସର ଚାରିକ ଚାରୁ ବନାଇ କସେଂ କଟି, ପାନି ସରାସନୁ ସାୟକୁ ଲୈ।

ବନ ଖେଲତ ରାମୁ ଫିରୈଂ ମୃଗୟା, 'ତୁଲସୀ' ଛବି ସୋ ବରନୈ କିମି କୈ॥

ଅବଲୋକି ଅଲୌକିକ ରୂପୁ ମୃଗୀଂ ମୃଗ ଚୌଙ୍କି ଚକୈଂ, ଚତବୈଂ ଚିତୁ ଦୈ।

ନ ଡଗୈଂ, ନ ଭଗୈଂ ଜିୟଁ ଜାନି ସିଲୀମୁଖ ପଞ୍ଚ ଧରୈଂ ରତି ନାୟକୁ ହୈ॥

              ୨୪

ବିନ୍ଧିକେ ବାସୀ ଉଦାସୀ ତପୀ ବ୍ରତଧାରୀ ମହା ବିନୁ ନାରି ଦୁଖାରେ।

ଗୌତମତୀୟ ତରୀ 'ତୁଲସୀ' ସୋ କଥା ସୁନି ଭେ ମୁନିବୃନ୍ଦ ସୁଖାରେ॥

ହ୍ୱୈହୈଂ ସିଲା ସବ ଚନ୍ଦମୁଖୀଂ ପରସେଂ ପଦ ମଞ୍ଜୁଲ କଞ୍ଜ ତିହାରେ।

କୀନ୍ହୀ ଭଲୀ ରଘୁନାୟକଜୁ! କରୁନା କରି କାନନକୋ ପଗୁ ଧାରେ॥

          (ଇତି ଅୟୋଧ୍ୟାକାଣ୍ଡ)

------------------------------------------------------------       

           ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡ

           ମାରୀଚାନୁଧାବନ

ପଞ୍ଚବଟୀଂ ବର ପର୍ନକୁଟୀ ତର ବୈଠେ ହୈଂ ରାମୁ ସୁଭାୟଁ ସୁହାଏ।

ସୋହୈ ପ୍ରିୟା, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଲସୈ, 'ତୁଲସୀ' ସବ ଅଙ୍ଗ ଘନେ ଛବି ଛାଏ॥

ଦେଖି ମୃଗା ମୃଗନୈନୀ କହେ ପ୍ରିୟ ବୈନ ,ତେ ପ୍ରୀତମକେ ମନ ଭାଏ।

ହେମକୁରଙ୍ଗକେ ସଙ୍ଗ ସରାସନୁ ସାୟକୁ ଲୈ ରଘୁନାୟକୁ ଧାଏ॥

           (ଇତି ଅରଣ୍ୟକାଣ୍ଡ)

------------------------------------------------------------॥।   

             ୨୫

           କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ

           ସମୁଦ୍ରୋଲ୍ଲଙ୍ଘନ

ଜବ ଅଙ୍ଗଦାଦିନକୀ ମତି-ଗତି ମନ୍ଦ ଭଈ,

      ପବନକେ ପୂତକୋ ନ କୂଦିବେକୋ ପଲୁ ଗୋ।

ସାହସୀ ହ୍ୱୈ ସୈଲପର ସହସା ସକେଲି ଆଇ,

 

       ଚିତବତ ଚହୂଁ ଓର, ଔରନି କୋ କଲୁ ଗୋ॥

'ତୁଲସୀ' ରସାତଲକୋ ନିକସି ସଲିଲୁ ଆୟୋ,

       କୋଲୁ କଲମଲ୍ୟୋ, ଅହି-କମଠକୋ ବଲୁ ଗୋ।

ଚାରିହୂ ଚରନକେ ଚପେଟ ଚାଁପେଁ ଚିପିଟି ଗୋ,

        ଉଚକେଂ ଉଚକି ଚାରି ଅଙ୍ଗୁଲ ଅଚଲୁ ଗୋ॥

          (ଇତି କିଷ୍କିନ୍ଧାକାଣ୍ଡ)

------------------------------------------------------------ 

             ୨୬

            ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ

            ଅଶୋକବନ

ବାସବ-ବରୁନ ବିଧି-ବନତେଂ ସୁହାବନୋ,

       ଦସାନନକୋ କାନନୁ ବସନ୍ତକୋ ସିଙ୍ଗାରୁ ସୋ।

ସମୟ ପୁରାନେ ପାତ ପରତ, ଡରତ ବାତୁ,

        ପାଲତ ଲାଲତ ରତି-ମାରକୋ ବିହାରୁ ସୋ॥

ଦେଖେଂ ବର ବାପିକା ତଡ଼ାଗ ବାଗକୋ ବନାଉ, 

        ରାଗବସ ଭୋ ବିରାଗୀ ପବନକୁମାରୁ ସୋ। 

ସୀୟକୀ ଦସା ବିଲୋଖି ବିଟପ ଅସୋକ ତର,

         'ତୁଲସୀ' ବିଲୋକ୍ୟୋ ସୋ ତିଲୋକ-ସୋକ-ସାରୁ ସୋ॥

ମାଲୀ ମେଘମାଲ, ବନପାଲ ବିକରାଲ ଭଟ, 

      ନୀକେଂ ସବ କାଲ ସୀଞ୍ଚୈଂ ସୁଧାସାର ନୀରକେ।

ମେଘନାଦ ତେଂ ଦୁଲାରୋ, ପ୍ରାନ ତେଂ ପିୟାରୋ ବାଗୁ,

      ଅତି ଅନୁରାଗୁ ଜିୟଁ ଜାତୁଧାନ ଧୀର କେଂ॥

'ତୁଲସୀ' ସୋ ଜାନି-ସୁନି, ସୀୟକୋ ଦରସୁ ପାଇ,

       ପୈଠୋ ବାଟିକାଁ ବଜାଇ ବଲ ରଘୁବୀର କେଂ।

ବିଦ୍ୟମାନ ଦେଖତ ଦସାନନକୋ କାନନୁ ସୋ

        ତହସ-ନହସ କିୟୋ ସାହସୀ ସମୀର କେଂ॥

            ୨୭

           ଲଙ୍କାଦହନ

ବସନ ବଟୋରି ବୋରି-ବୋରି ତେଲ ତମୀଚର,

       ଖୋରି- ଖୋରି ଧାଇ ଆଇ ବାଁଧତ ଲଁଗୂର ହୈଂ।

ତୈସୋ କପି କୌତୁକୀ ଦେରାତ ଢୀଲେ ଗାତ କୈ-କୈ,

        ଲାତକେ ଅଘାତ ସହୈ, ଜୀମେଂ କହୈ, କୂର ହୈଂ॥

ବାଲ କିଲକାରୀ କୈ-କୈ, ତାରୀ ଦୈ-ଦୈ ଗାରୀ ଦେତ,

        ପାଛେଂ ଲାଗେ, ବାଜତ ନିସାନ ଢୋଲ ତୂର ହୈଂ।

ବାଲଧୀ ବଢ଼ନ ଲାଗୀ, ଠୌର- ଠୌର ଦୀନ୍ହୀ ଆଗୀ,

         ବିନ୍ଧିକୀ ଦବାରି କୈଧୌଂ କୋଟିସତ ସୂର ହୈଂ॥

ଲାଇ- ଲାଇ ଆଗି ଭାଗେ ବାଲଜାଲ ଜହାଁ ତହାଁ,

       ଲଘୁ ହ୍ୱୈ ନିବୁକ ଗିରି ମେରୁତେଂ ବିସାଲ ଭୋ।

କୌତୁକୀ କପୀସୁ କୂଦି କନକ-କଁଗୂରାଁ ଚଢ୍ୟୋ, 

       ରାବନ-ଭବନ ଚଢ଼ି ଠାଢ଼ୋ ତେହି କାଲ ଭୋ॥

'ତୁଲସୀ' ବିରାଜ୍ୟୋ ବ୍ୟୋମ ବାଲଧୀ ପସାରି ଭାରୀ,

        ଦେଖେଂ ହହରାତ ଭଟ, କାଲୁ ସୋ କରାଲ ଭୋ।

           ୨୮

ତେଜକୋ ନିଧାନୁ ମାନୋ କୋଟିକ କୃସାନୁ-ଭାନୁ,

         ନଖ ବିକରାଲ, ମୁଖୁ ତେସୋ ରିସ ଲାଲ ଭୋ॥

           ୨୮

ବାଲଧୀ ବିସାଲ ବିକରାଲ, ଜ୍ୱାଲଜାଲ ମାନୋ

      ଲଙ୍କ ଲୀଲିବେକୋ କାଲ ରସନା ପସାରୀ ହୈ।

କୈଧୌଂ ବ୍ୟୋମବୀଥିକା ଭରେ ହୈଂ ଭୂରି ଧୂମକେତୁ,

      ବୀରରସ ବୀର ତରବାରି ସୋ ଉଘାରୀ ହୈ ॥ 

'ତୁଲସୀ' ସୁରେସ-ଚାପୁ, କୈଧୌଂ ଦାମିନି-କଲାପୁ,

       କୈଧୌଂ ଚଲୀ ମେରୁ ତେଂ କୃସାନୁ-ସରି ଭାରୀ ହୈ।

ଦେଖେଂ ଜାତୁଧାନ-ଜାତୁଧାନୀଂ ଅକୁଲାନୀ କହୈଂ,

        କାନନୁ ଉଜାର୍ ଯୋ, ଅବ ନଗରୂ ପ୍ରଜାରିହୈ॥  

ଜହାଁ-ତହାଁ ବୁବୁକ ବିଲୋକି ବୁବୁକାରୀ ଦେତ,

      ଜରତ ନିକେତ, ଧାବୌ, ଧାବୌ ଲାଗୀ ଆଗି ରେ।

କହାଁ ତାତୁ-ମାତୁ, ଭ୍ରାତ-ଭଗିନୀ, ଭାମିନୀ-ଭାଭୀ,

       ଢୋଠା ଛୋଟେ ଛୋହରା ଅଭାଗେ ଭୋଣ୍ଡେ ଭାଗି ରେ॥

          ୨୯

ହାଥୀ ଛୋରୌ, ଘୋରା ଛୋରୌ, ମହିଷ-ବୃଷଭ ଛୋରୌ, 

       ଛେରୀ ଛୋରୌ, ସୋ ବୈସୋ ଜଗାବୈ, ଜାଗି, ଜାଗି ରେ।

'ତୁଲସୀ' ବିଲୋକି ଅକୁଲାନୀ ଜାତୁଧାନୀଂ କହୈଂ,

        ବାର-ବାର କହ୍ୟୌଂ, ପିୟ! କପିସୋଂ ନ ଲାଗି ରେ॥

ଦେଖି ଜ୍ୱାଲାଜାଲୁ, ହାହାକାରୁ ଦସକନ୍ଧ ସୁନି,

 

       କହ୍ୟୋ,ଧରୋ, ଧରୋ, ଧାଏ ବୀର ବଲବାନ ହୈଂ।

ଲିଏଁ ସୂଲ-ସେଲ, ପାସ-ପରିଘ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଦଣ୍ଡ,

       ଭାଜନ ସନୀର, ଧୀର ଧରେଂ ଧନୁ-ବାନ ହୈଂ॥

'ତୁଲସୀ' ସମିଧ ସୌଞ୍ଜ, ଲଙ୍କ ଜଗ୍ୟକୁଣ୍ଡୁ ଲଖି,

       ଜାତୁଧାନପୁଙ୍ଗୀଫଲ ଜବ ତିଲ ଧାନ ହୈଂ। 

 

ସ୍ରବା ସୋ ଲଁଗୂଲ, ବଲମୂଲ ପ୍ରତିକୂଲ ହବି,

       ସ୍ୱାହା ମହା ହାଁକି ହାଁକି ହୁନୈଂ ହନୁମାନ ହୈଂ॥

         

ଗାଜ୍ୟୋ କପି ଗାଜ ଜ୍ୟୌଂ, ବିରାଜ୍ୟୋ ଜ୍ୱାଲଜାଲଜୁତ,

       ଭାଜେ ବୀର ଧୀର , ଅକୁଲାଇ ଉଠ୍ୟୋ ରାବନୋ।

ଧାବୌ, ଧାବୌ, ଧରୌ, ସୁନି ଧାଏ ଜାତୁଧାନ ଧାରି,

       ବାରିଧାରା ଉଲଦୈ ଜଲଦୁ ଜୌନ ସାବନୋ॥

           ୩୦

ଲପଟ- ଝପଟ ଝହରାନେ, ହହରାନେ ବାତ,

      ଭହରାନେ ଭଟ, ପର୍ ଯୋ ପ୍ରବଲ ପରାବନୋ।

ଢକନି ଢକେଲି, ପେଲି ସଚିବ ଚଲେ ଲୈ ଠେଲି, 

       ନାଥ! ନ ଚଲୈଗୋ ବଲୁ, ଅନଲୁ ଭୟାବନୋ॥

ବଡ଼ୋ ବିକରାଲ ବେଷୁ ଦେଖି, ସୁନି ସିଙ୍ଘନାଦୁ,

      ଉଠ୍ୟୋ ମେଘନାଦୁ, ସବିଷାଦ କହୈ ରାବନୋ।

ବେଗ ଜିତ୍ୟୋ ମାରୁତୁ,ପ୍ରତାପ ମାରତଣ୍ଡ କୋଟି,

       କାଲଊ କରାଲତାଁ, ବଡ଼ାଈଂ ଜିତ୍ୟୋ ବାବନୋ॥ 

'ତୁଲସୀ' ସୟାନେ ଜାତୁଧାନ ପଛିତାନେ କହୈଂ,

        ଜାକୋ ଐସୋ ଦୂତୁ, ସୋ ତୋ ସାହେବୁ ଅବୈ ଆବନୋ।

କାହେକୋ କୁସଲ ରୋଷେଂ ରାମ ବାମଦେବହୂ କୀ,

         ବିଷମ ବଲୀସୋଂ ବାଦି ବୈରକୋ ବଢ଼ାବନୋ॥

ପାନୀ! ପାନୀ! ପାନୀ! ସବ ରାନି ଅକୁଲାନୀ କହୈଂ, 

       ଜାତି ହୈଂ ପରାନୀ,ଗତି ଜାନୀ ଗଜଚାଲି ହୈ।

           ୩୧

ବସନ ବିସାରୈଂ, ମନିଭୂଷନ ସଁଭାରତ ନ,

      ଆନନ ସୁଖାନେ, କହୈଂ, କ୍ୟୋଂହୂ କୋଊ ପାଲିହୈ॥

'ତୁଲସୀ' ମଁଦୋବୈ ମୀଜି ହାଥ, ଧୁନି ମାଥ କହୈ,

       କାହୂଁ କାନ କିୟୋ ନ, ମୈଂ କହ୍ୟୋ କେତୋ କାଲି ହୈ।

ବାପୁରେଂ ବିଭୀଷନ ପୁକାରି ବାର-ବାର କହ୍ୟୋ,

        ବାନରୁ ବଡ଼ୀ ବଲାଇ ଘନେ ଘର ଘାଲିହୈ॥

କାନନୁ ଉଜାର୍ ଯୋ ତୋ ଉଜାର୍ ଯୋ, ନ ବିଗାର୍ ଯୋ କଛୁ,

       ବାନରୁ ବେଚାରୋ ବାଁଧି ଆନ୍ୟୋ ହଠି ହାରସୋଂ।

ନିପଟ ନିଡର ଦେଖି କାହୂ ନ ଲଖ୍ୟୋ ବିସେଷି ,

        ଦୀନ୍ହୋ ନା ଛଡ଼ାଇ କହି କୁଲକେ କୁଠାରସୋଂ॥

ଛୋଟେ ଔ ବଡ଼େରେ ମେରେ ପୂତଊ ଅନେରେ ସବ,

         ସାଁପନି ସୋଂ ଖେଲୈଂ, ମେଲୈଂ ଗରେ ଛୁରାଧାର ସୋଂ।

'ତୁଲସୀ' ମଁଦୋବୈ ରୋଇ-ରୋଇ କୈ ବିଗୋବେ ଆପୁ,

          ବାର-ବାର କହ୍ୟୋ ମୈଂ ପୁକାରି ଦାଢ଼ୀଜାରସୋଂ॥

            ୩୨

ରାନୀଂ ଅକୁଲାନୀ ସବ ଡାଢ଼ତ ପରାନୀ ଜାହିଂ,

 

      ସକୈଂ ନ ବିଲୋକି ବେଷୁ କେସରୀକୁମାରକୋ।

ମୀଜି-ମୀଜି ହାଥ, ଧୁନୈ ମାଥ ଦସମାଥ-ତିୟ,

      ᳚ତୁଲସୀ' ତିଲୌ ନ ଭୟୋ ବାହେର ଅଗାରକୋ॥

ସବୁ ଅସବାବୁ ଡାଢ଼ୋ, ମୈଂ ନ କାଢ଼ୋ, ତୈଂ ନ କାଢ଼ୋ,

       ଜିୟକୀ ପରୀ, ସଁଭାରୈ ସହନ-ଭଁଡାର କୋ।

ଖୀଝତି ମଁଦୋବୈ ସବିଷାଦ ଦେଖି ମେଘନାଦୁ,

        ବୟୋ ଲୁନିୟତ ସବ ଯାହୀ ଦାଢ଼ୀଜାରକୋ॥

ରାବନ କୀ ରାନୀଂ ବିଲଖାନୀ କହୈ ଜାତୁଧାନୀଂ,

      ହାହା! କୋଊ କହେ ବୀସବାହୁ ଦସମାଥସୋଂ।

କାହେ ମେଘନାଦ! କାହେ,କାହେ ରେ ମହୋଦର! ତୂଁ

       ଧୀରଜୁ ନ ଦେତ, ଲାଇ ଲେତ କ୍ୟୋଂ ନ ହାଥସୋଂ॥

କାହେ ଅତିକାୟ! କାହେ, କାହେ ରେ ଅକମ୍ପନ!

       ଅଭାଗେ ତୀୟ ତ୍ୟାଗେ ଭୋଂଡ଼େ ଭାଗେ ଜାତ ସାଥ ସୋଂ।

'ତୁଲସୀ' ବଢ଼ାଈ ବାଦି ସାଲତେଂ ବିସାଲ ବାହୈଂ,

        ଯାହୀଂ ବଲ ବାଲିସୋ ବିରୋଧୁ ରଘୁନାଥସୋଂ॥        

            ୩୩

ହାଟ-ବାଟ,କୋଟ-କୋଟ, ଅଟନି, ଅଗାର,ପୌରି,

      ଖୋରି-ଖୋରି ଦୌରି-ଦୌରି ଦୀନ୍ହୀ ଅତି ଆଗି ହୈ।

ଆରତ ପୁକାରତ, ସଁଭାରତ ନ କୋଊ କାହୂ,

       ବ୍ୟାକୁଲ ଜହାଁ ସୋ ତହାଁ ଲୋକ ଚଲେ ଭାଗି ହୈଂ

ବାଲଧୀ ଫିରାବୈ, ବାର-ବାର ଝହରାବୈ, ଝରୈଂ

       ବୁଁଦିୟା-ସୀ ଲଙ୍କ ପଘିଲାଇ ପାଗ ପାଗିହୈ।

'ତୁଲସୀ' ବିଲୋକି ଅକୁଲାନୀ ଜାତୁଧାନୀଂ କହୈଂ,

        ଚିତ୍ରହୂ କେ କପି ସୋଂ ନିସାଚରୁ ନ ଲାଗିହୈ॥

ଲଗୀ, ଲାଗୀ ଆଗି, ଭାଗି-ଭାଗି ଚଲେ ଜହାଁ -ଜହାଁ,

      ଧୀୟକୋ ନ ମାୟ, ବାପ ପୂତ ନ ସଁଭାରହୀଂ।

ଛୂଟେ ବାର,ବସନ ଉଘାରେ, ଧୂମ-ଧୁନ୍ଧ ଅନ୍ଧ,

       କହୈଂ ବାରେ-ବୂଢ଼େ 'ବାରି',ବାରି' ବାର ବାରହୀଂ॥

ହୟ ହିହିନାତ, ଭାଗେ ଜାତ ଘହରାତ ଗଜ,

       ଭାରୀ ଭୀର ଠେଲି-ପେଲି ରୌନ୍ଦି-ଖୌନ୍ଦି ଡାରହୀଂ। 

ନାମ,ଲୈ ଚିଲାତ, ବିଲଲାତ, ଅକୁଲାତ ଅତି,

        'ତାତ ତାତ! ତୌଂସିଅତ, ଝୌଂସିଅତ, ଝାରହୀଂ॥

           ୩୪

ଲପଟ କରାଲ ଜ୍ୱାଲଜାଲମାଲ ଦହୂଁ ଦିସି, 

      ଧୂମ ଅକୁଲାନେ, ପହିଚାନୈ କୌନ କାହି ରେ।

ପାନୀକୋ ଲଲାତ ବିଲଲାତ, ଜରେ ଗାତ ଜାତ

      ପରେ ପାଇମାଲ ଜାତ 'ଭ୍ରାତ! ତୂଁ ନିବାହି ରେ॥

ପ୍ରିୟା ତୂଁ ପରାହି, ନାଥ! ନାଥ!ତୂ ପରାହି, ବାପ !

 

       ବାପ ତୂଁ ପରାହି, ପୂତ! ପୂତ! ତୂଁ ପରାହି ରେ'॥

'ତୁଲସୀ' ବିଲୋକୀ ଲୋଗ ବ୍ୟାକୁଲ ବେହାଲ କହୈଂ,

        ଲେହି ଦସସୀସ ଅବ ବୀସ ଚଖ ଚାହି ରେ॥

ବୀଥିକା-ବଜାର ପ୍ରତି,ଅଟନି ଅଗାର ପ୍ରତି,

      ପବରି-ପଗାର ପ୍ରତି ବାନରୁ ବିଲୋକିଏ।

ଅଧ-ଊର୍ଧ ବାନର, ବିଦସି-ଦିସି ବାନରୁ ହୈ,

       ମାନୋ ରହ୍ୟୋ ହୈ ଭରି ବାନରୁ ତିଲୋକିଏଁ॥

ମୂଁଦୈଂ ଆଁଖି ହିୟମେଂ,ଉଘାରେଂ ଆଁଖି ଆଗେଂ ଠାଢ଼ୋ,

       ଧାଇ ଜାଇ ଜହାଁ-ତହାଁ, ଔର କୋଊ କୋକିଏ।

ଲେହୁ, ଅବ ଲେହୁ ତବ କୋଊ ନ ସିଖାବୋ ମାନୋ, 

        ସୋଈ ସତରାଇ ଜାଇ ଜାହି-ଜାହି ରୋକିଏ॥

           ୩୫

ଏକ କରୈଂ ଧୌଞ୍ଜ, ଏକ କହୈଂ,କାଢୌ ସୌଞ୍ଜ, ଏକ

      ଔଞ୍ଜି, ପାନୀ ପୀକୈ କହୈଂ, ବନତ ନ ଆବନନୋ।

ଏକ ପରେ ଗାଢ଼େ ଏକ ଡାଢ଼ତ ହୀଂ କାଢ଼େ, ଏକ

       ଦେଖତ ହୈଂ ଠାଢ଼େ, କହୈଂ, ପାବକୁ ଭୟାବନୋ॥

'ତୁଲସୀ' କହତ ଏକ 'ନୀକେଂ ହାଥ ଲାଏ କପି,

       ଅଜହୂଁ ନ ଛାଡ଼ୈ ବାଲୁ ଗାଲକୋ ବଜାବନୋ'।

'ଧାଓ ରେ,ବୁଝାଓ ରେ', କି ବାବରେ ହୌ ରାବରେ,ଯା

        ଔରୈ ଆଗି ଲାଗୀ ନ ବୁଝାବୈ ସିନ୍ଧୁ ସାବନୋ'॥

କୋଽପି ଦସକନ୍ଧ ତବ ପ୍ରଲୟ ପୟୋଦ ବୋଲେ,

 ରାବନ-ରଜାଇ ଧାଏ ଆଇ ଜୂଥ ଜୋରି କୈ।

କହ୍ୟୋ ଲଙ୍କପତି ଲଙ୍କ ବରତ, ବୁତାଓ ବେଗି,

      ବାନରୁ ବହାଇ ମାରୌ ମହାବୀର ବୋରି କୈ॥

'ଭଲେଂ ନାଥ!' ନାଇ ମାଥ ଚଲେ ପାଥପ୍ରଦନାଥ,

       ବରଷୈଂ ମୁସଲଧାର ବାର-ବାର ଘୋରି କୈ।

ଜୀବନତେଂ ଜାଗୀ ଆଗୀ, ଚପରି ଚୌଗୁନୀ ଲାଗୀ

'ତୁଲସୀ' ଭଭରି ମେଘ ଭାଗେ ମୁଖୁ ମୋରି କୈ

          ୩୬

ଇହାଁ ଜ୍ୱାଲ ଜରେ ଜାତ, ଉହାଁ ଗ୍ଲାନି ଗରେ ଗାତ,

      ସୂଖେ ସକୁଚାତ ସବ କହତ ପୁକାର ହୈ॥

'ଜୁଗ ଷଟ ଭାନୁ ଦେଖେ ପ୍ରଲୟକୃସାନୁ ଦେଖେ,

       ସେଷ-ମୁଖ-ଅନଲ ବିଲୋକେ ବାର-ବାର ହୈଂ॥

'ତୁଲସୀ'ସୁନ୍ୟୋ ନ କାନ ସଲିଲୁ ସର୍ପୀ-ସମାନ,

       ଅତି ଅଚିରିଜୁ କିୟୋ କେସରୀକୁମାର ହୈ।   

ବାରିଦ ବଚନ ସୁନି ଧୁନେ ସୀସ ସଚିବନ୍ହ,

        କହୈଂ ଦସସୀସ! 'ଈସ-ବାମତା-ବିକାର ହୈଂ'

'ପାବକୁ, ପବନୁ, ପାନୀ, ଭାନୁ,ହିମବାନୁ, ଜମୁ,

      କାଲୁ, ଲୋକପାଲ ମେରେ ଡର ଡାବାଁଡୋଲ ହୈଂ।

ସାହେବୁ ମହେସୁ ସଦା ସଙ୍କିତ ରମେସୁ ମୋହିଂ

       ମହାତପ ସାହସ ବିରଞ୍ଚି ଲୀନ୍ହେଂ ମୋଲ ହୈଂ॥

'ତୁଲସୀ' ତିଲୋକ ଆଜୁ ଦୂଜୋ ନ ବିରାଜୈ ରାଜୁ,

        ବାଜେ-ବାଜେ ରାଜନିକେ ବେଟା-ବେଟୀ ଓଲ ହୈଂ।

କୋ ହୈ ଈସ ନାମକୋ, ଜୋ ବାମ ହୋତ ମୋହୂସେ କୋ,

        ମାଲବାନ! ରାବରେକେ ବାବରେ-ସେ ବୋଲ ହୈଂ'॥

           ୩୭

ଭୂମି ଭୂମିପାଲ, ବ୍ୟାଲପାଲକ ପତାଲ, ନାକ-

      ପାଲ, ଲୋକପାଲ ଜେତେ, ସୁଭଟ-ସମାଜୁ ହୈ।

କହୈ ମାଲବାନ,ଜାତୁଧାନପତି ! ରାବରେ କୋ

      ମନହୂଁ ଅକାଜୁ ଆନୈ, ଐସୋ କୌନ ଆଜୁ ହୈ॥

ରାମକୋହୁ ପାବକୁ, ସମୀରୁ ସିୟ-ସ୍ୱାସୁ, କୀସୁ,

       ଈସ-ବାମତା ବିଲୋକୁ, ବାନରକୋ ବ୍ୟାଜୁ ହୈ।

ଜାରତ ପଚାରି ଫେରି-ଫେରି ସୋ ନିସଙ୍କ ଲଙ୍କ,

        ଜହାଁ ବାଁକୋ ବୀରୁ ତୋସୋ ସୂର-ସିରତାଜୁ ହୈ॥

ପାନ-ପକବାନ ବିଧି ନାନା କେ, ସଁଧାନୋ, ସୀଧୋ,

       ବିବିଧ ବିଧାନ ଧାନ ବରତ ବଖାରହୀଂ। 

କନକକିରୀଟ କୋଟି ପଲଁଗ, ପେଟାରେ, ପୀଠ

        କାଢ଼ତ କହାର ସବ ଜରେ ଭରେ ଭାରହୀଂ॥

ପ୍ରବଲ ଅନଲ ବାଢ଼େ ଜହାଁ କାଢ଼େ ତହାଁ ଡାଢ଼େ,

        ଝପଟ-ଲପଟ ବରେ ଭବନ-ଭଁଡାରହୀଂ।

             ୩୮

'ତୁଲସି' ଅଗାରୁ ନ ପଗାରୁ ନ ବଜାରୁ ବଚ୍ୟୋ,

         ହାଥୀ ହଥସାର ଜରେ ଘୋରେ ଘୋରସାରହୀଂ॥

           

ହାଟ-ବାଟ ହାଟକୁ ପିଘଲି ଚଲୋ ଘୀ-ସୋ ଘନୋ,

      କନକ-କରାହୀ ଲଙ୍କ ତଲଫତି ତାୟସୋଂ॥

ନାନାପକବାନ ଜାତୁଧାନ ବଲବାନ ସବ

       ପାଗି ପାଗି ଢେରୀ କୀନ୍ହୀ ଭଲୀଭାଁତି ଭାୟସୋଂ॥

ପାହୁନେ କୃସାନୁ ପବମାନସୋଂ ପରୋସୋ, ହନୁମାନ

       ସନମାନି କୈ ଜେମ୍ବାଏ ଚିତ-ଚାୟସୋଂ।

'ତୁଲସୀ' ନିହାରି ଅରିନାରି ଦୈ-ଦୈ ଗାରି କହୈଂ

        ବାବରେଂ ସୁରାରି ବୈରୁ କୀନ୍ହୌ ରାମରାୟସୋଂ॥

ରାବନ ସୋ ରାଜରୋଗୁ ବାଢ଼ତ ବିରାଟ-ଉର,

      ଦିନୁ-ଦିନୁ ବିକଲ, ସକଲ ସୁଖ ରାଁକ ସୋ।

ନାନା ଉପଚାର କରି ହାରେ ସୁର, ସିଧ୍ଦ,ମୁନି,

       ହୋତ ନ ବିସୋକ, ଔତ ପାବୈ ନ ମନାକ ସୋ॥

ରାମକୀ ରଜାଇତେଂ ରସାଇନୀ ସମୀରସୂନୁ

        ଉତରି ପୟୋଧି ପାର ସୋଧି ସରବାକ ସୋ।

          ୩୯

ଜାତୁଧାନ-ବୁଟ ପୁଟପାକ ଲଙ୍କ-ଜାତରୂପ-

         ରତନ ଜତନ ଜାରି କିୟୋ ହୈ ମୃଗାଙ୍କ-ସୋ॥

           

           ସୀତାଜୀସେ ବିଦାଈ

ଜାରି-ବାରି, କୈ ବିଧୂମ, ବାରିଧି ବୁତାଇ ଲୂମ, 

      ନାଇ ମାଥୋ ପଗନି, ଭୋ ଠାଢ଼ୋ କର ଜୋରି କୈ।

ମାତୁ! କୃପା କୀଜେ, ସହିଦାନି ଦୀଜୈ, ସୁନି ସୀୟ

       ଦୀନ୍ହୀ ହୈ ଅସୀସ ଚାରୁ ଚୂଡାମନି ଛୋରି କୈ॥

କହା କହୌଂ ତାତ! ଦେଖେ ଜାତ ଜ୍ୟୌଂ ବିହାତ ଦିନ,

        ବଡ଼ୀ ଅବଲମ୍ବ ହୀ,ସୋ ଚଲେ ତୁମ୍ହ ତୋରି କୈ।

'ତୁଲସୀ' ସନୀର ନୈନ, ନେହସୋ ସିଥିଲ ବୈନ,

        ବିକଲ ବିଲୋକି କପି କହତ ନିହୋରି କୈ॥

'ଦିବସ ଛ-ସାତ ଜାତ ଜାନିବେ ନ, ମାତୁ! ଧରୁ

      ଧୀର, ଅରି-ଅନ୍ତକୀ ଅବଧି ରହି ଥୋରିକୈ।

            ୪୦

ବାରିଧି ବଁଧାଇ ସେତୁ ଐହୈଂ ଭାନୁକୁଲକେତୁ

      ସାନୁଜ କୁସଲ କପିକଟକୁ ବଟୋରି କୈ'॥

ବଚନ ବିନୀତ କହି, ସୀତାକୋ ପ୍ରବୋଧୁ କରି,

      'ତୁଲସୀ' ତ୍ରିକୂଟ ଚଢ଼ି କହତ ଡଫୋରି କୈ।

ଜୈ ଜୈ ଜାନକୀସ ଦସସୀସ-କରି-କେସରୀ'

       କପୀସୁ କୂଦ୍ୟୋ ବାତ-ଘାତ ଉଦଧି ହଲୋରି କୈ॥ 

ସାହସୀ ସମୀରସୂନୁ ନୀରନିଧି ଲଙ୍ଘି ଲଖି

      ଲଙ୍କ ସିଧ୍ଦପୀଠୁ ନିସି ଜାଗୋ ହୈ ମସାନୁ ସୋ।

'ତୁଲସୀ' ବିଲୋକି ମହାସାହସୁ ପ୍ରସଣ୍ନ ଭଈ

       ଦେବୀ ସୀୟ-ସାରିଖୀ, ଦିୟୋ ହୈ ବରଦାନୁ ସୋ॥

ବାଟିକା ଉଜାରି, ଅଛଧାରି ମାରି, ଜାରି ଗଢ଼ୁ,

        ଭାନୁକୁଲଭାନୁକୋ ପ୍ରତାପଭାନୁ-ଭାନୁ-ସୋ।

କରତ ବିସୋକ ଲୋକ-କୋକନଦ, କୋକ କପି,

        କହୈ ଜାମବନ୍ତ, ଆୟୋ, ଆୟୋ ହନୁମାନ ସୋ॥

             ୪୧

ଗଗନ ନିହାରି, କିଲକାରୀ ଭାରୀ ସୁନି,

      ହନୁମାନ ପହିଚାନି ଭଏ ସାନଁଦ ସଚେତ ହୈଂ

ବୂଡ଼ତ ଜହାଜ ବଚ୍ୟୋ ପଥିକସମାଜୁ, ମାନୋ

       ଆଜୁ ଜାଏ ଜାନି ସବ ଅଙ୍କମାଲ ଦେତ ହୈଂ॥

ଜୈ ଜୈ ଜାନକୀସ, ଜୈ ଜୈ ଲଖନ-କପୀସ' କହି,

        କୂଦୈଂ କପି କୌତୁକୀ ନଟତ ରେତ- ରେତ ହୈଂ।

ଅଙ୍ଗଦୁ ମୟନ୍ଦୁ ନଲୁ ନୀଲ ବଲସୀଲ ମହା

          ବାଲଧୀ ଫିରାବୈଂ,ମୁଖ ନାନା ଗତି ଲେତ ହୈଂ॥

ଆୟୋ ହନୁମାନୁ, ପ୍ରାନହେତୁ ଅଙ୍କମାଲ ଦେତ,

      ଲେତ ପଗଧୂରି ଏକ, ଚୂମତ ଲଁଗୂଲ ହୈଂ।

ଏକ ବୂଝୈଂ ବାର-ବାର ସୀୟ-ସମାଚାର, କହୈଂ

      ପବନକୁମାରୁ, ଭୋ ବିଗତଶ୍ରମ-ସୂଲ ହୈଂ॥

ଏକ ଭୂଖେ ଜାନି, ଆଗେଂ ଆନୈଂ କନ୍ଦ-ମୂଲ-ଫଲ,

       ଏକ ପୂଜୈଂ ବାହୁ ବଲମୂଲ ତୋରି ଫୂଲ ହୈଂ।

ଏକ କହୈଂ'ତୁଲସୀ' ସକଲ ସିଧି ତାକେଂ, ଜାକେଂ

       କୃପା-ପାଥନାତ ସୀତାନାଥୁ ସାନୁକୂଲ ହୈଂ॥

          ୪୨

ସୀୟକୋ ସନେହୁ, ସୀଲୁ, କଥା ତଥା ଲଙ୍କାକୀ

      କହତ ଚଲେ ଚାୟସୋଂ, ସିରାନୋ ପଥୁ ଛନମେଂ।

କହ୍ୟୋ ଜୁବରାଜ ବୋଲି ବାନରସମାଜୁ, ଆଜୁ

       ଖାହୁ ଫଲ, ସୁନି ପେଲି ପୈଠେ ମଧୁବନମେଂ।

ମାରେ ବାଗବାନ, ତେ ପୁକାରତ ଦେବାନ ଗେ,

       ' ଉଜାରେ ବାଗ ଅଙ୍ଗଦ' ଦେଖାଏ ଘାୟ ତନମେଂ।

କହୈ କପିରାଜୁ, କରି କାଜୁ ଆଏ କୀସ, ତୁଲ-

        ସୀସକୀ ସପଥ କହାମୋଦୁ ମେରେ ମନମେଂ॥

         ଭଗବାନ୍ ରାମକୀ ଉଦାରତା

ନଗରୁ କୁବେରକୋ ସୁମେରୁକୀ ବରାବରୀ ,

      ବିରଞ୍ଚି-ବୁଧ୍ଦିକୋ ବିଲାସୁ ଲଙ୍କ ନିରମାନ ଭୋ।

ଈସହି ଚଢ଼ାଇ ସୀସ ବୀସବାହୁ ବୀର ତହାଁ,

       ରାବନୁ ସୋ ରାଜା ରଜ-ତେଜକୋ ନିଧାନୁ ଭୋ॥

'ତୁଲସୀ' ତିଲୋକକୀ ସମୃଧ୍ଦି, ସୌଞ୍ଜ, ସମ୍ପଦା

        ସକେଲି ଚାକି ରାଖୀ, ରାସି, ଜାଁଗରୁ ଜହାନୁ ଭୋ।

ତୀସରେଂ ଉପାସ ବନବାସ ସିନ୍ଧୁ ପାସ ସୋ

         ସମାଜୁ ମହାରାଜଜୂ କୋ ଏକ ଦିନ ଦାନୁ ଭୋ  

           (ଇତି ସୁନ୍ଦରକାଣ୍ଡ)  

------------------------------------------------------------

         

           ଲଙ୍କାକାଣ୍ଡ

          ରାକ୍ଷସୋଙ୍କୀ ଚିନ୍ତା

ବଡ଼େ ବିକରାଲ ଭାଲୁ-ବାନର ବିସାଲ ବଡ଼େ,

 

      'ତୁଲସୀ' ବଡ଼େ ପହାର ଲୈ ପୟୋଧି ତୋପିହୈଂ।

ପ୍ରବଲ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବରିବଣ୍ଡ ବାହୁଦଣ୍ଡ ଖଣ୍ଡି

       ମଣ୍ଡି ମେଦିନୀକୋ ମଣ୍ଡଲୀକ-ଲୀକ ଲୋପିହୈଂ॥

ଲଙ୍କଦାହୁ ଦେଖେଂ ନ ଉଛାହୁ ରହ୍ୟୋ କାହୁନ କୋ,

        କହୈଂ ସବ ସଚିବ ପୁକାରି ପାଁବ ରୋପିହୈଂ।

ବାଁଚିହୈ ନ ପାଛୈଂ ତିପୁରାରିହୂ ମୁରାରିହୂ କେ,

        କୋ ହୈ ରନ ରାରିକୋ ଜୌଂ କୋସଲେସ କୋପିହୈଂ॥

             ୪୪

         ତ୍ରିଜଟାକା ଆଶ୍ୱାସନ

ତ୍ରିଜଟା କହତି ବାର-ବାର ତୁଲସୀସ୍ୱରୀସୋଂ,

      'ରାଘୌ ବାନ ଏକହୀଂ ସମୁଦ୍ର ସାତୌ ସୋଷିହୈଂ।

ସକୁଲ ସଁଘାରି ଜାତୁଧାନ-ଧାରି ଜମ୍ବୁକାଦି,

        ଜୋଗିନୀ-ଜମାତି କାଲିକାକଲାପ ତୋଷିହୈଂ॥

ରାଜୁ ଦେ ନେବାଜିହୈଂ ବଜାଇ କୈ ବିଭୀଷନୈ,

         ବଜୈଙ୍ଗେ ବ୍ୟୋମ ବାଜନେ ବିବୁଧ ପ୍ରେମ ପୋଷିହୈଂ॥

କୌନ ଦସକନ୍ଧୁ, କୌନ ମେଘନାଦୁ ବାପୁରୋ,

         କୋ କୁମ୍ଭକର୍ନୁ କୀଟୁ, ଜବ ରାମୁ ରନ ରୋଷିହୈଂ॥

ବିନୟ-ସନେହ ସୋଂ କହତି ସୀୟ ତ୍ରିଜଟାସୋଂ,

       ପାଏ କଛୁ ସମାଚାର ଆରଜସୁବନକେ।

ପାଏ ଜୂ, ବଁଧାୟୋ ସେତୁ ଉତରେ ଭାନୁକୁଲକେତୁ,

        ଆଏ ଦେଖି-ଦେଖି ଦୂତ ଦାରୁନ ଦୁବନକେ॥

ବଦନ ମଲୀନ, ବଲହୀନ, ଦୀନ ଦେଖି, ମାନୋ

         ମିଟୈ ଘଟୈ ତମୀଚର-ତିମିର ଭୁବନକେ।

ଲୋକପତି-କୋକ-ସୋକ ମୂଁଦେ କପି-କୋକନଦ, 

          ଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱୈ ରହେ ହୈଂ ରଘୁ-ଆଦିତି-ଉବନକେ॥

           ୪୫

          ଝୂଲନା

ସୁଭୁଜୁ ମାରୀଚୁ ଖରୁ ତ୍ରିସରୁ ଦୂଷନୁ ବାଲି, 

       ଦଲତ ଜେହିଂ ଦୂସରୋ ସରୁ ନ ସାଁଧ୍ୟୋ।

ଆନି ପରବାମ ବିଧି ବାମ ତେହି ରାମସୋଂ,

       ସକତ ସଙ୍ଗ୍ରାମୁ ଦସକନ୍ଧୁ କାଁଧ୍ୟୋ॥

ସମୁଝି ତୁଲସୀସ-କପି-କର୍ମ ଘର- ଘର ଘୈରୁ,

        ବିକଲ ସୁନି ସକଲ ପାଥୋଧି ବାଁଧ୍ୟୋ।

ବସତ ଗଢ଼ ବଙ୍କ, ଲଙ୍କେସନାୟକ ଅଛତ,

         ଲଙ୍କ ନହିଂ ଖାତ କୋଉ ଭାତ ରାଁଧ୍ୟୋ॥

'ବିସ୍ୱଜୟୀ' ଭୃଗୁନାୟକ-ସେ ବିନୁ ହାଥ ଭଏ ହନି ହାଥ ହଜାରୀ।

ବାତୁଲ ମାତୁଲକୀ ନ ସୁନୀ ସିଖ କା 'ତୁଲସୀ' କପି ଲଙ୍କ ନ ଜାରୀ॥

ଅଜହୂଁ ତୌ ଭଲୋ ରଘୁନାଥ ମିଲେଂ, ଫିରି ବୂଝହୈ, କୋ ଗଜ,କୌନ ଗଜାରୀ।  

କୀର୍ତି ବଡ଼ୋ, କରତୂତି ବଡ଼ୋ, ଜନ-ବାତ ବଡ଼ୋ, ସୋ ବଡ଼ୋଈ ବଜାରୀ॥

            ୪୬

 

ଜବ ପାହନ ଭେ ବନବାହନ-ସେ ଉତରେ ବନରା, 'ଜୟ ରାମ' ରଢୈଂ।

'ତୁଲସୀ' ଲିଏଁ ସୈଲ-ସିଲା ସବ ସୋହତ, ଡସାଗରୁ ଜ୍ୟୋଂ ବଲ ବାରି ବଢ଼ୈ।

କରି କୋପୁ କରୈଂ ରଘୁବୀରକୋ ଆୟସୁ,କୌତୁକ ହୀଂ ଗଢ଼ କୂଦି ଚଢ଼ୈ।

ଚତୁରଙ୍ଗ ଚମୂ ପଲମେଂ ଦଲି କୈ ରନ ରାବନ-ରାଢ଼-ସୁହାଡ଼ ଗଢ଼ୈ ॥

ବିପୁଲ ବିସାଲ ବିକରାଲ କପି-ଭାଲୁ, ମାନୋ

      କାଲୁ ବହୁ ବେଷ ଧରେଂ, ଧାଏ କିଏଁ କରଷା ।

ଲିଏ ସିଲା-ସୈଲ,ସାଲ,ତାଲ ଔ ତମାଲ ତୋରି

       ତୋପୈଂ ତୋୟନିଧି, ସୁରକୋ ସମାଜୁ ହରଷା॥

ଡଗେ ଦିଗକୁଞ୍ଜର କମଠୁ କୋଲୁ କଲମଲେ,

        ଡୋଲେ ଧରାଧର ଧାରି, ଧରାଧରୁ ଧରଷା।

'ତୁଲସୀ'ତମକି ଚଲୈଂ, ରାଘୌକୀ ସପଥ କରୈଂ,

 

         କୋ କରୈ ଅଟକ କପିକଟକ ଅମରଷା॥

           ୪୭

ଆଏ ସୁକୁ, ସାରନୁ, ବୋଲାଏ ତେ କହନ ଲାଗେ,

      

      ପୁଲକ ସରୀର ସେନା କରତ ଫହମ ହୀଂ।

'ମହାବଲୀ ବାନର ବିସାଲ ଭାଲୁ କାଲ-ସେ

       କରାଲ ହୈଂ, ରହୈଂ କହାଁ, ସମାହିଙ୍ଗେ କହାଁ ମହୀ'॥

 ହଁସ୍ୟୋ ଦସକନ୍ଧୁ ରଘୁନାଥକୋ ପ୍ରତାପ ସୁନି,

        'ତୁଲସୀ' ଦୁରାବେ ମୁଖୁ, ସୂଖତ ସହମ ହୀଂ।

ରାମକେ ବିରୋଧେଂ ବୁରୋ ବିଧି-ହରି-ହରହୂ କୋ,

         ସବକୋ ଭଲୋ ହୈ ରାଜା ରାମକେ ରହମ ହୀଂ॥

          ଅଙ୍ଗଦଜୀକା ଦୂତତ୍ୱ

'ଆୟୋ! ଆୟୋ! ଆୟୋ ସୋଈ ବାନର ବହୋରି!'ଭୟୋ

      ସୋରୁ ଚହୁଁ ଓର ଲଙ୍କାଁ ଆଏଁ ଜୁବରାଜକେଂ।

ଏକ କାଢ଼ୈଂ ସୌଞ୍ଜ, ଏକ ଧୌଞ୍ଜ କରୈଂ, 'କହା ହ୍ୱୈହୈ,

      ପୋଚ ଭଈ,'ମହାସୋଚୁ ସୁଭଟସମାଜକେଂ॥

ଗାଜ୍ୟୋ କପିରାଜୁ ରଘୁରାଜକୀ ସପଥ କରି, 

       ମୂଁଦେ କାନ ଜାତୁଧାନ ମାନୋ ଗାଜେଂ ଗାଜକେଂ।

           ୪୮

ସହମି ସୁଖାତ ବାତଜାତକୀ ସୁରତି କରି,

        ଲବା ଜ୍ୟୋଂ ଲୁକାତ, ତୁଲସୀ ଝପେଟେଂ ବାଜକେଂ॥

             

ତୁଲସୀସ ବଲ ରଘୁବୀରଜୂ କେଂ ବାଲିସୁତୁ

       ବାହି ନ ଗନତ, ବାତ କହତ କରେରୀ-ସୀ।

ବକସୀସ ଈସଜୂ କୀ ଖୀସ ହୋତ ଦେଖିଅତ,

        ରିସ କାହେଂ ଲାଗତି, କହତ ହୌଂ ମୈଂ ତରୀ-ସୀ॥

ଚଢ଼ି ଗଢ଼-ମଢ଼ ଦୃଢ଼,କୋଟକେଂ କଁଗୂରେଂ, କୋପି

        ନେକୁ ଧକା ଦେହୈଂ,ଢ଼ୈହୈଂ ଢେଲନକୀ ଢ଼େରୀ-ସୀ।

ସୁନୁ ଦସମାଥ !ନାଥ-ଣାତକେ ହମାରେ କପି

         ହାଥ ଲଙ୍କା ଲାଇହୈଂ ତୌ ରହେଗୀ ହଥେରୀ-ସୀ॥

'ଦୂଷନୁ, ବିରାଧୁ,ଖରୁ, ତ୍ରିସରା, କବନ୍ଧୁ ବଧେ

       ତାଲଊ ବିସାଲ ବେଧେ, କୌତୁକ ହୈ କାଲିକୋ।

ଏକହି ବିସିଷ ବସ ଭୟୋ ବୀର ବାଁକୁରୋ ସୋ,

        ତୋହୂ ହୈ ବିଦିତ ବଲୁ ମହାବଲୀ ବାଲିକୋ॥

            ୪୯

'ତୁଲସୀ' କହତ ହିତ ମାନତୋ ନ ନେକୁ ସଙ୍କ,

       ମେରୋ କହା ଜୈହୈ, ଫଲୁ ପୈହୈ ତୂ କୁଚାଲିକୋ।

ବୀର-କରି-କେସରୀ କୁଠାରପାନି ମାନୀ ହାରି,

       ତେରୀ କହା ଚଲୀ, ବିଡ଼! ତୋସେ ଗନୈ ଘାଲି କୋ॥

ତୋସୋଂ କହୌଂ ଦସକନ୍ଧର ରେ,ରଘୁନାଥ ବିରୋଧୁ ନ କୀଜିଏ ବୌରେ।

ବାଲି ବଲୀ, ଖରୁ, ଦୂଷନ ଔର ଅନେକ ଗିରେ ଜେ-ଜେ ଭୀତିମେଂ ଦୌରେ॥ 

ଐସିଅ ହାଲ ଭଈ ତୋହି ଧୌଂ,ନ ତୁ ଲୈ ମିଲୁ ସୀୟ ଚହୈ ସୁଖୁ ଜୌଂ ରେ।

ରାମକେଂ ରୋଷ ନ ରାଖି ସକୈଂ ତୁଲସୀ ବିଧି, ଶ୍ରୀପତି,ସଙ୍କରୁ ସୌ ରେ॥

ତୂଁ ରଜନୀଚରନାଥ ମହା, ରଘୁନାଥକେ ସେବକକୋ ଜନୁ ହୌଂ ହୌଂ।

ବଲବାନ ହୈ ସ୍ୱାନୁ ଗଲୀଂ ଅପନୀଂ, ତୋହି ଲାଜ ନ ଗାଲୁ ବଜାବତ ସୌହୌଂ।

ବୀସ ଭୁଜା, ଦସ ସୀସ ହରୌଂ, ନ ଡରୌଂ, ପ୍ରଭୁ-ଆୟସୁ-ଭଙ୍ଗ ତେଂ ଜୌଂ ହୌଂ।

ଖେତମେଂ କେହରି ଜ୍ୟୋଂ ଗଜରାଜ ଦଲୌଂ ଦଲ, ବାଲିକୋ ବାଲକୁ ତୌଂ ହୌଂ॥ 

             ୫୦

କୋସଲରାଜକେ କାଜ ହୌଂ ଆଜୁ ତ୍ରିକୂଟୁ ଉପାରି, ଲୈ ବାରିଧି ବୋରୌଂ।

ମହାଭୁଜଦଣ୍ଡ ଦ୍ୱୈ ଅଣ୍ଡକଟାହ ଚପେଟକୀଂ ଚୋଟ ଚଟାକ ଦୈ ଫୋରୌଂ॥

ଆୟସୁ ଭଙ୍ଗତେଂ ଜୌଂ ନ ଡରୌଂ, ସବ ମୀଜି ସଭାସଦ ଶ୍ରୋନିତ ଘୋରୌଂ।

ବାଲିକୋ ବାଲକୁ ଜୌଂ, 'ତୁଲସୀ' ଦସହୂ ମୁଖକେ ରନମେଂ ରଦ ତୋରୌଂ

ଅତି କୋପସୋଂ ରୋପ୍ୟୋ ହୈ ପାଉ ସଭାଁ, ସବ ଲଙ୍କ ସସଙ୍କିତ, ସୋରୁ ମଚା।

ତମକେ ଘନନାଦ-ସେ ବୀର ପ୍ରଚାରି କୈ, ହାରି ନିସାଚର-ସୈନୁ ପଚା॥

ନ ଟରୈ ପଗୁ ମେରୁହୁ ତେଂ ଗରୁ ଭୋ, ସୋ ମନୋ ମହି ସଙ୍ଗ ବିରଞ୍ଚି ରଚା।

'ତୁଲସୀ' ସବ ସୂର ସରାହତ ହୈଂ, ଜଗମେଂ ବଲସାଲି ହୈ ବାଲି-ବଚା॥

ରୋପ୍ୟୋ ପାଉ ପୈଜ କୈ, ବିଚାରି ରଘୁବୀର ବଲୁ

      ଲାଗେ ଭଟ ସମିଟି, ନ ନେକୁ ଟସକତୁ ହୈ॥

ତଜ୍ୟୋ ଧୀରୁ-ଧରନୀଂ,ଧରନୀଧର ଧସକତ,

       ଧରାଧରୁ ଧୀର ଭାରୁ ସହି ନ ସକତୁ ହୈ॥

ମହାବଲୀ ବାଲିକେଂ ଦବତ କଲକତି ଭୂମି,

        'ତୁଲସୀ' ଉଛଲି ସିନ୍ଧୁ, ମେରୁ ମସକତୁ ହୈ।

             ୫୧

କମଠ କଠିନ ପୀଠି ଘଟ୍ଠା ପର୍ ଯୋ ମନ୍ଦରକୋ,

         ଆୟୋ ସୋଈ କାମ, ପୈ କରେଜୋ କସକତୁ ହୈ॥

         ରାବଣ ଔର ମନ୍ଦୋଦରୀ

          ଝୂଲନା

କନକଗିରିସୃଙ୍ଗ ଚଢ଼ି ଦେଖି ମର୍କଟକଟକୁ,

      ବଦତ ମନ୍ଦୋଦରୀ ପରମ ଭୀତା।

ସହସଭୁଜ-ମତ୍ତଗଜରାଜ-ରନକେସରୀ

        ପରସୁଧର ଗର୍ବୁ ଜେହି ଦେଖି ବୀତା॥

ଦାସ ତୁଲସୀ ସମରସୂର କୋସଲଧନୀ,

        ଖ୍ୟାଲ ହୀଂ ବାଲି ବଲସାଲି ଜୀତା।

ରେ କନ୍ତ ! ତୃନ ଦନ୍ତ ଗହି 'ସରନ ଶ୍ରୀରାମୁ' କହି,

         ଅଜହୁଁ ଏହି ଭାଁତି ଲୈ ସୌମ୍ପୁ ସୀତା॥

ରେ ନୀଚ! ମାରୀଚୁ ବିଚଲାଇ, ହତି ତାଡ଼କା,

      ଭଞ୍ଜି ସିବଚାପୁ ସୁଖୁ ସବହି ଦୀନ୍ହ୍ୟୋ।

ସହସ ଦସଚାରି ଖଲ ସହିତ ଖର-ଦୂଷନହି,

       ପୈଠୈ ଜମଧାମ, ତୈଂ ତଉ ନ ଚୀନ୍ହ୍ୟୋ॥

         ୫୨

ମୈଂ ଜୋ କହୌଂ, କନ୍ତ! ସୁନୁ ମନ୍ତୁ ଭଗବନ୍ତସୋଂ

      ବିମୁଖ ହ୍ୱୈ ବାଲି ଫଲୁ କୌନ ଲୀନ୍ହ୍ୟୋ।

ବୀସ ଭୂଜ, ଦସ ସୀସ ଖୀସ ଗଏ ତବହିଂ ଜବ,

       ଈସ କେ ଈସସୋଂ ବୈରୁ କୀନ୍ହ୍ୟୋ॥

ବାଲି ଦଲି, କାଲ୍ହି ଜଲଜାନ ପାଷାନ କିୟେ,

      କନ୍ତ ! ଭଗବନ୍ତୁ ତୈଂ ତଉ ନ ଚୀନ୍ହେଂ।

ବିପୁଲ ବିକରାଲ ଭଟ ଭାଲୁ-କପି କାଲ -ସେ,

       ସଙ୍ଗ ତରୁ ତୁଙ୍ଗ ଗିରିସୃଙ୍ଗ ଲୀନ୍ହେଂ॥ 

      

ଆଇଗୋ କୋସଲାଧୀସୁ ତୁଲସୀସ ଜେଂହି

        ଛତ୍ର ମିସ ମୌଲି ଦସ ଦୂରି କୀନ୍ହେଂ।

ଈସ ବକସୀସ ଜନି ଖୀସ କରୁ, ଈସ! ସୁନୁ,

        ଅଜହୁଁ କୁଲକୁସଲ ବୈଦେହି ଦୀନ୍ହେଂ॥

ସୈନକେ କପିନ କୋ କୋ ଗନୈ, ଅର୍ବୁଦେ

      ମହାବଲବୀର ହନୁମାନ ଜାନୀ।

ଭୂଲିହୈ ଦସ ଦିସା, ସୀସ ପୁନି ଡୋଲିହୈଂ,

       କୋଽପି ରଘୁନାଥୁ ଜବ ବାନ ତାନୀ॥

          ୫୩

ବାଲିହୂଁ ଗର୍ବୁ ଜିୟ ମାହିଂ ଐସୋ କିୟୋ, 

      ମାରି ଦହପଟ ଦିୟୋ ଜମକୀ ଘାନୀଂ।

କହତି ମନ୍ଦୋଦରୀ, ସୁନହି ରାବନ! ମତୋ,

        ବୈଗି ଲୈ ଦେହି ବୈଦେହି ରାନୀ॥

ଗହନୁ ଉଜ୍ଜାରି,ପୁରୁ ଜାରି,ସୁତୁ ମାରି ତବ,

      କୁସଲ ଗୋ କୀସୁ ବର ବୈରି ଜାକୋ।

ଦୂସରୋ ଦୂତୂ ପନୁ ରୋଽପି କୋପେଉ ସଭାଁ,

      ଖର୍ବ କିୟୋ ସର୍ବକୋ, ଗର୍ବୁ ଥାକୋ॥

ଦାସୁ ତୁଲସୀ ସଭୟ ବଦତ ମୟନନ୍ଦିନୀ,

       ମନ୍ଦମତି କନ୍ତ, ସୁନୁ ମନ୍ତୁ ମ୍ହାକୋ।

ତୌଲୌ ମିଲୁ ବେଗି, ନହି ଜୌଂଲୌଂ ରନ ରୋଷ ଭୟୋ

       ଦାସରଥି ବୀର ବିରୁଦୈତ ବାଁକୋ॥

କାନନୁ ଉଜାରି, ଅଚ୍ଛୁ ମାରି, ଧାରି ଧୂରି କୀନ୍ହୀଂ,

      ନଗରୁ ପ୍ରଚାର୍ ଯୋ, ସୋ ବିଲୋକ୍ୟୋ ବଲୁ କୀସକୋ।

ତୁମ୍ହୈଂ ବିଦ୍ୟମାନ ଜାତୁଧାନମଣ୍ଡଲୀମେଂ କପି

       କୋଽପି ରୋପ୍ୟୋ ପାଉ,ସୋ ପ୍ରଭାଉ ତୁଲସୀସକୋ॥

କନ୍ତ ! ସୁନୁ ମନ୍ତୁ କୁଲ-ଅନ୍ତୁ କିଏଁ ଅନ୍ତ ହାନି, 

ହାତୋ କୀଜୈ ହୀୟତେଂ ଭରୋସୋ ଭୁଜ ବୀସକୋ।

          ୫୪

ତୌଲୌଂ ମିଲୁ ବେଗି ଜୌଲୌଂ ଚାପୁ ନ ଚଢ଼ାୟୋ ରାମ, 

      ରୋଷି ବାନୁ କାଢ୍ୟୋ ନ ଦଲୈୟା ଦସସୀସକୋ॥

'ପବନକୋ ପୂତୁ ଦେଖ୍ୟୋ ଦୂତୁ ବୀର ବାଁକୁରୋ,ଜୋ

      ବଙ୍କ ଗଢ଼ ଲଙ୍କ-ସୋ ଢକାଁ ଢକେଲି ଢାହିଗୋ।

ବାଲି ବଲସାଲିକୋ ସୋ କାଲ୍ହି ଦାପୁ ଦଲି କୋପି,

       ରୋପ୍ୟୋ ପାଉ ଚପରି, ଚମୁକୋ ଚାଉ ଚାହିଗୋ॥

ସୋଈ ରଘୁନାଥ କପି ସାଥ ପାଥନାଥୁ ବାଁଧି,

       ଆୟୋ ନାଥ! ଭାଗେ ତେଂ ଖିରିରି ଖେହ ଖାହିଗୋ।

'ତୁଲସୀ' ଗରବୁ ତଜି ମିଲିବେକୋ ସାଜୁ ସଜି,

        ଦେହି ସିୟ, ନ ତୌ ପିୟ! ପାଇମାଲ ଜାହିଗୋ॥

          

 ଉଦଧି ଅପାର ଉତରତ ନହିଂ ଲାଗୀ ବାର

      କେସରୀକୁମାରୁ ସୋ ଅଦଣ୍ଡ-କୈସୋ ଡାଁଡ଼ିଗୋ

ବାଟିକା ଉଜାରି, ଅଚ୍ଛୁ, ରଚ୍ଛକନି ମାରି ଭଟ

       ଭାରୀ ଭାରୀ ରାଉରେକେ ଚାଉର-ସେ କାଁଡ଼ିଗୋ॥

 

           ୫୫

'ତୁଲସୀ' ତିହାରେଂ ବିଦ୍ୟମାନ ଜୁବରାଜ ଆଜୁ

       କୋଽପି ପାଉ ରୋପି, ସବ ଛୂଛେ କୈ କୈ ଛାଁଡ଼ିଗୋ।

କହେକୀ ନ ଲାଜ, ପିୟ! ଆଜହୂଁ ନ ପିୟ ଆଏ ବାଜ,

       ସହିତ ସମାଜ ଗଢ଼ୁ ରାଁଡ-କୈସୋ ଭାଁଡ଼ିଗୋ॥

ଜାକେ ରୋଷ-ଦୁସହ-ତ୍ରିଦୋଷ-ଦାହ ଦୂରି କୀନ୍ହେ,

      ପୈଅତ ନ ଛତ୍ରୀ-ଖୋଜ ଖୋଜତ ଖଲକମେଂ।

ମାହିଷମତୀକୋ ନାଥ !ସାହସୀ ସହସ ବାହୁ॥

       ସମର-ସମର୍ଥ ନାଥ! ହେରିଏ ହଲକମେଂ॥

ସହିତ ସମାଜ ମହାରାଜ ସୋ ଜହାଜରାଜୁ

        ବୂଡ଼ି ଗୟୋ ଜାକେ ବଲ-ବାରିଧି-ଛଲକମେଂ।

ଟୂଟତ ପିନାକକେଂ ମନାକ ବାମ ରାମସେ, ତେ

         ନାକ ବିନୁ ଭଏ ଭୃଗୁନାୟକୁ ପଲକମେଂ॥

         ୫୬

କୀନ୍ହୀ ଛୋନୀ ଛତ୍ରୀ ବିନୁ ଛୋନିପ-ଛପନିହାର,

      କଠିନ କୁଠାର ପାନି ବୀର-ବାନି ଜାନି କୈ।

ପରମ କୃପାଲ ଜୋ ନୃପାଲ ଲୋକପାଲନ ପୈ,

       ଜବ ଧନୁହାଈ ହ୍ୱୈହୈ ମନ ଅନୁମାନି କୈ॥

ନାକମେଂ ପିନାକ ମିସ ବାମତା ବିଲୋକି ରାମ

        ରୋକ୍ୟୋ ପରଲୋକ ଲୋକ ଭାରୀ ଭ୍ରମ ଭାନି କୈ।

ନାଇ ଦସ ମାଥ ମହି, ଜୋରି ବୀସ ହାଥ, ପିୟ !

        ମିଲିଏ ପୈ ନାଥ ! ରଘୁନାଥ ପହିଚାନି କୈ॥

କହ୍ୟୋ ମତୁ ମାତୁଲ, ବିଭୀଷନହୂଁ ବାର-ବାର,

      ଆଁଚରୁ ପସାର ପିୟ୧ ପାଁୟ ଲୈ-ଲୈ ହୌଂ ପରୀ।

ବିଦିତ ବିଦେହପୁର ନାଥ! ଭୁଗୁନାଥଗତି,

       ସମୟ ସୟାନୀ କୀନ୍ହୀ ଜୈସୀ ଆଇ ଗୌଂ ପରୀ।

ବାୟସ, ବିରାଧ,ଖର,ଦୂଷନ, କବନ୍ଧ, ବାଲି,

       ବୈର ରଘୁବୀରକେଂ ନ ପୂରୀ କାହୂକୀ ପରୀ।

କନ୍ତ ବୀସ ଲୋୟନ ବିଲୋକିଏ କୁମନ୍ତଫଲୁ,

        ଖ୍ୟାଲ ଲଙ୍କା ଲାଈ କପି ରାଁଡକୀ-ସୀ ଝୋପରୀ॥

           ୫୭

ରାମ ସୋଂ ସାମୁ କିଏଁ ନିତୁ ହୈ ହିତୁ, କୋମଲ କାଜ ନ କୀଜିଏ ଟାଁଠେ।

ଆପନି ସୂଝି କହୌଂ,ପିୟ ! ବୂଝିଏ, ଝୂଝିବେ ଜୋଗୁ ନ ଠାହରୁ, ନାଠେ॥

ନାଥ! ସୁନୀ ଭୃଗୁନାଥକଥା, ବଲି ବାଲି ଗଏ ଚଲି ବାତକେ ସାଁଠେଂ।

ଭାଇ ବିଭୀଷନୁ ଜାଇ ମିଲ୍ୟୋ, ପ୍ରଭୁ ଆଇ ପରେ ସୁନି ସାୟର କାଁଠେଂ॥

ପାଲିବେକୋ କପି-ଭାଲୁ-ଚମୂ ଜମ କାଲ କରାଲହୁକୋ ପହରୀ ହୈ।

ଲଙ୍କ-ସେ ବଙ୍କ ମହା ଗଢ଼ ଦୁର୍ଗମ ଢ଼ାହିବେ-ଦାହିବେକୋ କହରୀ ହୈ॥

ତୀତର-ତୋମ ତମୀଚର-ସେନ ସମୀରକୋ ସୂନୁ ବଡ଼ୋ ବହରୀ ହୈ।

ନାଥ! ଭଲୋ ରଘୁନାଥ ମିଲେଂ ରଜନୀଚର-ସେନ ହିଏଁ ହହରୀ ହୈ॥

          ୫୮

        ରାକ୍ଷସ-ବାନର-ସଙ୍ଗ୍ରାମ

       

ରୋଷ୍ୟୋ ରନ ରାବନୁ, ବୋଲାଏ ବୀର ବାନଇତ,

      ଜାନତ ଜେ ରୀତି ସବ ସଞ୍ଜୁଗ ସମାଜକୀ।

ଚଲୀ ଚତୁରଙ୍ଗ ଚମୂ, ଚପରି ହନେ ନିସାନ,

       ସେନା ସରାହନ ଜୋଗ ରାତିଚରରାଜକୀ॥

ତୁଲସୀ ବିଲୋକି କପି-ଭାଲୁ କିଲକତ

        ଲଲକତ ଲଖି ଜ୍ୟୋଂ କଁଗାଲ ପାତରୀ ସୁନାଜକୀ।

ରାମରୂଖ ନିରଖି ହରଷ୍ୟୋ ହିୟଁ ହନୂମାନୁ,

        ମାନୋ ଖେଲବାର ଖୋଲୀ ସୀସତାଜ ବାଜକୀ॥

ସାଜି କୈ ସନାହ-ଗଜଗାହ ସଉଛାହ ଦଲ,

      ମହାବଲୀ ଧାଏ ବୀର ଜାତୁଧାନ ଧୀରକେ।

ଇହାଁ ଭାଲୁ-ବନ୍ଦର ବିସାଲ ମେରୁ-ମନ୍ଦର-ସେ।

       ଲିଏ ସୈଲ-ସାଲ ତୋରି ନୀରନିଧିତୀରକେ॥

ତୁଲସୀ ତମକି-ତାକି ଭିରେ ଭାରୀ ଜୁଧ୍ଦ କ୍ରୁଧ୍ଦ,

       ସେନପ ସରାହେ ନିଜ ନିଜ ଭଟ ଭୀରକେ।

ରୁଣ୍ଡନକେ ଝୁଣ୍ଡ ଝୂମି-ଝୂମି ଝୁକରେ-ସେ ନାଚୈଂ,

        ସମର ସୁମାର ସୂର ମାରୈଂ ରଘୁବୀରକେ॥

            ୫୯

ତୀଖେ ତୁରଙ୍ଗ କୁରଙ୍ଗ ସୁରଙ୍ଗନି ସାଜି ଚଢ଼େ ଛଁଟି ଛୈଲ ଛବୀଲେ।

ଭାରୀ ଗୁମାନ ଜିନ୍ହେଂ ମନମେଂ, କବହୂଁ ନ ଭଏ ରନମେଂ ତନ ଢୀଲେ॥

ତୁଲସୀ ଲଖୀ କୈ ଗଜ କେହରି ଜ୍ୟୋଂ ଝପଟେ,ପଟକେ ସବ ସୂର ସଲୀଲେ।

ଭୂମି ପରେ ଭଟ ଭୂମି କରାହତ, ହାଁକି ହନେ ହନୁମାନ ହଠୀଲେ।

ସୂର ସଁଜୋଇଲ ସାଜି ସୁବାଜି, ସୁସେଲ ଧରୈଂ ବଗମେଲ ଚଲେ ହୈଂ

 

ଭାରୀ ଭୁଜା ଭରୀ,ଭାରୀ ସରୀର, ବଲୀ ବିଜୟୀ ସବ ଭାଁତି ଭଲେ ହୈଂ॥

'ତୁଲସୀ' ଜିନ୍ହ ଧାଏଁ ଧୁକୈ ଧରନୀ, ଧରନୀଧର ଧୌର ଧକାନ ହଲେ ହୈଂ।

ତେ ରନ-ତୀକ୍ଖନ ଲକ୍ଖନ ଲାଖନ ଦାନି ଜ୍ୟୋଂ ଦାରିଦ ଦାବି ଦଲେ ହୈଂ॥

 

ଗହି ମନ୍ଦର ବନ୍ଦର-ଭାଲୁ ଚଲେ, ସୋ ମନୋ ଉନୟେ ଘନ ସାବନକେ।

'ତୁଲସୀ' ଉତ ଝୁଣ୍ଡ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଝୁକେ, ଝପଟୈଂ ଭଟ ଜେ ସୁରଦାବନକେ॥

ବିରୁଝେ ବିରୁଦୈତ ଜେ ଖେତ ଅରେ, ନ ଟରେ ହଠି ବୈରୁ ବଢ଼ାବନକେ।

ରନ ମାରି ମଚୀ ଉପରୀ-ଉପରା ଭଲେଂ ବୀର ରଘୁପ୍ପତି ରାବନକେ॥

           ୬୦

ସର-ତୋମର ସେଲସମୂହ ପଁବାରତ,ମାରତ ବୀର ନିସାଚରକେ।

ଇତ ତେଂ ତରୁ-ତାଲ ତମାଲ ଚଲେ,ଖର ଖଣ୍ଡ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ମହୀଧରକେ॥

'ତୁଲସୀ' କରି କେହରିନାଦୁ ଭିରେ ଭଟ, ଖଗ୍ଗ ଖଗେ,ଖପୁଆ ଖରକେ।

ନଖ-ଦନ୍ତନ ସୋଂ ଭୁଜଦଣ୍ଡ ବିହଣ୍ଡତ, ମୁଣ୍ଡସୋଂ ମୁଣ୍ଡ ପରେ ଝରକୈଂ॥

ରଜନୀଚର-ମତ୍ତଗୟନ୍ଦ-ଘଟା ବିଘଟୈ ମୃଗରାଜକେ ସାଜ ଲରୈ।

ଝପଟୈ ଭଟ କୋଟି ମହୀଂ ପଟକୈ, ଗରଜୈ, ରଘୁବୀରକୀ ସୌଂହ କରୈ

ତୁଲସୀ ଉତ ହାଁକ ଦସାନନୁ ଦେତ, ଅଚେତ ଭେ ବୀର, କୋ ଧୀର ଧରୈ।

ବିରୁଝୋ ରନ ମାରୁତକୋ ବିରୁଦୈତ, ଜୋ କାଲହୁ କାଲସୋ ବୂଝି ପରୈ॥

ଜେ ରଜନୀଚର ବୀର ବିସାଲ, କରାଲ ବିଲୋକତ କାଲ ନ ଖାଏ।

ତେ ରନ-ରୋର କପୀସକିସୋର ବଡ଼େ ବରଜୋର ପରେ ଫଗ ପାୟେ॥

ଲୂମ ଲପେଟି, ଅକାସ ନିହାରି କୈ, ହାଁକି ହଠୀ ହନୁମାନ ଚଲାଏ

ସୂଖି ଗେ ଗାତ, ଚଲେ ନଭ ଜାତ, ପରେ ଭ୍ରମବାତ, ନ ଭୂତଲ ଆଏ॥

             ୬୧

ଜୋ ଦସସୀସୁ ମହୀଧର ଈସକୋ ବୀସ ଭୁଜା ଖୁଲି ଖେଲନିହାରୋ।

            

ଲୋକପ, ଦିଗ୍ଗଜ, ଦାନବ ,ଦେବ ସବୈ ସହମେ ସୁନି ସାହସୁ ଭାରୋ॥

ବୀର ବଡ଼ୋ ବିରୁଦୈତ ବଲୀ, ଅଜହୂଁ ଜଗ ଜାଗତ ଜାସୁ ପଁବାରୋ।

ସୋ ହନୁମାନ ହନ୍ୟୋ ମୁଠିକାଁ ଗିରି ଗୋ ଗିରିରାଜୁ ଜ୍ୟୋଂ ଗାଜକୋ ମାରୋ॥

ଦୁର୍ଗମ ଦୁର୍ଗ, ପହାରତେଂ ଭାରେ, ପ୍ରଚଣ୍ଡ ମହା ଭୁଜଦଣ୍ଡ ବନେ ହୈଂ ।

ଲକ୍ଖମେଂ ପକ୍ଖର, ତିକ୍ଖନ ତେଜ, ଜେ ସୂରସମାଜମେଂ ଗାଜ ଗନେ ହୈଂ॥

ତେ ବିରୁଦୈତ ବଲୀ ରନବାଁକୁରେ ହାଁକି ହଠୀ ହନୁମାନ ହନେ ହୈଂ।

ନାମୁ ଲୈ ରାମୁ ଦେଖାବତ ବନ୍ଧୁକୋ ଘୂମତ ଘାୟଲ ଘାୟଁ ଘନେ ହୈଂ॥

ହାଥିନ ସୋଂ ହାଥୀ ମାରେ, ଘୋରେସୋଂ ସଁଘାରେ ଘୋରେ,

       ରଥନି ସୋଂ ରଥ ବିଦରନି ବଲବାନକୀ।

            ୬୨

ଚଞ୍ଚଲ ଚପେଟ, ଚୋଟ ଚରନ ଚକୋଟ ଚାହେଂ,

       ହହରାନୀ ଫୌଜେଂ ଭହରାନୀ ଜାତୁଧାନକୀ॥ 

 

ବାର-ବାର ସେବକ-ସରାହନା କରତ ରାମୁ,

       'ତୁଲସୀ' ସରାହୈ ରୀତି ସାହେବ ସୁଜାନକୀ।

ଲାଁବୀ ଲୂମ ଲସତ, ଲପେଟି ପଟକତ ଭଟ,

        ଦେଖୌ ଦେଖୌ, ଲଖନ ! ଲରନି ହନୁମାନକୀ॥

ଦବକି ଦବୋରେ ଏକ, ବାରିଧିମେଂ ବୋରେ ଏକ,

      ମଗନ ମହୀମେଂ, ଏକ ଗଗନ ଉଡ଼ାତ ହୈଂ।

ପକରି ପଛାରେ କର, ଚରନ ଉଖାରେ ଏକ,

       ଚୀରୀ-ଫାରି ଡାରେ, ଏକ ମୀଜି ମାରେ ଲାତ ହୈଂ॥

'ତୁଲସୀ' ଲଖତ, ରାମୁ, ରାବନୁ, ବିବୁଧ, ବିଧି,

       ଚକ୍ରପାନି, ଚଣ୍ଡୀପତି, ଚଣ୍ଡିକା ସିହାତ ହୈଂ॥

ବଡ଼େ-ବଡ଼େ ବାନଇତ ବୀର ବଲବାନ ବଡ଼େ,

        ଜାତୁଧାନ, ଜୂଥପ ନିପାତେ ବାତଜାତ ହୈଂ॥

          ୬୩

 

ପ୍ରବଲ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ବରିବଣ୍ଡ ବାହୁଦଣ୍ଡ ବୀର

      ଧାଏ ଜାତୁଧାନ, ହନୁମାନୁ ଲିୟୋ ଘେରି କୈ।

ମହାବଲପୁଞ୍ଜ କୁଞ୍ଜରାରି ଜ୍ୟୋଂ ଗରଜି, ଭଟ

       ଜହାଁ-ତହାଁ ପଟକେ ଲଁଗୂର ଫେରି-ଫେରି କୈ।

ମାରେ ଲାତ,ତୋରେ ଗାତ, ଭାଗେ ଜାତ ହାହା ଖାତ,

       କହୈଂ, 'ତୁଲସୀସ! ରାଖି' ରାମକୀ ସୌଂ ଟରି କୈ।

ଠହର-ଠହର ପରେ, କହରି-କହରି ଉଠୈଂ, 

        ହହରି-ହହରି ହରୁ ସିଧ୍ଦ ହଁସେ ହେରି କୈ॥

ଜାକୀ ବାଁକୀ ବୀରତା ସୁନତ ସହମତ ସୂର,

      ଜାକୀ ଆଁଚ ଅବହୂଁ ଲସତ ଲଙ୍କ ଲାହ-ସୀ।

ସୋଈ ହନୁମାନ ବଲବାନ ବାଁକୋ ବାନଇତ,

       ଜୋହି ଜାତୁଧାନ-ସେନା ଚଲ୍ୟୋ ଲେତ ଥାହ-ସୀ॥

କମ୍ପତ ଅକମ୍ପନ, ସୁଖାୟ ଅତିକାୟ କାୟ,

       କୁମ୍ଭଊକରନ ଆଇ ରହ୍ୟୋ ପାଇ ଆହ-ସୀ।

ଦେଖେ ଗଜରାଜ ମୃଗରାଜୁ ଜ୍ୟୋଂ ଗରଜି ଧାୟୋ,

        ବୀର ରଘୁବୀରକୋ ସମୀରସୂନୁ ସାହସୀ॥

           ୬୪

          ଝୂଲନା

           

ମତ୍ତ-ଭଟ-ମୁକୁଟ, ଦସକଣ୍ଠ-ସାହସ-ସଇଲ-

      ସୃଙ୍ଗ-ବିଦ୍ଦରନି ଜନୁ ବଜ୍ର-ଟାଁକୀ।

ଦସନ ଧରି ଧରନି ଚିକ୍କରତ ଦିଗ୍ଗଜ, କମଠୁ, 

       ସେଷୁ ସଙ୍କୁଚିତ, ସଙ୍କିତ ପିନାକୀ॥

ଚଲତ ମହି-ମେରୁ,ଉଚ୍ଛଲତ ସାୟର ସକଲ,

       ବିକଲ ବିଧି ବଧିର ଦିସି-ବିଦସି ଝାଁକୀ।

ରଜନିଚର-ଘରନି ଘର ଗର୍ଭ-ଅର୍ଭକ ସ୍ରବତ,

        ସୁନତ ହନୁମାନକୀ ହାଁକ ବାଁକୀ ॥

କୌନକୀ ହାଁକପର ଚୌଙ୍କ ଚଣ୍ଡୀସୁ, ବିଧି,

      ଚଣ୍ଡକର ଥକିତ ଫିରି ତୁରଗ ହାଁକେ।

କୌନକେ ତେଜ ବଲସୀମ ଭଟ ଭୀମ-ସେ

       ଭୀମତା ନିରଖି କର ନୟନ ଢାଁକେ॥

ଦାସ-ତୁଲସୀସକେ ବିରୁଦ ବରନତ ବିଦୁଷ,

       ବୀର ବିରୁଦୈତ ବର ବୈରି ଧାଁକେ।

ନାକ ନରଲୋକ ପାତାଲ କୋଉ କହତ କିନ

 

        କହାଁ ହନୁମାନୁ-ସେ ବୀର ବାଁକେ।

 

         ୬୫

ଜାତୁଧାନାବଲୀ-ମତ୍ତକୁଞ୍ଜରଘଟା

      ନିରଖି ମତଗରାଜୁ ଜ୍ୟୋଂ ଗିରିତେଂ ଟୂଟ୍ୟୋ।

ବିକଟ ଚଟକନ ଚୋଟ, ଚରନ ଗହି, ପଟକି ମହି,

      ନିଘଟି ଗଏ ସୁଭଟ, ସତୁ ସବକୋ ଛୂଟ୍ୟୋ॥

'ଦାସୁ ତୁଲସୀ' ପରତ ଧରନି ଧରକତ, ଝୁକତ

        ହାଟ-ସୀ ଉଠତି ଜମ୍ବୁକନି ଲୂଟ୍ୟୋ।

ଧୀର ରଘୂବୀରକୋ ଭୀର ରନବାଁକୁରୋ

       ହାଁକି ହନୁମାନ କୁଲି କଟକୁ କୂଟ୍ୟୋ ॥

          ଛପ୍ପୈ

କତହୁଁ ବିଟପ-ଭୂଧର ଉପାରି ପରସେନ ବରଷ୍ଷତ।

କତହୁଁ ବାଜିସୋଂ ବାଜି ମର୍ଦି, ଗଜରାଜ କରଷ୍ଷତ॥

ଚରନଚୋଟ ଚଟକନ ଚକୋଟ ଅରି-ଉର-ସିର ବଜ୍ଜତ।

ବିକଟ କଟକୁ ବିଦ୍ଦରତ ବୀରୁ ବାରିଦୁ ଜିମି ଗଜ୍ଜତ॥

ଲଙ୍ଗୂର ଲପେଟତ ପଟକି ଭଟ,'ଜୟତି ରାମ,ଜୟ!ଉଚ୍ଚରତ।

ତୁଲସୀସ ପବନନନ୍ଦନୁ ଅଟଲ ଜୁଧ୍ଦ କ୍ରୁଧ୍ଦ କୌତୁକ କରତ॥

             ୬୬

ଅଙ୍ଗ-ଅଙ୍ଗ ଦଲିତ ଲଲିତ ଫୂଲେ କିଂସୁକ-ସେ

      ହନେ ଭଟ ଲାଖନ ଲଖନ ଜାତୁଧାନକେ।

ମାରି କୈ, ପଛାରି କୈ, ଉପାରି ଭୁଜଦଣ୍ଡ ଚଣ୍ଡ,

      ଖଣ୍ଡି-ଖଣ୍ଡି ଡାରେ ତେ ବିଦାରେ ହନୁମାନକେ॥

କୂଦତ କବନ୍ଧକେ କଦମ୍ବ ବମ୍ବ-ସୀ କରତ,

       ଧାବତ ଦିଖାବତ ହୈଂ ଲାଘୌ ରାଘୌବାନକେ।

ତୁଲସୀ ମହେସୁ, ବିଧି, ଲୋକପାଲ, ଦେବଗନ,

        ଦେଖତ ବେବାନ ଚଢ଼େ କୌତୁକ ମସାନକେ॥

ଲୋଥିନ ସୋଂ ଲୋହୂକେ ପ୍ରବାହ ଚଲେ ଜହାଁ-ତହାଁ

      ମାନହୁଁ ଗିରିନ୍ହ ଗେରୁ ଝରନା ଝରତ ହୈଂ।

ଶ୍ରୋନିତସରିତ ଘୌର କୁଞ୍ଜର-କରାରେ ଭାରେ,

 

       କୂଲତେଂ ସମୂଲ ବାଜି-ବିଟପ ପରତ ହୈଂ॥

ସୁଭଟ-ସରୀର ନୀର-ଚାରୀ ଭାରୀ-ଭାରୀ ତହାଁ,

        ସୂରନି ଉଛାହୁ, କୂର କାଦର ଡରତ ହୈଂ।

ଫେକରି- ଫେକରି ଫେରୁ ଫାରି- ଫାରି ପେଟ ଖାତ,

        କାକ-କଙ୍କ ବାଲକ କୋଲାହଲୁ କରତ ହୈଂ॥

          ୬୭

ଓଝରୀକୀ ଝୋରୀ କାଁଧେ, ଆଁତନିକୀ ସେଲ୍ହୀ ବାଁଧେଂ,

 ମୂଁଡକେ କମଣ୍ଡଲ ଖପର କିଏଁ କୋରି କୈ।

ଜୋଗିନୀ ଝୁଟୁଙ୍ଗ ଝୁଣ୍ଡ-ଝୁଣ୍ଡ ବନୀଂ ତାପସୀଂ-ସୀ

       ତୀର-ତୀର ବୈଠୀଂ ସୋ ସମର-ସରି ଖୌରି କୈ॥

ଶ୍ରୋନିତ ସୋଂ ସାନି -ସାନି ଗୂଦା ଖାତ ସତୁଆ-ସେ

       ପ୍ରେତ ଏକ ପିଅତ ବହୋରି ଘୋରି-ଘୋରି କୈ।

'ତୁଲସି' ବୈତାଲ-ଭୂତ ସାଥ ଲିଏ ଭୂତନାଥୁ,

        ହେରି- ହେରି ହଁସତ ହୈଂ ହାଥ-ହାଥ ଜୋରି କୈ॥

ରାମ ସରାସନ ତେଂ ଚଲେ ତୀର ରହେ ନ ସରୀର, ହଡ଼ାବରି ଫୂଟୀଂ।

ରାବନ ଧୀର ନ ପୀର ଗନୀ, ଲଖି ଲୈ କର ଖଫ୍ପର ଜୋଗିନି ଜୂଟୀଂ॥

      

ଶ୍ରୋନିତ -ଛୀଟ ଛଟାନି ଜଟେ ତୁଲସୀ ପ୍ରଭୁ ସୋହୈଂ ମହା ଛବି ଛୂଟୀଂ।

ମାନୋ ମରକ୍କତ-ସୈଲ ବିସାଲମେଂ ଫୈଲି ଚଲୀଂ ବର ବୀରବହୂଟୀଂ

            ୬୮

           ଲକ୍ଷ୍ମଣମୂର୍ଛା

ମାନୀ ମୈଗନାଦସୋଂ ପ୍ରଚାରି ଭିରେ ଭାରୀ ଭଟ,

      ଆପନେ ଅପନ ପୁରୁଷାରଥ ନ ଢୀଲ କୀ।

ଘାୟଲ ଲଖନଲାଲୁ ଲଖୀ ବିଲଖାନେ ରାମୁ,

       ଭଈ ଆସ ସିଥିଲ ଜଗନ୍ନିବାସ-ଦୀଲକୀ॥

ଭାଈକୋ ନ ମୋହୁ ଛୋହୁ ସୀୟକୋ ନ ତୁଲସୀସ

        କହୈଂ 'ମୈଂ ବିଭୀଷନକୀ କଛୁ ନ ସବୀଲ କୀ'

ଲାଜ ବାଁହ ବୋଲେକୀ, ନେବାଜକୀ ସଁଭାର-ସାର

         ସାହେବୁ ନ ରାମୁ-ସେ ବଲାଇ ଲେଉଁ ସୀଲକୀ॥

କାନନ ବାସୁ ଦସାନନ ସୋ ରିପୁ

      ଆନନଶ୍ରୀ ସସି ଜୀତି ଲିୟୋ ହୈ।

ବାଲି ମହା ବଲସାଲି ଦଲ୍ୟୋ

       କପି ପାଲି ବିଭୀଷନୁ ଭୂପୁ କିୟୋ ହୈଂ॥

ତୀୟ ହରୀ, ରନ ବନ୍ଧୁ ପର୍ୟୋ

        ପୈ ଭର୍ ଯୋ ସରନାଗତ ସୋଚ ହିୟୋ ହୈ।

ବାଁହ-ପଗାର ଉଦାର କୃପାଲ

      କହାଁ ରଘୁବୀରୁ ସୋ ବୀରୁ ବିୟୋ ହୈ॥

            ୬୯

ଲୀନ୍ହୋ ଉଖାରି ପହାରୁ ବିସାଲ, 

      ଚଲ୍ୟୋ ତେହି କାଲ, ବିଲମ୍ବୁ ନ ଲାୟୋ।

ମାରୁତନନ୍ଦନ ମାରୁତକୋ, ମନକୋ,

       ଖଗରାଜକୋ ବେଗୁ ଲଜାୟୋ॥

ତୀଖୀ ତୁରା 'ତୁଲସୀ' କହତୋ

        ପୈ ହିଏଁ ଉପମାକୋ ସମାଉ ନ ଆୟୋ।

ମାନୋ ପ୍ରତଚ୍ଛ ପରବ୍ବତକୀ ନଭ।

         ଲୀକ ଲସୀ, କପି ଯୋଂ ଧୁକି ଧାୟୋ॥

ଚଲ୍ୟୋ ହନୁମାନୁ, ସୁନି ଜାତୁଧାନ କାଲନେମି

ପଠୟୋ ,ସୋ ମୁନି ଭୟୋ, ପାୟୋ ଫଲୁ ଛଲି କୈ।

      ସହସା ଉଖାରୋ ହୈ ପହାରୁ ବହୁ ଜୋଜନକୋ,

ରଖବାରେ ମାରେ ଭାରେ ଭୂରି ଭଟ ଦଲି କୈ॥

         ୭୦

ବେଗୁ, ବଲୁ,ସାହସ,ସରାହତ କୃପାଲୁ ରାମୁ,

      ଭରତକୀ କୁସଲ, ଅଚଲୁ ଲ୍ୟାୟୋ ଚଲି କୈ।

ହାଥ ହରିନାଥକେ ବିକାନେ ରଘୁନାଥ ଜନୁ,

       ସୀଲସିନ୍ଧୁ ତୁଲସୀସ ଭଲୋ ମାନ୍ୟୋ ଭଲି କୈ॥

        ଯୁଧ୍ଦକା ଅନ୍ତ

ବାପ ଦିୟୋ କାନନୁ, ଭୋ ଆନନୁ ସୁଭାନନୁ ସୋ,

      ବୈରୀ ଭୌ ଦସାନନୁ ସୋ, ତୀୟକୋ ହରନୁ ଭୋ

ବାଲି ବଲସାଲି ଦଲି, ପାଲି କପିରାଜକୋ,

       ବିଭୀଷନୁ ନେବାଜି, ସେତ ସାଗର-ତରନୁ ଭୋ॥

ଘୋର ରାରି ହେରି ତ୍ରିପୁରାରି-ବିଧି ହାରେ ହିଏଁ,

        ଘାୟଲ ଲଖନ ବୀର ନର ବରନୁ ଭୋ।

ଐସେ ସୋକମେଂ ତିଲୋକୁ କୈ ବିସୋକ ପଲହୀ ମେଂ,

         ସବହୀ କୋ ତୁଲସୀକୋ ସାହେବୁ ସରନୁ ଭୋ॥

          ୭୧

କୁମ୍ଭକରନ୍ନୁ ହନ୍ୟୋ ରନ ରାମ, ଦଲ୍ୟୋ ଦସକନ୍ଧରୁ କନ୍ଧର ତୋରେ।

ପୂଷନବଂସ ବିଭୂଷନ-ପୂଷନ-ତେଜ-ପ୍ରତାପ ଗରେ ଅରି-ଓରେ॥

 

ଦେବ ନିସାନ ବଜାବତ, ଗାବତ, ସାଁବତୁ ଗୋ ମନଭାବତ ଭୋ ରେ।

ନାଚତ-ବାନର-ଭାଲୁ ସବୈ 'ତୁଲସୀ' କହି 'ହା ରେ! ହହା ଭୈ ଅହୋ ରେ'॥

ମାରେ ରନ ରାତିଚର ରାବନୁ ସକୁଲ ଦଲି,

      ଅନୁକୂଲ ଦେବ-ମୁନି ଫୂଲ ବରଷତୁ ହୈ।

 ନାଗ, ନର, କିଂନର, ବିରଞ୍ଚି, ହରି, ହରୁ ହେରି

      

       ପୁଲକ ସରୀର ହିଏଁ ହେତୁ ହରଷତ ହୈଂ॥

ବାମ ଓର ଜାନକୀ କୃପାନିଧାନକେ ବିରାଜୈଂ,

        ଦେଖତ ବିଷାଦୁ ମିଟୈ, ମୋଦୁ କରଷତୁ ହୈଂ।

ଆୟସୁ ଭୋ ,ଲୋକନି ସିଧାରେ ଲୋକପାଲ ସବୈ,

         'ତୁଲସୀ' ନିହାଲ କୈ କୈ ଦିୟେ ସରଖତୁ ହୈଂ॥

           (ଇତି ଲଙ୍କାକାଣ୍ଡ) 

------------------------------------------------------------।

             ୭୨

            ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡ

           ରାମକୀ କୃପାଲୁତା

ବାଲି-ସୋ ବୀରୁ ବିଦାରି ସୁକଣ୍ଠୁ, ଥପ୍ୟୋ, ହରଷେ ସୁର ବାଜନେ ବାଜେ।

ପଲମେଂ ଦଲ୍ୟୋ ଦାସରଥୀଂ ଦସକନ୍ଧରୁ, ଲଙ୍କ ବିଭୀଷନୁ ରାଜ ବିରାଜେ॥

ରାମ ସୁଭାଉ ସୁନେଂ 'ତୁଲସୀ' ହିଲସୈ ଅଲସୀ ହମ-ସେ ଗଲଗାଜେ।

କାୟର କୂର କପୂତନକୀ ହଦ, ତେଉ ଗରୀବନେବାଜ ନେବାଜେ॥

ବେଦ ପଢ଼ୈଂ ବିଧି,ସମ୍ଭୁସଭୀତ ପୁଜାବନ ରାବନସୋଂ ନିତୁ ଆବୈଂ।

ଦାନବ ଦେବ ଦୟାବନେ ଦୀନ ଦୁଖୀ ଦିନ ଦୂରହି ତେଂ ସିରୁ ନାବୈଂ॥

ଐସେଉ ଭାଗ ଭଗେ ଦସଭାଲ ତେଂ ଜୋ ପ୍ରଭୁତା କବି-କୋବିଦ ଗାବୈଂ।

ରାମସେ ବାମ ଭଏଁ ତେହି ବାମହି ବାମ ସବୈ ସୁଖ ସମ୍ପତି ଲାବୈଂ॥

ବେଦ ବିରୁଧ୍ଦ ମହୀ, ମୁନି ସାଧୁ ସସୋକ କିଏ ସୁରଲୋକୁ ଉଜାରୋ।

ଔର କହା କହୌଂ, ତୀୟ ହରୀ, ତବହୂଁ କରୁନାକର କୋପୁ ନ ଧାରୌ॥

ସେବକ-ଛୋହ ତେଂ ଛାଡ଼ୀ ଛମା, ତୁଲସୀ ଲଖ୍ୟୋ ରାମ !ସୁଭାଉ ତିହାରୋ।

ତୌଲୋଂ ନ ଦାପୁ ଦଲ୍ୟୌ ଦସକନ୍ଧର, ଜୌଲୌ ବିଭୀଷନ ଲାତୁ ନ ମାରୋ॥

            ୭୩

ସୋକ ସମୁଦ୍ର ନିମଜ୍ଜତ କାଢି କପୀସୁ କିୟୋ, ଜଗୁ ଜାନତ ଜୈସୋ।

ନୀଚ ନିସାଚର ବୈରିକୋ ବନ୍ଧୁ ବିଭୀଷନୁ କୀନ୍ହ ପୁରନ୍ଦର କୈସୋ॥

ନାମ ଲିଏଁ ଅପନାଇ ଲିୟୋ ତୁଲସୀ-ସୋ, କହୌଂ ଜଗ କୌନ ଅନୈସୋ। 

ଆରତ ଆରତି ଭଞ୍ଜନ ରାମୁ, ଗରୀବନେବାଜ ନ ଦୂସରୋ ଐସୋ॥

ମୀତ ପୁନୀତ କିୟୋ କପି ଭାଲୁକୋ ,ପାଲ୍ୟୋ ଜ୍ୟୋଂ କାହୁଁ ନ ବାଲ ତନୁଜୋ।

ସଜ୍ଜନ ସୀମ୍ବ ବିଭୀଷନୁ ଭୋ, ଅଜହୂଁ ବିଲସୈ ବର ବନ୍ଧୁବଧୂ ଜୋ॥

କୋସଲପାଲ ବିନା 'ତୁଲସୀ' ସରନାଗତପାଲ କୃପାଲ ନ ଦୂଜୋ।

କୂର, କୁଜାତି, କୁପୂତ, ଅଘୀ, ସବକୀ ସୁଧରୈ,ଜୋ କରୈ ନରୁ ପୂଜୋ॥

ତୀୟ ସିରୋମନି ସୀୟ ତଜୀ, ଜେହିଂ ପାବକକୀ କଲୁଷାଈ ଦହୀ ହୈ॥

ଧର୍ମଧୁରନ୍ଧର ବନ୍ଧୁ ତଜ୍ୟୋ, ପୁରଲୋଗନିକୀ ବିଧି ବୋଲି କହୀ ହୈ॥

କୀସ ନିସାଚରକୀ କରନୀ ନ ସୁନୀ,ନ ବିଲୋକୀ, ନ ଚିତ୍ତ ରହୀ ହୈ।

ରାମ ସଦା ସରନାଗତକୀ ଅନଖୌଂହୀଂ,ଅନୈସୀ ସୁଭାୟଁ ସହୀ ହୈ॥

            ୭୪

ଅପରାଧ ଅଗାଧ ଭଏଁ ଜନତେଂ, ଅପନେ ଉର ଆନତ ନାହିନ ଜୂ।

ଗନିକା,ଗଜ , ଗୀଧ ,ଅଜାମିଲକେ ଗନି ପାତକପୁଞ୍ଜ ସିରାହିଂ ନ ଜୂ॥

ଲିଏଁ ବାରକ ନାମୁ ସୁଧାମୁ ଦିୟୋ ,ଜେହିଂ ଧାମ ମହାମୁନି ଜାହିଂ ନ ଜୂ

ତୁଲସୀ! ଭଜୁ ଦୀନଦୟାଲହି ରେ ! ରଘୁନାଥ ଅନାଥହି ଦାହିନ ଜୂ॥

ପ୍ରଭୁ ସତ୍ୟ କରୀ ପ୍ରହଲାଦଗିରା, ପ୍ରଗଟେ ନରକେହରି ଖମ୍ଭ ମହାଁ।

ଝଷରାଜ ଗ୍ରସ୍ୟୋ ଗଜରାଜୁ,କୃପା ତତକାଲ ବିଲମ୍ବୁ କିୟୋ ନ ତହାଁ॥

ସୁର ସାଖି ଦୈ ରାଖୀ ହୈ ପାଣ୍ଡୁବଧୂ ପଟ ଲୂଟତ, କୋଟିକ ଭୂପ ଜହାଁ।

ତୁଲସୀ ! ଭଜୁ ସୋଚ-ବିମୋଚନକୋ, ଜନକୋ ପନୁ ରାମ ନ ରାଖ୍ୟୋ କହାଁ॥

           ୭୫

ନରନାରି ଉଘାରି ସଭା ମହୁଁ ହୋତ ଦିୟୋ ପଟୁ, ସୋଚୁ ହର୍ ଯୋ ମନକୋ।

ପ୍ରହଲାଦ ବିଷାଦ-ନିବାରନ, ବାରନ-ତାରନ, ମୀତ ଅକାରନକୋ॥

ଜୋ କହାବତ ଦୀନଦୟାଲ ସହୀ, ଜେହି ଭାରୁ ସଦା ଅପନେ ପନକୋ ।

'ତୁଲସୀ' ତଜି ଆନ ଭରୋସ ଭଜେଂ ,ଭଗବାନୁ ଭଲୋ କରିହୈଂ ଜନକୋ॥

ରିଷିନାରି ଉଧାରି, କିୟୋ ସଠ କେବଟୁ ମୀତୁ ପୁନୀତ, ସୁକୀର୍ତି ଲହୀ।

ନିଜଲୋକୁ ଦୟୋ ସବରୀ-ଖଗକୋ, କପି ଥାପ୍ୟୋ, ସୋ ମାଲୁମ ହୈ ସବହୀ॥

ଦସସୀସ-ବିରୋଧ ସଭୀତ ବିଭୀଷନୁ ଭୂପୁ କିୟୋ, ଜଗ ଲୀକ ରହୀ।

କରୁନାନିଧିକୋ ଭଜୁ, ରେ ତୁଲସୀ! ରଘୁନାଥ ଅନାଥକେ ନାଥୁ ସହୀ॥

କୌସିକ, ବିପ୍ରବଧୂ ମିଥିଲାଧିପକେ ସବ ସୋଚ ଦଲେ ପଲ ମାହୈଂ।

ବାଲି-ଦସାନନ-ବନ୍ଧୁ-କଥା ସୁନି, ସତ୍ରୁ ସୁସାହେବ-ସୀଲୁ ସରାହୈଂ॥

ଐସୀ ଅନୂପ କହୈଂ ତୁଲସୀ ରଘୁନାୟକକୀ ଅଗନୀ ଗୁନଗାହୈଂ।

ଆରତ, ଦୀନ, ଅନାଥନକୋ ରଘୁନାଥୁ କରୈଂ ନିଜ ହାଥକୀ ଛାହୈଂ॥

             ୭୬

ତେରେ ବେସାହେଂ ବେସାହତ ଔରନି, ଔର ବେସାହିକୈ ବେଚନିହାରେ।

ବ୍ୟୋମ, ରସାତଲ, ଭୂମି ଭରେ ନୃପ କୂର, କୁସାହେବ ସେନ୍ତିହୁଁ ଖାରେ॥

'ତୁଲସୀ' ତେହି ସେବତ କୌନ ମରୈ ! ରଜତେଂ ଲଘୁକୋ କରୈଂ ମେରୁତେଂ ଭାରେ?

ସ୍ୱାମି ସୁସୀଲ ସମର୍ଥ ସୁଜାନ, ସୋ ତୋ-ହୋ ତୁହୀଂ ଦସରତ୍ଥ ଦୁଲାରେ

ଜାତୁଧାନ, ଭାଲୁ, କପି, କେବଟ, ବିହଙ୍ଗ ଜୋ-ଜୋ

      ପାଲ୍ୟୋ ନାଥ! ସଦ୍ୟ  ସୋ.  ସୋ ଭୟୋ କାମ-କାଜକୋ।

ଆରତ ଅନାଥ ଦୀନ ମଲିନ ସରନ ଆଏ,

      ରାଖେ ଅପନାଇ, ସୋ ସୁଭାଉ ମହାରାଜକୋ॥

ନାମୁ ତୁଲସୀ, ପୈ ଭୋଣ୍ଡୋ ଭାଁଗ ତେଂ ,କହାୟୋ ଦାସୁ,

       କିୟୋ ଅଙ୍ଗୀକାର ଐସେ ବଡ଼େ ଦଗାବାଜକୋ।

ସାହେବୁ ସମର୍ଥ ଦସରତ୍ଥକେ ଦୟାଲଦେବ !

        

         ଦୂସରୋ ନ ତୋ-ସୋ ତୁମ୍ହୀଂ ଆପନେକୀ ଲାଜକୋ॥

ମହବଲୀ ବାଲି ଦଲି, କାୟର ସୁକଣ୍ଠୁ କପି

       ସଖା କିଏ ମହାରାଜ! ହୋ ନ କାହୂ କାମକୋ।

ଭ୍ରାତ-ଘାତ-ପାତକୀ ନିସାଚର ସରନ ଆଏଁ,

       କିୟୋ ଅଙ୍ଗୀକାର ନାଥ ଏତେ ବଡ଼େ ବାମକୋ॥

           ୭୭

ରାୟ, ଦସରତ୍ଥକେ ! ସମର୍ଥ ତେରେ ନାମ ଲିଏଁ, 

      ତୁଲସୀ-ସେ କୂରକୋ କହତ ଜଗୁ ରାମକୋ।

ଆପନେ ନିବାଜେକୀ ତୌ ଲାଜ ମହାରାଜକୋ

       ସୁଭାଉ, ସମୁଝତ ମନୁ ମୁଦିତ ଗୁଲାମକୋ॥ 

 

ରୂପ-ସୀଲସିନ୍ଧୁ, ଗୁନସିନ୍ଧୁ, ବନ୍ଧୁ ଦୀନକୋ,

      ଦୟାନିଧାନ, ଜାନମନି, ବୀରବାହୁ-ବୋଲକୋ।

ସ୍ରାଧ୍ଦ କିୟୋ ଗୀଧକୋ, ସରାହେ ଫଲ ସବରୀକେ

       ସିଲା-ସାପ-ସମନ, ନିବାହ୍ୟୋ ନେହୁ କୋଲକୋ॥

ତୁଲସୀ-ଉରାଉ ହୋତ ରାମକୋ ସୁଭାଉ ସୁନି, 

        କୋ ନ ବଲି ଜାଇ, ନ ବିକାଇ ବିନୁ ମୋଲ କୋ।

ଐସେହୁ ସୁସାହେବସୋଂ ଜାକୋ ଅନୁରାଗୁ ନ, ସୋ

         ବଡ଼ୋଈ ଅଭାଗୋ, ଭାଗୁ ଭାଗୋ ଲୋଭ -ଲୋଲକୋ॥

ସୂରସିରତାଜ, ମହାରାଜନି କେ ମହାରାଜ    

      ଜାକୋ ନାମୁ ଲେତହୀଂ ସୁଖେତୁ ହୋତ ଊସରୋ।

ସାହେବୁ କହାଁ ଜହାନ ଜାନକୀସୁ ସୋ ସୁଜାନୁ,

       ସୁମିରେଂ କୃପାଲୁକେ ମରାଲୁ ହୋତ ଖୂସରୋ॥

          ୭୮

କେବଟ, ପଷାନ, ଜାତୁଧାନ, କପି-ଭାଲୁ ତାରେ, 

       ଅପନାୟୋ ତୁଲସୀ-ସୋ ଧୀଙ୍ଗ ଧମଧୂସରୋ।

ବୋଲକୋ ଅଟଲ, ବାଁହକୋ ପଗାରୁ, ଦୀନବନ୍ଧୁ,

        ଦୂବରେକୋ ଦାନୀ, କୋ ଦୟାନିଧାନ ଦୂସରୋ॥

କୀବେକୋ ବିସୋକ ଲୋକ ଲୋକପାଲ ହୁତେ ସବ,

       କହୂଁ କୋଊ ଭୋ ନ ଚରବାହୋ କପି -ଭାଲୁକୋ।

ପବିକୋ ପହାରୁ କିୟୋ ଖ୍ୟାଲହୀ କୃପାଲ ରାମ,

       ବାପୁରୋ ବିଭୀଷନୁ ଘରୌନ୍ଧା ହୁତୋ ବାଲକୋ॥

ନାମ-ଓଟ ଲେତ ହୀ ନିଖୋଟ ହୋତ ଖୋଟେ ଖଲ,

        ଚୋଟ ବିନୁ ମୋଟ ପାଇ ଭୟୋ ନ ନିହାଲୁ କୋ?

ତୁଲସୀକୀ ବାର ବଡ଼ୀ ଢୀଲ ହୋତି ସୀଲସିନ୍ଧୁ !

        ବିଗରୀ ସୁଧାରିବେକୋ ଦୂସରୋ ଦୟାଲୁ କୋ॥ 

ନାମୁ ଲିଏଁ ପୂତକୋ ପୁନୀତ କିୟୋ ପାତକୀସୁ, 

      ଆରତି ନିବାରୀ 'ପ୍ରଭୁ ପାହି' କହେଂ ପୀଲକୀ।

           ୭୯

ଛଲନିକୋ ଛୋଣ୍ଡୀ, ସୋ ନିଗୋଡ଼ୀ ଛୋଟୀ ଜାତି -ପାଁତି

       କୀନ୍ହୀ ଲୀନ ଆପୁମେଂ ସୁନାରୀ ଭୋଂଡ଼େ ଭୀଲକୀ॥

ତୁଲସୀ ଔ ତୋରିବୋ ବିସାରବୋ ନ ଅନ୍ତ ମୋହି,

        ନୀକେଂ ହୈ ପ୍ରତୀତି ରାବରେ ସୁଭାବ-ସୀଲକୀ।

ଦେଊ,ତୋ ଦୟାନିକେତ, ଦେତ ଦାଦି ଦୀନନକୋ, 

         ମେରୀ ବାର ମେରେଂ ହୀ ଅଭାଗ ନାଥ ଢୀଲ କୀ॥

ଆଗେଂ ପରେ ପାହନ କୃପାଁ କିରାତ, କୋଲନୀ,

      କପୀସ, ନିସିଚର ଅପନାଏ ନାଏଁ ମାଥ ଜୂ।

ସାଁଚୀ ସେବକାଈ ହନୁମାନ କୀ ସୁଜାନରାୟ, 

       ରିନିୟାଁ କହାଏ ହୌ, ବିକାନେ ତାକେ ହାଥ ଜୂ॥

ତୁଲସୀ-ସେ ଖୋଟେ ଖରେ ହୋତ ଓଟ ନାମ ହୀ କୀଂ ,

        ତେଜୀ ମାଟୀ ମଗହୂ କୀ ମୃଗମଦ ସାଥ ଜୂ।

ବାତ ଚଲେଂ ବାତକୋ ନ ମାନିବୋ ବିଲଗୁ, ବଲି,

         କାକୀଂ ସେବାଁ ରୀଝିକୈ ନେବାଜୋ ରଘୁନାଥ ଜୂ?

             ୮୦

କୌସିକକୀ ଚଲତ, ପଷାନକୀ ପରସ ପାୟ,

      ଟୂଟତ ଧନୁଷ ବନି ଗଈ ହୈ ଜନକକୀ।

କୋଲ,ପସୁ,ସବରୀ,ବିହଙ୍ଗ,ଭାଲୁ,ରାତିଚର,

       ରତିନକେ ଲାଲଚଚିନ ପ୍ରାପତି ମନକକୀ॥

କୋଟି-କଲା-କୁସଲ କୃପାଲ ନତପାଲ ! ବଲି,

        ବାତହୂ କେତିକ ତିନ ତୁଲସୀ ତନକକୀ।

ରାୟ ଦସରତ୍ଥ କେ ସମତ୍ଥ ରାମ ରାଜମନି !

        ତେରେଂ ହେରେଂ ଲୋପୈ ଲିପି ବିଧିହୂ ଗନକକୀ॥

ସିଲା-ଶ୍ରାପ ପାପୁ ଗୁହ-ଗୀଧକୋ ମିଲାପୁ

      ସବରୀକେ ପାସ ଆପୁ ଚଲି ଗଏ ହୌ ସୋ ସୁନୀ ମୈଂ।

ସେବକ ସରାହେ କପିନାୟକୁ ବିଭୀଷନୁ

       ଭରତସଭା ସାଦର ସନେହ ସୁରଧୁନୀ ମୈଂ॥

ଆଲସୀ- ଅଭାଗୀ-ଅଘୀ-ଆରତ -ଅନାଥପାଲ

        ସାହେବୁ ସମର୍ଥ ଏକୁ, ନୀକେଂ ମନ ଗୁନୀ ମୈଂ।

ଦୋଷ-ଦୁଖ-ଦାରିଦ-ଦଲୈୟା ଦୀନବନ୍ଧୁ ରାମ !

         'ତୁଲସୀ' ନ ଦୂସରୋ ଦୟାନିଧାନୁ ଦୁନୀ ମୈଂ॥

           ୮୧

ମୀତୁ ବାଲିବନ୍ଧୁ, ପୂତୁ,ଦୂତୁ, ଦସକନ୍ଧବନ୍ଧୁ

      ସଚିବ, ସରାଧୁ କିୟୋ ସବରୀ-ଜଟାଇକୋ।

ଲଙ୍କ ଜରୀ ଜୋହେଂ ଜିୟଁ ସୋଚସୋ ବିଭୀଷନୁକୋ,

       କହୌ ଐସେ ସାହେବକୀ ସେବାଁ ନ ଖଟାଇ କୋ॥

ବଡ଼େ ଏକ-ଏକତେଂ ଅନେକ ଲୋକ ଲୋକପାଲ,

       ଅପନେ-ଅପନେକୋ ତୌ କହୈଗୋ ଘଟାଇ କୋ।

ସାଁକରେକେ ସେଇବେ, ସରାହିବେ, ସୁମିରିବେକୋ

        ରାମୁ ସୋ ନ ସାହେବୁ ନ କୁମତି-କଟାଇ କୋ॥

ଭୂମିପାଲ,ବ୍ୟାଲପାଲ,ନାକପାଲ, ଲୋକପାଲ

      କାରନ କୃପାଲ, ମୈଂ ସବୈକେ ଜୀକୀ ଥାହ ଲୀ।

କାଦରକୋ ଆଦରୁ କାହୂକେଂ ନାହିଂ ଦେଖିଅତ,

       ସବନି ସୋହାତ ହୈ ସେବା-ସୁଜାନି ଟାହଲୀ॥

ତୁଲସୀ ସୁଭାୟଁ କହୈ, ନାହୀଂ କଛୁ ପଚ୍ଛପାତୁ,

       କୌନେଂ ଈସ କିଏ କୀସ ଭାଲୁ ଖାସ ମାହଲୀ।

ରାମହୀ କେ ଦ୍ୱାରେ ପୈ ବୋଲାଇ ସନମାନିଅତ

        ମୋସେ ଦୀନ ଦୂବରେ କପୂତ କୂର କାହଲୀ॥

            ୮୨

ସେବା ଅନୁରୂପ ଫଲ ଦେତ ଭୂପ କୂପ ଜ୍ୟୋଂ,

      ବିହୂନେ ଗୁନ ପଥିକ ପିଆସେ ଜାତ ପଥକେ।        

 

ଲେଖେଂ-ଜୋଖୈ ଚିତ'ତୁଲସୀ' ସ୍ୱାରଥ ହିତ,

       ନୀକେଂ ଦେଖେ ଦେବତା ଦେବୈୟା ଘନେ ଗଥକେ॥

ଗୀଧୁ ମାନୋ ଗୁରୁ କପି-ଭାଲୁ ମାନେ ମୀତ କୈ,

        ପୂନୀତ ଗୀତ ସାକେ ସବ ସାହେବ ସମତ୍ଥକେ।

ଔର ଭୂପ ପରଖି ସୁଲାଖି ତୌଲି ତାଇ ଲେତ,

        ଲସମକେ ଖସମୁ ତୁହୀଂ ପୈ ଦସରତ୍ଥକେ॥

          କେବଲ ରାମହୀସେ ମାଁଗୋ

ରୀତି ମହାରାଜକୀ, ନେବାଜିଏ ଜୋ ମାଁଗନୋ,ସୋ

      ଦୋଷ-ଦୁଖ-ଦାରିଦ ଦରିଦ୍ର କୈ-କୈ ଛୋଡ଼ିଏ। 

 

          ୮୩

ନାମୁ ଜାକୋ କାମତରୁ ଦେତ ଫଲ ଚାରି, ତାହି

      'ତୁଲସୀ' ବିହାଇକୈ ବବୂର-ରେଂଡ଼ ଗୋଡ଼ିଏ॥

ଜାଚେ କୋ ନରେସ, ଦେସ-ଦେସକୋ କଲେସୁ କରୈ

       ଦେହୈଂ ତୌ ପ୍ରସନ୍ନ ହ୍ୱୈ ବଡ଼ୀ ବଡ଼ାଈ ବୌଡ଼ିଏ।

 କୃପା-ପାଥନାଥ ଲୋକନାଥ-ନାଥ ସୀତାନାଥ

        ତଜି ରଘୁନାଥ ହାଥ ଔର କାହି ଔଡ଼ିୟେ॥

ଜାକେଂ ବିଲୋକତ ଲୋକପ ହୋତ, ବିସୋକ ଲହୈଂ ସୁରଲୋଗ ସୁଠୌରହି।

ସୋ କମଲା ତଜି ଚଞ୍ଚଲତା, କରି କୋଟି କଲା ରିଝବୈ ସୁରମୌରହି॥

ତାକୋ କହାଇ, କହୈ ତୁଲସୀ, ତୂଁ ଲଜାହି ନ ମାଗତ କୂକୁର-କୌରହି।

ଜାନକୀ-ଜୀବନକୋ ଜନୁ ହ୍ୱୈ ଜରି ଜାଉ ସୋ ଜୀହ ଜୋ ଜାଚତ ଔରହି॥

ଜଡ଼ ପଞ୍ଚ ମିଲୈ ଜେହିଂ ଦେହ କରୀ, କରନୀ ଲଖୁ ଧୌଂ ଧରନୀଧରକୀ।

ଜନକୀ କହୁ, କ୍ୟୋଂ କରିହୈ ନ ସଁଭାର, ଜୋ ସାର କରୈ ସଚରାଚରକୀ॥

ତୁଲସୀ! କହୁ ରାମ ସମାନ କୋ ଆନ ହୈ, ସେବକି ଜାସୁ ରମା ଘରକୀ।

ଜଗମେଂ ଗତି ଜାହି ଜଗତ୍ପତିକୀ ପରବାହ ହୈ ତାହି କହା ନରକୀ॥

             ୮୪

ଜଗ ଜାଚିଅ କୋଉ ନ, ଜାଚିଅ ଜୌଂ ଜିୟଁ ଜାଚା ଜାନକୀଜାନହି ରେ।

ଜେହି ଜାଚତ ଜାଚକତା ଜରି ଜାଇ, ଜୋ ଜାରତି ଜୋର ଜହାନହି ରେ॥

ଗତି ଦେଖୁ ବିଚାରି ବିଭୀଷନକୀ, ଅରୁ ଆନୁ ହିଏ ହନୁମାନହି ରେ।

ତୁଲସୀ ! ଭଜୁ ଦାରିଦ-ଦୋଷ-ଦବାନଲ ସଙ୍କଟ-କୋଟି କୃପାନହି ରେ॥

           ଉଦ୍ବୋଧନ

ସୁନୁ କାନ ଦିଏଁ, ନିତୁ ନେମୁ ଲିଏଁ ରଘୁନାଥହିକେ ଗୁନଗାଥହି ରେ।

ସୁଖମନ୍ଦିର ସୁନ୍ଦର ରୁପୁ ସଦା ଉର ଆନି ଧରେଂ ଧନୁ-ଭାଥହି ରେ॥

ରସନା ନିସି-ବାସର ସାଦର ସୋଂ ତୁଲସୀ ! ଜପୁ ଜାନକୀନାଥହି ରେ।

କରୁ ସଙ୍ଗ ସୁସୀଲ ସୁସନ୍ତନ ସୋଂ, ତଜି କୂର, କୁଫନ୍ଥ କୁସାଥହି ରେ॥

ସୁତ, ଦାର, ଅଗାରୁ, ସଖା, ପରିବାରୁ ବିଲୋକୁ ମହା କୁସମାଜହି ରେ।

ସବକୀ ମମତା ତଜି କୈ, ସମତା ସଜି, ସନ୍ତସଭାଁ ନ ବିରାଜହି ରେ॥

ନରଦେହ କହା, କରି ଦେଖୁ ବିଚାରୁ, ବିଗାରୁ ଗଁବାର ନ କାଜହି ରେ।

ଜନି ଡୋଲହି ଲୋଲୁପ କୂକରୁ ଜ୍ୟୋଂ, ତୁଲସୀ ଭଜୁ କୋସଲରାଜହି ରେ॥

            ୮୫

ବିଷୟା ପରନାରି ନିସା-ତରୁନାଈ ସୋ ପାଇ ପର୍ ଯୋ ଅନୁରାଗହି ରେ।

ଜମକେ ପହରୁ ଦୁଖ, ରୋଗ ବିୟୋଗ ବିଲୋକତ ହୂ ନ ବିରାଗହି ରେ॥

ମମତା ବସ ତୈଂ ସବ ଭୂଲି ଗୟୋ, ଭୟୋ ଭୋରୁ ମହା ଭୟ ଭାଗହି ରେ।

ଜରଠାଇ ଦିସାଁ ,ରବିକାଲୁ ଅଗ୍ୟୋ, ଅଜହୂଁ ଜଡ଼ ଜୀବ ! ନ ଜାଗହି ରେ॥

ଜନମ୍ୟୋ ଜେହିଂ ଜୋନି, ଅନେକ କ୍ରିୟା ସୁଖ ଲାଗି କରୀଂ, ନ ପରୈଂ ବରନୀ।

ଜନନୀ-ଜନକାଦି ହିତୁ ଭୟେ ଭୂରି ବହୋରି ଭଈ ଉରକୀ ଜରନୀ॥

ତୁଲସୀ ! ଅବ ରାମକୋ ଦାସୁ କହାଇ, ହିଏଁ ଧରୁ ଚାତକକୀ ଧରନୀ।

କରି ହଂସକୋ ବେଷୁ ବଡ଼ୋ ସବସୋଂ, ତଜି ଦେ ବକ-ବାୟସକୀ କରନୀ॥

ଭଲି ଭାରତଭୂମି, ଭଲେଂ କୁଲ ଜନ୍ମୁ, ସମାଜୁ ସରୀରୁ ଭଲୋ ଲହି କୈ।

କରଷା ତଜି କୈ ପରୁଷା ବରଷା ହିମ, ମାରୁତ, ଘାମ ସଦା ସହି କୈ॥

ଜୋ ଭଜୈ ଭଗବାନୁ ସୟାନ ସୋଈ, 'ତୁଲସୀ' ହଠ ଚାତକୁ ଜ୍ୟୋଂ ଗହି କୈ॥

ନତୁ ଔର ସବୈ ବିଷବୀଜ ବଏ, ହର ହାଟକ କାମଦୁହା ନହି କୈ॥

              ୮୬

ଜୋ ସୁକୃତୀ ସୁଚିମନ୍ତ ସୁସନ୍ତ ସୁଜାନ ସୁସୀଲସିରୋମନି ସ୍ୱୈ।

ସୁର-ତୀରଥ ତାସୁ ମନାବତ ଆବତ ,ପାବନ ହୋତ ହୈଂ ତା ତନୁ ଛ୍ୱୈ॥

ଗୁନଗେହ ସନେହକୋ ଭାଜନୁ ସୋ, ସବ ହୀ ସୋଂ ଉଠାଇ କହୌଂ ଭୁଜ ଦ୍ୱୈ।

ସତିଭାୟଁ ସଦା ଛଲ ଛାଡ଼ି ସବୈ'ତୁଲସୀ' ଜୋ ରହୈ ରଘୁବୀରକୋ ହ୍ୱୈ॥

            ବିନୟ

ସୋ ଜନନୀ,ସୋ ପିତା, ସୋଇ ଭାଇ, ସୋଭାମିନି,ସୋ ସୁତୁ,ସୋ ହିତ ମେରୋ।

ସୋଇ ସଗୋ, ସୋ ସଖା,ସୋଇ ସେବକୁ, ସୋ ଗୁରୁ, ସୋ ସୁରୁ,ସାହେବୁ ଚେରୋ॥

ସୋ 'ତୁଲସୀ' ପ୍ରିୟ ପ୍ରାନ ସମାନ, କହାଁ ଲୌଂ ବନାଇ କହୌଂ ବହୁତେରୋ।

ଜୋ ତଜି ଦେହକୋ, ଗେହକୋ ନେହୁ, ସନେହସୋ ରାମକୋ ହୋଇ ସବେରୋ॥

ରାମୁ ହୈଂ ମାତୁ, ପିତା, ଗୁରୁ, ବନ୍ଧୁ, ଔ ସଙ୍ଗୀ,ସଖା,ସୁତୁ, ସ୍ୱାମି, ସନେହୀ।

ରାମକୀ ସୌଂହ, ଭରୋସୋ ହୈ ରାମକୋ, ରାମ ରଁଗ୍ୟୋ, ରୁଚି ରାଚ୍ୟୋ ନ କେହୀ॥

ଜୀଅତ ରାମୁ, ମୁଏଁ ପୁନି ରାମୁ, ସଦା ରଘୁନାଥହି କୀ ଗତି ଜେହୀ।

ସୋଈ ଜିଏ ଜଗମେଂ, 'ତୁଲସୀ' ନତୁ ଡୋଲତ ଔର ମୁଏ ଧରି ଦେହୀ॥

            ୮୭

          ରାମପ୍ରେମ ହୀ ସାର ହୈ

ସିୟରାମ-ସରୁପୁ ଅଗାଧ ଅନୂପ ବିଲୋଚନ-ମୀନକୋ ଜଲୁ ହୈ।

ଶ୍ରୁତି ରାମକଥା, ମୁଖ ରାମକୋ ନାମୁ, ହିଏଁ ପୁନି ରାମହିକୋ ଥଲୁ ହୈ

ମତି ରାମହି ସୋଂ, ଗତି ରାମହି ସୋଂ, ରତି ରାମସୋଂ, ରାମହି କୋ ବଲୁ ହୈ।

ସବକୀ ନ କହୈ, ତୁଲସୀକେ ମତେଂ ଇତନୋ ଜଗ ଜୀବନକୋ ଫଲୁ ହୈ॥

ଦସରତ୍ଥକେ ଦାନି ସିରୋମନି ରାମ! ପୁରାନ ପ୍ରସିଧ୍ଦ ସୁନ୍ୟୋ ଜସୁ ମୈଂ।

ନର ନାଗ ସୁରାସର ଜାଚକ ଜୋ, ତୁମସୋଂ ମନ ଭାବତ ପାୟୋ ନ କୈଂ॥

ତୁଲସୀ କର ଜୋରି କରୈ ବିନତୀ, ଜୋ କୃପା କରି ଦୀନଦୟାଲ ସୁନୈଂ

ଜେହି ଦେହ ସନେହୁ ନ ରାବରେ ସୋଂ,ଅସି ଦେହ ଧରାଇ କୈ ଜାୟଁ ଜିୟୈଂ॥

ଝୂଠୋ ହୈ, ଝୂଠୋ ହୈ,ଝୂଠୋ ସଦା ଜଗୁ, ସନ୍ତ କହନ୍ତ ଜେ ଅନ୍ତୁ ଲହା ହୈ॥

ତାକୋ ସହୈ ସଠ ! ସଙ୍କଟ କୋଟିକ, କାଢ଼ତ ଦନ୍ତ, କରନ୍ତ ହହା ହୈ॥

ଜାନପନୀକୋ ଗୁମାନ ବଢ଼ୋ, ତୁଲସୀକେ ବିଚାର ଗଁବାର ମହା ହୈ।

ଜାନକୀଜୀବନୁ ଜାନ ନ ଜାନ୍ୟୋ ତୌ ଜାନ କହାବତ ଜାନ୍ୟୋ କହା ହୈ॥

             ୮୮

ତିନ୍ହ ତେଂ ଖର, ସୂକର, ସ୍ୱାନ ଭଲେ, ଜଡ଼ତା ବସ ତେ ନ କହୈଂ କଛୁ ବୈ।

'ତୁଲସୀ' ଜେହି ରାମସୋଂ ନେହୁ ନହୀଂ ସୋ ସହୀ ପସୁ ପୂଁଛ, ବିଷାନ ନ ଦ୍ୱୈ ।

ଜନନୀ କତ ଭାର ମୁଈ ଦସ ମାସ, ଭଈ କିନ ବାଁଝ,ଗଈ କିନ ଚ୍ୱୈ।

ଜରି ଜାଉ ସୋ ଜୀବନୁ,ଜାନକୀନାଥ ! ଜିୟୈ ଜଗମେଂ ତୁମ୍ହରୌ ବିନୁ ହ୍ୱୈ॥

ଗଜ-ବାଜି-ଘଟା, ଭଲେ ଭୂରି ଭଟା, ବନିତା, ସୁତ ଭୌଂହ ତକୈଂ ସବ ବୈ।

ଧରନୀ,ଧନୁ ଧାମ ସରୀରୁ ଭଲୋ, ସୁରଲୋକହୁ ଚାହି ଇହୈ ସୁଖ ସ୍ୱୈ।

ସବ ଫୋଟକ ସାଟକ ହୈ ତୁଲସୀ,ଅପନୋ ନ କଛୂ ସପନୋ ଦିନ ଦ୍ୱୈ।

ଜରି ଜାଉ ସୋ ଜୀବନ ଜାନକୀନାଥ! ଜିୟୈ ଜଗମେଂ ତୁମ୍ହରୋ ବିନୁ ହ୍ୱୈ॥

ସୁରରାଜ ସୋ ରାଜ-ସମାଜୁ, ସମୃଧ୍ଦି ବିରଞ୍ଚି, ଧନାଧିପ-ସୋ ଧନୁ ଭୌ।

ପବମାନୁ-ସୋ ପାବକୁ-ସୋ, ଜମୁ, ସୋମୁ-ସୋ, ପୂଷନୁ-ସୋ ଭବଭୂଷନୁ ଭୋ॥

କରି ଜୋଗ, ସମୀରନ ସାଧି,ସମାଧି କୈ ଧୀର ବଡ଼ୋ, ବସହୂ ମନୁ ଭୋ।

ସବ ଜାୟ,ସୁଭାୟଁ କହୈ ତୁଲସୀ, ଜୋ ନୈ ଜାନକୀଜୀବନକୋ ଜନୁ ଭୋ॥

            ୮୯

କାମୁ-ସେ ରୂପ, ପ୍ରତାପ ଦିନେସୁ-ସେ, ସୋମୁ-ସେ ସୀଲ, ଗନେସୁ-ସେ ମାନେ।

ହରିଚନ୍ଦୁ-ସେ ସାଁଚେ, ବଡ଼େ ବିଧି-ସେ, ମଘବା-ସେ ମହୀପ ବିଷୈ-ସୁଖ-ସାନେ॥

ସୁକ-ସେ ମୁନି, ସାରଦ-ସେ ବକତା, ଚିରଜୀବନ ଲୋମସ ତେଂ ଅଧିକାନେ।

ଐସେ ଭଏ ତୌ କହା 'ତୁଲସୀ,' ଜୋ ପୈ ରାଜିବଲୋଚନ ରାମୁ ନ ଜାନେ॥

ଝୂମତ ଦ୍ୱାର ଅନେକ ମତଙ୍ଗ ଜଁଜୀର-ଜରେ, ମଦ ଅମ୍ବୁ ଚୁଚାତେ।

ତୀଖେ ତୁରଙ୍ଗ ମନୋଗତି-ଚଞ୍ଚଲ, ପୌନକେ ଗୌନହୁ ତେଂ ବଢ଼ି ଜାତେ॥

ଭୀତର ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ଅବଲୋକତି, ବାହର ଭୂପ କରେ ନ ସମାତେ।

ଐସେ ଭଏ ତୌ କହା, ତୁଲସୀ, ଜୋ ପୈ ଜାନକୀନାଥକେ ରଙ୍ଗ ନ ରାତେ॥

ରାଜ ସୁରେସ ପଚାସକକୋ ବିଧିକେ କରକୋ ଜୋ ପଟୋ ଲିଖି ପାଏଁ।

ପୂତ ସୁପୂତ, ପୁନୀତ ପ୍ରିୟା, ନିଜ ସୁନ୍ଦରତାଁ ରତିକୋ ମଦୁ ନାଏଁ॥

ସମ୍ପତି-ସିଧ୍ଦି ସବୈ 'ତୁଲସୀ' ମନକୀ ମନସା ଚତବୈଂ ଚିତୁ ଲାଏଁ॥

ଜାନକୀଜୀବନୁ ଜାନେ ବିନା ଜଗ ଐସେଉ ଜୀବ ନ ଜୀବ କହାଏଁ॥

            ୯୦

କୃସଗାତ ଲଲାତ ଜୋ ରୋଟିନ କୋ, ଘରବାତ ଘରେଂ ଖୁରପା-ଖରିୟା।

ତିନ୍ହ ସୋନେକେ ମେରୁ-ସେ ଢେର ଲହେ,ମନୁ ତୌ ନ ଭରୋ, ଘରୁ ପୈ ଭରିୟା॥

'ତୁଲସୀ' ଦୁଖୁ ଦୂନୋ ଦସା ଦୁହୁଁ ଦେଖି, କିୟୋ ମୁଖୁ ଦାରିଦ କୋ କରିୟା।

ତଜି ଆସ ଭୋ ଦାସୁ ରଘୁପ୍ପତିକୋ, ଦସରଥ୍ତକୋ ଦାନି ଦୟା-ଦରିୟା॥ 

କୋ ଭରିହେ ହରିକେ ରିତଏଁ, ରିତବୈ ପୁନି କୋ, ହରି ଜୌଂ ଭରିହୈ।

ଉଥପୈ ତେହି କୋ,ଜେହି ରାମୁ ଥପୈ, ଥପିହୈ ତେହି କୋ, ହରି ଜୌଂ ଟରିହୈ॥

ତୁଲସୀ ଯହୁ ଜାନି ହିଏଁ ଅପନେଂ ସପନେଂ ନହି କାଲହୁ ତେଂ ଡରିହୈ।

କୁମୟାଁ କଛୁ ହାନି ନ ଔରନକୀଂ, ଜୋ ପୈ ଜାନକୀ-ନାଥୁ ମୟା କରିହୈ॥

ବ୍ୟାଲ କରାଲ ମହାବିଷ, ପାବକ ମତ୍ତଗୟନ୍ଦହୁ କେ ରଦ ତୋରେ।

ସାଁସତି ସଙ୍କି ଚଲୀ, ଡରପେ ହୁତେ କିଙ୍କର, ତେ କରନୀ ମୁଖ ମୋରେ॥

ନେକୁ ବିଷାଦୁ ନହୀଂ ପ୍ରହଲାଦହି କାରନ କେହରିକେ ବଲ ହୋ ରେ।

କୌନକୀ ତ୍ରାସ କରୈ ତୁଲସୀ ଜୋ ପୈ ରାଖିହୈ ରାମ, ତୌ ମାରିହୈ କୋ ରେ।

          ୯୧

କୃପାଁ ଜିନକୀଂ କଛୁ କାଜୁ ନହୀଂ,ନ ଅକାଜୁ କଛୂ ଜିନକେଂ ମୁଖୂ ମୋରେ।

କରୈଂ ତିନକୀ ପରବାହି ତେ, ଜୋ ବିନୁ ପୂଁଛ-ବିଷାନ ଫିରୈଂ ଦିନ ଦୌରେଂ॥

ତୁଲସୀ ଜେହିକେ ରଘୁନାଥସେ ନାଥୁ, ସମର୍ଥ ସୁସେବତ ରୀଝତ ଥୋରେ।

କହା ଭବଭୀର ପରୀ ତେହି ଧୌଂ ବିଚରେ ଧରନୀଂ ତିନସୋଂ ତିନୁ ତୋରେଂ॥ 

କାନନ, ଭୂଧର,ବାରି,ବୟାରି, ମହାବିଷୁ, ବ୍ୟାଧି, ଦବା-ଅରି ଘେରେ।

ସଙ୍କଟ କୋଟି ଜହାଁ 'ତୁଲସୀ' ସୁତ,ମାତୁ, ପିତା,ହିତ,ବନ୍ଧୁ ନ ନୈରେ॥

ରାଖିହୈଂ ରାମୁ କୃପାଲୁ ତହାଁ, ହନୁମାନୁ-ସେ ସେବକ ହୈଂ ଜେହି କେରେ।

ନାକ, ରସାତଲ, ଭୂତଲମେଂ ରଘୁନାୟକୁ ଏକୁ ସହାୟକୁ ମେରେ॥

ଜବୈ ଜମରାଜ-ରଜାୟସତେଂ ମୋହି ଲୈ ଚଲିହୈଂ ଭଟ ବାଁଧି ନଟୈୟା।

ତାତୁ ନ ମାତୁ,ନ ସ୍ୱାମି-ସଖା, ସୁତ-ବନ୍ଧୁ ବିସାଲ ବିପତ୍ତି ବଁଟୈୟା॥

ସାଁସତି ଘୋର, ପୁକାରତ ଆରତ କୌନ ସୁନୈ, ଚହୁଁ ଓର ଡଟୈୟା।

ଏକୁ କୃପାଲ ତହାଁ 'ତୁଲସୀ' ଦସରଥ୍ଥକୋ ନନ୍ଦନୁ ବନ୍ଦି-କଟୈୟା॥

            ୯୨

ଜହାଁ ଜମଜାତନା, ଘୋର ନଦୀ, ଭଟ କୋଟି ଜଲଚ୍ଚର ଦନ୍ତ ଟୈବେୟା।

ଜହଁ ଧାର ଭୟଙ୍କର,ବାରନ ପାର,ନ ବୋହିତ ନାବ,ନ ନୀକ ଖେବୈୟା॥

'ତୁଲସୀ' ଜହଁ ମାତୁ-ପିତା ନ ସଖା, ନହିଂ କୋଉ କହୂଁ ଅବଲମ୍ବ ଦେବୈୟା।

ତହାଁ ବୁନୁ କାରନ ରାମୁ କୃପାଲ ବିସାଲ ଭୁଜା ଗହି କାଢ଼ି ଲେବୈୟା॥

ଜହାଁ ହିତ ସ୍ୱାମି, ନସଙ୍ଗ ସଖା,ବନିତା, ସୁତ,ବନ୍ଧୁ, ନ ବାପ, ନ ମୈୟା।

କାୟ-ଗିରା-ମନକେ ଜନକେ ଅପରାଧ ସବୈ ଛଲୁ ଛାଡ଼ି ଛମୈୟା॥

ତୁଲସୀ! ତେହି କାଲ କୃପାଲ ବିନା ଦୂଜୋ କୌନ ହୈ ଦାରୁନ ଦୁଃଖ ଦମୈୟା॥

ଜହାଁ ସବ ସଙ୍କଟ, ଦୁର୍ଗଟ ସୋଚୁ, ତହାଁ ମେରୋ ସାହେବୁ ରାଖୈ ରମୈୟା॥

ତାପସକୋ ବରଦାୟକ ଦେବ ସବୈ ପୁନି ବୈରୁ ବଢ଼ାବତ ବାଢ଼େଂ।

ଥୋରେଂହି କୋପୁ, କୃପା ପୁନି ଥୋରେଂହି,ବୈଠି କୈ ଜୋରତ,ତୋରତ ଠାଢ଼େଂ॥

ଠୋଙ୍କି-ବଜାଈ ଲଖେଂ ଗଜରାଜ, କହାଁ ଲୌଂ କହୌଂ କେହି ସୋଂ ରଦ କାଢ଼େଂ।

ଆରତକେ ହିତ ନାଥୁ ଅନାଥକେ ରାମୁ ସହାୟ ସହୀ ଦିନ ଗାଢ଼େଂ॥

            ୯୩

ଜପ,ଜୋଗ,ବିରାଗ, ମହାମଖ-ସାଧନ, ଦାନ,ଦୟା,ଦମ କୋଟି କରୈ।

ମୁନି-ସିଧ୍ଦ, ସୁରେସୁ, ଗନେସୁ, ମହେସୁ-ସେ ସେବତ ଜନ୍ମ ଅନେକ ମରୈ॥

ନିଗମାଗମ-ଗ୍ୟାନ, ପୁରାନ ପଢ଼େ, ତପସାନଲମେଂ ଜୁଗପୁଞ୍ଜ ଜରୈ।

ମନସୋଂ ପନୁ ରୋଽପି କହୈ ତୁଲସୀ, ରଘୁନାଥ ବିନା ଦୁଖ କୌନ ହରୈ॥

ପାତକ-ପୀନ, କୁଦାରଦ-ଦୀନ ମଲୀନ ଧରୈଂ କଥରୀ-କରବା ହୈ।

ଲୋକୁ କହୈ, ବିଧିହୂଁ ନ ଲିଖ୍ୟୋ ସପନେହୂଁ ନହୀଂ ଅପନେ ବର ବାହୈ॥

ରାମକୋ କିଙ୍କରୁ ସୋ ତୁଲସୀ, ସମୁଝେଂହି ଭଲୋ, କହିବୋ ନ ରବା ହୈ।

ଐସେକୋ ଐସୋ ଭୟୋ କବହୂଁ ନ ଭଜେ ବିନୁ ବାନରକେ ଚରବାହୈ॥

ମାତୁ-ପିତାଁ ଜଗ ଜାଇ ତଜ୍ୟୋ ବିଧିହୂଁ ନ ଲିଖୀ କଛୁ ଭାଲ ଭଲାଈ॥

ନୀଚ, ନିରାଦରଭାଜନ, କାଦର, କୂକର-ଟୂକନ ଲାଗି ଲଲାଈ॥

ରାମୁ-ସୁଭାଉ ସୁନ୍ୟୋ ତୁଲସୀଂ ପ୍ରଭୁସୋଂ କହ୍ୟୋ ବାରକ ପେଟୁ ଖଲାଈ।

ସ୍ୱାରଥକୋ ପରମାରଥକୋ ରଘୂନାଥୁ ସୋ ସାହେବୁ, ଖୋରି ନ ଲାଈ॥

           ୯୪

ପାପ ହରେ, ପରିତାପ ହରେ,ତନୁ ପୂଜି ଭୋ ହୀତଲ ସୀତଲତାଈ।

ହଂସୁ କିୟୋ ବକତେଂ, ବଲି ଜାଉଁ, କହାଁଲୌଂ କହୌଂ କରୁନା-ଅଧିକାଈ॥

କାଲୁ ବିଲୋକି କହୈ ତୁଲସୀ,ମନମେଂ ପ୍ରଭୁକୀ ପରତୀତି ଅଘାଈ।

ଜନ୍ମୁ ଜହାଁ, ତହଁ ରାବରେ ସୋଂ ନିବହୈ ଭରି ଦେହ ସନେହ-ସଗାଈ॥

ଲୋଗ କହୈଂ, ଅରୁ ହୌଂହୁ କହୌଂ, ଜନୁ ଖୋଟୋ-ଖରୋ ରଘୁନାୟକହୀକୋ।

ରାବରୀ ରାମ! ବଡ଼ୀ ଲଘୁତା, ଜସୁ ମେରୋ ଭୟୋ ସୁଖଦାୟକହୀକୋ॥

କୈ ଯହ ହାନି ସହୌ, ବଲି ଜାଉଁ କି ମୋହୂ କରୌ ନିଜ ଲାୟକହୀକୋ।

ଆନି ହିଏଁ ହିତ ଜାନି କରୌ, ଜ୍ୟୋଂ ହୌଂ ଧ୍ୟାନୁ ଧରୌଂ ଧନୁ-ସାୟକହୀକୋ॥

ଆପୁ ହୌଂ ଆପୁକୋ ନୀକେଂ କୈ ଜାନତ, ରାବରୋ ରାମ! ଭରାୟୋ-ଗଢ଼ାୟୋ।

କୀରୁ ଜ୍ୟୌଂ ନାମୁ ରଟୈ ତୁଲସୀ, ସୋ କହୈ ଜଗୁ ଜାନକୀନାଥ ପଢ଼ାୟୋ॥

            ୯୫

ସୋଈ ହୈ ଖେଦୁ, ଜୋ ବେଦୁ କହୈ, ନ ଘଟୈ ଜନୁ ଜୋ ରଘୁବୀର ବଢ଼ାୟୋ।

ହୌନ୍ତୋ ସଦା ଖରକୋ ଅସବାର, ତିହାରୋଇ ନାମୁ ଗୟନ୍ଦ ଚଢ଼ାୟୋ॥

         

ଛାରତେଂ ସଁବାରି କୈ ପହାରହୂ ତେଂ ଭାରୀ କିୟୋ, 

      ଗାରୋ ଭୟୋ ପଞ୍ଚମେଂ ପୁନୀତ ପଚ୍ଛୁ ପାଇ କୈ।

ହୌଂ ତୋ ଜୈସୋ ତବ ତୈସୋ ଅବ ଅଧମାଈ କୈ କୈ,

       ପେଟୁ ଭରୌଂ, ରାମ! ରାବରୋଈ ଗୁନୁ ଗାଈକେ॥

ଆପନେ ନିବାଜେକୀ ପୈ କୀଜୈ ଲାଜ, ମହାରାଜ!

       ମେରୀ ଓର ହେରି କୈ ନ ବୈଠିଏ ରିସାଇ କୈ।

ପାଲିକୈ କୃପାଲ! ବ୍ୟାଲ-ବାଲକୋ ନ ମାରିୟେ,

        ଔ କାଟିଏ ନ ନାଥ ! ବିଷହୂକୋ ରୁଖୁ ଲାଇ କୈ॥

 

ବେଦ ନ ପୁରାନ-ଗାନୁ, ଜାନୌଂ ନ ବିଗ୍ୟାନୁ ଗ୍ୟାନୁ,

      ଧ୍ୟାନ-ଧାରନା-ସମାଧି-ସାଧନ-ପ୍ରବୀନତା

ନାହିନ ବିରାଗୁ, ଜୋଗ, ଜାଗ ଭାଗ ତୁଲସୀ କେଂ,

       ଦୟା-ଦାନ ଦୂବରୋ ହୌଂ, ପାପହୀ କୀ ପୀନତା॥

ଲୋଭ-ମୋହ-କାମ-କୋହ-ଦୋଶ-କୋସୁ-ମୋସୋ କୌନ?

        କଲିହୂଁ ଜୋ ସୀଖି ଲଈ ମେରିୟୈ ମଲୀନତା।

             ୯୬

ଏକୁ ହୀ ଭରୋସୋ ରାମ! ରାବରୋ କହାବତ ହୌଂ,

        ରାବରେ ଦୟାଲୁ ଦୀନବନ୍ଧୁ ! ମେରୀ ଦୀନତା॥

ରାବରୋ କହାବୌଂ, ଗୁନୁ ଗାବୌଂ ରାମ! ରାବରୋଇ,

       ରୋଟୀ ଦ୍ୱୈ ହୌଂ ପାବୌଂ ରାମ! ରାବରୀ ହୀଂ କାନି ହୌଂ।

ଜାନତ ଜହାନୁ, ମନ ମେରେହୂଁ ଗୁମାନୁ ବଡ଼ୋ,

        ମାନ୍ୟୋ ମୈଂ ନ ଦୂସରୋ, ନ ମାନତ, ନ ମାନିହୌଂ॥

ପାଁଚକୀ ପ୍ରତୀତି ନ ଭରୋସୋ ମୋହି ଆପନୋଈ,

        ତୁମ୍ହ ଅପନାୟୋ ହୌଂ ତବୈ ହୀଂ ପରି ଜାନିହୌଂ।

ଗଢ଼ି-ଗୁଢ଼ି ଛୋଲି-ଛାଲି କୁନ୍ଦକୀ-ସୀ ଭାଈଂ ବାତୈଂ

         ଜୈସୀ ମୁଖ କହୌଂ, ତୈସୀ ଜୀୟଁ ଜବ ଆନିହୌଂ॥

ବଚନ,ବିକାରୁ,କରତବଉ ଖୁଆର, ମନୁ

      ବିଗତ-ବିଚାର, କଲିମଲକୋ ନିଧାନୁ ହୈ।

ରାମକୋ କହାଇ,ନାମୁ ବେଚି-ବେଚି, ଖାଇ ସେବା-

       ସଙ୍ଗତି ନ ଜାଇ, ପାଛିଲରକୋ ଉପଖାନୁ ହୈ॥

ତେହୂ ତୁଲସୀକୋ ଲୋଗୁ ବଲୋ-ଭଲୋ କହୈ, ତାକୋ

        ଦୂସରୋ ନ ହେତୁ,ଏକୁ ନୀକେଂ କୈ ନିଦାନୁ ହୈ।

           ୯୭

ଲୋକରୀତି ବିଦିତ ବିଲୋକିଅତ ଜହାଁ-ତହାଁ,

        ସ୍ୱାମୀକେଂ ସନେହଁ ସ୍ୱାନହୂ କୋ ସନମାନୁ ହୈ॥

          ନାମ-ବିଶ୍ୱାସ

ସ୍ୱାରଥକୋ ସାଜୁ ନ ସମାଜୁ ପରମାରଥକୋ,

      ମୋସୋ ଦଗାବାଜ ଦୂସରୋ ନ ଜଗଜାଲ ହୈ।

କୈ ନ ଆୟୋଂ,କରୌଂ ନ କରୌଗୋ କରତୂତି ଭଲୀ,

      ଲିଖୀ ନ ବିରଞ୍ଚିହୂଁ ଭଲାଇ ଭୂଲି ଭାଲ ହୈ॥

ରାବରୀ ସପଥ, ରାମନାମ ହୀ କୀ ଗତି ମେରେଂ,

       ଇହାଁ ଝୂଠୋ,ଝୂଠୋ ସୋ ତିଲୋକ ତିହୂଁ କାଲ ହୈ।

ତୁଲସୀ କୋ ଭଲୋ ପୈ ତୁମ୍ହାରେଂ ହୀ କିଏଁ କୃପାଲ,

        କୀଜୈ ନ ବିଲମ୍ବୁ ବଲି, ପାନୀଭରୀ ଖାଲ ହୈ॥

ରାଗୁକୋ ନ ସାଜୁ, ନ ବିରାଗୁ, ଜୋଗ ଜାଗ ଜିୟଁ

       କାୟା ନହିଂ ଛାଡ଼ି ଦେତ ଠାଟିବୋ କୁଠାଟକୋ।

            ୯୮

ମନୋରାଜୁ କରତ ଅକାଜୁ ଭୟୋ ଆଜୁ ଲଗି,

       ଚାହେ ଚାରୁ ଚୀର, ପୈ ଲହୈ ନ ଟୂକୁ ଟାଟକୋ॥

ଭୟୋ କରତାରୁ ବଡ଼େ କୂରକୋ କୃପାଲୁ, ପାୟୋ

        ନାମୁପ୍ରେମୁ-ପାରସୁ, ହୌଂ ଲାଲଚୀ ବରାଟକୋ।

'ତୁଲସୀ' ବନୀ ହୈ ରାମ! ରାବରେଂ ବନାଏଁ, ନାତୋ

         ଧୋବୀ-କୈସୋ କୂକରୁ ନ ଘରକୋ, ନ ଘାଟକୋ॥

ଊଁଚୋ ମନୁ, ଊଁଚୀ ରୁଚି, ଭାଗୁ ନୀଚୋ ନିପଟ ହୀ,

       ଲୋକରୀତି-ଲାୟକ ନ, ଲଙ୍ଗର ଲବାରୁ ହୈ॥

ସ୍ୱାରଥୁ ଅଗମୁ ପରମାରଥକୀ କହା ଚଲୀ,

 

        ପେଟକୀଂ କଠିନ ଜଗୁ ଜୀବକୋ ଜବାରୁ ହୈ॥

ଚାକରୀ ନ ଆକରୀ, ନ ଖେତୀ, ନ ବନିଜ-ଭୀଖ,

 

        ଜାନତ ନ କୂର କଛୁ କିସବ କବାରୁ ହୈ।

ତୁଲସୀକୀ ବାଜୀ ରାଖି ରାମହୀକେଂ ନାମ, ନ ତୁ

         ଭେଣ୍ଟ ପିତରନ କୋ ନ ମୂଡ଼ହୂ ମେଂ ବାରୁ ହୈ॥

            ୯୯

ଅପତ-ଉତାର ,ଅପକାରକୋ ଅଗାରୁ, ଜଗ

      ଜାକୀ ଛାଁହ ଛୁଏଁ ସହମତ ବ୍ୟାଧ-ବାଘକୋ।

ପାତକ-ପୁହୁମି ପାଲିବେକୋ ସହସାନନୁ ସୋ,

        କାନନୁ କପଟକୋ,ପୟୋଧି ଅପରାଧକୋ॥ 

ତୁଲସୀ-ସେ ଭାମକୋ ଭୋ ଦାହିନୋ ଦୟାନିଧାନୁ,

         ସୁନତ ସିହାତ ସବ ସିଧ୍ଦ ସାଧୁ ସାଧକୋ।

ରାମନାମ ଲଲିତ-ଲଲାମୁ କିୟୋ ଲାଖନିକୋ,

          ବଡ଼ୋ କୂର କାୟର କପୂତ-କୌଡ଼ୀ ଆଧକୋ॥

ସବ ଅଙ୍ଗ ହୀନ, ସବ ସାଧନ ବିହୀନ ମନ-

       ବଚନ ମଲୀନ, ହୀନ କୁଲ କରତୂତି ହୌଂ।

ବୁଧି-ବଲ-ହୀନ, ଭାବ-ଭଗତି-ବିହୀନ, ହୀନ

        ଗୁନ, ଗ୍ୟାନହୀନ, ହୀନ ଭାଗ ହୂଁ ବିଭୂତି ହୌଂ॥

ତୁଲସୀ ଗରୀବ କୀ ଗଈ-ବହୋର ରାମନାମୁ,

         ଜାହି ଜପି ଜୀହଁ ରାମହୂ କୋ ବୈଠୋ ଧୂତି ହୌଂ।

ପ୍ରୀତି ରାମନାମସୋଂ ପ୍ରତୀତି ରାମନାମକୀ,

          ପ୍ରସାଦ ରାମନାମକେଂ ପସାରି ପାୟ ସୂତିହୌଂ

         ୧୦୦

ମେରେଂ ଜାନ ଜବତେଂ ହୌଂ ଜୀବ ହ୍ୱୈ ଜନମ୍ୟୋ ଜଗ, 

       ତବତେଂ ବେସାହ୍ୟୋ ଦାମ ଲୋହ, କୋହ, କାମକୋ।

ମନ ତିନ୍ହୀକୀ ସେବା,ତିନ୍ହି ସୋଂ ଭାଉ ନିକୋ,

        ବଚନ ବନାଇ କହୌଂ 'ହୌଂ ଗୁଲାମୁ ରାମକୋ' 

ନାଥହୂଁ ନ ଅପନାୟୋ, ଲୋକ ଝୂଠୀ ହ୍ୱୈ ପରୀ, ପୈ

        ପ୍ରଭୁହୂ ତେଂ ପ୍ରବଲ ପ୍ରତାପୁ ପ୍ରଭୂନାମକୋ।

ଆପନୀଂ ଭଲାଈ ଭଲୋ କୀଜୈ ତୌ ଭଲାଈ, ନ ତୌ 

         ତୁଲସୀକୋ ଖୁଲୈଗୋ ଖଜାନୋ ଖୋଟେ ଦାମକୋ

ଜୋଗ ନ ବିରାଗୁ, ଜପ, ଜାଗ, ତପ, ତ୍ୟାଗୁ, ବ୍ରତ,

       ତୀରଥ ନ ଧର୍ମ ଜାନୌଂ,ବେଦବିଧି କିମି ହୈ।

ତୁଲସୀ-ସୋ ପୋଚ ନ ଭୟୋ ହୈ, ନହି ବ୍ହେହୈ କହୂଁ,

       ସୋଚୈଂ ସବ, ଯାକେ ଅଘ କୈସେ ପ୍ରଭୁ ଛମିହୈଂ ॥

ମେରେଂ ତୋ ନ ଡରୁ, ରଘୁବୀର! ସୁନୌ, ସାଁଚୀ କହୌଂ, 

        ଖଲ ଅନଖୈହୈଂ ତୁମ୍ହୈଂ,ସଜ୍ଜନ ନ ଗମିହୈଂ।

ଭଲେ ସୁକୃତୀକେ ସଙ୍ଗ ମିହି ତୁଲାଁ ତୌଲିଏ ତୌ,

         ନାମକେଂ ପ୍ରସାଦ ଭାରୂ ମେରୀ ଓର ନମିହୈଂ॥

           ୧୦୧

ଜାତିକେ,ସୁଜାତିକେ,କୁଜାତିକେ ପେଟାଗି ବସ

       ଖାଏ ଟୂକ ସବକେ, ବିଦିତ ବାତ ଦୁନୀଂ ସୋ।

ମାନସ-ବଚନ-କାୟଁ କିଏ ପାପ ସତିଭାୟଁ,

        ରାମକୋ କହାଇ ଦାସୁ ଦଗାବାଜ ପୁନୀ ସୋ। 

 

ରାମନାମକୋ ପ୍ରଭାଉ, ପାଉ, ମହିମା, ପ୍ରତାପୁ,

         ତୁଲସୀ-ସୋ ଜଗ ମନିଅତ ମହାମୁନୀ-ସୋ।

ଅତିହୀଂ ଅଭାଗୋ, ଅନୁରାଗତ ନ ରାମପଦ, 

         ମୂଢ଼! ଏତୋ ବଡ଼ୋ ଅଚିରିଜୁ ଦେଖି-ସୁନୀ ସୋ॥

 

ଜାୟୋ କୁଲ ମଙ୍ଗନ, ବଧାବନୋ ବଜାୟୋ, ସୁନି

 

      ଭୟୋ ପରିତାପୁ ପାପୁ ଜନନୀ-ଜନକକୋ॥

ବାରେତେଂ ଲଲାତ-ବିଲଲାତ ଦ୍ୱାର-ଦ୍ୱାର ଦୀନ,

       ଜାନତ ହୋ ଚାରି ଫଲ ଚାରି ହୀ ଚନକକୋ॥

ତୁଲସୀ ସୋ ସାହେବ ସମର୍ଥକୋ ସୁସେବକୁ ହୈ,

        ସୁନତ ସିହାତ ସୋଚୁ ବିଧିହୂ ଗନକକୋ।

ନାମୁ ରାମ! ରାବରୋ ସୟାନୋ କିଧୌଂ ବାବରୋ,

        ଜୋ କରତ ଗିରୀନ୍ତେଂ ଗରୁ ତୃନତେଂ ତନକକୋ॥

           ୧୦୨

ବେଦହୁଁ ପୁରାନ କହୀ, ଲୋକହହୂଁ ବିଲୋକିଅତ,

       ରାମନାମ ହୀ ସୋଂ ରୀଝେଂ ସକଲ ଭଲାଈ ହୈ।

କାସୀହୂ କରତ ଉପଦେସତ ମହେସୁ ସୋଈ, 

       ସାଧନା ଅନେକ ଚିତଈ ନ ଚିତ ଲାଈ ହୈ॥

ଛାଛୀକୋ ଲଲାତ ଜେ, ତେ ରାମନାମକେଂ ପ୍ରସାଦ,

        ଖାତ, ଖୁନସାତ ସୋନ୍ଧେ ଦୂଧକୀ ମଲାଈ ହୈ।

ରାମରାଜ ସୁନିଅତ ରାଜନୀତିକୀ ଅବଧି,

         ନାମୁ ରାମ! ରାବରୋ ତୌ ଚାମକୀ ଚଲାଈ ହୈ॥

ସୋଚ-ସଙ୍କଟନି ସୋଚୁ ସଙ୍କଟୁ ପରତ, ଜର

       ଜରତ, ପ୍ରଭାଉ ନାମ ଲଲିତ ଲଲାମକୋ।

ବୂଡ଼ିଔ ତରତି ବିଗରୀଔ ସୁଧରତି ବାତ,

        ହୋତ ଦେଖି ଦାହିନୋ ସୁଭାଉ ବିଧି ବାମକୋ॥

ଭାଗତ ଅଭାଗୁ, ଅନୁରାଗତ ବିରାଗୁ,ଭାଗୁ

         ଜାଗତ ଆଲସି ତୁଲସୀହୂ-ସେ ନିକାମକୋ।

ଧାଈ ଧାରି ଫିରିକୈ ଗୋହାରି ହିତକାରୀ ହୋତି,

          ଆଈ ମୀଚୁ ମିଟତି ଜପତ ରାମନାମକୋ॥

            ୧୦୩

ଆଁଧରୋ ଅଧମ ଜ଼ଡ଼ ଜାଜରୋ ଜରାଁ ଜବନୁ

      ସୂକରକେଂ ସାବକ ଢକାଁ ଢକେଲ୍ୟୋ ମଗମେଂ।

 

ଗିରୋ ହିଏଁ ହହରି 'ହରାମ ହୋ, ହରାମ ହନ୍ୟୋ'

        ହାୟ! ହାୟ କରତ ପରୀଗୋ କାଲଫଗମେଂ॥

'ତୁଲସୀ'ବିସୋକ ହ୍ୱୈ ତ୍ରିଲୋକପତି ଲୋକ ଗୟୋ

         ନାମକେଂ ପ୍ରତାପ, ବାତ ବିଦିତ ହୈ ଜଗମେଂ।

ସୋଈ ରାମନାମୁ ଜୋ ସନେହସୋଂ ଜପତ ଜନୁ,

         ତାକୀ ମହିମା କ୍ୟୋଂ କହୀ ହୈ ଜାତି ଅଗମେଂ ॥

ଜାପକୀ ନ ତପ-ଖପୁ କିୟୋ, ନ ତମାଇ ଜୋଗ,

       ଜାଗ ନ ବିରାଗ, ତ୍ୟାଗ, ତୀରଥ ନ ତନକୋ।

ଭାଈକୋ ଭରୋସୋ ନ ଖରୋ-ସୋ ବୈରୁ ବୈରୀହୂ ସୋଂ,

        ବଲୁ ଅପନୋ ନ, ହିତୂ ଜନନୀ ନ ଜନକୋ॥

ଲୋକକୋ ନ ଡରୁ, ପରଲୋକକୋ ନ ସୋଚୁ, ଦେବ-

         ସେବା ନ ସହାୟ, ଗର୍ବୁ ଧାମକୋ ନ ଧନକୋ।

ରାମହୀ କେ ନାମତେ ଜୋ ହୋଈ ସୋଈ ନୀକୋ ଲାଗୈ,

         ଐସୋଈ ସୁଭାଉ କଛୁ ତୁଲସୀକେ ମନକୋ॥

             ୧୦୪

ଈସୁ ନ, ଗନେସୁ ନ, ଦିନେସୁ ନ, ଧନେସୁ ନ,

      ସୁରେସୁ,ସୁର,ଗୌରି, ଗିରାପତି ନହି ଜପନେ।

ତୁମ୍ହରେଈ ନାମକୋ ଭରୋସୋ ଭବ ତରିବେକୋ,

       ବୈଠେଂ-ଉଠେ, ଜାଗତ-ବାଗତ, ସୋଏଁ ସପନେଂ॥

ତୁଲସୀ ହୈ ବାବରୋ ସୋ ରାବରୋଈ ରାବରୀ ସୌଂ,

        ରାବରେଊ ଜାନି ଜିୟଁ କୀଜିଏ ଜୁ ଅପନେ।    

ଜାନକୀରମନ ମେରେ! ରାବରେଂ ବଦନୁ ଫେରେଂ,

        ଠାଉଁ ନ ସମାଉଁ କହାଁ, ସକଲ ନିରପନେ॥ 

ଜାହିର ଜହାନମେଂ ଜମାନୋ ଏକ ଭାଁତି ଭୟୋ,

       ବେଞ୍ଚିଏ ବିବୁଧଧେନୁ ରାସଭୀ ବେସାହିଏ।

ଐସେଊ କରାଲ କଲିକାଲମେଂ କୃପାଲ ! ତେରେ 

        ନାମକେଂ ପ୍ରତାପ ନ ତ୍ରିତାପ ତନ ଦାହିଏ॥

ତୁଲସୀ ତିହାରୋ ମନ-ବଚନ-କରମ, ତେଂହି

        ନାତେଂ ନେହ-ନେମୁ ନିଜ ଓରତେଂ ନିବାହିଏ।

ରଙ୍କକେ ନେବାଜ ରଘୁରାଜ ! ରାଜା ରାଜନିକେ,

         ଉମରି ଦରାଜ ମହାରାଜ ତେରୀ ଚାହିଏ॥

           ୧୦୫

ସ୍ୱାରଥ ସୟାନପ, ପ୍ରପଞ୍ଚୁ ପରମାରଥ,

      କହାୟୋ ରାମ! ରାବରୋ ହୌଂ, ଜାନତ ଜହାନ ହୈ।

ନାମକେଂ ପ୍ରତାପ ବାପ ! ଆଜୁ ଲୌଂ ନିବାହୀ ନୀକେଂ,

       ଆଗେକୋ ଗୋସାଈ ! ସ୍ୱାମୀ ସବଲ ସୁଜାନ ହୈ॥

କଲିକୀ କୁଚାଲି ଦେଖି ଦିନ-ଦିନ ଦୂନୀ, ଦେବ!

       ପାହରୂଈ ଚୋର ହେରି ହିଏ ହହରାନ ହୈ।

ତୁଲସୀକୀ ,ବଲି, ବାର-ବାରହୀଂ ସଁଭାର କୀବୀ,

        ଜଦ୍ୟପି କୃପାନିଧାନୁ ସଦା ସାବଧାନ ହୈ॥

ଦିନ-ଦିନ ଦୂନୋ ଦେଖି ଦାରିଦୁ, ଦୁକାଲୁ, ଦୁଖୁ,

      ଦୁରିତ ଦୁରାଜୁ ସୁଖ-ସୁକୃତ ସକୋଚ ହୈ।

ମାଗେଂ ପୈନ୍ତ ପାବତ ପଚାରି ପାତକୀ ପ୍ରଚଣ୍ଡ,

       କାଲକୀ କରାଲତା, ଭଲେକୋ ହୋତ ପୋଚ ହୈ॥

ଆପନେଂ ତୌ ଏକୁ ଅବଲମ୍ବୁ ଅମ୍ବ ଡିମ୍ଭ ଜ୍ୟୋଂ,

 

        ସମର୍ଥ ସୀତାନାଥ ସବ ସଙ୍କଟ ବିମୋଚ ହୈ।

            ୧୦୬

ତୁଲସୀକୀ ସାହସୀ ସରାହିଏ କୃପାଲ ରାମ!

      ନାମକେଂ ଭରୋସେଂ ପରିନାମକୋ ନିସୋଚ ହୈ॥

ମୋହ-ମଦ ମାତ୍ୟୋ, ରାତ୍ୟୋ କୁମତି-କୁନାରିସୋଂ,

      ବିସାରି ବେଦ-ଲୋକ-ଲାଜ,ଆଁକରୋ ଅଚେତୁ ହୈ।

ଭାବେ ସୋ କରତ, ମୁଁହ ଆବୈ ସୋ କହତ, କଛୁ

       କାହୂକୀ ସହତ ନାହିଂ, ସରକଶ ହେତୁ ହୈ॥

ତୁଲସୀ ଅଧିକ ଅଧମାଈ ହୂ ଅଜାମିଲତେଂ,

       ତାହୂମେଂ ସହାୟ କଲି କପଟନିକେତୁ ହୈ।

ଜୈବେକୋ ଅନେକ ଟେକ, ଏକ ଟେକ ହ୍ୱୈବେକୀ, ଜୋ

        ପେଟ-ପ୍ରିୟପୂତ ହିତ ରାମନାମୁ ଲେତୁ ହୈ॥

         କଲିବର୍ଣନ

ଜାଗିଏ ନ ସୋଇଏ, ବିଗୋଇଏ ଜନମୁ ଜାଁ,

       ଦୁଖ, ରୋଗ ରୋଇଏ, କଲେସୁ କୋହ-କାମକୋ।

           ୧୦୭

ରାଜା-ରଙ୍କ, ରାଗୀ ଓ ବିରାଗୀ, ଭୂରିଭାଗୀ, ଯେ 

      ଅଭାଗୀ ଜୀବ ଜରତ, ପ୍ରଭାଉ କଲି ବାମକୋ॥

ତୁଲସୀ! କବନ୍ଧ-କୈସୋ ଧାଇବୋ ବିଚାରୁ ଅନ୍ଧ !

          

       ଧନ୍ଧ ଦେଖିଅତ ଜଗ, ସୋଚୁ ପରିନାମକୋ।

ସୋଇବୋ ଜୋ ରାମକେ ସନେହକୀ ସମାଧି-ସୁଖୁ, 

        ଜାଗିବୋ ଜୋ ଜୀହ ଜପୈ ନୀକେଂ ରାମନାମକୋ॥

ବରନ-ଧରମ ଗୟୋ,ଆଶ୍ରମ ନିବାସୁ ତଜ୍ୟୋ,

        ତ୍ରାସନ ଚକିତ ସୋ ପରାବନୋ ପରୋ-ସୋ ହୈ।

କରମୁ ଉପାସନା କୁବାସନାଁ ବିନାସ୍ୟୋ ଗ୍ୟାନୁ,

        ବଚନ-ବିରାଗ, ବେଷ ଜଗତୁ ହରୋ-ସୋ ହୈ॥

ଗୋରଖ ଜଗାୟୋ ଜୋଗୁ, ଭଗତି ଭଗାୟୋ ଲୋଗୁ,

         ନିଗମ-ନିୟୋଗତେଂ ସୋ କେଲ ହୀ ଛରୋ-ସୋ ହୈ।

କାୟଁ-ମନ-ବଚନ ସୁଭାୟଁ ତୁଲସୀ ହୈ ଜାହି 

          ରାମନାମକୋ ଭରୋସୋ,ତାହିକୋ ଭରୋସୋ ହୈ॥

           ୧୦୮

ବେଦ-ପୁରାନ ବିହାଇ ସୁପନ୍ଥୁ, କୁମାରଗ, କୋଟି କୁଚାଲି ଚଲୀ ହୈ।

କାଲୁ କରାଲ, ନୃପାଲ କୃପାଲ ନ, ରାଜସମାଜୁ ବଡ଼ୋଈ ଛଲୀ ହୈ॥

ବର୍ନ-ବିଭାଗ ନ ଆଶ୍ରମଧର୍ମ, ଦୁନୀ ଦୁଖ-ଦୋଷ-ଦରିଦ୍ର-ଦଲୀ ହୈ।

ସ୍ୱାରଥକୋ ପରମାରଥକୋ କଲି ରାମକୋ ନାମପ୍ରତାପୁ ବଲୀ ହୈ॥

ନ ମିଟେ ଭବସଙ୍କଟ, ଦୁର୍ଘଟ ହେ ତପ, ତୀରଥ ଜନ୍ମ ଅନେକ ଅଟୋ।

କଲିମେଂ ନ ବିରାଗୁ, ନ ଗ୍ୟାନୁ କହୂଁ,ସବୁ ଲାଗତ ଫୋକଟ ଝୂଠ-ଜଟୋ॥

ନଟୁ ଜ୍ୟୋଂ ଜନି ପେଟ-କୁପେଟକ କୋଟିକ ଚେଟକ-କୌତୁକ-ଠାଟ ଠଟୋ।

ତୁଲସୀ ଜୋ ସଦା ସୁଖୁ ଚାହିଅ ତୌ,ରସନାଁ ନିସି-ବାସର ରାମୁ ରଟୋ॥

ଦମ ଦୁର୍ଗମ ,ଦାନ,ଦୟା,ମଖ,କର୍ମ, ସୁଧର୍ମ ଅଧୀନ ସବୈ ଧନକୋ।

ତପ,ତୀରଥ,ସାଧନ,ଜୋଗ, ବିରାଗସୋଂ ହୋଇ,ନହୀଂ ଦୃଢ଼ତା ତନକୋ॥

କଲିକାଲ କରାଲମୁଂ'ରାମକୃପାଲୁ' ଯହୈ ଅବଲମ୍ବୁ ବଡ଼ୋ ମନକୋ।

'ତୁଲସୀ'ସବ ସଞ୍ଜମହୀନ ସବୈ,ଏକ ନାମ-ଅଧାରୁ ସଦା ଜନକୋ 

              

ପାଇ ସୁଦେହ ବିମୋହ-ନଦୀ-ତରନୀ ନ ଲହୀ, କରନୀ ନ କଛୂ କୀ।

ରାଙ୍କଥା ବରନୀ ନ ବନାଇ, ସୁନୀ ନ କଥା ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନ ଧ୍ରୂକୀ॥

            ୧୦୯

ଅବ ଜୋର ଜରା ଜରି ଗାତୁ ଗୟୋ, ମନ ମାନି ଗଲାନି କୁବାନି ନ ମୂକୀ।

ନୀକେଂ କୈ ଠୀକ ଦଈ ତୁଲସୀ, ଅବଲମ୍ବ ବଡ଼ୀ ଉର ଆଖର ଦୂକୀ॥

          ରାମ-ନାମ-ମହିମା

ରାମୁ ବିହାଇ 'ମରା' ଜପତେଂ ବିଗରୀ ସୁଧରୀ କବିକୋକିଲହୂ କୀ।

ନାମହି ତେଂ ଗଜକୀ, ଗନିକାକୀ, ଅଜାମିଲକୀ ଚଲି ଗୈ ଚଲଚୂକୀ॥

ନାମପ୍ରତାପ ବଡ଼େଂ କୁସମାଜ ବଜାଇ ରହୀ ପତି ପାଣ୍ଡୁବଧୂକୀ।

ତାକୋ ଭଲୋ ଅଜହୂଁ 'ତୁଲସୀ' ଜେହି ପ୍ରୀତି-ପ୍ରତୀତି ହୈ ଆଖର ଦୂକୀ॥

ନାମ ଅଜାମିଲ-ସେ ଖଲ ତାରନ, ତାରନ ବାରନ-ବାରବଧୁକୋ।

ନାମ ହରେ ପ୍ରହଲାଦ-ବିଷାଦ, ପିତା-ଭୟ-ସାଁସତି ସାଗରୁ ସୂକୋ॥

ନାମସୋଂ ପ୍ରୀତି-ପ୍ରତୀତି ବିହୀନ ଗିଲ୍ୟୋ କଲିକାଲ କରାଲ, ନ ଚୂକୋ।

ରାଖିହୈଂ ରାମୁ ସୋ ଜାସୁ ହିଏଁ ତୁଲସୀ ହୁଲସୈ ବଲୁ ଆଖର ଦୂକୋ

           ୧୧୦

ଜୀବ ଜହାନମେଂ ଜାୟୋ ଜହାଁ, ସୋ ତହାଁ, 'ତୁଲସୀ' ତିହୁଁ ଦାହ ଦହୋ ହୈ।

ଦୋସୁ ନ କାହୁ,କିୟୋ ଅପନୋ, ସପନେହୂଁ ନହୀଂ ସୁଖଲେସୁ ଲହୋ ହୈ॥

ରାମକେ ନାମତେଂ ହୋଉ ସୋ ହୋଉ, ନ ସୋଉ ହିଏଁ, ରସନା ହୀଂ କହୋ ହୈ।

କିୟୋ ନ କଛୂ,କରିବୋ ନ କଛୂ, କହିବୋ ନ କଛୂ,ମରିବୋଇ ରହୋ ହୈ॥

ଜୀଜେ ନ ଠାଉଁ, ନ ଆପନ ଗାଉଁ, ସୁରାଲୟହୂ କୋ ନ ସମ୍ବଲୁ ମେରେଂ।

ନାମୁ ରଟୋ,ଜମବାସ କ୍ୟୋଂ ଜାଉଁ କୋ ଆଇ ସକୈ ଜମକିଙ୍କରୁ ନେରେଂ॥

ତୁମ୍ହରୋ ସବ ଭାଁତି ତୁମ୍ହାରିଅ ସୌଂ, ତୁମ୍ହହୀ ବଲି ହୌ ମୋକୋ ଠାହରୁ ହେରେଂ।

ବୈରଖ ବାଁହ ବସାଇଏ ପୈ ତୁଲସୀ-ଘରୁ ବ୍ୟାଧ-ଅଜାମିଲ-ଖେରେଂ॥

କା କିୟୋ ଜୋଗୁ ଅଜାମିଲଜୂ,ଗନିକାଁ ମତି ପେମ ପଗାଈ।

ବ୍ୟାଧକୋ ସାଧୁପନୋ କହିଏ, ଅପରାଧ ଅଗାଧନି ମେଂ ହୀ ଜନାଈ॥

କରୁନାକରକୀ କରୁନା କରୁନା ହିତ,ନାମ-ସୁହେତ ଜୋ ଦେତ ଦଗାଈ।

କାହେକୋ ଖୀଝିଅ ରୀଝିଅ ପୈ, ତୁଲସୀହୁ ସୋଂ ହୈ, ବଲି ସୋଇ ସଗାଈ॥

              ୧୧୧

 

ଜେ ମଦ-ମାର-ବିକାର ଭରେ, ତେ ଅଚାର-ବିଚାର ସମୀପ ନ ଜାହୀଂ।

ହୈ ଅଭିମାନୁ ତଊ ମନମେଂ, ଜନୁ ଭାଷିହୈ ଦୂସରେ ଦୀନନ ପାହୀଂ?॥

ଜୌ କଛୁ ବାତ ବନାଇ କହୌଂ, ତୁଲସୀ ତୁମ୍ହମେଂ, ତୁମ୍ହହୂ ଉର ମାହୀଂ।

ଜାନକୀଜୀବନ! ଜାନତ ହୌ, ହମ ହୈଂ ତୁମ୍ହରେ, ତୁମ ମେଂ ,ସକୁ ନାହୀଂ

 

ଦାନବ-ଦେବ, ଅହୀସ-ମହୀସ, ମହାମୁନି-ତାପସ, ସିଧ୍ଦ-ସମାଜୀ।

ଜଗ-ଜାଚକ, ଦାନି ଦୁତୀୟ ନହୀଂ, ତୁମ୍ହ ହୀ ସବକୀ ସବ ରାଖତ ବାଜୀ॥

ଏତେ ବଡ଼େ ତୁଲସୀସ! ତଊ ସବରୀକେ ଦିଏ ବିନୁ ଭୂଖ ନ ଭାଜୀ।

ରାମ ଗରୀବନେବାଜ! ଭଏ ହୌ ଗରୀବନେବାଜ ଗରୀବ ନେବାଜୀ॥

କିସବୀ,କିସାନ-କୁଲ,ବନିକ, ଭିଖାରୀ, ଭାଟ,

       ଚାକର,ଚପଲ ନଟ, ଚୋର, ଚାର ଚେଟକୀ।

           ୧୧୨     

ପେଟକୋ ପଢ଼ତ ଗୁନ ଗଢ଼ତ, ଚଢ଼ତ ଗିରି,

        ଅଟତ ଗହନ-ଗନ ଅହନ ଅଖେଟକୀ॥

ଊଁଚେ-ନୀଚେ କରମ, ଧରମ-ଅଧରମ କରି,

        ପେଟ ହୀ କୋ ପଚତ, ବେଚତ ବେଟା-ବେଟକୀ।

'ତୁଲସୀ' ବୁଝାଇ ଏକ ରାମ ଘନସ୍ୟାମ ହୀ ତେଂ,

         ଆଗି ବଡ଼ବାଗିତେଂ ବଡ଼ୀ ହୈ ଆଗି ପେଟକୀ॥

ଖେତୀ ନ କିସାନକୋ,ଭିଖାରୀକୋ ନ ଭୀଖ, ବଲି,

       ବନିକକୋ ବନିଜ, ନ ଚାକରକୋ ଚାକରୀ।

ଜୀବିକା ବିହୀନ ଲୋଗ ସୀଦ୍ୟମାନ ସୋଚ ବସ,

       କହୈଂ ଏକ ଏକନ ସୋଂ'କହାଁ ଜାଈ, କା କରୀ?'

ବେଦହୂଁ ପୁରାନ କହୀ,ଲୋକହୂଁ ବିଲୋକିଅତ,

        ସାଁକରେ ସବୈ ପୈ,ରାମ! ରାବରେଂ କୃପା କରୀ।

ଦାରିଦ-ଦସାନନ ଦବାଈ ଦୁନୀ, ଦୀନବନ୍ଧୁ!

        ଦୁରିତ-ଦହନ ଦେଖି ତୁଲସୀ ହହା କରୀ॥

           ୧୧୩

କୁଲ- କରତୂତି-ଭୂତି-କୀରତି-ସୁରୂପ-ଗୁନ-

      ଜୌବନ ଜରତ ଜୁର, ପରୈ ନ କଲ କହୀଂ।

ରାଜକାଜୁ କୁପଥ, କୁସାଜ ଭୋଗ ରୋଗ ହୀ କେ,

       ବେଦ-ବୁଧ ବିଦ୍ୟା ପାଇ ବିବସ ବଲକହୀଂ॥

ଗତି ତୁଲସୀକୀ ଲଖୈ ନ କୋଉ, ଜୋ କରତ

        ପବ୍ବୟତେଂ ଛାର, ଛାରେ ପବ୍ବୟ ପଲକ ହୀଂ।

କାସୋଂ କୀଜୈ ରୋଷୁ ଦୀଜୈ କାହୀ, ପାହି ରାମ!

        କିୟୋ କଲିକାଲ କୁଲି ଖଲଲୁ ଖଲକ ହୀଂ॥

ବବୁର-ବହେରେକୋ ବନାଇ ବାଗୁ ଲାଇୟତ, 

      ରୂଁଧିବେକୋ ସୋଈ ସୁରତରୁ କାଟିୟତୁ ହୈ।

ଗାରୀ ଦେତ ନୀଚ ହରିଚନ୍ଦହୂ ଦଧୀଚିହୂ କୋ, 

       ଆପନେ ଚନା ଚବାଇ ହାଥ ଚାଟିୟତୁ ହୈ॥

ଆପୁ ମହାପାତକୀ, ହଁସତ ହରି-ହରହୂ କୋ,

       ଆପୁ ହୈ ଅଭାଗୀ, ଭରିଭାଗୀ ଡାଟିୟତୁ ହୈ।

କଲିକୋ କଲୁଷ ମନ ମଲିନ କିଏ ମହତ,

        ମସକକୀ ପାଁସୁରୀ ପୟୋଧି ପାଟିୟତୁ ହୈ॥

            

          ୧୧୪

ସୁନିଏ କରାଲ କଲିକାଲ ଭୂମିପାଲ! ତୁମ୍ହ,

      ଜାହି ଘାଲୋ ଚାହିଏ, କହୌ ଧୌଂ ରାଖୈ ତାହି କୋ।

ହୌ ତୌ ଦୀନ ଦୂବରୋ, ବିଗାରୋ-ଢାରୀ ରାବରୋ ନ, 

      ମୈଂହୂ ତୈଂହୂ ତାହିକୋ, ସକଲ ଜଗୁ ଜାହିକୋ॥

କାମ,କୋହୂ ଲାଇ କୈ ଦେଖାଇୟତ ଆଁଖି ମୋହି,

       ଏତେ ମାନ ଅକସୁ କୀବେକୋ ଆପୁ ଆହି କୋ॥

ସାହେବୁ ସୁଜାନ, ଜିନ୍ହ ସ୍ୱାନହୂଁ କୋ ପଚ୍ଛୁ କିୟୋ,

       ରାମବୋଲା ନାମୁ, ହୌଂ ଗୁଲାମୁ ରାମସାହିକୋ॥

         ୧୧୫

ସାଁଚୀ କହୌ,କଲିକାଲ କରାଲ !ମୈଂ ଢାରୋ-ବିଗାରୋ ତିହାରୋ କହା ହୈ।

କାମକୋ, କୋହକୋ,ଲୋଭକୋ, ମୋହକୋ ମୋହିସୋଂ ଆନି ପ୍ରପଞ୍ଚୁ ରହା ହୈ॥

ହୌ ଜଗନାୟକୁ ଲାୟକ ଆଜୁ, ପୈ ମେରିଔ ଟେବ କୁଟେବ ମହା ହୈ।

ଜାନକୀନାଥ ବିନା 'ତୁଲସୀ' ଜଗ ଦୂସରେସୋଂ କରିହୌଂ ନ ହହା ହୈ॥

ଭାଗୀରଥୀ-ଜଲୁ ପାନକରୌଂ,ଅରୁ ନାମ କୈ ରାମକେ ଲେତ ନିତୈ ହୌଂ।

ମୋକୋ ନ ଲେନୋ, ନ ଦେନୋ କଛୂ, କଲି ! ଭୂଲୀ ନ ରାବରୀ ଓର ଚିତେହୌ॥

ଜାନି କୈ ଜୋରୁ କରୌ, ପରିନାମ ତୁମ୍ହୈ ପଛିତୈହୌ, ପୈ ମୈଂ ନ ଭିତେହୌଂ।

ବ୍ରାହ୍ମନ ଜ୍ୟୋଂ ଉଗିଲ୍ୟୋ ଉରଗାରି, ହୌଂ ତ୍ୟୌଂ ହୀଂ ତିହାରେଂ ହିଏଁ ନ ହିତୈହୌଂ॥

ରାଜମରାଲକେ ବାଲକ ପେଲି କୈ ପାଲତ-ଲାଲତ ଖୂସରକୋ।

ସୁଚି ସୁନ୍ଦର ସାଲି ସକେଲି, ସୋ ବାରି କୈ ବୀଜୁ ବଟୋରତ ଊସରକୋ॥

ଗୁନ-ଗ୍ୟାନ-ଗୁମାନୁ, ଭଁଭେରି ବଡ଼ୀ, କଲପଦ୍ରୁମୁ କାଟତ ମୂସରକୋ।

କଲିକାଲ ବିଚାରୁ ଅଚାରୁ ହରୋ, ନହିଂ ସୂଝୈ କଛୂ ଧମଧୂସରକୋ॥

            ୧୧୬

କୀବେ କହା,ପଢ଼ିବେକୋ କହା ଫଲୁ, ବୂଝି ନ ବେଦକୋ ଭେଦୁ ବିଚାରୈଂ।

ସ୍ୱାରଥକୋ ପରମାରଥକୋ କଲି କାମଦ ରାମକୋ ନାମୁ ବିସାରୈଂ॥

ବାଦ-ବିବାଦ ବିଷାଦୁ ବଢ଼ାଇ କୈ ଛାତୀ ପରାଈ ଔ ଆପନୀ ଜାରୈଂ।

ଚାରିହୁକୋ, ଛହୁକୋ, ନବକୋ, ଦସ-ଆଠକୋ ପାଠୁ କୁକାଠୁ ଜ୍ୟୋଂ ଫାରୈଂ॥

ଆଗମ ବେଦ, ପୁରାନ ବଖାନତ ମାରଗ କୋଟିନ, ଜାହିଂ ନ ଜାନେ।

ଜେ ମୁନି ତେ ପୁନି ଆପୁହି ଆପୁକୋ ଈସୁ କହାବତ ସିଧ୍ଦ ସୟାନେ॥

ଧର୍ମ ସବୈ କଲିକାଲ ଗ୍ରସେ, ଜପ,ଜୋଗ ବିରାଗୁ ଲୈ ଜୀବ ପରାନେ।

କୋ କରି ସୋଚୁ ମରୈ 'ତୁଲସୀ' ହମ ଜାନକୀନାଥକେ ହାଥ ବିକାନେ॥

ଧୂତ କହୌ, ଅବଧୂତ କହୌ, ରଜପୂତୁ କହୌ, ଜୋଲହା କହୌ କୋଊ।

କାହୂକୀ ବେଟୀସୋଂ ବେଟା ନ ବ୍ୟାହବ, କାହୂକୀ ଜାତି ବିଗାର ନ ସୋଊ॥

               ୧୧୭

ତୁଲସୀ ସରନାମ ଗୁଲାମୁ ହୈ ରାମକୋ,ଜାକୋ ରୁଚୈ ସୋ କହୈ କଛୁ ଓଊ।

ମାଁଗି କୈ ଖୈବୌ, ମସୀତକୋ ସୋଇବୋ, ଲୈବୋକୋ ଏକୁ ନ ଦୈବେକୋ ଦୋଊ॥

ମେରେଂ ଜାତି-ପାଁତି ନ ଚହୌଂ କାହୂକୀ ଜାତି-ପାଁତି, 

      ମେରେ କୋଊ କାମକୋ ନ ହୌଂ କାହୂକେ କାମକୋ

ଲୋକୁ ପରଲୋକୁ ରଘୁନାଥହୀ କେ ହାଥ ସବ, 

       ଭାରୀ ହୈ ଭରୋସୋ ତୁଲସୀକେ ଏକ ନାମକୋ॥

ଅତିହୀ ଅୟାନେ ଉପଖାନୋ ନହି ବୂଝୈଂ ଲୋଗ,

       'ସାହ ହୀ କୋ ଗୋତୁ ଗୋତୁ ହୋତ ହୈ ଗୁଲାମକୋ॥

ସାଧୁ କୈ ଅସାଧୁ, କୈ ଭଲୋ କୈ ପୋଚ,ସୋଚୁ କହା,

        କାକାହୂକେ ଦ୍ୱାର ପରୌଂ, ଜୋ ହୌଂ ସୋ ହୌଂ ରାମକୋ॥

କୋଊ କହୈ, କରତ କୁସାଜ, ଦଗାବାଜ ବଡ଼ୋ,

      କୋଊ କହୈ ରାମକୋ ଗୁଲାମୁ ଖରୋ ଖୂବ ହୈ।

ସାଧୁ ଜାନୈଂ ମହାସାଧୁ, ଖଲ ଜାନୈଂ ମହାଖଲ,

      ବାନୀ ଝୂଁଠୀ-ସାଁଚୀ କୋଟି ଉଠତ ହବୂବ ହୈ॥

ଚହତ ନ କାହୂସୋଂ ନ କହତ କାହୂକୀ କଛୂ,

       ସବକୀ ସହତ , ଉର ଅନ୍ତର ନ ଊବ ହୈ।

ତୁଲସୀକୋ ଭଲୋ ପୋଚ ହାଥ ରଘୁନାଥହୀ କେ

       ରାମକୀ ଭଗତି-ଭୂମି ମେରୀ ମତି ଦୂବ ହୈ॥

 

         ୧୧୮

ଜାଗୈଂ ଜୋଗୀ-ଜଙ୍ଗମ, ଜତୀ-ଜମାତୀ ଧ୍ୟାନ ଧରୈଂ

 

      ଡରୈଂ ଉର ଭାରୀ ଲୋଭ, ମୋହ, କୋହ,କାମକେ।

ଜାଗୈଂ ରାଜା ରାଜକାଜ, ସେବକ-ସମାଜ,ସାଜ,

       ସୋଚୈଂ ସୁନି ସମାଚାର ବଡ଼େ ବୈରୀ ବାମକେ॥

ଜାଗୈଂ ବୁଧ ବିଦ୍ୟା ହିତ ପଣ୍ଡିତ ଚକିତ ଚିତ, 

       ଜାଗୈଂ ଲୋଭୀ ଲାଲଚ ଧରନି ,ଧନ ଧାମକେ।

ଜାଗୈଂ ଭୋଗୀ ଭୋଗ ହୀଂ, ବିୟୋଗୀ, ରୋଗୀ ସୋଗବସ,

       ସୋବୈଂ ସୁଖ ତୁଲସୀ ଭରୋସେ ଏକ ରାମକେ॥

ରାମୁ ମାତୁ,ପିତୁ, ବନ୍ଧୁ, ସୁଜନ, ଗୁରୁ, ପୂଜ୍ୟ, ପରମହିତ।

ସାହେବୁ, ସଖା,ସହାୟ,ନେହ-ନାତେ, ପୁନୀତ ଚିତ॥

ଦେସୁ,କୋସୁ, କୁଲୁ,କର୍ମ,ଦର୍ମ, ଧନୁ, ଧାମ,ଧରନି, ଗତି।

ଜାତି-ପାଁତି ସବ ଭାଁତି ଲାଗି ରାମହି ହମାରି ପତି॥

           ୧୧୯

ମହାରାଜ, ବଲି ଜାଉଁ, ରାମ ! ସେବକ-ସୁଖଦାୟକ ।

ମହାରାଜ, ବଲି ଜାଉଁ, ରାମ !ସୁନ୍ଦର ସବ ଲାୟକ ॥

ମହାରାଜ, ବଲି ଜାଉଁ, ରାମ ! ରାଜୀବବିଲୋଚନ ॥

ବଲି ଜାଉଁ,ରାମ ! କରୁନାୟତନ, ପ୍ରନତପାଲ, ପାତକହରନ।

ବଲି ଜାଉଁ, ରାମ ! କଲି-ଭୟ-ବିକଲ ତୁଲସିଦାସୁ ରାଖିଅ ସରନ॥

ଜୟ ତାଡ଼କା-ସୁବାହୁ-ମଥନ ମାରୀଚ-ମାନହର!

ମୁନିମଖ-ରଚ୍ଛନ-ଦଚ୍ଛ, ସିଲାତାରନ, କରୁନାକର !

ନୃପଗନ-ବଲ-ମଦ ସହିତ ସମ୍ଭୁ-କୋଦଣ୍ଡ-ବିହଣ୍ଡନ !

ଜୟ କୁଠାରଧରଦର୍ପଦଲନ ଦିନକରକୁଲମଣ୍ଡନ॥

ଜୟ ଜନକନଗର-ଆନନ୍ଦପ୍ରଦ, ସୁଖସାଗର, ସୁଷମାଭବନ।

କହ ତୁଲସିଦାସୁ ସୁରମୁକୁମନି, ଜୟ ଜୟ ଜୟ ଜାନକିରମନ॥

             ୧୨୦

ଜୟ ଜୟନ୍ତ-ଜୟକର, ଅନନ୍ତ, ସଜ୍ଜନଜନରଞ୍ଜନ!

ଜୟ ବିରାଧ-ବଧ-ବିଦୁଷ, ବିବୁଧ-ମୁନିଗନ-ଭୟ-ଭଞ୍ଜନ

ଜୟ ନିସିଚରୀ-ବିରୂପ-କରନ ରଘୁବଂସବିଭୂଷନ!

ସୁଭଟ ଚତୁର୍ଦସ-ସହସ ଦଲନ ତ୍ରିସିରା-ଖର-ଦୂଷନ॥

ଜୟ ଦଣ୍ଡକବନ-ପାବନ-କରନ,ତୁଲସିଦାସ-ସଂସୟ-ସମନ!

ଜଗବିଦିତ ଜଗତମନି, ଜୟତି ଜୟ ଜୟ ଜୟ ଜୟ ଜାନକିରମନ!

ଜୟ ମାୟାମୃଗମଥନ, ଗୀଧ-ସବରୀ-ଉଧ୍ଦାରନ !

ଜୟ କବନ୍ଧସୂଦନ ବିସାଲ ତରୁ ତାଲ ବିଦାରନ !

ଦବନ ବାଲି ବଲସାଲି, ଥପନ ସୁଗ୍ରୀବ, ସନ୍ତହିତ !

କପି କରାଲ ଭଟ ଭାଲୁ କଟକ ପାଲନ,କୃପାଲଚିତ!

ଜୟ ସିୟ-ବିୟୋଗ-ଦୁଖ ହେତୁ କୃତ-ସେତୁବନ୍ଧ ବାରିଧିଦମନ !

ଦସସୀସ ବିଭୀଷନ ଅଭୟପ୍ରଦ, ଜୟ ଜୟ ଜୟ ଜାନକିରମନ !

            ୧୨୧ 

          ରାମପ୍ରେମକୀ ପ୍ରଧାନତା

କନକକୁଧରୁ କେଦାରୁ, ବୀଜୁ ସୁନ୍ଦର ସୁରମନି ବର।

ସୀଞ୍ଚି କାମଧୁକ ଧେନୁ ସୁଧାମୟ ପୟ ବିସୁଧ୍ଦତର॥

ତୀରଥପତି ଅଙ୍କୁରସରୂପ ଜଚ୍ଛେସ ରଚ୍ଛ ତେହି।

ମରକତମୟ ସାଖା-ସୁପୁତ୍ର, ମଞ୍ଜରୟ ଲଚ୍ଛି ଜେହି॥

କୈବଲ୍ୟ ସକଲ ଫଲ, କଲପତରୁ,ସୁଭ ସୁଭାବ ସବ ସୁଖ ବରିସ।

ଜାୟ ସୋ ସୁଭଟୁ ସମର୍ଥ ପାଇ ରନ ରାରି ନ ମଣ୍ଡୈ।

ଜାୟ ସୋ ଜତୀ କହାୟ ବିଷୟ-ବାସନା ନ ଛଣ୍ଡୈ॥

ଜାୟ ଧନିକୁ ବିନୁ ଦାନ, ଜାୟ ନିର୍ଧନ ବିନୁ ଧର୍ମହି।

ଜାୟ ସୋ ପଣ୍ଡିତ ପଢ଼ି ପୁରାନ ଜୋ ରତ ନ ସୁକର୍ମହି॥

ସୁତ ଜାୟ ମାତୁ-ପିତୁ-ଭକ୍ତି ବିନୁ, ତିୟ ସୋ ଜାୟ ଜେହି ପତି ନ ହିତ।

ସବ ଜାୟ ଦାସୁ ତୁଲସୀ କହୈ, ଜୌଂ ନ ରାମପଦ ନେହୁ ନିତ॥

 

           ୧୨୨

କୋ ନ କ୍ରୋଧ ନିରଦହ୍ୟୋ, କାମ ବସ କେହି ନହି କୀନ୍ହୋ?

କୋ ନ ଲୋଭ ଦୃଢ଼ ଫନ୍ଦ ବାଁଧି ତ୍ରାସନ କରି ଦୀନ୍ହୋ ?

କୌନ ହୃଦୟଁ ନହି ଲାଗ କଠୀନ ଅତି ନାରି-ନୟନ-ସର?

ଲୋଚନଜୁତ ନହି ଅନ୍ଧ ଭୟୋ ଶ୍ରୀ ପାଇ କୌନ ନର ?

ସୁର-ନାଗ-ଲୋକ ମହିମଣ୍ଡଲହୁଁ କୋ ଜୁ ମୋହ କୀନ୍ହୋ ଜୟ ନ ?

କହ ତୁସିଦାସୁ ସୋ ଊବରୈ, ଜେହି ରାଖ ରାମୁ ରାଜିବନୟନ॥

ଭୌଂହ-କମାନ ସଁଧାନ ସୁଠାନ ଜେ ନାରି-ବିଲୋକନି-ବାନତେଂ ବାଁଚେ।

କୋପ-କୃସାନୁ ଗୁମାନ-ଅବାଁ ଘଟ-ଜ୍ୟୋଂ ଜିନକେ ମନ ଆବ ନ ଆଁଚେ।

ଲୋଭ ସବୈ ନଟକେ ବସ ହ୍ୱୈ କପି-ଜ୍ୟୋଂ ଜଗମେଂ ବହୁ ନାଚ ନ ନାଚେ

ନୀକେ ହୈଂ ସାଧୁ ସବୈ ତୁଲସୀ, ପୈ ତେଈ ରଘୁବୀରକେ ସେବକ ସାଁଚେ॥

ବେଷ ସୁବନାଇ ସୁଚି ବଚନ କହୈଂ ଚୁବାଇ

      ଜାଇ ତୌ ନ ଜରନି ଧରନି-ଧନ-ଧାମକୀ।

           ୧୨୩

କୋଟିକ ଉପାୟ କରି ଲାଲି ପାଲିଅତ ଦେହ,

      ମୁଖ କହିଅତ ଗତି ରାମହୀକେ ନାମକୀ॥

ପ୍ରଗଟୈଂ ଉପାସନା, ଦୁରାବୈଂ ଦୁରବାସନାହି,

       ମାନସ ନିବାସଭୂମି ଲୋଭ-ମୋହ-କାମକୀ।

ରାଗ-ରୋଷ-ଇରିଷା-କପଟ-କୁଟିଲାଈ ଭରେ

       ତୁଲସୀ-ସେ ଭଗତ ଭଗତି ଚହୈଂ ରାମକୀ॥

କାଲିହୀଂ ତରୁନ ତନ, କାଲିହୀଂ ଧରନି-ଧର,

      କାଲିହୀଂ ଜିତୌଙ୍ଗୋ ରନ, କହତ କୁଚାଲି ହୈ।

କାଲିହୀଂ ସାଧୌଙ୍ଗୋ କାଜ, କାଲିହୀଂ ରାଜା-ସମାଜ,

      ମସକ ହ୍ୱୈ କହୈ, ' ଭାର ମେରେ ମେରୁ ହାଲିହୈ'॥

ତୁଲସୀ ଯହୀ କୁଭାଁତି ଘନେ ଘର ଘାଲି ଆଈ,

       ଘନେ ଘର ଘାଲତି ହୈ, ଘନେ ଘର ଘାଲିହୈ।

ଦେଖତ- ସୁନତ-ସମୁଝତହୂ ନ ସୂଝୈ ସୋଈ,

        କବହୂଁ କହ୍ୟୋ ନ କାଲହୂ କୋ  କାଲୁ କାଲି ହୈ॥

           ୧୨୪

         ରାମଭକ୍ତିକୀ ଯାଚନା

ଭୟୋ ନ ତିକାଲ ତିହୂଁ ଲୋକ ତୁଲସୀ-ସୋ ମନ୍ଦ,

      ନିନ୍ଦୈଂ ସବ ସାଧୁ,ସୁନି ମାନୌଂ ନ ସକୋଚୁ ହୌଂ।

ଜାନତ ନ ଜୋଗୁ ହିୟଁ ହାନି ମାନୈଂ ଜାନକୀସୁ,

       କାହେକୋ ପରେଖୋ,ପାପୀ ପ୍ରପଞ୍ଚୀ ପୋଚୁ ହୌଂ॥

ପେଟ ଭରିବେକେ କାଜ ମହାରାଜକୋ କହାୟୋଂ

        ମହାରାଜହୂଁ କହ୍ୟୋ ହୈ ପ୍ରନତ-ବିମୋଚୁ ହୌଂ।

ନିଜ ଅଘଜାଲ, କଲିକାଲକୀ କରାଲତା

        ବିଲୋକି ହୋତ ବ୍ୟାକୁଲ, କରତ ସୋଈ ସୋଚୁ ହୌଂ॥

ଧର୍ମ କେଂ ସେତୁ ଜଗମଙ୍ଗଲକେ ହେତୁ ଭୂମି-

        ଭାରୁ ହରିବେକୋ ଅବତାରୁ ଲିୟୋ ନରକୋ।

ନୀତି ଔ ପ୍ରତୀତି-ପ୍ରୀତିପାଲ ଚାଲି ପ୍ରଭୁ ମାନୁ

        ଲୋକ-ବେଦ ରାଖିବେକୋ ପନୁ ରଘୁବରକୋ॥

ବାନର-ବିଭୀଷନକୀ ଓର କେ କନାବଡ଼େ ହୈଂ,

         ସୋ ପ୍ରସଙ୍ଗୁ ସୁନେଂ ଅଙ୍ଗୁ ଜରେ ଅନୁଚରକୋ।

ରାଖେ ରୀତି ଆପନୀ ଜୋ ହୋଇ ସୋଈ କୀଜୈ, ବଲି,

         ତୁଲସୀ ତିହାରୋ ଘର ଜାୟଊ ହୈ ଘରକୋ॥

           ୧୨୫

ନାମ ମହାରାଜକେ ନିବାହ ନୀକୋ କୀଜୈ ଉର

      ସବହୀ ସୋହାତ, ମୈଂ ନ ଲୋଗନି ସୋହାତ ହୌଂ।

କୀଜୈ ରାମ! ବାର ଯହି ମେରୀ ଓର ଚଷ-କୋର

       ତାହି ଲଗି ରଙ୍କ ଜ୍ୟୋଂ ସନେହ କୋ ଲଲାତ ହୌଂ॥

ତୁଲସୀ ବିଲୋକି କଲିକାଲକୀ କରାଲତା

       କୃପାଲକୋ ସୁଭାଉ ସମୁଝତ ସକୁଚାତ ହୌଂ

ଲୋକ ଏକ ଭାଁତିକୋ, ତ୍ରିଲୋକନାଥ ଲୋକବସ

        ଆପନୋ ନ ସୋଚୁ, ସ୍ୱାମୀ-ସୋଚହୀଂ ସୁଖାତ ହୌଂ॥

         ପ୍ରଭୁକୀ ମହତ୍ତା ଔର ଦୟାଲୁତା

ତୌଲୌଂ ଲୋଭ ଲୋଲୁପ ଲଲାତ ଲାଲଚୀ ଲବାର,

      ବାର-ବାର ଲାଲଚୁ ଧରନି-ଧନ-ଧାମକୋ।

           ୧୨୬

ତବଲୌଂ ବିୟୋଗ-ରୋଗ-ସୋଗ, ଭୋଗ ଜାତନାକୋ

       ଜୁଗ ସମ ଲାଗତ ଜୀବନୁ ଜାମ-ଜାମକୋ।

ତୌଲୌଂ ଦୁଖ-ଦାରିଦ ଦହତ ଅତି ନିତ ତନୁ

       ତୁଲସୀ ହୈ କିଙ୍କରୁ ବିମୋହ-କୋହ-କାମକୋ।

ସବ ଦୁଖ ଆପନେ, ନିରାପନେ ସକଲ ସୁଖ,

        ଜୌଲୌଂ ଜନୁ ଭୟୋ ନ ବଜାଇ ରାଜା ରାମକୋ॥

ତୌଲୌଂ ମଲୀନ , ହୀନ ଦୀନ, ସୁଖ ସପନେଂ ନ, 

      ଜହାଁ-ତହାଁ ଦୁଖୀ ଜନୁ ଭାଜନୁ କଲେସକୋ।

ତୌଲୌଂ ଉବେନେ ପାୟ ଫିରତ ପେଟୌ ଖଲାୟ

       ବାୟ ମୁହ ସହତ ପରାଭୌ ଦେସ-ଦେସକୋ।

ତବଲୌଂ ଦୟାବନୋ ଦୁସହ ଦୁଖ ଦାରିଦକୋ,

        ସାଥରୀକୋ ସୋଇବୋ, ଓଢ଼ିବୋ ଝୂନେ ଖେସକୋ॥

ଜବଲୌଂ ନ ଭଜୈ ଜୀହଁ ଜାନକୀ-ଜୀବନ ରାମୁ,

        ରାଜନକୋ ରାଜା ସୋ ତୌ ସାହେବୁ ମହେସକୋ॥

ଈସନକେ ଈସ, ମହାରାଜନକେ ମହାରାଜ,

      ଦେବନକେ ଦେବ, ଦେବ! ପ୍ରାନହୁକେ ପ୍ରାନ ହୌ।

          ୧୨୭

କାଲହୂକେ କାଲ, ମହାଭୂତନକେ ମହାଭୂତ,

       କର୍ମହୂକେ କରମ, ନିଦାନକେ ନିଦାନ ହୌ।

ନିଗମ କୋ ଅଗମ, ସୁଗମ ତୁଲସୀହୂ-ସେକୋ

       ଏତେ ମାନ ସୀଲସିନ୍ଧୁ, କରୁନାନିଧାନ ହୌ।

ମହିମା ଅପାର, କାହୂ ବୋଲକୋ ନ ବାରାପାର, 

        ବଡ଼ୀ ସାହବୀମେଂ ନାଥ ! ବଡ଼େ ସାବଧାନ ହୌ॥

ଆରତପାଲ କୃପାଲ ଜୋ ରାମୁ ଜେହୀଂ ସୁମିରେ ତେହିକୋ ତହଁ ଠାଢେଂ।

ନାମ-ପ୍ରତାପ-ମହାମହିମା ଅଁକରେ କିୟେ ଖୋଟେଉ ଛୋଟେଉ ବାଢ଼େ॥

ସେବକ ଏକତେଂ ଏକ ଅନେକ ଭଏ ତୁଲସୀ ତିହୁଁ ତାପ ନ ଡାଢ଼େ।

ପ୍ରେମ ବଦୌଂ ପ୍ରହଲାଦହିକୋ, ଜିନ ପାହନତେଂ ପରମେସ୍ୱରୁ କାଢ଼େ॥

 

କାଢ଼ି କୃପାନ, କୃପା ନ କହୂଁ, ପିତୁ କାଲ କରାଲ ବିଲୋକି ନ ଭାଗେ।

'ରାମ କହାଁ? ସବ ଠାଊଁହୈଂ,' ଖମ୍ଭମେଂ? 'ହାଁ'ସୁନି ହାଁକ ନୃକେହରି ଜାଗେ॥

ବୈରି ବିଦାରି ଭଏ ବିକରାଲ, କହେଂ ପ୍ରଲାଦହିକେଂ ଅନୁରାଗେ।

ପ୍ରୀତି-ପ୍ରତୀତି ବଡ଼ୀ ତୁଲସୀ, ତବତେଂ ସବ ପାହନ ପୂଜନ ଲାଗେ॥

            ୧୨୮

ଅନ୍ତରଜାମିହୁତେଂ ବଡ଼େ ବାହେରଜାମି ହୈଂ ରାମ, ଜେ ନାମ ଲିୟେତେଂ।

ଧାବତ ଧେନୁ ପେନ୍ହାଇ ଲବାଈ ଜ୍ୟୋଂ ବାଲକ-ବୋଲନି କାନ କିୟେତେଂ॥

ଆପନି ବୂଝି କହୈ ତୁଲସୀ, କହିବେକୀ ନ ବାବରି ବାତ ବିୟେତେଂ।

ପୈଜ ପରେଂ ପ୍ରହଲାଦହୁକୋ ପ୍ରଗଟେ ପ୍ରଭୁ ପାହନତେଂ, ନ ହିୟେତେଂ॥ 

ବାଲକୁ ବୋଲି ଦିୟୋ ବଲି କାଲକୋ କାୟର କୋଟି କୁଚାଲି ଚଲାଈ।

ପାପୀ ହୈ ବାପ, ବଡ଼େ ପରତାପତେଂ ଆପନି ଓରତେଂ ଖୋରି ନ ଲାଈ॥

ଭୂରି ଦଈଂ ବିଷମୂରି, ଭଈ ପ୍ରହଲାଦ-ସୁଧାଈଂ ସୁଧାକୀ ମଲାଈ।

ରାମକୃପାଁ ତୁଲସୀ ଜନକୋ କଗ ହୋତ ଭଲେକୋ ଭଲାଈ ଭଲାଈ॥

କଂସ କରୀ ବୃଜବାସିନ ପୈ କରତୂତି କୁଭାଁତି, ଚଲୀ ନ ଚଲାଈ।

ପଣ୍ଡୂକେ ପୂତ ସପୂତ, କପୂତ ସୁଜୋଧନ ଭୋ କଲି ଛୋଟୋ ଛଲାଈ॥

           ୧୨୯

କାନ୍ହ କୃପାଲ ବଡ଼େ ନତପାଲ, ଗଏ ଖଲ ଖେଚର ଖୀସ ଖଲାଈ।

ଠୀକ ପ୍ରତୀତି କହୈ ତୁଲସୀ, ଜଗ ହୋଈ ଭଲେ କୋ ଭଲାଈ ଭଲାଈ॥

ଅବନୀସ ଅନେକ ଭଏ ଅବନୀଂ, ଜିନକେ ଡରତେଂ ସୁର ସୋଚ ସୁଖାହୀଂ।

ମାନବ-ଦାନବ-ଦେବ ସତାବନ ରାବନ ଘାଟି ରଚ୍ୟୋ ଜଗ ମାହୀଂ॥

ତେ ମିଲିୟେ ଧରି ଧୂରି ସୁଜୋଧନୁ, ଜେ ଚଲତେ ବହୁ ଛତ୍ରକୀ ଛାଁହୀଂ।

ବେଦ ପୁରାନ କହୈଂ ,ଜଗୁ ଜାନ, ଗୁମାନ, ଗୋବିନ୍ଦହି ଭାବତ ନାହୀଂ॥

         ଗୋପିୟୋଙ୍କା ଅନନ୍ୟ ପ୍ରେମ

ଜବ ନୈନନ ପ୍ରୀତି ଠଈ ଠଗ ସ୍ୟାମ ସୋଂ, ସ୍ୟାନୀ ସଖୀ ହଠି ହୌଂ ବରଜୀ।

ନହି ଜାନୋ ବିୟୋଗୁ-ସୋ ରୋଗୁ ହୈ ଆଗେଂ, ଝୁକୀ ତବ ହୌଂ ତେହି ସୋଂ ତରଜୀ॥

ଅବ ଦେହ ଭଈ ପଟ ନେହକେ ଘାଲେ ସୋଂ, ବ୍ୟୌନ୍ତ କରୈ ବିରହା-ଦରଜୀ।

ବ୍ରଜରାଜକୁମାର ବିନା ସୁନୁ ଭୃଙ୍ଗ ! ଅନଙ୍ଗୁ ଭୟୋ ଜିୟକୋ ଗରଜୀ॥

 

           ୧୩୦

ଜୋଗ-କଥା ପଠଈ ବ୍ରଜକୋ,ସବ ସୋ ସଠ ଚେରୀକୀ ଚାଲ ଚଲାକୀ।

ଊଧୌ ଜୂ! କ୍ୟୌଂ ନ କହୈ କୁବରୀ, ଜୋ ବରୀ ନଟନାଗର ହେରି ହଲାକୀ॥

ଜାହି ଲଗୈ ପରି ଜାନେ ସୋଈ, ତୁଲସୀ ସୋ ସୋହାଗିନି ନନ୍ଦଲଲାକୀ।

ଜାନୀ ହୈ ଜାନପନୀ ହରିକୀ, ଅବ ବାଁଧିୟୈଗୀ କଛୁ ମୋଟି କଲାକୀ॥

ପଠୟୋ ହୈ ଛପଦୁ ଛବୀଲେଂ କାନ୍ହ କୈହୂଁ କହୂଁ

      ଖୌଜିକୈ ଖବାସୁ ଖାସୋ କୁବରୀ-ସୀ ବାଲକୋ।

ଗ୍ୟାନକୋ ଗଢ଼ୈୟା,ବିନୁ ଗିରାକୋ ପଢ଼ୈୟା,ବାର-

      ଖାଲକୋ କଢ଼ୈୟା, ସୋ ବଢ଼ୈୟା ଉର-ସାଲକୋ॥

ପ୍ରୀତିକୋ ବଧୀକ,ରସ ରୀତିକୋ ଅଧିକ,ନୀତି-

      ନିପୁନ, ବିବେକୁ ହୈ, ନିଦେସୁ ଦେସ-କାଲକୋ।

ତୁଲସୀ କହେଂ ନ ବନୈ, ସହେଂ ହୀ ବନୈଗୀ ସବ

       ଜୋଗୁ ଭୟୋ ଜୋଗକୋ ବିୟୋଗୁ ନନ୍ଦଲାଲକୋ॥

           ୧୩୧

           ବିନୟ

ହନୁମାନ ବ୍ହେ କୃପାଲ, ଲାଡିଲେ ଲଖନଲାଲ!

      ଭାବତେ ଭରତ! କୀଜୈ ସେବକ-ସହାୟ ଜୂ।

ବିନତୀ କରତ ଦୀନ ଦୂବରୋ ଦୟାବନୋ ସୋ

       ବିଗରେତେଂ ଆପୁ ହୀ ସୁଧାରି ଲୀଜେ ଭାୟ ଜୂ॥

ମେରୀ ସାହିବିନୀ ସଦା ସୀସପର ବିଲସତି

        ଦେବି କ୍ୟୋଂ ନ ଦାସକୋ ଦେଖାଇୟତ ପାୟ ଜୂ।

ଖୀଝହୂମେଂ ରୀଝିବେକୀ ବାନି ସଦା ରୀଝତ ହୈଂ,

        ରୀଝେ ହ୍ୱୈହୈଂ, ରାମକୀ ଦୋହାଈ, ରଘୁରାୟ ଜୂ॥

ବେଷ ବିରାଗକୋ, ରାଗ ଭରୋ ମନୁ ମାୟ! କହୌଂ ସତିଭାବ ହୌଂ ତୋସୋଂ।

ତେରେ ହୀ ନାଥକୋ ନାମୁ ଲୈ ବେଚି ହୌଂ ପାତକୀ ପାବଁର ପ୍ରାନନି ପୋସୋଂ॥

ଏତେ ବଡ଼େ ଅପରାଧୀ ଅଘୀ କହୁଁ, ତୈଂ କହୁ, ଅମ୍ବ! କି ମେରୋ ତୂଁ ମୋସୋଂ।

 

ସ୍ୱାରଥକୋ ପରମାରଥକୋ ପରିପୁରନ ଭୋ, ଫିରି ଘାଟି ନ ହୋସୋଂ॥

 

            ୧୩୨

           ସୀତାବଟ-ବର୍ଣନ

ଜହାଁ ବାଲମୀକି ଭଏ ବ୍ୟାଧତେଂ ମୁନିନ୍ଦୁ ସାଧୁ

 

      'ମରା ମରା' ଜପେଂ ସିଖ ସୁନି ରିଷି ସାତକୀ।

ସୀୟକୋ ନିବାସ, ଲବ-କୁସକୋ ଜନମଥଲ 

       ତୁଲସୀ ଛୁବତ ଛାଁହ ତାପ ଗରୈ ଗାତକୀ॥

ବିଟପମହୀପ ସୁରସରିତ ସମୀପ ସୋହୈ,

        ସୀତାବଟୁ ପେଖତ ପୁନୀତ ହୋତ ପାତକୀ।

ବାରିପୁର ଦିଗପୁର ବୀଚ ବିଲସତି ଭୂମି,

        ଅଙ୍କିତ ଜୋ ଜାନକୀ-ଚରନ-ଜଲଜାତକୀ॥

ମରକତବରନ ପରନ ,ଫଲ ମାନିକ-ସେ

      ଲସୈ ଜଟାଜୂଟ ଜନୁ ରୂଖବେଷ ହରୁ ହୈ।

ସୁଷମାକୋ ଢୈରୁ କୈଧୌଂ ସୁକୃତ-ସୁମେରୁ କୈଧୌଂ,

       ସମ୍ପଦା ସକଲ ମୁଦ-ମଙ୍ଗଲକୋ ଘରୁ ହୈ॥

ଦେତ ଅଭିମତ ଜୋ ସମେତ ପ୍ରୀତି ସେଇୟେ

       ପ୍ରତୀତି ମାନି ତୁଲସୀ, ବିଚାରି କାକୋ ଥରୁ ହୈ।

 ସୁରସରି ନିକଟ ସୁହାବନୀ ଅବନି ସୋହୈ

        ରାମରବନିକୋ ବଟୁ କଲି କାମତରୁ ହୈ॥

           ୧୩୩

ଦେବଧୁନି ପାସ, ମୁନିବାସୁ,ଶ୍ରୀନିବାସୁ ଜହାଁ,

 

      ପ୍ରାକୃତହୂଁ ବଟ-ବୂଟ ବସତ ପୁରାରି ହୈଂ।

ଜୋଗ-ଜପ-ଜାଗକୋ, ବିରାଗକୋ ପୁନୀତ ପୀଠୁ

       ରାଗିନି ପୈ ସୀଠି ଡୀଠି ବାହରୀ ନିହାରି ହୈଂ॥

'ଆୟସୁ', 'ଆଦେସ', 'ବାବୂ' ଭଲୋ-ଭଲୋ ଭାବସିଧ୍ଦ 

        ତୁଲସୀ ବିଚାରି ଜୋଗୀ କହତ ପୁକାରି ହୈଂ।

ରାମ-ଭଗତନକୋ ତୌ କାମତରୁତେଂ ଅଧିକ,

         ସିୟବଟୁ ସେୟେଂ କରତଲ ଫଲ ଚାରି ହୈଂ॥

          ଚିତ୍ରକୂଟ-ବର୍ଣନ

ଜହାଁ ବନୁ ପାବନୋ ସୁହାବନେ ବିହଙ୍ଗ-ମୃଗ,

       ଦେଖି ଅତି ଲାଗତ ଅନନ୍ଦୁ ଖେତ-ଖୂଁଟ-ସୋ।

           ୧୩୪

ସୀତା-ରାମ-ଲଖନ-ନିବାସୁ, ବାସୁ ମୁନିନକୋ,

      ସିଧ୍ଦ-ସାଧୁ-ସାଧକ ସବୈ ବିବେକ-ବୂଟ-ସୋ॥

ଝରନା ଝରତ ଝାରି ସୀତଲ ପୁନୀତ ବାରି,

       ମନ୍ଦାକିନି ମଞ୍ଜୁଲ ମହେସଜଟାଜୂଟ-ସୋ।

ତୁଲସୀ ଜୌଂ ରାମସୋ ସନେହୁ ସାଁଚୋ ଚାହିୟେ ତୌ,

        ସେଇୟେ ସନେହସୋଂ ବିଚିତ୍ର ଚିତ୍ରକୂଟ ସୋ॥

ମୋହ-ବନ-କଲିମଲ-ପଲ-ପୀନ ଜାନି ଜିୟ

       ସାଧୁ-ଗାଇ-ବିପ୍ରନକେ ଭୟକୋ ନେବାରିହୈ।

ଦୀନ୍ହୀହୈ ରଜାଇ ରାମ, ପାଇ ସୋ ସହାଇ ଲାଲ

       ଲଖନ ସମତ୍ଥ ବୀର ହେରି-ହେରି ମାରିହୈ॥

ମାଦାକିନୀ ମଞ୍ଜୁଲ କମାନ ଅସି,ବାନ ଜହାଁ

        ବାରି-ଧାର ଧୀର ଧରି ସୁକର ସୁଧାରିହୈ।

ଚିତ୍ରକୂଟ ଅଚଲ ଅହେରି ବୈଠ୍ୟୋ ଘାତ ମାନୋ

         ପାତକକେ ବ୍ରାତ ଘୋର ସାବଜ ସଁଘାରିହୈ॥

ଲାଗି ଦବାରି ପହାର ଠହୀ, ଲହକୀ କପି ଲଙ୍କ ଜଥା ଖରଖୌକୀ।

ଚାରୁ ଚୁଆ ଚହୁଁ ଓର ଚଲୈଂ, ଲପଟୈଂ-ଝପଟୈଂ ସୋ ତମୀଚର ତୌଙ୍କୀ॥

            ୧୩୫

କ୍ୟୌଂ କହି ଜାତ ମହାସୁଷମା, ଉପମା ତକି ତାକତ ହୈ କବି କୌଂ କୀ।

ମାନୋ ଲସୀ ତୁଲସୀ ହନୁମାନ ହିଏଁ ଜଗଜୀତି ଜରାୟକୀ ଚୌକୀ॥

          ତୀର୍ଥରାଜ-ସୁଷମା

ଦେବ କହୈଂ ଅପନୀ-ଅପନା, ଅବଲୋକନ ତୀରଥରାଜୁ ଚଲୋ ରେ।

ଦେଖି ମିଟୈଂ ଅପରାଧ ଅଗାଧ, ନିମଜ୍ଜତ ସାଧୁ-ସମାଜୁ ଭଲୋ ରେ॥

ସୋହୈ ସିତାସିତକୋ ମିଲିବୋ, ତୁଲସୀ ହୁଲସୈ ହିୟ ହେରି ହଲୋରେ।

ମାନୋ ହରେ ତୃନ ଚାରୁ ଚରୈଂ ବଗରେ ସୁରଧେନୁକେ ଧୌଲ କଲୋରେ॥

          ଶ୍ରୀଗଙ୍ଗା-ମହାତ୍ମ୍ୟ

ଦେବନଦୀ କହଁ ଜୋ ଜନ ଜାନ କିଏ ମନସା, କୁଲ କୋଟି ଉଧାରେ।

ଦେଖି ଚଲେ ଝଗରୈଂ ସୁରନାରି, ସୁରେସ ବନାଇ ବିମାନ ସଁବାରେ॥

ପୂଜାକୋ ସାଜୁ ବିରଞ୍ଚି ରଚୈଂ ତୁଲସୀ, ଜେ ମହାତମ ଜାନନିହାରେ।

ଓକକୀ ନୀବ ପରୀ ହରିଲୋକ ବିଲୋକତ ଗଙ୍ଗ ! ତରଙ୍ଗ ତିହାରେ॥

             ୧୩୬

ବ୍ରହ୍ମୁ ଜୋ ବ୍ୟାପକୁ ବେଦ କହୈଂ, ଗମ ନାହିଂ ଗିରା ଗୁନ-ଗ୍ୟାନ-ଗୁନୀକୋ।

ଜୋ କରତା, ଭରତା, ହରତା,ସୁର-ସାହେବୁ,ସାହେବୁ ଦୀନ-ଦୁନୀକୋ॥

ସୋଇ ଭୟୋ ଦ୍ରବରୂପ ସହୀ, ଜୋ ହୈ ନାଥୁ ବିରଞ୍ଚି ମହେସ ମୁନୀକୋ।

ମାନି ପ୍ରତୀତି ସଦା ତୁଲସୀ ଜଲୁ କାହେ ନ ସେବତ ଦେବଧୁନୀକୋ॥

ବାରି ତିହାରୋ ନିହାରି ମୁରାରି ଭଏଁ ପରସେଂ ପଦ ପାପୁ ଲହୌଗୋ॥

ଈସ ହ୍ୱୈ ସୀସ ଧରୌଂ ପୈ ଡରୌଂ , ପ୍ରଭୁକୀ ସମତାଁ ବଡ଼େ ଦୋଷ ଦହୌଙ୍ଗୋ॥

ବରୁ ବାରହିଂ ବାର ସରୀର ଧରୌଂ,ରଘୁବୀରକୋ ହ୍ୱୈ ତବ ତୀର ରହୌଙ୍ଗୋ।

ଭାଗୀରଥୀ! ବିନବୌଂ କର ଜୋରି, ବହୋରି ନ ଖୋରି ଲଗୈ ସୋ କହୌଙ୍ଗୋ॥

              

            ୧୩୭

           ଅନ୍ନପୂର୍ଣା-ମହାତ୍ମ୍ୟ

ଲାଲଚୀ ଲଲାତ, ବିଲଲାତ ଦ୍ୱାର-ଦ୍ୱାର ଦୀନ,

        ବଦନ ମଲୀନ, ମନ ମିଟୈ ନା ବିସୂରନା।

ତାକତ ସରାଧ, କୈ ବିବାହ, କୈ ଉଛାହ କଛୂ,

        ଡୋଲୈ ଲୋଲ ବୂଝତ ସବଦ ଢୋଲ-ତୂରନା॥

ପ୍ୟାସେହୂଁ ନ ପାବୈ ବାରି, ଭୂଖେଂ ନ ଚନକ ଚାରି,

         ଚାହତ ଅହାରନ ପହାର, ଦାରି ଘୂର ନା।

ସୋକକୋ ଅଗାର, ଦୁଖଭାର ଭରୋ ତୌଲୌଂ ଜନ

         ଜୌଲୌଂ ଦେବୀ ଦ୍ରବୈ ନ ଭବାନୀ ଅନ୍ନପରନା॥

          ଶଙ୍କର-ସ୍ତବନ

ଭସ୍ମ ଅଙ୍ଗ, ମର୍ଦନ ଅନଙ୍ଗ, ସନ୍ତତ ଅସଙ୍ଗ ହର।

ସୀସ ଗଙ୍ଗ, ଗିରିଜା ଅର୍ଧଙ୍ଗ, ଭୂଷନ ଭୁଜଙ୍ଗବର॥

ମୁଣ୍ଡମାଲ, ବିଧୁ ବାଲ ଭାଲ,ଡମରୁ କପାଲୁ କର।

ବିବୁଧବୃନ୍ଦ-ନବକୁମୁଦ-ଚନ୍ଦ, ସୁଖକନ୍ଦ ସୂଲଧର॥

ତ୍ରିପୁରାରି ତ୍ରିଲୋଚନ, ଦିଗ୍ବସନ, ବିଷଭୋଜନ, ଭବଭୟହରନ।

କହ ତୁଲସିଦାସୁ ସେବତ ସୁଲଭ ସିବ ସିବ ସିବ ସଙ୍କର ସରନ॥

            ୧୩୮

ଗରଲ-ଅସନ ଦିଗବସନ ବ୍ୟସନ ଭଞ୍ଜନ ଜନରଞ୍ଜନ।

କୁନ୍ଦ-ଇନ୍ଦୁ-କର୍ପର-ଗୌର ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦଘନ॥

ବିକଟବେଷ, ଉର ସେଷ, ସୀସ ସୁରସରିତ ସହଜ ସୁଚି।

ସିବ ଅକାମ ଅଭିରାମଧାମ ନିତ ରାମନାମ ରୁଚି॥

କନ୍ଦର୍ପଦର୍ପ ଦୁର୍ଗମ ଦମନ ଉମାରମନ ଗୁନଭବନ ହର।

ତ୍ରିପୁରାରି! ତ୍ରିଲୋଚନ! ତ୍ରିଗୁନପର! ତ୍ରିପୁରମଥନ! ଜୟ ତ୍ରିଦସବର॥

ଅରଧ ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗନା, ନାମୁ ଜୋଗୀସୁ, ଜୋଗପତି।

ବିଷମ ଅସନ ଦିଗବସନ, ନାମ ବିସ୍ବେସୁ ବୀସ୍ୱଗତି॥

କର କପାଲ, ସିର ମାଲ ବ୍ୟାଲ, ବିଷ-ଭୂତି-ବିଭୂଷନ।

ନାମ ସୁଧ୍ଦ, ଅବିରୁଧ୍ଦ, ଅମର ଅନବଦ୍ୟ, ଅଦୂଷନ॥

ବିକରାଲ-ଭୂତ-ବେତାଲ-ପ୍ରିୟ ଭୀମ ନାମ, ଭବଭୟଦମନ।

ସବ `ବିଧି ସମର୍ଥ, ମହିମା ଅକଥ, ତୁଲସିଦାସ-ସଂସୟ-ସମନ॥

            ୧୩୯

ଭୂତନାଥ ଭୟହରନ ଭୀମ ଭୟଭବନ ଭୂମିଧର।

ଭାନୁମନ୍ତ ଭଗବନ୍ତ ଭୂତିଭୂଷନ ଭୁଜଙ୍ଗବର॥

ଭବ୍ୟ ଭାବବଲ୍ଲଭ ଭବେସ ଭବ-ଭାର-ବିଭଞ୍ଜନ

ଭୂରିଭୋଗ ଭୈରବ କୁଜୋଗଗଞ୍ଜନ ଜନରଞ୍ଜନ॥

ଭାରତୀ-ବଦନ ବିଷ-ଅଦନ ସିବ ସସି-ପତଙ୍ଗ-ପାବକ-ନୟନ।

କହ ତୁଲସିଦାସ କିନ ଭଜସି ମନ ଭଦ୍ରସଦନ ମର୍ଦନମୟ॥

ନାଗୋ ଫିରୈ କହୈ ମାଗନୋ ଦେଖି 'ନ ଖାଁଗୋ କଛୂ', ଜନି ମାଗିୟେ ଥୋରୋ।

ରାଁକନି ନାକପ ରୀଝି କରୈ ତୁଲସୀ ଜଗ ଜୋ ଜୁରୈଂ ଜାଚକ ଜୋରୋ॥

ନାକ ସମ୍ବାରତ ଆୟୋ ହୌଂ ନାକହି, ନାହିଂ ପିନାକିହି ନେକୁ ନିହୋରୋ।

ବ୍ରହ୍ମା କହୈ, ଗିରିଜା! ସିଖବୋ ପତି ରାବରୋ, ଦାନି ହୈ ବାବରୋ ଭୋରୋ॥

ବିଷୁ ପାବକୁ ବ୍ୟାଲ କରାଲ ଗରେଂ, ସରନାଗତ ତୌ ତିହୁଁ ତାପ ନ ଡାଢ଼େ॥

ଭୂତ ବେତାଲ ସଖା, ଭବ ନାମୁ ଦଲୈ ପଲମେଂ ଭବକେ ଭୟ ଗାଢ଼େ॥

            ୧୪୦

ତୁଲସୀସୁ ଦରିଦ୍ରୁ-ସିରୋମନି, ସୋ ସୁମିରେଂ ଦୁଖ-ଦାରିଦ ହୋହିଂ ନ ଠାଢ଼େ।

ଭୌନମେଂ ଭାଁଗ,ଧତୁରୋଈ ଆଁଗନ, ନାଗେକେ ଆଗେଂ ହୈଂ ମାଗନେ ବାଢ଼େ॥

ସୀସ ବସୈ ବରଦା, ବରଦାନି, ଚଢ୍ୟୋବରଦା, ଧରନ୍ୟୋ ବରଦା ହୈ।

ଧାମ ଧତୂରୋ, ବିଭୂତିକୋ କୂରୋ,ନିବାସୁ ଜହାଁ ସବ ଲୈ ମରେ ଦାହୈଂ॥

ବ୍ୟାଲୀ କପାଲୀ ହୈ ଖ୍ୟାଲୀ, ଚହୂଁ ଦିସି ଭାଁଗକୀ ଟାଟିନ୍ହକେ ପରଦା ହୈଂ।

ରାଁକସିରୋମନି କାକିନିଭାଗ ବିଲୋକତ ଲୋକପ କୋ କରଦା ହୈ॥

ଦାନି ଜୋ ଚାରି ପଦାରଥକୋ, ତ୍ରିପୁରାରି, ତିହୂଁ ପୁରମେଂ ସିର ଟୀକୋ।

ଭୋରୋ ଭଲୋ, ଭଲେ ଭାୟକୋ ଭୂଖୋ, ଭଲୋଈ କିୟୋ ସୁମିରେଂ ତୁଲସୀକୋ॥

ତା ବିନୁ ଆସକୋ ଦାସ ଭୟୋ,କବହୂଁ ନ ମିଟ୍ୟୋ ଲଘୁ ଲାଲଚୁ ଜୀକୋ।

ସାଧୋ କହା କରି ସାଧନ ତୈଂ, ଜୋ ପୈ ରାଧୋ ନହୀଂ ପତି ପାରବତୀକୋ॥

             ୧୪୧

ଜାତ ଜରେ ସବ ଲୋକ ବିଲୋକି ତିଲୋଚନ ସୋ ବିଷୁ ଲୋକି ଲିୟୋ ହୈ।

ପାନ କିୟୋ ବିଷୁ, ଭୂଷନ ଭୋ, କରୁନାବରୁନାଲୟ ସାଇଁ-ହିୟୋ ହୈ।

ମେରୋଇ ଫୋରିବେ ଜୋଗୁ କପାରୁ, କିଧୌଂ କଛୁ କାହୂଁ ଲଖାଇ ଦିୟୋ ହୈ

କାହେ ନ କାନ କରୌଂ ବିନତୀ ତୁଲସୀ କଲିକାଲ ବେହାଲ କିୟୋ ହୈ॥

ଖାୟୋ କାଲକୂଟୁ ଭୟୋ ଅଜର ଅମର ତନୁ,

       ଭବନୁ ମସାନୁ, ଗଥ ଗାଠରୀ ଗରଦକୀ।

ଡମରୁ କପାଲୁ କର,ଭୂଷନ କରାଲ ବ୍ୟାଲ,

        ବାବରେ ବଡ଼େକୀ ରୀଝ ବାହନ ବରଦକୀ॥

ତୁଲସୀ ବିସାଲ ଗୋରେ ଗାତ ବିଲସତି ଭୂତି,

        ମାନୋ ହିମଗିରି ଚାରୁ ଚାଁଦନୀ ସରଦକୀ।

ଅର୍ଥ-ଧର୍ମ-କାମ-ମୋଚ୍ଛ ବସତ ବିଲୋକନିମେଂ,

         କାସୀ କରାମାତି ଜୋଗୀ ଜାଗତି ମରଦକୀ॥

ପିଙ୍ଗଲ ଜଟାକଲାପୁ ମାଥେପୈ ପୁନୀତ ଆପୁ, 

       

ପାବକ ନୈନା ପ୍ରତାପ ଭ୍ରୂପର ବରତ ହୈ।

          ୧୪୨

ଲୋୟନ ବିସାଲ ଲାଲ, ସୋହୈ ବାଲଚନ୍ଦ୍ର ଭାଲ,

      ଖଣ୍ଠ କାଲକୂଟୁ, ବ୍ୟାଲ-ଭୂଷନ ଧରତ ହୈ॥

ସୁନ୍ଦର ଦିଗମ୍ବର, ବିଭୂତି ଗାତ, ଭାଁଗ ଖାତ,

       ରୂରେ ସୃଙ୍ଗୀ ପୁରେଂ କାଲ-କଣ୍ଟକ ହରତ ହୈଂ।

ଦେତ ନ ଅଘାତ ରୀଝି, ଜାତ ପାତ ଆକହୀକେଂ

        ଭୋରାନାଥ ଜୋଗୀ ଜବ ଔଢର ଢରତ ହୈଂ॥

ଦେତ ସମ୍ପଦାସମେତ ଶ୍ରୀନିକେତ ଜାଚକନି, 

      ଭବନ ବିଭୂତି-ଭାଁଗ, ବୃଷଭ ବହନୁ ହୈ।

ନାମ ବାମଦେବ ଦାହିନୋ ସଦା ଅସଙ୍ଗ ରଙ୍ଗ

       ଅର୍ଧ୍ଦ ଅଙ୍ଗ ଅଙ୍ଗନା, ଅନଙ୍ଗକୋ ମହନୁ ହୈ॥

ତୁଲସୀ ମହେସକୋ ପ୍ରଭାବ ଭାବହୀଂ ସୁଗମ

       ନିଗମ-ଅଗମହୂକୋ ଜାନିବୋ ଗହନୁ ହୈ।

ଭେଷ ତୌ ଭିଖାରକୋ ଭୟଙ୍କରରୂପ ସଙ୍କର

ଦୟାଲ ଦୀନବନ୍ଧୁ ଦାନି ଦାରିଦଦହନୁ ହୈ॥

          ୧୪୩

ଚାହୈ ନ ଅନଙ୍ଗ- ଅରି ଏକୌ ଅଙ୍ଗ ମାଗନେକୋ

      ଦେବୋଈ ପୈ ଜାନିୟେ,ସୁଭାବସିଧ୍ଦ ବାନି ସୋ।

ବାରି ବୁନ୍ଦ ଚାରି ତ୍ରିପୁରାରି ପର ଡାରିୟେ ତୌ

       ଦେତ ଫଲ ଚାରି, ଲେତ ସେବା ସାଁଚୀ ମାନି ସୋ॥

ତୁଲସୀ ଭରୋସୋ ନ ଭବେସ ଭୋରାନାଥକୋ ତୌ

        କୋଟିକ କଲେସ କରୌ, ମରୌ ଛାର ଛାନି ସୋ।

ଦାରିଦ ଦମନ ଦୂଖ-ଦୋଷ ଦାହ ଦାବାନଲ

        ଦୁନୀ ନ ଦୟାଲ ଦୂଜୋ ଦାନି ସୂଲପାନି-ସୋ॥

କାହେକୋ ଅନେକ ଦେବ ସେବତ ଜାଗୈ ମସାନ

      ଖୋବତ ଅପାନ, ସଠ ହୋତ ହଠି ପ୍ରେତ ରେ।

କାହେକୋ ଉପାୟ କୋଟି କରତ,ମରତ ଧାୟ, 

       ଜାଚତ ନରେସ ଦେସ- ଦେସକେ,ଅଚେତ ରେ

ତୁଲସୀ ପ୍ରତୀତି ବିନୁ ତ୍ୟାଗୈ ତୈଂ ପ୍ରୟାଗ ତନୁ, 

        ଧନହୀକେ ହେତ ଦାନ ଦେତ କୁରୁଖେତ ରେ।

ପାତ ଦ୍ୱୈ ଧତୂରେକେ ଦୈ, ଭୋରେଂ କୈ, ଭବେସସୋଂ,

        ସୁରେସହୂକୀ ସମ୍ପଦା ସୁଭାୟସୋଂ ନ ଲେତ ରେ॥ 

           ୧୪୪ 

ସ୍ୟନ୍ଦନ,ଗୟନ୍ଦ, ବାଜିରାଜି,ଭଲେ ଭଲେ ଭଟ,

      ଧନ-ଧାମ-ନିକର କରନିହୂଁ ନ ପୂଜୈ କ୍ୱୈ।

ବନିତା ବିନୀତ, ପୂତ ଫାବନ ସୋହାବନ,ଔ

      ବିନୟ ବିବେକ, ବିଦ୍ୟା ସୁଭଗ ସରୀର ଜ୍ୱୈ॥

ଇହାଁ ଐସୋ ସୁଖ,ପରଲୋକ ସିବଲୋକ ଓକ,

       ଜାକୋ ଫଲ ତୁଲସୀ ସୋ ସୁନୌ ସାବଧାନ ହ୍ୱୈ।

ଜାନେଂ, ବିନୁ ଜାନେଂ, କୈ ରିସାନେଂ, କେଲି କବହୁଁକ

        ସିବହି ଚଢ଼ାଏ ହ୍ୱୈହୈଂ ବେଲକେ ପତୌବା ଦ୍ୱୈ॥

ରତି-ସୀ ରବନି, ସିନ୍ଧୁମେଖଲା ଅବନି ପତି

      ଔନିପ ଅନେକ ଠାଢ଼େ ହାଥ ଜୋରି ହାରି କୈ।

ସମ୍ପଦା-ସମାଜ ଦେଖି ଲାଜ ସୁରରାଜହୂକେଂ

      ସୁଖ ସବ ବିଧି ବିଧି ଦୀନ୍ହୈଂ, ସବାଁରି କୈ॥

 

ଇହାଁ ଐସୋ ସୁଖ, ସୁରଲୋକ ସୁରନାଥପଦ,

       ଜାକୋ ଫଲ ତୁଲସୀ ସୋ କହୈଗୋ ବିଚାରି କୈ।

ଆକକେ ପତୌଆ ଚାରି ଫୂଲ କୈ ଧତୂରେକେ ଦ୍ୱୈ

        ଦୀନ୍ହେଂ ହ୍ୱୈହୈଂ ବାରକ ପୁରାରିପର ଡାରିକୈ॥

            ୧୪୫

ଦେବସରି ସେବୌଂ ବାମଦେବ ଗାଉଁ ରାବରେହୀଂ

      ନାମ ରାମହୀକେ ମାଗି ଉଦର ଭରତ ହୌଂ।

ଦୀବେ ଜୋଗ ତୁଲସୀ ନ ଲେତ କାହୂକୋ କଛୁକ,

       ଲିଖୀ ନ ଭଲାଈ ଭାଲ, ପୋଚ ନ କରତ ହୌଂ॥

ଏତେ ପର ହୂଁ ଜୋ କୋଊ ରାବରୋ ହ୍ୱୈ ଜୋର କରୈ,

        ତାକୋ ଜୋର, ଦେବ! ଦୀନ ଦ୍ୱାରେଂ ଗୁଦରତ ହୌଂ।

ପାଇ କୈ ଉରାହନୋ ଉରାହନୋ ନ ଦୀଜୋ ମୋହି ,

        କାଲକଲା କାସୀନାଥ କହେଂ ନିବରତ ହୌଂ

ଚେରୋ ରାମରାଇକୋ, ସୁଜସ ସୁନି ତେରୋ, ହର!

       ପାଇ ତର ଆଇ ରହ୍ୟୌଂ ସୁରସରିତୀର ହୌଂ।

          ୧୪୬

ବାମଦେବ! ରାମକୋ ସୁଭାବ-ସୀଲ ଜାନିୟତ

       ନାତୋ ନେହ ଜାନିୟତ ରଘୁବୀର ଭୀର ହୌଂ॥

ଅଧିଭୂତ ବେଦନ ବିଷମ ହୋତ,ଭୂତନାଥ

        ତୁଲସୀ ବିକଲ, ପାହି!ପଚତ କୁପୀର ହୌଂ।

ମାରିୟେ ତୌ ଅନାୟାସ କାସୀବାସ ଖାସ ଫଲ,

         ଜ୍ୟାଇୟେ ତୌ କୃପା କରି ନିରୁଜସରୀର ହୌଂ॥

 ଜୀବେକୀ ନ ଲାଲସା, ଦୟାଲ ମହାଦେବ! ମୋହି,

       ମାଲୁମ ହୈ ତୋହି, ମରିବେଈକୋ ରହତୁ ହୌଂ।

କାମରିପୁ ! ରାମକେ ଗୁଲାମନିକୋ କାମତରୁ!

       ଅବଲମ୍ବ ଜଗଦମ୍ବ ସହିତ ଚହତୁ ହୌଂ॥

ରୋଗ ଭୟୋ ଭୂତ-ସୋ, କୁସୂତ ଭୟୋ ତୁଲସୀକୋ,

        ଭୂତନାଥ, ପାହି! ପଦପଙ୍କଜ ଗହତୁ ହୌଂ।

ଜ୍ୟାଇୟେ ତୌ ଜାନକୀରମନ-ଜନ ଜାନି ଜିୟଁ

         ମାରିୟେ ତୌ ମାଗୀ ମୀଚୂ ସୂଧିୟୈ କହତୁ ହୌଂ॥

             ୧୪୭

ଭୂତଭବ! ଭବତ ପିସାଚ -ଭୂତ- ପ୍ରେତ -ପ୍ରିୟ,

       ଆପନୋ ସମାଜ ସିବ ଆପୁ ନୀକେଂ ଜାନିୟେ।

ନାନା ବେଷ, ବାହନ, ବିଭୂଷନ,ବସନ, ବାସ,

       ଖାନ -ପାନ,ବଲି-ପୂଜା ବିଧିକୋ ବଖାନିୟେ॥

ରାମକେ ଗୁଲାମନିକୀ ରୀତି, ପ୍ରୀତି ସୂଧୀ ସବ,

        ସବସୋଂ ସନେହ, ସବହୀକୋ ସନମାନିୟେ।

ତୁଲସୀକୀ ସୁଧରୈ ସୁଧାରେ ଭୂତନାଥହୀକେ

        ମେରେ ମାୟ ବାପ ଗୁରୁ ସଙ୍କର-ଭବାନିୟେ॥

          କାଶୀମେଂ ମହାମାରୀ

         

ଗୌରୀନାଥ, ଭୋରାନାଥ, ଭବତ ଭବାନୀନାଥ।

      ବିସ୍ୱନାଥପୁର ଫିରୀ ଆନ କଲିକାଲକୀ।

ସଙ୍କର-ସେ ନର, ଗିରିଜା-ସୀ ନାରୀଂ କାସୀବାସୀ,

      ବେଦ କହୀ, ସହୀ ସସିସେଖର କୃପାଲକୀ॥

ଛମୁଖ-ଗନେସ ତେଂ ମହେସକେ ପିୟାରେ ଲୋଗ

       ବିକଲ ବିଲୋକିୟତ, ନଗରୀ ବିହାଲକୀ।

           ୧୪୮

ପୁରୀ-ସୁରବେଲି କେଲି କାଟତ କିରାତ କଲି

        ନିଠୁର ନିହାରିୟେ ଉଘାରି ଡୀଠି ଭାଲକୀ॥

ଠାକୁର ମହେସ ଠକୁରାଇନି ଉମା-ସୀ ଜହାଁ,

      ଲୋକ-ବେଦହୂଁ ବିଦିତ ମହିମା ଠହରକୀ।

ଭଟ ରୁଦ୍ରଗନ, ପୂତ ଗନପତି-ସେନାପତି,

       କଲିକାଲକୀ କୁଚାଲ କାହୂ ତୌ ନ ହରକୀ॥

ବୀସୀଂ ବିସ୍ୱନାଥକୀ ବିଷାଦ ବଡ଼ୋ ବାରାନସୀଂ,

        ବୂଝିଏ ନ ଐସୀ ଗତି ସଙ୍କର-ସହରକୀ।

କୈସେ କହୈ ତୁଲସୀ ବୃଷାସୁରକେ ବରଦାନି

         ବାନି ଜାନି ସୁଧା ତଜି ପୀବନି ଜହରକୀ॥

       ୨

ଲୋକ-ବେଦହୂଁ ବିଦିତ ବାରାନସୀକୀ ବଡ଼ାଈ

      ବାସୀ ନର ନାରି ଈସ-ଅମ୍ବିକା-ସରୂପ ହୈଂ।

          ୧୪୯

କାଲନାଥ କୋତବାଲ ଦଣ୍ଡକାରି ଦଣ୍ଡପାନି, 

      ସଭାସଦ ଗନପ-ସେ ଅମିତ ଅନୂପ ହୈଂ॥

ତହାଊଁ କୁଚାଲି କଲିକାଲକୀ କୁରୀତି, କୈଧୌଂ

      ଜାନତ ନ ମୂଢ଼ ଇହାଁ ଭୂତନାଥ ଭୂପ ହୈଂ।

ଫଲେଂ ଫୂଲୈଂ ଫୈଲୈଂ ଖଲଲ, ସୀଦୈ ସାଧୁ ପଲ-ପଲ

       ଖାତୀ ଦୀପମାଲିକା, ଠଠାଇୟତ ସୂପ ହୈଂ॥

ପଞ୍ଚକୋସ ପୁନ୍ୟକୋସ ସ୍ୱାରଥ-ପରମାରଥକୋ 

 

      ଜାନି ଆପୁ ଆପନେ ସୁପାସ ବାସ ଦିୟୋ ହୈ।

ନୀଚ ନର-ନାରି ନ ସଁଭାରି ସକେ ଆଦର,

       ଲହତ ଫଲ କାଦର ବିଚାରି ଜୋ ନ କିୟୋ ହୈ॥

ବାରୀ ବାରାନସୀ ବିନୁ କହେ ଚକ୍ରପାନି ଚକ୍ର,

       ମାନି ହିତହାନି ସୋ ମୁରାରି ମନ ଭିୟୋ ହୈ।

ରୋସମେଂ ଭରୋସୋ ଏକ ଆସୁତୋସ କହି ଜାତ

        ବିକଲ ବିଲୋକି ଲୋକ କାଲକୂଟ ପିୟୋ ହୈ॥

             ୧୫୦

ରଚତ ବିରଞ୍ଚି, ହରି ପାଲତ, ହରତ ହର

      ତେରେ ହୀଂ ପ୍ରସାଦ ଅଗ- ଜଗ-ପାଲିକେ।

ତୋହିମେଂ ବିକାସ ବିସ୍ୱ ,ତୋହିମେଂ ବିଲାସ ସବ,

       ତୋହିମେଂ ସମାତ, ମାତୁ ଭୂମିଧରବାଲିକେ ॥

 ଦୀଜେ ଅବଲମ୍ବ ଜଗଦମ୍ବ ! ନ ବିଲମ୍ବ କୀଜୈ,

 

       କରୁନାତରଙ୍ଗଗିନୀ କୃପା-ତରଙ୍ଗ-ମାଲିକେ।

ରୋଷ ମହାମାରୀ, ପରିତୋଷ ମହତାରୀ ଦୁନୀ

        ଦେଖିୟେ ଦୁଖାରୀ, ମୁନି-ମାନସ-ମରାଲିକେ॥

ନିପଟ ବସେରେ ଅଘ ଔଗୁନ ଘନେରେ,ନର-

      ନାରିଊ ଅନେରେ ଜଗଦମ୍ବ! ଚେରୀ-ଚେରେ ହୈଂ।

ଦାରିଦ-ଦୁଖାରୀ ଦେବି ଭୂସୁର ଭିଖାରୀ-ଭୀରୁ

       ଲୋବ ମୋହ କାମ କୋହ କଲିମଲ ଘେରେ ହୈଂ॥

ଲୋକରୀତି ରାଖୀ ରାମ, ସାଖି ବାମଦେବ ଜାନି

       ଜନକୀ ବିନତି ମାନି ମାତୁ ! କହି ମେରେ ହୈଂ।

ମହାମାରୀ ମହେସାନି! ମହିମାକୀ ଖାନି, ମୋଦ-

        ମଙ୍ଗଲକୀ ରାସି, ଦାସ କାସୀବାସୀ ତେରେ ହୈଂ॥

           ୧୫୧

ଲୋଗନିକେଂ ପାପ କୈଧୌଂ, ସିଧ୍ଦ-ସୁର-ସାପ କୈଧୌଂ,

       କାଲକେଂ ପ୍ରତାପ କାସୀ ତିହୂଁ ତାପ ତଈ ହୈ।

ଊଁଚେ,ନୀଚେ,ବୀଚକେ,ଧନିକ,ରଙ୍କ, ରାଜା,ରାୟ

       ହଠନି ବଜାଇ କରି ଡୀଠି ପୀଠି ଦଈ ହୈ॥

ଦେବତା ନିହୋରେ, ମହାମାରିନ୍ହ ସୋଂ କର ଜୋରେ,

       ଭୋରାନାଥ ଜାନି ଭୋରେ ଆପନୀ-ସୀ ଠଈ ହୈ।

କରୁନାନିଧାନ ହନୁମାନ ବୀର ବଲବାନ !

        ଜସରାସି ଜହାଁ-ତହାଁ ତୈଂହୀଂ ଲୂଟି ଲଈ ହୈ॥

ସଙ୍କର-ସହର ସର, ନରନାରି ବାରିଚର

      ବିକଲ, ସକଲ, ମହାମାରୀ ମାଜା ଭଈ ହୈ।

ଉଛରତ ଉତରାତ ହହରାତ ମରି ଜାତ,

      ଭଭରି ଭଗାତ ଜଲ-ଥଲ ମୀଚୁମଈ ହୈ॥

ଦେବ ନ ଦୟାଲ, ମହିପାଲ ନ କୃପାଲଚିତ, 

       ବାରାନସୀଂ ବାଢତି ଅନୀତି ନିତ ନଈ ହୈ ।

          ୧୫୨

ପାହି ରଘୁରାଜ ! ପାହି କପିରାଜ ରାମଦୂତ !

       ରାମହୂକୀ ବିଗରୀ ତୁହୀଂ ସୁଧାରି ଲଈ ହୈ॥

ଏକ ତୈ କରାଲ କଲିକାଲ ସୂଲ-ମୂଲ, ତାମେଂ

      କୋଢ଼ମେଙ୍କୀ ଖାଜୁ-ସୀ ସନୀଚରୀ ହୈ ମୀନକୀ।

ବେଦ -ଧର୍ମ ଦୂରି ଗଏ,ଭୂମି ଚୋର ଭୂପ ଭଏ,

      ସାଧୁ ସୀଦ୍ୟମାନ ଜାନି ରୀତି ପାପ ପୀନକୀ॥

ଦୂବରେକୋ ଦୂସରୋ ନ ଦ୍ୱାର, ରାମ ଦୟାଧାମ!

       ରାବରୀଐ ଗତି ବଲ-ବିଭବ ବିହୀନ କୀ।

ଲାଗୈଗୀ ପୈ ଲାଜ ବା ବିରାଜମାନ ବିରୁଦହି,

       ମହାରାଜ ! ଆଜୁ ଜୌଂ ନ ଦେତ ଦାଦି ଦୀନକୀ॥

          ବିବିଧ

ରାମନାମ ମାତୁ-ପିତୁ, ସ୍ୱାମି ସମରଥ, ହିତୁ,

      ଆସ ରାମନାମକୀ, ଭରୋସୋ ରାମନାମକୋ।

           ୧୫୩

ପ୍ରେମ ରାମନାମହୀସୋଂ, ନେମ ରାମନାମହୀକୋ,

      ଜାନୌଂ ନାମ ମରମ ପଦ ଦାହିନୋ ନ ବାମକୋ॥

ସ୍ୱାରଥ ସକଲ ପରମାରଥକୋ ରାମନାମ,

       ରାମନାମ ହୀନ ତୁଲସୀ ନ କାହୂ କାମକୋ।

ରାମକୀ ସପଥ, ସରବସ ମେରେଂ ରାମନାମ,

       କାମଧେନୁ-କାମତରୁ ମୋସେ ଛୀନ ଛାମକୋ॥

ମାରଗ ମାରି,ମହୀସୁର ମାରି, କୁମାରଗ କୋଟିକକୈ ଧନ ଲୀୟୋ।

ସଙ୍କରକୋପସୋଂ ପାପକୋ ଦାମ ପରିଚ୍ଛିତ ଜାହିଗୋ ଜାରି କୈ ହୀୟୋ॥ 

କାସୀମେଂ କଣ୍ଟକ ଜେତେ ଭୟେ ତେ ଗେ ପାଇ ଅଘାଇ କୈ ଆପନୋ କୀୟୋ।

ଆଜୁ କି କାଲି ପରୋଂ କି ନରୋଂ ଜଡ ଜାହିଙ୍ଗେ ଚାଟି ଦିବାରୀକୋ ଦୀୟୋ॥

କୁଙ୍କୁମ -ରଙ୍ଗ ସୁଅଙ୍ଗ ଜିତୋ, ମୁଖଚନ୍ଦସୋ ଚନ୍ଦସୋଂ ହୋଡ଼ ପରୀ ହୈ।

ବୋଲତ ବୋଲ ସମୃଧ୍ଦି ଚୁବୈ, ଅବଲୋକତ ସୋଚ-ବିଷାଦ ହରୀ ହୈ॥

ଗୌରୀ କି ଗଙ୍ଗ ବିହଙ୍ଗିନିବେଷ, କି ମଞ୍ଜୁଲ ମୂରତି ମୋଦଭରୀ ହୈ।

ପେଖି ସପ୍ରେମ ପୟାନ ସମୈ ସବ ସୋଚ-ବିମୋଚନ ଛେମକରୀ ହୈ॥

          ୧୫୪

ମଙ୍ଗଲକୀ ରାସି, ପରମାରଥକୀ ଖାନି ଜାନି

      ବିରଚି ବନାଈ ବିଧି, କେସବ ବସାଈ ହୈ।

ପ୍ରଲୟହୂଁ କାଲ ରାଖୀ ସୂଲପାନି ସୂଲପର,

      ମୀଚୁବସ ନୀଚ ସୋଊ ଚାହତ ଖସାଈ ହୈ॥

ଛାଡି ଛିତିପାଲ ଜୋ ପରୀଛିତ ଭଏ କୃପାଲ,

       ଭଲୋ କିୟୋ ଖଲକୋ, ନିକାଈ ସୋ ନସାଈ ହୈ। 

ପାହି ହନୁମାନ! କରୁନାନିଧାନ ରାମ ପାହି!

       କାସୀ-କାମଧେନୁ କଲି କୁହତ କସାଈ ହୈ॥

ବିରଚୀ ବିରଞ୍ଚକୀ, ବସତି ବୀସ୍ୱନାତକୀ ଜୋ,

      ପ୍ରାନହୂ ତେଂ ପ୍ୟାରୀ ପୁରୀ କେସବ କୃପାଲକୀ।

ଜୋତିରୂପ ଲିଙ୍ଗମଈ ଅଗନିତ ଲିଙ୍ଗମୟୀ

       ମୋଚ୍ଛ ବିତରନି, ବିଦରନି ଜଗଜାଲକୀ॥

ଦେବୀ-ଦେବ-ଦେବସରି-ସିଧ୍ଦ-ମୁନିବର-ବାସ

       ଲୋପତି-ବିଲୋକତ କୁଲିପି ଭୋଣ୍ଡେ ଭାଲକୀ।

ହା ହା କରେ ତୁଲସୀ, ଦୟାନିଧାନ ରାମ ! ଐସୀ

        କାସୀକୀ କଦର୍ଥନା କରାଲ କଲିକାଲକୀ॥

          ୧୫୫

ଆଶ୍ରମ-ବରନ କଲି ବିବସ ବିକଲ ଭଏ

      ନିଜ-ନିଜ ମରଜାଦ ମୋଟରୀ-ସୀ ଡାର ଦୀ।

ସଙ୍କର ସରୋଷ ମହାମାରିହୀତେଂ ଜାନିୟତ,

       ସାହିବ ସରୋଷ ଦୁନୀ-ଦିନ-ଦିନ ଦାରଦୀ॥

ନାରି-ନର ଆରତ ପୁକାରତ, ସୁନୈ ନ କୋଊ,

       କାହୂଁ ଦେବତନି ମିଲି ମୋଟୀ ମୂଠି ମାରି ଦୀ।

ତୁଲସୀ ସଭୀତପାଲ ସୁମିରେଂ କୃପାଲରାମ

        ସମୟ ସୁକରୁନା ସରାହି ସନକାର ଦୀ॥

          (ଇତି ଉତ୍ତରକାଣ୍ଡ)

.